Đồng hồ đã điểm gần tám giờ. Hai chàng thanh niên vội vã rảo bước tới nhà trọ của Bakaleyev để đến kịp trước Luzhin.

Razumihin liền cất tiếng hỏi ngay khi họ vừa ra đến đường:

– Chà, kẻ vừa rồi là ai thế?

– Đó chính là Svidrigaïlov, gã địa chủ mà trước kia em gái tớ từng làm gia sư, và cũng chính tại nhà hắn em gái tớ đã phải chịu bao điều lăng nhục. Vì hắn cứ bám theo quấy rầy, Marfa Petrovna – vợ hắn – đã đuổi cô ấy đi. Sau đó, chính Marfa Petrovna này lại quay sang xin lỗi Dounia, và mụ ta vừa mới đột qua đời. Sáng nay chúng ta cũng vừa nhắc đến mụ đấy. Tớ chẳng hiểu sao lại cứ thấy sợ con người này. Ngay sau khi tang lễ vợ vừa xong là hắn lập tức đến đây. Hắn rất kỳ quái và đang nung nấu làm một điều gì đó... Chúng ta phải bảo vệ Dounia khỏi tay hắn... tớ muốn nói với cậu điều đó, cậu nghe rõ chứ?

– Bảo vệ em ấy ư? Hắn thì làm gì được Avdotya Romanovna cơ chứ? Cảm ơn Rodya vì đã nói với tớ những điều này... Chúng ta sẽ, nhất định chúng ta sẽ bảo vệ em ấy. Mà hắn đang trọ ở đâu?

– Tớ không biết.

– Sao cậu lại không hỏi? Tiếc thật đấy! Nhưng tớ sẽ dò ra cho bằng được.

– Cậu có thấy hắn không? – Raskolnikov ngập ngừng hỏi sau một thoáng im lặng.

– Có, tớ có để ý thấy hắn, nhìn kỹ là đằng khác.

– Cậu thực sự thấy hắn chứ? Cậu nhìn rõ hắn chứ? – Raskolnikov gặng hỏi.

– Có chứ, tớ nhớ rõ như in, dù có gặp giữa hàng ngàn người tớ cũng nhận ra; trí nhớ về khuôn mặt của tớ khá tốt mà.

Họ lại chìm vào im lặng.

– Hừm!... thế thì tốt rồi – Raskolnikov lầm bầm. – Cậu biết không, tớ cứ ngỡ là... tớ cứ nghĩ rằng có lẽ đó chỉ là một ảo ảnh.

– Ý cậu là sao? Tớ không hiểu nổi cậu nữa.

– Thì đấy, tất cả các cậu đều bảo – Raskolnikov tiếp lời, khóe miệng nhếch lên một nụ cười – rằng tớ đã điên. Vừa rồi tớ lại nghĩ, biết đâu thực sự tớ đã phát điên và chỉ vừa nhìn thấy một bóng ma.

– Ý cậu thế nào cơ chứ?

– Chà, ai mà biết được chứ? Biết đâu tớ thực sự mất trí, và biết đâu mọi chuyện xảy ra trong suốt mấy ngày nay chỉ thuần túy là do tưởng tượng.

– Ái chà, Rodya, cậu lại bị kích động rồi đấy!... Nhưng mà hắn nói gì, hắn đến đây vì mục đích gì?

Raskolnikov không đáp. Razumihin trầm ngâm suy nghĩ một phút.

– Giờ thì để tớ kể cho cậu nghe chuyện của tớ nhé – hắn bắt đầu. – Tớ tìm đến cậu nhưng cậu đang ngủ. Rồi chúng ta đi ăn trưa, sau đó tớ sang chỗ Porfiry, lúc ấy Zametov vẫn còn ở đó. Tớ cố dà dẫm vào câu chuyện nhưng chẳng ăn thua gì. Tớ không tài nào nói cho đúng điệu được. Bọn họ hình như chẳng thèm hiểu và cũng chẳng thể hiểu nổi, thế mà chẳng thấy ngượng ngùng chút nào mới lạ chứ. Tớ kéo Porfiry ra cửa sổ và bắt đầu nói chuyện với hắn, nhưng vẫn vô ích. Hắn nhìn đi chỗ khác còn tớ thì nhìn ngẩng lên. Cuối cùng, tớ giơ nắm đấm trước cái mặt khó ưa của hắn, tuyên bố rằng với tư cách là họ hàng, tớ sẽ cho hắn một trận tơi bời. Hắn chỉ nhìn tớ, thế là tớ chửi thề rồi bỏ đi. Có thế thôi. Ngớ ngẩn thật đấy. Còn với Zametov thì tớ chẳng thèm hé răng nửa lời. Nhưng cậu thấy đấy, lúc đầu tớ cứ tưởng mình đã làm hỏng bét mọi chuyện, thế mà khi bước xuống cầu thang, một ý tưởng tuyệt vời lóe lên trong đầu tớ: chúng ta việc gì phải bận tâm cơ chứ? Dĩ nhiên nếu cậu gặp nguy hiểm hay gì đó thì lại là chuyện khác, nhưng cớ sao cậu phải lo nghĩ? Cậu thèm vào mà đếm xỉa đến chúng nó làm gì. Sau này chúng ta sẽ cười vào mặt chúng nó, còn nếu tớ ở vào vị trí của cậu, tớ sẽ còn làm cho chúng nó lú lẫn hơn nữa kia. Đến lúc đó chúng nó sẽ phải xấu hổ biết chừng nào! Mặc thây chúng nó! Sau này chúng ta sẽ tính sổ với chúng nó sau, còn bây giờ cứ cười vào mũi chúng nó đã!

