“Chà, mấy điếu thuốc này!” Cuối cùng Porfiry Petrovitch thốt lên sau khi đã châm lửa. “Chúng thật tai hại, hoàn toàn tai hại, vậy mà tôi chẳng tài nào bỏ được! Tôi ho, bắt đầu thấy ngứa cổ và khó thở. Cậu biết đấy, tôi là một kẻ nhát gan, dạo trước tôi có đến gặp bác sĩ B——n; ông ấy lúc nào cũng dành ít nhất nửa tiếng cho mỗi bệnh nhân. Ông ấy cười xòa khi nhìn tôi, khám phổi cho tôi: ‘Hút thuốc có hại cho anh đấy,’ ông ấy bảo, ‘phổi của anh đã bị ảnh hưởng rồi.’ Nhưng làm sao tôi bỏ được chứ? Lấy gì để thay thế đây? Tôi lại không uống rượu, rắc rối là ở chỗ đó đấy, hê-hê-hê, tôi không uống. Mọi sự trên đời đều là tương đối, Rodion Romanovitch ạ, mọi sự đều là tương đối!”

“Hừ, hắn ta lại đang giở những chiêu trò nghề nghiệp của mình ra rồi,” Raskolnikov thầm nghĩ với vẻ ghê tởm. Mọi tình tiết trong cuộc gặp gỡ lần trước bỗng chùng ùa về trong tâm trí, và cậu cảm thấy dâng lên thứ cảm xúc từng giày vò mình khi ấy.

“Hôm kia, vào buổi tối, tôi đã đến thăm cậu; cậu không biết à?” Porfiry Petrovitch tiếp lời, đảo mắt nhìn quanh căn phòng. “Tôi đã bước vào chính căn phòng này. Tôi tiện đường đi qua, giống như hôm nay vậy, và nghĩ bụng ghé vào thăm cậu. Tôi bước thẳng vào vì cửa nhà cậu mở toang, tôi nhìn quanh, đợi một lát rồi đi ra mà không để lại tên với người giúp việc nhà cậu. Cậu không khóa cửa à?”

Khuôn mặt Raskolnikov ngày càng trở nên u ám. Porfiry dường như đoán được tâm trạng của cậu.

“Tôi đến để nói cho ra ngô ra khoai với cậu đây, Rodion Romanovitch, anh bạn thân mến ạ! Tôi mắc nợ cậu một lời giải thích và buộc phải đưa ra nó,” hắn tiếp tục với một nụ cười nhẹ, tiện tay vỗ vào đầu gối Raskolnikov.

Nhưng gần như ngay khoảnh khắc đó, vẻ mặt hắn trở nên nghiêm trang và đầy âu lo; khiến Raskolnikov ngạc nhiên khi nhận thấy phảng phất một nét buồn bã trên gương mặt ấy. Cậu chưa từng nhìn thấy và cũng không bao giờ ngờ rằng gã có thể mang một biểu cảm như vậy.

“Lần trước chúng ta gặp nhau đã xảy ra một màn thật kỳ lạ, Rodion Romanovitch ạ. Buổi gặp đầu tiên của chúng ta cũng kỳ lạ không kém; nhưng rồi... chuyện nọ xọ chuyện kia! Vấn đề là thế này: có lẽ tôi đã đối xử không công bằng với cậu; tôi cảm nhận được điều đó. Cậu có nhớ chúng ta đã chia tay thế nào không? Thần kinh cậu suy nhược, đầu gối run lẩy bẩy, và tôi cũng vậy. Hơn nữa, cậu biết đấy, cách cư xử của chúng ta thật kém lịch sự, thậm chí chẳng giống quý ông chút nào. Dù sao thì chúng ta vẫn là quý ông, trên hết, trong bất cứ hoàn cảnh nào cũng là quý ông; điều đó phải được hiểu rõ. Cậu có nhớ chúng ta đã đi đến cái kết nào không?... thật chẳng ra thể thống gì cả.”

“Hắn đang giở trò gì thế nhỉ, hắn coi mình là cái gì cơ chứ?” Raskolnikov ngạc nhiên tự hỏi, ngẩng đầu lên và mở to mắt nhìn Porfiry.

“Tôi đã quyết định rằng giữa chúng ta sự cởi mở vẫn là tốt hơn,” Porfiry Petrovitch tiếp lời, quay mặt đi và hạ mắt xuống, ra điều không muốn làm cản trở "nạn nhân" cũ của mình và tỏ ý khinh bỉ những mưu mẹo trước kia. “Đúng vậy, những ngờ vực và kịch tính như thế không thể kéo dài lâu được. Nikolay đã đặt dấu chấm hết cho nó, bằng không tôi chẳng biết chúng ta sẽ đẩy mọi thứ đi đến đâu nữa. Tên thợ phụ đáng nguyền rủa ấy lúc đó đang ngồi ở căn phòng bên cạnh—cậu có hình dung nổi không? Dĩ nhiên là cậu biết điều đó; và tôi cũng thừa biết hắn đã tìm đến cậu sau đó. Nhưng điều cậu suy đoán khi ấy không đúng: tôi chẳng phái ai đi gọi cả, cũng chẳng sắp đặt điều gì. Cậu hỏi tại sao tôi lại không làm thế à? Tôi biết nói sao với cậu đây; mọi chuyện diễn ra quá đột ngột đối với tôi. Tôi vừa mới sai người gọi mấy kẻ cử vửng (chắc cậu đã nhìn thấy họ lúc bước ra, dám chắc là vậy). Một ý chợt lóe lên trong đầu tôi; khi ấy tôi đinh ninh chắc chắn như đinh đóng cột, cậu thấy đấy, Rodion Romanovitch ạ. Cứ cho là thế này—thậm chí nếu tôi có lỡ để sổng mất việc này trong chốc lát, tôi sẽ tóm được thứ khác—dù sao thì tôi cũng chẳng mất đi thứ mình muốn. Cậu vốn là người dễ cáu kỉnh và bực bội về mặt khí chất, Rodion Romanovitch ạ; nó hoàn toàn mất cân đối với những phẩm chất khác trong trái tim và tính cách của cậu, mà tôi lấy làm hãnh diện vì ít nhiều đã thấu thấu hiểu được. Dĩ nhiên, ngay lúc đó tôi cũng suy ngẫm rằng không phải lúc nào một người cũng vùng dậy và tuôn ra toàn bộ câu chuyện của mình. Đôi khi chuyện đó vẫn xảy ra, nếu ta chọc tức ai đó đến mức cạn kiệt sự kiên nhẫn, dẫu rằng trường hợp ấy hiếm hoi. Tôi đủ khả năng nhận thức điều đó. Tôi nghĩ, nếu mình chỉ có mộth ch tiết, dẫu chỉ là một chi tiết nhỏ nhặt nhất để làm điểm tựa, một thứ gì đó có thể nắm bắt được, thứ gì đó hữu hình, chứ không chỉ thuần túy là tâm lý học. Bởi vì nếu một kẻ có tội, cậu phải moi được từ hắn một cái gì đó có thật; ta hoàn toàn có thể kỳ vọng vào những kết quả đáng kinh ngạc nhất. Tôi đã đặt cược vào khí chất của cậu, Rodion Romanovitch ạ, trên hết là vào khí chất của cậu! Khi đó tôi đặt rất nhiều kỳ vọng vào cậu.”