– Chắc chắn rồi – Raskolnikov đáp. – Nhưng ngày mai cậu sẽ nói gì đây? – hắn tự thầm nghĩ. Thật kỳ lạ, mãi cho đến khoảnh khắc đó, hắn chưa hề nghĩ đến việc Razumihin sẽ nghĩ gì khi biết chuyện. Nghĩ vậy, Raskolnikov ngước nhìn bạn. Lời kể của Razumihin về chuyến ghé thăm Porfiry chẳng mảy may thu hút sự chú ý của hắn, bởi kể từ lúc đó đến nay đã có quá nhiều chuyện xảy ra rồi.

Ngay ngoài hành lang, họ chạm mặt Luzhin; hắn ta đến đúng tám giờ chóc và đang tìm số phòng, thế là cả ba cùng bước vào mà chẳng thèm chào hỏi hay nhìn nhau lấy một cái. Hai chàng thanh niên bước vào trước, trong khi Pyotr Petrovitch vì phép lịch sự nên chần chừ lại một chút ở lối đi để cởi áo khoác. Pulcheria Alexandrovna lập tức bước ra tận cửa chào đón hắn, còn Dounia thì đang chào mừng anh trai. Pyotr Petrovitch bước vào, với vẻ mặt khá niềm nở dù sự kiêu kỳ đã nhân lên gấp bội, hắn cúi đầu chào hai vị phu nhân. Tuy nhiên, trông hắn có vẻ hãy còn chút bối rối và chưa kịp lấy lại bình tĩnh. Pulcheria Alexandrovna, người hình như cũng hơi ngượng ngùng, vội vàng mời tất cả ngồi xuống quanh chiếc bàn tròn nơi có chiếc ấm samovar đang reo nước sủi bọt. Dounia và Luzhin ngồi đối diện nhau ở hai phía của chiếc bàn. Razumihin và Raskolnikov ngồi quay mặt về phía Pulcheria Alexandrovna, Razumihin ngồi cạnh Luzhin còn Raskolnikov ngồi bên cạnh em gái.

Một khoảng lặng trùm xuống trong giây lát. Pyotr Petrovitch thong thả rút ra một chiếc khăn tay bằng vải cambric sực nức mùi nước hoa và hỉ mũi với cái dáng vẻ của một con người nhân hậu đang cảm thấy bị hắt hủi, đồng thời quyết tâm đòi cho ra nhẽ sự việc. Ngay ở ngoài hành lang, hắn đã có ý định cứ mặc nguyên áo khoác mà quay lưng bỏ đi, qua đó giáng cho hai mẹ con một bài học sâu cay và kiên quyết để họ thấy được tính chất nghiêm trọng của tình thế. Nhưng hắn lại không thể dứt khoát làm thế hơn nữa, hắn vốn không chịu nổi sự mơ hồ và đang rất cần một lời giải thích: nếu yêu cầu của hắn bị phớt lờ một cách trơ trẽn như vậy, hẳn phải có uẩn khúc gì đằng sau, và trong trường hợp đó, tốt hơn hết là nên tìm hiểu cho rõ ngọn nguồn từ trước; việc trừng phạt họ hoàn toàn nằm trong quyền hạn của hắn và lúc nào làm điều đó cũng chẳng muộn.

– Tôi hy vọng chuyến đi của các bà và cô thuận lợi chứ? – hắn cất giọng hỏi mang tính ngoại giao với Pulcheria Alexandrovna.

– Ồ, rất thuận lợi, thưa Pyotr Petrovitch.

– Tôi rất đỗi vui mừng khi nghe điều đó. Và cô Avdotya Romanovna chắc cũng không đến nỗi quá mệt mỏi chứ?

– Tôi còn trẻ và khỏe mạnh nên không thấy mệt, nhưng đối với mẹ thì đó là một sự căng thẳng quá lớn – Dounia đáp.

– Điều đó là không thể tránh khỏi; hệ thống đường sắt quốc gia của chúng ta dài một cách khủng khiếp. Nước Nga thân yêu, như người ta vẫn nói, là một đất nước rộng lớn vô tận... Mặc dù rất tha thiết mong muốn, tôi đã không thể ra ga đón quý vị vào ngày hôm qua. Nhưng tôi tin rằng mọi chuyện đều trôi qua mà không gặp phải sự bất tiện nào chứ?

– Ồ không, thưa Pyotr Petrovitch, mọi thứ đều vô cùng nản lòng – Pulcheria Alexandrovna vội vã lên tiếng với một điệu bộ kỳ lạ – và nếu như Dmitri Prokofitch không được phái đến với chúng tôi, thú thật tôi tin là do chính Chúa ban ơn, thì có lẽ chúng tôi đã tiêu đời rồi. Kia kìa, anh ấy đây! Dmitri Prokofitch Razumihin – bà nói thêm, đồng thời giới thiệu anh với Luzhin.

– Tôi đã có vinh hạnh được gặp... vào ngày hôm qua – Pyotr Petrovitch lầm bầm, liếc xéo Razumihin một cái đầy địch ý; rồi hắn cau mày và im bặt.

Pyotr Petrovitch thuộc về tuýp người bề ngoài rất lịch sự trong giao tiếp xã hội, cực kỳ câu nệ tiểu tiết, nhưng hễ vấp phải điều gì trái ý là lập tức hoảng hốt đến độ mất củ tơ lòng, trông chẳng khác nào những bao bột mì hơn là những vị khách lịch lãm và hoạt bát giữa chốn thượng lưu. Lại một lần nữa sự im lặng bao trùm; Raskolnikov kiên quyết ngậm tăm, còn Avdotya Romanovna thì không muốn mở lời trước. Razumihin chẳng có gì để nói, thế nên Pulcheria Alexandrovna lạiâm thầm lo lắng.

– Marfa Petrovna qua đời rồi, anh có hay tin gì không? – bà mở lời, viện đến chủ đề câu chuyện chính của mình.

– Thưa có, tôi đã hay tin. Tôi được thông báo ngay lập tức, và tôi đến đây để thông báo cho các vị hay rằng Arkady Ivanovitch Svidrigaïlov đã tức tốc lên đường đến Petersburg ngay sau tang lễ của vợ hắn. Ít ra thì tôi cũng có được nguồn tin cậy tuyệt đối về điều đó.

– Đến Petersburg ư? Ở ngay đây ư? – Dounia hoảng hốt hỏi và nhìn mẹ.

– Vâng, đúng vậy, và chắc chắn không phải là không có mưu đồ nào đó, xét qua tốc độ rời đi của hắn cùng tất cả các hoàn cảnh diễn ra trước đó.

– Lạy Chúa! Chẳng lẽ ngay đến cả ở đây mà hắn cũng không buông tha cho Dounia hay sao? – Pulcheria Alexandrovna kêu lên.

– Tôi cho rằng cả cô lẫn Avdotya Romanovna đều chẳng có lý do gì phải lo lắng cả, trừ phi, tất nhiên là chính các cô lại muốn tìm cách liên lạc với hắn. Về phần mình, tôi đang cảnh giác cao độ và hiện đang dò la xem hắn đang trọ ở đâu.

– Ồ, thưa Pyotr Petrovitch, anh không thể ngờ được là anh đã làm tôi sợ đến thế nào đâu – Pulcheria Alexandrovna tiếp lời: – Tôi mới chỉ gặp hắn có hai lần, nhưng tôi thấy hắn thật khủng khiếp, quả thực là khủng khiếp! Tôi đinh ninh rằng chính hắn là nguyên nhân dẫn đến cái chết của Marfa Petrovna.

– Thật khó mà quả quyết chắc chắn về điều đó. Tôi có những thông tin chính xác. Tôi không phủ nhận rằng hắn có thể đã góp phần làm gia tăng tốc độ của các sự kiện thông qua cái gọi là ảnh hưởng tinh thần từ sự lăng nhục; nhưng xét về tư cách chung và đặc điểm đạo đức của nhân vật đó, tôi hoàn toàn đồng tình với bà. Tôi không rõ hiện tại tài sản của hắn ra sao, và chính xác thì Marfa Petrovna đã để lại cho hắn những gì; tôi sẽ nắm được điều này trong một thời gian ngắn sắp tới thôi; nhưng không nghi ngờ gì nữa, ngay tại Petersburg này, nếu có chút vốn liếng tài chính nào trong tay, hắn sẽ lập tức quay trở lại những thói cũ trác táng của mình. Hắn là hiện thân đồi bại và đê tiện nhất trong cái tầng lớp người ấy. Tôi có đầy đủ căn cứ để tin rằng Marfa Petrovna – người vì quá bất hạnh nên đã đem lòng yêu hắn và trả nợ thay hắn hồi tám năm về trước – cũng từng chịu ơn hắn theo một cách khác nữa. Chỉ nhờ có những nỗ lực và sự hy sinh của mụ, một vụ án hình sự có dính líu đến một tội ác tàn bạo mang tính cuồng sát kỳ quái mà lẽ ra hắn đã phải lĩnh án đi đày ở Siberia, mới bị ém nhẹm đi được. Con người hắn chính là như thế đấy, nếu các người muốn biết.

– Lạy Chúa nhân từ! – Pulcheria Alexandrovna kêu lên. Raskolnikov chăm chú lắng nghe.

– Anh có nói thật khi bảo rằng anh có bằng chứng xác thực về chuyện này không? – Dounia hỏi với giọng nghiêm nghị và quả quyết.

– Tôi chỉ lặp lại những gì Marfa Petrovna đã kể riêng với tôi mà thôi. Tôi phải lưu ý rằng xét từ góc độ pháp lý thì vụ việc đó hoàn toàn không rõ ràng. Tại đây đã và tôi tin là vẫn đang sinh sống một người phụ nữ tên là Resslich, là người nước ngoài, chuyên cho vay nặng lãi và làm những việc vặt vác khác, và với người phụ nữ này Svidrigaïlov đã có mối quan hệ gắn bó mờ ám trong một thời gian dài. Mụ ta có một người họ hàng, hình như là cháu gái, sống cùng, một đứa bé câm điếc mười lăm tuổi, hoặc có lẽ mới chỉ mười bốn. Resslich căm ghét đứa bé này, tiếc với nó từng miếng bánh mì; mụ ta thường đánh đập nó không thương tiếc. Một hôm, người ta phát hiện đứa bé treo cổ trên gác mái. Trong cuộc điều tra, phán quyết đưa ra là tự sát. Sau các thủ tục thông thường, vụ việc cũng khép lại, nhưng sau đó có lời tố cáo cho rằng đứa trẻ đã bị... Svidrigaïlov hãm hiếp một cách tàn nhẫn. Đúng là điều này chưa được xác định rõ ràng, lời tố cáo lại do một người phụ nữ Đức lẳng lơ khác đưa ra nên lời nói không đáng tin cậy; không có đơn từ chính thức nào được gửi lên cảnh sát, tất cả nhờ vào tiền bạc và sự can thiệp của Marfa Petrovna; mọi chuyện chỉ dừng lại ở mức độ đồn thổi. Thế nhưng câu chuyện đó lại mang ý nghĩa hết sức sâu xa. Chắc hẳn cô cũng từng nghe khi còn ở bên đó, thưa Avdotya Romanovna, câu chuyện về người đầy tớ tên Philip đã chết vì bị đối xử tệ bạc từ sáu năm về trước, trước thời điểm bãi bỏ chế độ nông nô cơ.