“Nhưng rốt cuộc anh đang muốn ám chỉ điều gì?” Raskolnikov cuối cùng cũng lẩm bẩm, thốt lên câu hỏi ấy một cách vô thức.

“Hắn đang nói cái quái gì thế nhỉ?” cậu ngẩn ngơ tự hỏi, “hắn thực sự coi mình là vô tội đấy phỏng?”

“Tôi đang ám chỉ điều gì ư? Tôi đến để giải thích cho rõ ràng, có thể nói tôi coi đó là nghĩa vụ của mình. Tôi muốn làm sáng tỏ cho cậu thấy toàn bộ sự việc, toàn bộ sự hiểu lầm này đã nảy sinh ra sao. Tôi đã gây cho cậu biết bao đau khổ, Rodion Romanovitch ạ. Tôi không phải là một con quái vật. Tôi hiểu việc phải chịu đựng sự đối xử như vậy có ý nghĩa thế nào đối với một kẻ từng gặp bất hạnh, nhưng lại kiêu hãnh, hách dịch và trên hết là thiếu kiên nhẫn! Dù thế nào đi nữa, tôi vẫn coi cậu là một người có phẩm chất cao quý và không thiếu những yếu tố hào hiệp, dẫu tôi không đồng tình với mọi quan điểm của cậu. Tôi muốn nói với cậu điều này trước tiên, một cách thẳng thắn và hoàn toàn chân thành, bởi trên hết tôi không muốn lừa dối cậu. Khi mới làm quen với cậu, tôi đã cảm thấy bị thu hút bởi con người cậu. Có lẽ cậu sẽ cười vào mặt tôi khi nghe điều đó. Cậu có quyền làm thế. Tôi biết cậu đã không ưa tôi ngay từ đầu và quả thật cậu chẳng có lý do gì để thích tôi cả. Cậu muốn nghĩ gì tùy ý, nhưng giờ đây tôi mong muốn làm mọi cách để xóa nhòa ấn tượng đó và chứng minh rằng tôi là một người có trái tim và lương tâm. Tôi nói thật lòng đấy.”

Porfiry Petrovitch dừng lại một nhịp đầy đường hoàng. Raskolnikov cảm thấy một làn sóng lo lắng dâng lên lần nữa. Ý nghĩ rằng Porfiry tin cậu vô tội bắt đầu làm cậu thấy bất an.

“Hầu như chẳng cần phải đi sâu vào mọi chi tiết làm gì,” Porfiry Petrovitch tiếp lời. “Thực ra, tôi cũng khó lòng mà làm thế được. Trước hết là những lời đồn đại. Qua ai, bằng cách nào, và khi nào những lời đồn ấy đến tai tôi... và chúng ảnh hưởng thế nào đến cậu, tôi không cần phải nhắc lại nữa. Sự hoài nghi của tôi bị khơi nguồn bởi một tai nạn hoàn toàn ngẫu nhiên, một thứ mà hoàn toàn có thể đã không xảy ra. Đó là gì ư? Hừm! Tôi tin là cũng chẳng cần phải đi sâu vào chuyện đó làm gì. Những lời đồn đại và tai nạn ấy đã dẫn đến một ý nghĩ trong đầu tôi. Tôi xin thừa nhận một cách cởi mở—bởi tốt hơn là cứ bày tỏ hết lòng dạ ra—tôi là kẻ đầu tiên nhắm vào cậu. Mấy món đồ của bà già trên giấy cầm đồ và những thứ lặt vặt khác—tất cả những thứ đó chẳng đi đến đâu cả. Món đồ của cậu chỉ là một trong số hàng trăm món mà thôi. Tình cờ là tôi cũng nghe được về vụ lộn xộn ở sở cảnh sát, từ một người kể lại cực kỳ xuất sắc, vô tình tái hiện lại cảnh tượng đó một cách vô cùng sống động. Mọi chuyện cứ thế nối tiếp nhau, Rodion Romanovitch, anh bạn thân mến ạ! Làm sao tôi có thể tránh khỏi việc vướng vào những suy nghĩ nhất định cơ chứ? Từ một trăm con thỏ, cậu không thể tạo ra một con ngựa, một trăm mối hoài nghi không thể tạo thành một bằng chứng, như ngạn ngữ Anh đã nói, nhưng đó chỉ là xét từ góc độ lý trí—cậu không thể tránh khỏi việc thiên vị, suy cho cùng một điều tra viên cũng chỉ là con người bằng xương bằng thịt. Tôi cũng nghĩ đến bài báo của cậu đăng trên tờ tạp chí đó, cậu còn nhớ chứ, trong buổi gặp đầu tiên chúng ta đã bàn về nó? Lúc ấy tôi chế nhạo cậu, nhưng chỉ là để dắt mũi cậu thôi. Tôi nhắc lại, Rodion Romanovitch, cậu là một kẻ ốm yếu và thiếu kiên nhẫn. Rằng cậu táo bạo, cứng đầu, nghiêm túc và... đã trải qua rất nhiều cảm xúc, tôi đã nhận ra từ lâu trước đó rồi. Bản thân tôi cũng từng trải qua những điều tương tự, thế nên bài báo của cậu đối với tôi có vẻ rất quen thuộc. Nó được thai nghén trong những đêm không ngủ, với trái tim đập rộn lên, trong sự ngất ngây và niềm nhiệt huyết bị nén kìm. Và thứ nhiệt huyết kiêu hãnh bị nén kìm ấy ở những kẻ trẻ tuổi thật nguy hiểm! Lúc đó tôi đã chế nhạo cậu, nhưng xin nói cho cậu biết rằng, với tư cách là một kẻ nghiệp dư văn chương, tôi cực kỳ thích những bài viết đầu tay như thế, chan chứa bầu nhiệt huyết tuổi trẻ. Ở đó có một sự mờ ảo và một dây cung đang rung lên giữa làn sương khói. Bài báo của cậu vô lý và hão huyền, nhưng ẩn chứa trong đó là sự chân thành minh bạch, niềm kiêu hãnh tuổi trẻ không thể vấy bẩn và sự liều lĩnh của lòng tuyệt vọng. Đó là một bài báo ảm đạm, nhưng chính điều đó lại tạo nên vẻ hay ho của nó. Tôi đọc bài báo của cậu rồi gác sang một bên, thầm nghĩ rằng ‘gã đó sẽ không đi theo lối mòn thông thường đâu.’ Này nhé, tôi hỏi cậu, sau màn dạo đầu như thế, làm sao tôi có thể không bị cuốn đi bởi những sự việc diễn ra sau đó chứ? Ôi chao, tôi không nói gì cả, hiện tại tôi không đưa ra tuyên bố nào hết. Tôi chỉ ghi nhận nó vào thời điểm đó. Trong đó có cái gì chứ? Tôi tự hỏi mình. Chẳng có gì trong đó cả, thực ra là chẳng có gì sất và có lẽ hoàn toàn không có gì. Và một điều tra viên tuyệt đối không được phép để bản thân bị cuốn theo những ý niệm: ở đây tôi đang có Nikolay trong tay với những bằng chứng rành rành chống lại hắn—cậu muốn nghĩ thế nào về hắn cũng mặc, nhưng đó là bằng chứng. Hắn ta cũng lôi cả tâm lý học của mình vào cuộc; người ta cũng phải đếm xỉa đến hắn chứ, vì đây là vấn đề sinh tử cơ mà. Tại sao tôi lại phải giải thích điều này với cậu? Để cậu hiểu, và đừng trách móc cách hành xử ác ý của tôi vào lúc đó. Xin thưa đó không phải là ác ý đâu, hê-hê! Cậu tưởng lúc ấy tôi không đến khám xét phòng cậu à? Có chứ, tôi đã đến, tôi đã đến đấy, hê-hê! Tôi đã có mặt ở đó khi cậu đang nằm liệt giường, không phải với tư cách chính thức, không phải mang danh nghĩa của mình, nhưng tôi đã ở đó. Căn phòng của cậu đã bị lục soát đến tận sợi chỉ ngay từ nghi ngờ đầu tiên; nhưng vô ích! umsonst! Tôi thầm nghĩ, giờ thì gã đó sẽ đến, sẽ tự mình đến và đến rất nhanh thôi; nếu có tội, chắc chắn hắn sẽ đến. Kẻ khác thì không, nhưng hắn thì có. Và cậu có nhớ việc anh chàng Razumihin bắt đầu bàn luận về chủ đề đó với cậu không? Chúng tôi đã sắp xếp việc đó để kích động cậu, thế nên chúng tôi mới cố tình tung ra những lời đồn, để hắn bàn luận vụ án với cậu, mà Razumihin lại chẳng phải là kẻ biết kìm nén sự phẫn nộ. Anh chàng Zametov đã vô cùng kinh ngạc trước sự tức giận và thái độ gan tợn công khai của cậu. Thử nghĩ xem lại dám buột miệng thốt lên trong một nhà hàng rằng ‘tôi đã giết bà ta.’ Quá liều lĩnh, quá bất cẩn. Tôi thầm nghĩ, nếu hắn có tội, hắn sẽ là một đối thủ đáng gờm. Đó là những gì tôi đã nghĩ khi ấy. Tôi đã chờ đợi cậu. Thế mà cậu lại khiến Zametov phải tâm phục khẩu phục và... chà, cậu thấy đấy, mấu chốt nằm ở chỗ này—rằng cái thứ tâm lý học chết tiệt đó lúc nào cũng có thể hiểu theo hai hướng! Ừ thì, tôi vẫn cứ chờ đợi cậu, và quả nhiên, cậu đã đến! Tim tôi đập rộn lên đây này. Ái chà!

Này, sao cậu lại phải cả đối đến đây làm gì cơ chứ? Cả tiếng cười của cậu lúc bước vào nữa, cậu còn nhớ không? Tôi nhìn thấy tất cả rõ mồn một như ban ngày, nhưng nếu tôi đã không đặc biệt chờ đợi cậu đến thế, thì tôi đã chẳng chú ý đến nụ cười ấy đâu. Cậu thấy đấy, tâm trạng có sức ảnh hưởng lớn nhường nào! Anh chàng Razumihin khi ấy—à, hòn đá đó, hòn đá giấu tang vật ấy! Hình như tôi nhìn thấy nó ở đâu đó trong một khu vườn rau. Chính là trong một khu vườn rau, cậu đã nói với Zametov và sau đó nhắc lại điều đó tại văn phòng của tôi cơ mà? Và khi chúng ta bắt đầu mổ xẻ bài báo của cậu, cách cậu giải thích nó mới làm sao chứ! Người ta có thể hiểu mọi từ ngữ của cậu theo hai nghĩa, tựa như có một tầng ý nghĩa khác đang được che giấu vậy.

Cứ thế, Rodion Romanovitch ạ, tôi đã đẩy mọi thứ đến tận cùng giới hạn, và khi đầu đập phải cột mốc, tôi khựng lại, tự hỏi bản thân rốt cuộc mình đang làm cái quái gì thế. Suy cho cùng, tôi tự nhủ, cậu muốn hiểu theo nghĩa khác cũng chẳng sao và quả thật làm vậy còn tự nhiên hơn nhiều. Tôi buộc phải thừa nhận là nó tự nhiên hơn. Tôi phát bực lên được! ‘Thôi, tốt hơn là mình nên tóm lấy một chi tiết nhỏ nào đó,’ tôi tự nhủ. Thế nên khi nghe tin về tiếng chuông cửa, tôi nín thở và run lên bần bật. ‘Đây rồi, chi tiết nhỏ của ta đây rồi,’ tôi nghĩ bụng, và tôi chẳng thèm suy nghĩ đắn đo gì nữa, dứt khoát không cần thế. Lúc đó tôi sẵn sàng đổi một nghìn rúp để được tận mắt chứng kiến cảnh cậu sánh bước suốt một trăm bước chân bên cạnh tên thợ phụ, sau khi hắn đã gọi thẳng vào mặt cậu là kẻ sát nhân, thế mà suốt cả dọc đường cậu chẳng dám hé mồi chất vấn hắn câu nào. Rồi còn chuyện cậu run rẩy, chuyện cậu giật chuông cửa trong cơn bệnh hoạn, trong trạng thái nửa mê nửa tỉnh thì sao chứ?