– Trái lại, tôi nghe nói rằng chính Philip này đã tự treo cổ – Dounia đáp.

– Đúng vậy, nhưng điều đẩy hắn, hay đúng hơn là tạo khuynh hướng cho hắn đi đến quyết định tự sát chính là sự bức bách có hệ thống và sự cay nghiệt của ngài Svidrigaïlov.

– Tôi không biết điều đó – Dounia đáp một cách khô khan. – Tôi chỉ nghe được một câu chuyện kỳ quặc rằng Philip vốn là một kẻ có tính u sầu, một kiểu triết gia vườn theo cách gọi của những người hầu, bọn họ bảo “hắn đọc sách đến mụ cả người”, và rằng hắn tự tử một phần là vì những lời giễu cợt của ngài Svidrigaïlov chứ không phải vì những đòn roi. Khi tôi ở đó, hắn đối xử với những người hầu rất phải phép, và bọn họ thậm chí còn quý mến hắn, dù quả thật họ có trách hắn về cái chết của Philip.

– Tôi nhận ra rằng, thưa Avdotya Romanovna, hình như cô đang tỏ ý muốn đứng lên bênh vực cho hắn thì phải – Luzhin nhận xét, khóe môi nhếch lên một nụ cười mập mờ. – Không còn nghi ngờ gì nữa, hắn là một kẻ ranh mãnh và biết cách ngọt nhạt khi đối phó với phụ nữ, và Marfa Petrovna – người vừa qua đời một cách kỳ lạ nọ – chính là một minh chứng hùng hồn cho điều đó. Nguyện vọng duy nhất của tôi là được dùng những lời khuyên của mình để giúp ích cho cô và tôn mẫu, trước những nỗ lực tái diễn mà chắc chắn chúng ta có thể lường trước được từ phía hắn. Về phần mình, tôi mang một niềm tin vững chắc rằng rồi hắn sẽ lại kết thúc đời mình trong nhà tù dành cho con nợ mà thôi. Marfa Petrovna hoàn toàn không có ý định để lại cho hắn bất kỳ khoản gia sản đáng kể nào, bởi bà còn phải nghĩ đến lợi ích của các con mình, và nếu mụ có để lại cho hắn chút gì đi nữa, thì đó cũng chỉ là một khoản tối thiểu, thứ tài sản nhỏ nhoi phù du chẳng thể kéo dài nổi một năm đối với kẻ có lối sống như hắn.

– Thưa Pyotr Petrovitch, tôi xin anh – Dounia nói – đừng nhắc gì đến ngài Svidrigaïlov nữa. Nó làm tôi thấy đau khổ lắm.

– Hắn vừa mới đến tìm tôi đấy – Raskolnikov cất tiếng, phá vỡ sự im lặng từ nãy đến giờ.

Tất cả cùng thốt lên những tiếng kinh ngạc và quay đầu nhìn hắn. Ngay cả Pyotr Petrovitch cũng giật mình.

– Cách đây một tiếng rưỡi, hắn bước vào lúc tôi đang ngủ, đánh thức tôi dậy và tự giới thiệu – Raskolnikov tiếp tục. – Hắn tỏ ra khá vui vẻ, thoải mái và rất kỳ vọng rằng chúng ta sẽ trở thành bạn bè. Nhân tiện đây, hắn đặc biệt tha thiết mong muốn có một buổi gặp mặt với cô, Dounia ạ, và ngỏ ý nhờ tôi đứng ra làm trung gian. Hắn có một lời đề nghị muốn ngỏ cùng cô, và hắn đã kể cho tôi nghe về điều đó. Hắn cũng bảo rằng một tuần trước khi qua đời, Marfa Petrovna đã để lại cho cô ba nghìn rúp trong di chúc, Dounia, và cô có thể nhận số tiền đó trong một thời gian rất ngắn sắp tới.

– Tạ ơn Chúa! – Pulcheria Alexandrovna kêu lên, vội vã làm dấu thánh. – Hãy cầu nguyện cho linh hồn mụ đi con, Dounia!

– Quả có chuyện đó sao! – Luzhin thốt lên.

– Nói cho chúng tôi nghe với, còn gì nữa không hả con? – Dounia giục Raskolnikov.

– Sau đó hắn bảo rằng hắn không giàu có gì và toàn bộ điền trang đều được để lại cho các con – những đứa hiện đang ở với một người dì, rồi rằng hắn đang trọ ở đâu đó không xa chỗ tôi, nhưng cụ thể ở đâu thì tôi không rõ, tôi cũng chẳng hỏi...

– Thế nhưng... thế nhưng hắn muốn đề nghị điều gì với Dounia hả con? – Pulcheria Alexandrovna hoảng hốt kêu lên. – Hắn có nói cho con biết không?

– Có chứ.

– Đó là gì vậy?

– Con sẽ kể cho mẹ nghe sau.

Raskolnikov dứt lời và quay sang tập trung uống tách trà của mình.

Pyotr Petrovitch liếc nhìn đồng hồ.

– Tôi có một cuộc hẹn công việc phải giữ, vì thế tôi sẽ không làm phiền thời gian của quý vị nữa – hắn nói thêm với vẻ phật ý và bắt đầu đứng dậy.

– Đừng đi vội, thưa Pyotr Petrovitch – Dounia lên tiếng. – Anh đã định dành trọn buổi tối ở đây cơ mà. Hơn nữa, chính anh đã viết thư rằng anh muốn có một lời giải thích với mẹ cơ mà.

– Chính xác là vậy, thưa Avdotya Romanovna – Pyotr Petrovitch đáp bằng giọng đầy vẻ trang trọng, rồi ngồi xuống lại nhưng tay vẫn cầm chiếc mũ. – Quả thực tôi rất tha thiết mong muốn có một buổi giải thích với cô và tôn mẫu về một điểm vô cùng quan trọng. Nhưng vì anh trai cô không thể mở lời trước mặt tôi về những đề nghị nào đó của ngài Svidrigaïlov, thì bản thân tôi cũng không muốn và không thể công khai bàn bạc... trước mặt người khác... về những vấn đề có tầm quan trọng tối quan trọng. Hơn thế nữa, yêu cầu khẩn thiết và nặng ký nhất của tôi đã bị phớt lờ...

Mang theo vẻ mặt đầy oan ức, Luzhin chìm vào sự im lặng đầy uy quyền.

– Việc yêu cầu anh tôi không được có mặt trong buổi gặp gỡ của chúng ta bị phớt lờ hoàn toàn là do tôi khăng khăng đòi hỏi đấy – Dounia nói. – Anh đã viết thư rằng anh bị anh tôi lăng nhục; tôi nghĩ điều này cần phải được làm rõ ngay lập tức, và hai người phải hòa giải với nhau. Và nếu Rodya thực sự đã xúc phạm anh, thì anh ấy phải và sẽ cất lời xin lỗi.

Pyotr Petrovitch lại giở giọng cứng rắn hơn.

– Có những lời lăng nhục, thưa Avdotya Romanovna, mà dù thiện chí đến đâu đi nữa người ta cũng không tài nào quên được. Có một lằn ranh trong mọi chuyện mà việc bước qua nó là vô cùng nguy hiểm; và một khi ranh giới ấy đã bị vượt qua, thì sẽ chẳng thể có đường quay đầu.

– Không phải lúc nãy tôi muốn nói chính xác về điều đó, thưa Pyotr Petrovitch – Dounia ngắt lời với vẻ sốt ruột. – Xin anh hãy hiểu cho rằng toàn bộ tương lai của chúng ta lúc này đều phụ thuộc vào việc liệu tất cả những chuyện này có được làm sáng tỏ và dàn xếp ổn thỏa càng sớm càng tốt hay không. Ngay từ đầu tôi đã nói thẳng với anh rằng tôi không thể nhìn nhận sự việc theo bất kỳ khía cạnh nào khác, và nếu anh còn chút ít quý trọng tôi, thì toàn bộ câu chuyện này phải được chấm dứt ngay trong ngày hôm nay, dù cho điều đó có khó khăn đến đâu đi nữa. Tôi nhắc lại lần nữa rằng nếu anh tôi có lỗi, anh ấy sẽ cầu xin sự tha thứ của anh.

– Tôi thực sự ngạc nhiên khi cô lại đặt vấn đề theo cách đó – Luzhin nói, càng lúc càng tỏ ra bực dọc. – Vừa kính trọng, và nói theo cách khác là sùng bái cô, nhưng đồng thời tôi hoàn toàn có quyền được phép không ưa một thành viên nào đó trong gia đình cô. Dù tôi đang mưu cầu hạnh phúc được nắm lấy bàn tay cô, tôi không thể gánh vác những nghĩa vụ không tương thích với...

– Ảh, xin anh đừng vội vã nổi giận thế chứ, thưa Pyotr Petrovitch – Dounia xúc động ngắt lời – và hãy là một người khôn ngoan, rộng lượng đúng như người mà từ trước tới nay tôi vẫn luôn nhìn nhận và hằng mong muốn nhìn nhận ở anh. Em đã trao cho anh một lời hứa trọng đại, em là vị hôn thê của anh. Hãy tin em trong chuyện này và tin rằng, em đủ khả năng để phán xét một cách công tâm. Việc em đứng ra đóng vai trò làm trọng tài cũng là một bất ngờ lớn đối với anh em chẳng kém gì đối với anh cả. Khi em nằng nặc bắt anh ấy phải đến tham gia buổi gặp mặt ngày hôm nay sau bức thư của anh, em chẳng hề hé môi với anh ấy về những gì em định làm. Anh hãy hiểu cho rằng, nếu hai người không chịu hòa giải, em sẽ buộc phải đưa ra lựa chọn giữa anh và anh ấy – chỉ có thể chọn một trong hai: hoặc là anh, hoặc là anh ấy. Vấn đề đang đặt ra từ phía anh và phía anh ấy chính là như thế. Em không muốn mình phải lầm đường lạc lối trong sự lựa chọn này, và em cũng tuyệt đối không cho phép bản thân được sai lầm. Vì hạnh phúc của anh, em buộc phải dứt khoát với anh trai mình; và vì anh trai, em buộc phải rời bỏ anh. Giờ đây em có thể tìm hiểu cho tường tận liệu anh ấy có thực sự là một người anh trai của em hay không, và em rất muốn biết điều đó; còn về phần anh, liệu anh có thực sự trân trọng em, liệu anh có quý mến em, và anh có đích thực là người chồng dành cho em hay không.