Và thế đấy, Rodion Romanovitch, cậu có còn lạ gì khi tôi lại giở những trò khỉ đó với cậu nữa? Thế quái nào mà cậu lại mò đến đúng vào phút chốc ấy cơ chứ? Có ai đó dường như đã sai khiến cậu, lạy Chúa! Và nếu Nikolay không nhào ra can chúng ta... và cậu còn nhớ Nikolay lúc đó chứ? Cậu có nhớ rõ hắn ta không? Đó là một cú sét đánh, một cú sét đánh thực sự! Và tôi đã đối phó với hắn thế nào! Tôi chẳng thèm tin vào cú sét đó đâu, dù chỉ là một phút. Cậu có thể tự mình nhìn thấy điều đó; và làm sao tôi tin được cơ chứ? Ngay cả sau này, khi cậu đã đi rồi và hắn bắt đầu đưa ra những câu trả lời hết sức, hết sức xuôi tai về một số điểm, đến mức chính tôi cũng phải ngạc nhiên về hắn, thì ngay cả lúc đó tôi cũng chẳng đời nào tin câu chuyện của hắn! Cậu thấy thế nào là kiên định như bàn thạch chưa nào? Không, tôi nghĩ bụng, Morgenfrüh. Nikolay thì dính dáng gì đến chuyện này cơ chứ!

Razumihin vừa mới bảo với tôi rằng anh ấy tưởng Nikolay có tội và chính anh đã khẳng định điều đó với cậu ta....”

Giọng cậu nghẹn lại, và cậu bỏ dở câu nói. Cậu đã lắng nghe trong một trạng thái kích động khôn tả, khi con người đã nhìn thấu tận tâm can cậu này tự lật lại những gì mình từng nói. Cậu sợ phải tin điều đó và thực lòng không dám tin. Trong những lời lẽ vẫn còn mập mờ ấy, cậu cứ háo hức tìm kiếm một điều gì đó chắc chắn và dứt khoát hơn.

“Anh chàng Razumihin ấy à!” Porfiry Petrovitch kêu lên, ra vẻ mừng rỡ trước câu hỏi của Raskolnikov, người từ nãy đến giờ vẫn im lặng. “Hê-hê-hê! Nhưng tôi buộc phải đánh lạc hướng anh chàng Razumihin chứ; hai người thì vui, ba người thì vướng víu. Razumihin không phải là người phù hợp, vả lại cậu ta chỉ là kẻ ngoài cuộc. Cậu ta chạy ào đến chỗ tôi với khuôn mặt tái mét.... Thôi kệ cậu ta đi, nhắc đến làm gì cho bận lòng? Trở lại chuyện của Nikolay nhé, cậu có muốn biết hắn thuộc tuýp người thế nào, cách tôi hiểu về hắn ra sao không? Trước hết, hắn vẫn chỉ là một đứa trẻ và không hẳn là kẻ nhát gan, mà là một dạng nghệ sĩ. Thật đấy, đừng có cười khi tôi miêu tả hắn như vậy nhé. Hắn là kẻ ngây thơ và dễ bị tác động. Hắn có một trái tim, và là một kẻ hão huyền. Hắn biết hát và nhảy múa, kể chuyện rất hay, nghe nói người ta từ các làng khác cũng kéo đến để nghe hắn kể chuyện. Hắn cũng biết chữ, và sẽ cười đến chảy nước mắt nếu cậu giơ một ngón tay trêu hắn; hắn sẽ uống say túy lúy—không phải vì thỉnhnh nghiện ngập thường xuyên, mà đôi khi, khi có ai đó khoản đãi, giống như một đứa trẻ vậy. Và lúc đó hắn cũng đi trộm cắp, mà bản thân chẳng hề hay biết, vì ‘làm sao lại là ăn cắp được cơ chứ, nếu người ta nhặt được nó trên đường?’ Và cậu có biết hắn là một tín đồ Cổ tín, hay đúng hơn là người ly giáo không? Trong gia đình hắn từng có những kẻ Tha hương[*], và hắn đã sống hai năm ở làng dưới sự hướng dẫn tâm linh của một vị trưởng lão nào đó. Tôi biết được tất cả những điều này từ chính Nikolay và những người cùng làng với hắn. Hơn thế nữa, hắn còn muốn trốn vào chốn hoang vu rừng thiêng nước độc! Hắn tràn ngập lòng nhiệt thành, cầu nguyện hàng đêm, đọc những cuốn sách cổ, những cuốn ‘chân thư’, và đọc đến mụ cả người.

[*] Một giáo phái tôn giáo.—CHÚ THÍCH CỦA DỊCH GIẢ.

Petersburg đã tác động rất lớn đến hắn, đặc biệt là đàn bà và rượu chè. Hắn hưởng ứng mọi thứ và quên sạch vị trưởng lão cùng tất cả những chuyện kia. Tôi được biết có một họa sĩ ở đây đã đem lòng ưng ý hắn, thường xuyên lui tới thăm nom, và rồi biến cố này ập xuống đầu hắn.