– Thưa Avdotya Romanovna – Luzhin bực bội tuyên bố – những lời nói của cô mang sức nặng quá lớn đối với tôi; tôi xin nói thêm rằng, chúng thật xúc phạm nếu xét theo cái vị thế mà tôi vinh dự được nắm giữ trong mối quan hệ với cô. Chưa bàn đến việc cô thật kỳ quặc và xúc phạm khi đặt tôi ngang hàng với một thằng nhãi ranh xấc láo, cô lại còn dám thừa nhận khả năng phá vỡ lời hứa đã trao cho tôi. Cô nói rằng “chọn anh hoặc chọn nó”, qua đó cho thấy tôi có vị trí nhỏ nhoi nhường nào trong mắt cô... Tôi không thể làm ngơ cho qua chuyện này nếu xét đến mối quan hệ cũng như... những ràng buộc đang tồn tại giữa chúng ta.

– Cái gì cơ! – Dounia thốt lên, mặt đỏ bừng. – Tôi đặt lợi ích của anh lên trên tất cả những gì từ trước đến nay vốn là thiêng liêng nhất trong cuộc đời tôi, những thứ đã làm nên toàn bộ cuộc đời tôi, thế mà anh lại thấy bị xúc phạm chỉ vì tôi đánh giá anh chưa đủ cao sao.

Raskolnikov mỉm cười đầy châm chúng, Razumihin bồn chồn cựa quậy, nhưng Pyotr Petrovitch chẳng những không chấp nhận lời khiển trách đó mà trái lại, với mỗi từ thốt ra hắn càng trở nên ngoan cố và cáu kỉnh hơn, như thể hắn rất đắc ý với điều đó vậy.

– Tình yêu dành cho người bạn đời tương lai của cô, dành cho người chồng của cô, lẽ ra phải vượt lên trên tình yêu dành cho anh trai cô chứ – hắn lên lớp với giọng điệu gia giáo – và trong bất kỳ hoàn cảnh nào tôi cũng không thể bị đặt lên cùng một chiếc bàn cân... Mặc dù tôi từng tuyên bố một cách kiên quyết rằng tôi sẽ không cởi mở trò chuyện trước mặt anh trai cô, thế nhưng giờ đây tôi vẫn muốn thỉnh cầu tôn mẫu một lời giải thích cần thiết về một điểm vô cùng quan trọng có ảnh hưởng trực tiếp đến phẩm giá của tôi. Con trai bà – hắn quay sang Pulcheria Alexandrovna – hôm qua, trước mặt ngài Razsudkin (hoặc... hình như là thế? xin lỗi, tôi quên mất họ của anh rồi), (hắn cúi đầu lịch sự chào Razumihin) đã lăng nhục tôi bằng cách bóp méo cái ý kiến mà tôi từng bày tỏ với bà trong một cuộc trò chuyện riêng tư lúc thưởng thức cà phê, rằng: việc kết hôn với một người phụ nữ nghèo khó từng trải qua muôn vàn gian truân sẽ mang lại nhiều lợi ích hơn từ góc độ gia đình so với việc kết hôn với một người từng nhung lụa từ trong trứng nước, bởi điều đó có lợi hơn cho phẩm giá đạo đức. Con trai bà đã cố tình phóng đại tầm quan trọng trong lời nói của tôi và biến chúng thành những trò hề, buộc tội tôi với những dụng ý xấu xa, và theo như tôi thấy, hắn đã dựa dẫm vào chính bức thư qua lại giữa bà và hắn. Tôi sẽ cảm thấy vô cùng hạnh phúc, thưa Pulcheria Alexandrovna, nếu bà có thể chứng minh cho tôi thấy điều ngược lại, qua đó ân cần trấn an tâm tư của tôi. Xin vui lòng cho tôi biết chính xác những thuật ngữ nào mà bà đã dùng để lặp lại lời nói của tôi trong bức thư gửi cho Rodion Romanovitch.

– Tôi không nhớ nữa – Pulcheria Alexandrovna ấp úng. – Tôi lặp lại chúng theo cách mà tôi đã hiểu. Tôi không rõ Rodya đã thuật lại cho anh thế nào, có lẽ nó đã phóng đại lên chăng.

– Nó không thể tự ý phóng đại được đâu, ngoại trừ trường hợp có sự xúi giục từ phía bà.

– Thưa Pyotr Petrovitch – Pulcheria Alexandrovna dõng dạc tuyên bố – bằng chứng rõ ràng nhất cho thấy Dounia và tôi không hề hiểu theo chiều hướng tồi tệ đối với những lời anh nói, chính là việc chúng tôi đang có mặt ở đây lúc này.

– Giỏi lắm, mẹ – Dounia lên tiếng tỏ ý tán thành.

– Thế hóa ra đây lại là lỗi của tôi nữa chắc? – Luzhin hậm hực nói.

– Thưa Pyotr Petrovitch, anh cứ mãi trách móc Rodion, nhưng chính bản thân anh vừa rồi cũng viết những điều sai sự thật về nó còn gì – Pulcheria Alexandrovna nói thêm, lấy lại được sự gan dạ.

– Tôi không nhớ là mình đã viết điều gì sai sự thật cả.

– Anh đã viết – Raskolnikov cộc lốc cắt lời, mắt không thèm nhìn Luzhin – rằng ngày hôm qua tôi đem tiền cho không phải là vợ của người đàn ông đã bị sát hại như thực tế diễn ra, mà là đưa cho con gái ông ta (người mà cho đến tận hôm qua tôi chưa từng gặp mặt bao giờ). Anh viết điều đó nhằm khoét sâu sự chia rẽ giữa tôi và gia đình, và vì mục đích đó mà anh đã thêu dệt những lời lẽ thô tục về tư cách của một cô gái mà anh còn chẳng hề quen biết. Tất cả những điều đó chỉ là thứ vu khống đê tiện.

– Xin lỗi ngài nhé – Luzhin nói, run lên vì giận dữ. – Tôi chỉ trau chuốt thêm về phẩm chất và hành vi của ngài trong bức thư của mình để đáp lại những thắc mắc từ phía em gái và thân mẫu ngài về tình hình tôi gặp ngài ra sao và ấn tượng ngài để lại cho tôi thế nào. Còn về những gì ngài vừa ám chỉ trong bức thư của tôi, xin ngài làm ơn chỉ ra dùm dù chỉ một từ sai sự thật, nghĩa là hãy chứng minh rằng ngài đã không vung tiền qua cửa sổ, và rằng trong gia đình đó không hề có những con người đồi bại, dẫu cho họ có bất hạnh đi chăng nữa.

– Theo suy nghĩ của tôi, với tất cả những đức hạnh của anh đi chăng nữa, anh cũng chẳng đáng bằng một móng tay của cô gái bất hạnh mà anh đang ném đá giấu tay kia.

– Vậy chắc ngài cũng sẵn sàng để cho cô ta kết giao với mẹ và em gái ngài rồi chứ gì?

– Tôi đã làm điều đó rồi đấy, nếu anh muốn biết. Hôm nay tôi đã mời cô ấy ngồi chung bàn với mẹ và Dounia.

– Rodya! – Pulcheria Alexandrovna thét lên. Dounia đỏ bừng mặt, Razumihin cau mày. Luzhin mỉm cười đầy vẻ mỉa mai ngạo mạn.

– Tự cô có thể thấy rõ rồi đấy, thưa Avdotya Romanovna – hắn nói – liệu chúng ta có thể nào tìm được tiếng nói chung hay không. Giờ đây tôi hi vọng vấn đề này đã chính thức khép lại, một lần và mãi mãi. Tôi xin phép cáo từ để không làm gián đoạn những niềm vui sum họp gia đình cũng như những cuộc thảo luận mang tính bí mật của quý vị. – Hắn đứng phắt dậy khỏi ghế và cầm lấy chiếc mũ. – Nhưng trước khi rời đi, tôi mạo muội yêu cầu từ nay về sau xin đừng bắt tôi phải tham gia vào những buổi họp mặt tương tự cũng như những sự thỏa hiệp kiểu này nữa. Tôi đặc biệt khẩn khoản đề nghị tôn mẫu hãy lưu ý điều này, nhất là khi bức thư của tôi vốn chỉ gửi cho một mình bà chứ không dành cho bất kỳ ai khác.

Pulcheria Alexandrovna cảm thấy hơi bị xúc phạm.

– Anh cứ như thể chúng tôi hoàn toàn nằm dưới quyền uy của anh vậy, thưa Pyotr Petrovitch. Dounia đã nói cho anh rõ lý do vì sao nguyện vọng của anh bị phớt lờ, con bé chỉ có ý tốt mà thôi. Hơn nữa, cách anh viết thư cứ như thể anh đang ra lệnh cho chúng tôi vậy. Chẳng lẽ chúng tôi phải coi mọi ý muốn của anh đều là chiếu chỉ hay sao? Trái lại, tôi xin nói cho anh biết rằng chính anh mới là người phải thể hiện sự tinh tế và chu đáo đặc biệt đối với chúng tôi vào lúc này, bởi vì chúng tôi đã từ bỏ tất cả để đến đây dựa dẫm vào anh, và vì thế suy cho cùng chúng tôi phần nào đang nằm trong tay anh đấy.

– Điều đó không hoàn toàn đúng đâu, thưa Pulcheria Alexandrovna, nhất là vào thời điểm hiện tại khi mà tin tức về khoản thừa kế của Marfa Petrovna vừa đổ xuống, một tin tức quả thực rất đúng lúc, đánh giá qua cái tông giọng hoàn toàn mới mà quý vị vừa dùng để đối thoại với tôi – hắn châm chọc nói thêm.

– Dựa vào câu nói đó, chúng tôi hoàn toàn có quyền phỏng đoán rằng anh vốn dĩ đang tính toán dựa trên sự thế cô của mẹ con tôi – Dounia tức giận nhận xét.

– Nhưng giờ đây trong mọi trường hợp tôi không thể tiếp tục toan tính như thế được nữa, và tôi đặc biệt không muốn cản trở cuộc thảo luận của quý vị về những đề nghị mờ ám của ngài Arkady Ivanovitch Svidrigaïlov – những thứ mà hắn đã ủy thác cho anh trai cô và tôi nhận thấy rằng chúng đang mang lại sự hứng thú rất lớn, và rất có thể là cả sự thỏa mãn vô cùng lớn cho quý vị nữa.

– Lạy Chúa nhân từ! – Pulcheria Alexandrovna kêu lên.

Razumihin không sao ngồi yên được nữa trên ghế.

– Em không thấy xấu hổ ư, hở em gái? – Raskolnikov lên tiếng hỏi.

– Em rất xấu hổ, Rodya – Dounia đáp. – Pyotr Petrovitch, anh hãy cút đi – cô quay sang phía hắn, mặt tái mét vì giận dữ.

Pyotr Petrovitch hình như hoàn toàn không ngờ tới một kết cục như vậy. Hắn quá tự tin vào bản thân, vào quyền lực của mình cũng như vào sự thế cô của những “nạn nhân” mà hắn nhắm tới. Cho đến tận lúc này hắn vẫn không thể tin nổi vào tai mình. Hắn tái mặt đi, đôi môi run rẩy.