Ừ thì, hắn hoảng sợ, hắn định thắt cổ tự tử! Hắn bỏ trốn! Làm sao người ta có thể vượt qua định kiến mà dân chúng dành cho hệ thống tố tụng Nga cơ chứ? Bản thân từ ‘xét xử’ thôi cũng đủ làm một số kẻ khiếp vía rồi. Lỗi tại ai chứ? Chúng ta hãy chờ xem bồi thẩm đoàn mới sẽ làm được gì. Cầu trời cho họ làm nên trò trống! Chà, có vẻ như trong tù, hắn đã nhớ lại vị trưởng lão đáng kính; Kinh Thánh cũng lại xuất hiện trở lại. Cậu có biết sức mạnh của từ ‘thổ khổ’ đối với một số kẻ trong tầng lớp này lớn đến nhường nào không, Rodion Romanovitch? Không phải là vấn đề chịu khổ vì lợi ích của ai đó, mà đơn giản là ‘người ta phải chịu khổ.’ Nếu họ bị hành hạ dưới bàn tay của nhà cầm quyền thì lại càng tốt. Thời tôi có một phạm nhân rất hiền lành và ôn hòa, đã trải qua cả năm trời trong tù chỉ để đọc Kinh Thánh trên lò sưởi vào ban đêm, và hắn đọc đến mức mụ cả người, mụ đến độ, cậu có biết không, có hôm chẳng vì duyên cớ gì, hắn chộp lấy một cục gạch rồi ném thẳng vào viên giám thị; mặc dù viên giám thị chẳng làm gì hại hắn cả. Và cách hắn ném mới kỳ quặc làm sao: cố tình ném lệch đi hẳn một thước vì sợ làm người ta bị thương. Chà, chúng ta đều biết chuyện gì sẽ xảy ra với một phạm nhân tấn công quan chức bằng vũ khí. Thế là ‘hắn đã nhận lấy phần đau khổ của mình.’

Cho nên bây giờ tôi nghi ngờ rằng Nikolay muốn gánh lấy phần khổ ải hoặc một thứ đại loại thế. Quả thật tôi biết chắc điều đó dựa trên các sự kiện. Chỉ là hắn không biết là tôi đã biết rồi. Sao thế, cậu không thừa nhận rằng trong tầng lớp nông dân có những con người kỳ quặc như vậy ư? Nhiều lắm chứ. Vị trưởng lão kia giờ đây đã bắt đầu gây ảnh hưởng lên hắn, nhất là từ sau vụ hắn tìm cách thắt cổ tự tử. Nhưng rồi hắn sẽ tự thân đến và khai nhận tất cả với tôi cho mà xem. Cậu nghĩ hắn sẽ chịu đựng được mãi chắc? Cứ đợi mà xem, hắn sẽ rút lại lời khai của mình thôi. Tôi đang từng giờ từng phút mong ngóng hắn đến để phủ nhận lời khai trước đây của mình. Tôi đâm ra quý mến cái tên Nikolay đó và đang nghiên cứu hắn rất tỉ mỉ. Và cậu đoán xem nào? Hê-hê! Hắn đã trả lời tôi rất xuôi tai ở một số điểm, rõ ràng là hắn đã thu thập sẵn một số bằng chứng và chuẩn bị khá khôn ngoan. Nhưng ở những điểm khác thì hắn hoàn toàn lạc lối, chẳng biết gì sạt và thậm chí còn chẳng mờ ngờ vực rằng bản thân không biết gì!

Không, Rodion Romanovitch, Nikolay chẳng dính líu gì sạt! Đây là một vụ án kỳ quặc, ảm đạm, một vụ án mang hơi thở thời đại, một sự kiện của thời nay khi trái tim con người đầy giông bão, khi người ta trích dẫn câu nói rằng máu ‘làm mới lại’, khi sự tiện nghi được rao giảng như mục đích của cuộc sống. Ở đây chúng ta thấy những giấc mơ sách vở, một tâm hồn chao đảo vì những học thuyết. Ở đây chúng ta chứng kiến sự quyết tâm ở giai đoạn đầu, nhưng là một sự quyết tâm kiểu khác lạ: hắn quyết định hành động hệt như nhảy xuống vực thẳm hay lao đầu từ đỉnh tháp chuông xuống vậy, và đôi chân hắn run lẩy bẩy khi bước đến chỗ gây án. Hắn quên không khép cửa sau lưng, và giết chết hai con người chỉ vì một học thuyết. Hắn gây án xong xuôi mà không tài nào lấy nổi tiền, còn số vớ vẩn vơ vét được thì hắn đem giấu dưới một hòn đá. Vẫn chưa đủ đối với hắn khi phải chịu đựng nỗi thống khổ giày vò sau cánh cửa trong lúc người ta đập cửa và giông chuông ầm ĩ, không, hắn còn phải quay lại căn phòng trống không ấy, trong cơn nửa mê nửa tỉnh, để hồi tưởng lại tiếng chuông cửa, hắn muốn cảm nhận lại cái cảm giác lạnh sống lưng ấy một lần nữa.... Chà, ta cứ cho là do bệnh tật đi, nhưng hãy ngẫm mà xem: hắn là một kẻ sát nhân, nhưng lại tự coi mình là người lương thiện, khinh bỉ kẻ khác, ra điều mình là nạn nhân vô tội. Không, đó tuyệt đối không phải là việc làm của một kẻ như Nikolay đâu, anh bạn Rodion Romanovitch thân mến ạ!

Tất cả những gì được nói nãy giờ nghe giống như một lời rút lui tuyên bố đến mức những lời này giáng một đòn quá lớn xuống đầu cậu. Raskolnikov rùng mình như thể vừa bị đâm một nhát dao.

“Vậy thì... rốt cuộc ai... mới là kẻ sát nhân?” cậu thốt lên bằng giọng thở dốc, không thể kìm chế nổi bản thân.

Porfiry Petrovitch ngả người ra sau ghế, ra chiều kinh ngạc trước câu hỏi đó.

“Ai là kẻ sát nhân ư?” hắn lặp lại, như thể không tin vào tai mình nữa. “Chính là cậu chứ ai, Rodion Romanovitch! Cậu chính là kẻ sát nhân,” hắn nói thêm, gần như bằng một tiếng thì thầm, với giọng điệu đầy xác tín chân thành.

Raskolnikov chồm dậy khỏi chiếc ghế sô-pha, đứng sững ở đó vài giây rồi lại ngồi phịch xuống mà không thốt ra lời nào. Gân mặt cậu co giật liên hồi.

“Môi cậu lại đang co giật y như trước kìa,” Porfiry Petrovitch nhận xét với vẻ gần như thông cảm. “Có lẽ cậu đã hiểu lầm tôi rồi, Rodion Romanovitch,” hắn nói thêm sau một khoảng lặng ngắn, “đó là lý do tại sao cậu lại ngạc nhiên đến thế. Tôi cố tình đến đây để kể hết mọi chuyện và đối xử cởi mở với cậu mà.”

“Không phải tôi giết bà ta,” Raskolnikov thì thầm như một đứa trẻ sợ hãi bị bắt quả tang.

“Không, chính là cậu, cậu chứ không phải ai khác, Rodion Romanovitch,” Porfiry nghiêm nghị và quả quyết thì thầm.

Cả hai cùng im lặng và sự im lặng kéo dài một cách kỳ lạ, chừng mười phút. Raskolnikov chống khuỷu tay lên bàn và luồn những ngón tay vào mái tóc. Porfiry Petrovitch ngồi yên kiên nhẫn chờ đợi. Bỗng nhiên Raskolnikov nhìn Porfiry bằng ánh mắt đầy khinh miệt.

“Anh lại giở trò cũ rồi đấy, Porfiry Petrovitch! Lại cái mưu mô cũ rích ấy. Tôi lấy làm lạ là anh không thấy phát ngấy lên được ấy chứ!”

“Ôi dào, dẹp chuyện đó đi, giờ thì còn quan trọng gì nữa chứ? Mọi chuyện sẽ khác nếu có mặt nhân chứng, đằng này chúng ta đang thì thầm với nhau trong phòng kín. Cậu thừa biết là tôi không đến để truy đuổi và tóm cổ cậu như bắt thỏ. Cậu có thú nhận hay không đối với tôi lúc này chẳng còn quan trọng nữa; bản thân tôi, dù không cần điều đó thì tôi cũng đã đoan chắc rồi.”

“Nếu vậy, anh đến đây làm gì?” Raskolnikov bực bội hỏi. “Tôi lại xin hỏi anh câu này: nếu anh coi tôi có tội, sao không tóm cổ tôi tống vào tù đi?”

“À, câu hỏi của cậu đây ư? Tôi sẽ trả lời cậu, từng ý một. Trước hết, bắt giữ cậu ngay tắp lự như vậy không có lợi cho tôi.”

“Sao lại thế cơ chứ? Nếu anh đã chắc chắn thì anh phải....”

“Ái chà, nhỡ tôi chắc chắn thì sao chứ? Đó chỉ là giấc mộng của tôi lúc này thôi. Tại sao tôi phải đưa cậu vào nơi an toàn cơ chứ? Cậu thừa biết đó chính là lý do, bằng chứng là cậu đang giục tôi làm thế kìa. Ví dụ, nếu tôi đối chất cậu với gã thợ phụ đó và cậu bảo hắn rằng ‘mày say hay tỉnh? Ai nhìn thấy tao đi cùng mày? Tao tưởng mày say rượu, mà quả thật mày cũng say khướt còn gì.’ Nào, khi ấy tôi biết đáp lại thế nào đây, nhất là khi câu chuyện của cậu có vẻ xuôi tai hơn câu chuyện của hắn, bởi vì chẳng có gì ngoài tâm lý học chống lưng cho lời khai của hắn—mà đem cái bộ dạng trơ trẽn của cái mặt cọp đó ra thì thật chẳng ra thể thống gì, trong khi cậu lại bắn trúng hồng tâm hoàn toàn, bởi vì tên đểu cáng đó đích thực là một kẻ nát rượu thâm niên và ai cũng biết tỏng điều đó. Bản thân tôi cũng đã thành thật thừa nhận vài lần rồi rằng cái thứ tâm lý học đó có thể hiểu theo hai hướng và hướng thứ hai có vẻ thuyết phục hơn nhiều, trông có vẻ lô-gíc hơn nhiều, và ngoài điều đó ra thì cho đến nay tôi chẳng có gì trong tay để chống lại cậu cả. Dù tôi sẽ tống cậu vào tù và quả thực đã đến đây—hoàn toàn đi ngược lại phép tắc xã giao—để thông báo trước cho cậu điều đó, nhưng tôi cũng nói thẳng với cậu, lại cũng trái phép tắc luôn, rằng làm thế chẳng có lợi gì cho tôi cả. Nào, điều thứ hai, tôi đến gặp cậu vì...”

“Vâng, vâng, điều thứ hai là gì?” Raskolnikov nín thở lắng nghe.

“Bởi vì, như tôi vừa nói với cậu lúc nãy, tôi thấy mình mắc nợ cậu một lời giải thích. Tôi không muốn cậu coi tôi là một con quái vật, vì tôi thực sự có thiện cảm với cậu, cậu muốn tin hay không tùy ý. Và điều thứ ba, tôi đến gặp cậu với một lời đề nghị thẳng thắn và cởi mở—rằng cậu hãy ra đầu thú và khai nhận mọi chuyện. Làm vậy sẽ có lợi cho cậu hơn vô cùng, và cũng có lợi cho tôi nữa, vì nhiệm vụ của tôi sẽ được hoàn thành. Nào, thế này là tôi cởi mở với cậu hay chưa?”

Raskolnikov trầm ngâm suy nghĩ một phút.

“Nghe này, Porfiry Petrovitch. Vừa rồi anh bảo rằng anh chẳng có gì ngoài tâm lý học trong tay, thế mà giờ anh lại chuyển sang cả toán học cơ đấy. Nào, nhỡ chính bản thân anh lại là kẻ sai lầm thì sao đây?”

“Không đâu, Rodion Romanovitch, tôi không nhầm lẫn gì sạt. Ngay từ khi ấy tôi đã có một chi tiết nhỏ, chính ơn trên đã ban nó cho tôi.”

“Chi tiết nhỏ gì chứ?”

“Tôi sẽ không nói cho cậu biết đâu, Rodion Romanovitch. Dù sao đi nữa, tôi cũng không có quyền trì hoãn thêm phút nào nữa, tôi buộc phải bắt giữ cậu. Thế nên hãy suy nghĩ cho kỹ: lúc này đối với tôi thế nào cũng được nên tôi chỉ nói vì lợi ích của chính cậu thôi. Tin tôi đi, làm vậy sẽ tốt hơn đấy, Rodion Romanovitch ạ.”

Raskolnikov mỉm cười đầy cay độc.

“Thế thì không chỉ nực cười đâu, mà còn vô liêm sỉ nữa đấy. Này nhé, ngay cả khi tôi thực sự có tội, điều mà tôi không thừa nhận, thì tôi có lý do gì để mà đầu thú cơ chứ, trong khi chính anh lại bảo với tôi rằng tôi sẽ được an toàn hơn nếu ở trong tù?”