– Avdotya Romanovna, nếu tôi bước qua cánh cửa này ngay lúc này đây, sau một cái xua đuổi như thế, thì cô cứ việc đinh ninh rằng tôi sẽ chẳng bao giờ quay trở lại nữa đâu. Hãy suy nghĩ cho kỹ việc cô đang làm đi. Lời nói của tôi là một khi đã thốt ra thì không bao giờ thay đổi.

– Thật là một lũ vô lại trơ trẽn! – Dounia quát lên, bật tung người khỏi ghế. – Tôi đời nào cần anh quay lại đây nữa.

– Cái gì! Hóa ra sự thể là thế đấy hử! – Luzhin gào lên, cho đến tận giây phút cuối cùng vẫn không thể tin nổi vào cuộc chia tay này và giờ đây hoàn toàn hụt hẫng đến mức mất kiểm soát. – Ra sự thể là thế đấy! Nhưng cô có biết không, thưa Avdotya Romanovna, rằng tôi hoàn toàn có quyền đâm đơn khiếu nại đấy?

– Anh lấy tư cách gì mà dám nói năng với con bé như thế hả? – Pulcheria Alexandrovna nóng giận xen vào. – Và anh định khiếu nại về cái gì cơ chứ? Anh có quyền hành gì trong tay hả? Chẳng lẽ tôi lại đem giao con Dounia của tôi cho một kẻ như anh chắc? Biến đi, cút ngay khỏi nhà chúng tôi đi! Chúng tôi đúng là có lỗi vì đã trót đồng ý làm một việc sai trái, và trên hết chính là tôi đây...

– Nhưng chính bà đã trói buộc tôi, thưa Pulcheria Alexandrovna – Luzhin cuồng nộ gầm lên – bằng chính lời hứa của bà, thế mà giờ đây bà lại chối bay chối biến và... vả lại... tôi đã vì lời hứa đó mà tốn kém bao nhiêu chi phí...

Lời phàn nàn cuối cùng này mang đậm chất đặc trưng đến mức trơ trẽn của Pyotr Petrovitch, khiến Raskolnikov dù đang tái mặt vì giận dữ và phải gồng mình kìm nén cũng không tài nào nhịn được cười. Trong khi đó, Pulcheria Alexandrovna đã nổi can qua.

– Chi phí ư? Chi phí cái gì hả? Anh đang định nhắc đến cái hòm đựng đồ của chúng tôi đấy phỏng? Thế nhưng người nhân viên xe lửa đã chở giúp anh miễn phí cơ mà. Lạy Chúa tôi, chúng tôi trói buộc anh đấy phỏng? Anh đang nghĩ quái gì thế hả Pyotr Petrovitch, chính anh mới là kẻ trói buộc chúng tôi từ chân tới tay chứ đâu phải chúng tôi!

– Thôi đủ rồi mẹ, xin mẹ đừng nói nữa ạ – Avdotya Romanovna khẩn khoản. – Thưa Pyotr Petrovitch, xin anh hãy làm ơn mở lòng từ bi mà xéo đi cho!

– Tôi đi đây, nhưng xin để lại một câu cuối cùng – hắn nói, hoàn toàn không thể kìm chế nổi bản thân. – Tôn mẫu có vẻ như đã quên bén mất một điều rằng, tôi đã hạ quyết tâm đón cô, nói theo một nghĩa bóng nào đó, ngay sau khi những lời đồn thổi thị phi trong thành phố đã lan truyền đi khắp cả vùng liên quan đến danh tiết của cô. Bất chấp dư luận xã hội vì lợi ích của cô và khôi phục lại danh tiếng cho cô, dĩ nhiên tôi hoàn toàn có quyền trông đợi vào một sự đền đáp tương xứng, và thực sự có quyền ngóng chờ lòng biết ơn từ phía cô. Để rồi giờ đây đôi mắt tôi mới chính thức mở sáng ra! Bản thân tôi tự nhìn thấy rằng mình đã quá ư là liều lĩnh khi dám phớt lờ cái phán quyết chung của xã hội...

– Có ai muốn bẻ cổ cái thằng này không hả? – Razumihin hét lên, vùng vằng đứng phắt dậy.

– Anh là một kẻ đê tiện và hằn học! – Dounia lướt nhìn hắn và nói.

– Không một lời! Không một cử động thừa! – Raskolnikov quát lớn, kéo giật Razumihin lại; rồi bước sấn đến sát Luzhin, hắn điềm tĩnh nhưng dõng dạc lên tiếng: – Xin mời ngài rời khỏi phòng ngay lập tức, và không một lời thừa thãi nào nữa, nếu không thì...

Pyotr Petrovitch trân trân nhìn hắn trong chốc lát với gương mặt tái mét đang giật giật vì căm phẫn, rồi hắn quay lưng bước ra ngoài. Có lẽ hiếm có một con người nào khi rời đi lại mang theo trong tim một mối thù hằn sâu sắc và cay độc đến thế đối với Raskolnikov như hắn lúc bấy giờ. Chính Raskolnikov, và chỉ duy nhất một mình hắn là kẻ bị Luzhin đổ mọi tội vạ lên đầu. Điều đáng nói là ngay cả khi đang bước xuống cầu thang, hắn vẫn hão huyền tưởng tượng rằng vụ việc của mình biết đâu vẫn chưa hoàn toàn đổ bể, và xét về phía các vị phu nhân, mọi chuyện “rất có thể” vẫn sẽ được dàn xếp ổn thỏa trở lại mà thôi.