“À, Rodion Romanovitch, đừng có đặt quá nhiều niềm tin vào lời nói chứ, có lẽ chốn lao tù sẽ chẳng phải là nơi chốn bình yên gì cho cam đâu. Đó chỉ là lý thuyết, và là lý thuyết của riêng tôi thôi, tôi thì có cái thá gì mà làm chỗ dựa cho cậu cơ chứ? Biết đâu, ngay cả lúc này tôi vẫn đang giấu giếm cậu điều gì thì sao? Tôi đâu thể phơi bày mọi thứ ra được, hê-hê! Mà sao cậu lại cứ hỏi về lợi ích làm gì? Cậu không biết điều đó sẽ làm giảm nhẹ hình phạt cho cậu nhường nào sao? Cậu sẽ đầu thú vào đúng thời điểm mà một kẻ khác đang đứng ra gánh tội thay cho cậu, nhờ thế mà làm rối tung cả vụ án lên. Hãy suy nghĩ về điều đó đi! Tôi xin thề trước Chúa rằng tôi sẽ thu xếp ổn thỏa để việc cậu đầu thú sẽ đến như một bất ngờ hoàn toàn. Chúng ta sẽ quét sạch mọi điểm tâm lý học đó, mọi sự hoài nghi nhắm vào cậu, để rồi tội ác của cậu sẽ hiện lên như một sự lầm đường lạc lối nào đó thôi, vì sự thật đúng là một sự lầm lạc. Tôi là một người đàn ông lương thiện, Rodion Romanovitch, và tôi sẽ giữ lời.”

Raskolnikov duy trì sự im lặng đầy ủ rũ và cúi gằm đầu xuống chán nản. Cậu trầm ngâm một hồi lâu rồi cuối cùng lại mỉm cười, nhưng nụ cười ấy thật buồn bã và hiền hòa.

“Không!” cậu nói, dường như từ bỏ mọi cố gắng vờ vĩnh trước mặt Porfiry, “không đáng đâu, tôi chẳng màng đến chuyện được giảm nhẹ hình phạt làm gì!”

“Đó chính là điều tôi hằng lo sợ!” Porfiry kêu lên nồng nhiệt và, có vẻ như, một cách bộc phát. “Đó chính là điều tôi sợ nhất, rằng cậu sẽ chẳng màng đến việc được giảm án.”

Raskolnikov nhìn hắn bằng ánh mắt buồn bã và chan chứa biểu cảm.

“À, đừng có khinh miệt cuộc sống chứ!” Porfiry tiếp lời. “Cậu vẫn còn cả một quãng đời dài rộng trước mắt cơ mà. Sao cậu lại có thể nói là không muốn được giảm án cơ chứ? Cậu đúng là một kẻ thiếu kiên nhẫn!”

“Một quãng đời dài rộng nào đang chờ tôi cơ chứ?”

“Sự sống. Cậu là nhà tiên tri nỗi gì, cậu hiểu được mấy về nó chứ? Hãy tìm kiếm rồi cậu sẽ gặp. Đây có thể là phương cách của Thượng Đế để đưa cậu về với Ngài. Và ngục tù đâu phải là vĩnh viễn....”

“Thời gian thụ án sẽ được rút ngắn lại thôi,” Raskolnikov cười nhạt.

“Này, có phải cậu đang sợ cái tiếng nhơ nhuốc của tầng lớp tư sản đó không? Có lẽ cậu đang sợ nó mà chính bản thân cũng không nhận ra, bởi vì cậu còn quá trẻ! Dù sao đi nữa thì cậu cũng không nên sợ việc ra đầu thú và thú nhận tội lỗi của mình.”

“Ái chà, mặc xác nó!” Raskolnikov thì thầm với vẻ ghê tởm và khinh miệt, như thể cậu không muốn thốt to thành lời.

Cậu lại đứng phắt dậy như thể định bỏ đi, nhưng rồi lại ngồi phịch xuống với vẻ tuyệt vọng hiện rõ trên mặt.

“Mặc xác nó nếu cậu thích! Cậu đã mất hết niềm tin và nghĩ rằng tôi đang xu nịnh cậu thậm tệ; nhưng cuộc đời cậu kéo dài được bao lâu chứ? Cậu hiểu được bao nhiêu? Cậu tự bịa ra một học thuyết rồi cảm thấy xấu hổ khi nó sụp đổ và hóa ra chẳng có chút nguyên bản nào cả! Cuối cùng nó hóa ra là một thứ đê tiện, đúng thế thật, nhưng cậu không phải là kẻ đê tiện một cách vô phương cứu chữa. Hoàn toàn không đê tiện đến thế! Ít nhất cậu đã không tự lừa dối mình lâu, cậu đã lao thẳng đến tận cùng giới hạn chỉ trong một bước nhảy. Tôi nhìn nhận cậu thế nào ư? Tôi coi cậu là một trong những kẻ sẵn sàng đứng mỉm cười nhìn kẻ tra tấn lôi ruột gan mình ra ngoài, miễn là họ đã tìm thấy đức tin hoặc tìm thấy Chúa. Hãy tìm lấy nó rồi cậu sẽ sống. Từ lâu cậu đã cần được thay đổi bầu không khí rồi. Đau khổ cũng là một điều tốt đẹp. Hãy chịu đựng đi! Biết đâu Nikolay lại đúng khi muốn chịu đựng đau khổ. Tôi biết cậu không tin vào điều đó—nhưng đừng có mà tỏ ra thông thái quá; hãy lao thẳng vào cuộc sống, đừng đắn đo suy nghĩ gì sạt; đừng sợ hãi—dòng nước lũ sẽ đưa cậu vào bờ và đặt cậu đứng vững vàng trên đôi chân của mình một lần nữa. Bờ nào ư? Làm sao tôi biết được? Tôi chỉ tin rằng cậu vẫn còn cả một chặng đường dài phía trước. Tôi biết cậu đang coi tất cả lời nói của tôi lúc này chỉ là một bài diễn văn được soạn sẵn từ trước, nhưng biết đâu sau này cậu sẽ nhớ lại chúng. Đôi khi chúng sẽ có ích đấy. Đó là lý do tại sao tôi phải lên tiếng. Thật may là cậu chỉ giết mỗi bà già. Nhỡ đâu cậu mà phát minh ra một học thuyết khác thì có khi cậu đã làm ra những chuyện khủng khiếp hơn gấp hàng ngàn lần rồi. Có khi cậu phải tạ ơn Chúa ấy chứ. Cậu làm sao mà biết được? Biết đâu Thượng Đế đang cứu rỗi cậu cho một mục đích nào đó. Nhưng hãy vững vàng lên và bớt sợ hãi lại! Cậu đang sợ sự đền tội lớn lao trước mắt mình ư? Không, sợ hãi nó mới là điều đáng hổ thẹn. Một khi cậu đã bước những bước như thế, cậu phải chai lì tâm hồn lại. Trong đó có công lý. Cậu phải thực hiện những đòi hỏi của công lý. Tôi biết cậu không tin điều đó, nhưng quả thực, cuộc sống sẽ dìu dắt cậu vượt qua. Rồi thời gian sẽ làm cậu nguôi ngoai tất cả. Những gì cậu cần lúc này là không khí trong lành, không khí trong lành, không khí trong lành!”

Raskolnikov giật nảy mình.

“Thế anh là ai cơ chứ? Anh là nhà tiên tri nào vậy? Từ đỉnh cao của sự bình thản huy hoàng nào mà anh thốt ra những lời thông thái này?”

“Tôi là ai ư? Tôi chỉ là một kẻ chẳng còn gì để hy vọng nữa, thế thôi. Có lẽ là một kẻ giàu cảm xúc và biết đồng cảm, có lẽ cũng có đôi chút hiểu biết, nhưng thời của tôi đã qua rồi. Còn cậu thì khác, cuộc sống đang chờ đón cậu kìa. Dù sao đi nữa, ai mà biết được? Có khi cuộc đời cậu rồi cũng tan thành mây khói và chẳng đi đến đâu cả. Nào, việc cậu bước sang một tầng lớp người khác thì có sá gì? Không phải sự tiện nghi là thứ khiến cậu luyến tiếc tận đáy lòng! Vậy còn việc có lẽ sẽ chẳng ai nhìn thấy cậu trong một thời gian dài thì sao? Không phải thời gian, mà chính cậu mới là người quyết định điều đó. Hãy làm mặt trời đi và tất cả mọi người sẽ nhìn thấy cậu. Trước hết mặt trời phải là mặt trời cái đã. Sao cậu lại cười nữa thế? Vì tôi quá ư là giống văn hào Schiller phỏng? Tôi cá là cậu đang tưởng tượng rằng tôi đang cố xu nịnh để xỏ mũi cậu đấy. Chà, có khi đúng là thế thật, hê-hê-hê! Có lẽ tốt nhất là cậu đừng tin lời tôi, có lẽ tốt nhất là đừng bao giờ tin tôi hoàn toàn—tôi vốn là người như thế đấy, tôi xin thú nhận. Nhưng để tôi nói thêm thế này, tôi nghĩ tự cậu cũng có thể phán đoán được phần nào tôi là kẻ đê tiện và phần nào tôi là người lương thiện.”

“Anh định bắt giữ tôi lúc nào?”

“Ừm, tôi có thể để cậu đi lại lang thang thêm một hai ngày nữa. Hãy suy nghĩ cho kỹ đi, anh bạn thân mến ạ, và cầu nguyện Chúa đi. Làm thế có lợi cho cậu hơn đấy, tin tôi đi.”

“Thế nhỡ tôi bỏ trốn thì sao?” Raskolnikov hỏi với một nụ cười kỳ lạ.

“Không, cậu sẽ không trốn đâu. Một gã nông dân thì có thể bỏ trốn, một tín đồ ly giáo sành điệu thì có thể bỏ trốn, kẻ bợ đỡ tư tưởng của người khác thì có thể bỏ trốn, bởi vì cậu chỉ cần chìa ngón tay út ra là hắn đã sẵn sàng tin vào bất cứ thứ gì trong suốt phần đời còn lại rồi. Nhưng bản thân cậu thì từ lâu đã chẳng còn tin vào học thuyết của chính mình nữa, cậu sẽ lấy gì để mà trốn đây? Mà trốn đi thì cậu làm được gì? Cậu sẽ thấy ngột ngạt và khốn khổ cho mà xem, và thứ mà cậu cần hơn bất cứ thứ gì trên đời này chính là một vị trí xác định, một bầu không khí phù hợp với mình. Thế cậu sẽ có bầu không khí kiểu gì cơ chứ? Nếu cậu có trốn chạy, cậu cũng sẽ tự lết xác quay về thôi. Cậu không thể sống thiếu chúng tôi được đâu. Còn nếu tôi tống cổ cậu vào tù—giả sử cậu ở đó một tháng, hoặc hai, hoặc ba—hãy nhớ lời tôi nói, tự khắc cậu sẽ khai nhận và có khi lại chính sự ngạc nhiên của bản thân nữa cơ. Cậu sẽ chẳng thể biết trước dù chỉ một tiếng đồng hồ rằng mình sắp đến để đầu thú đâu. Tôi tin chắc rằng rồi cậu sẽ đi đến quyết định ‘chịu đựng đau khổ.’ Lúc này cậu không tin lời tôi đâu, nhưng rồi tự khắc cậu sẽ nhận ra. Bởi vì đau khổ, Rodion Romanovitch ạ, là một điều vĩ đại. Đừng bận tâm việc tôi đã phát tướng nhé, dẫu vậy tôi vẫn hiểu hết. Đừng có cười vào chuyện đó, trong đau khổ ẩn chứa một chân lý, Nikolay nói đúng đấy. Không, cậu sẽ không bỏ trốn đâu, Rodion Romanovitch ạ.”

Raskolnikov đứng dậy và cầm lấy chiếc mũ. Porfiry Petrovitch cũng đứng lên theo.

“Cậu đi dạo đấy à? Buổi tối trời sẽ đẹp lắm, miễn là chúng ta không gặp cơn giông nào. Dù cho có giông thì cũng tốt, không khí sẽ được trong lành hơn.”

Hắn cũng với lấy chiếc mũ của mình.

“Porfiry Petrovitch, xin đừng nghĩ rằng hôm nay tôi đã thú tội với anh nhé,” Raskolnikov kiên quyết tuyên bố với vẻ mặt sầm sì. “Anh là một kẻ kỳ cục và tôi chỉ nghe anh nói thuần túy vì tò mò thôi. Nhưng tôi chưa hề thừa nhận bất cứ điều gì đâu, hãy nhớ lấy điều đó đấy!”

“Ôi, tôi biết chứ, tôi sẽ nhớ kỹ mà. Nhìn cậu ta kìa, đang run lên bần bật đấy! Đừng có bất an thế chứ, anh bạn thân mến, tùy cậu thôi. Cứ đi dạo một lát đi, cậu đi xa thế nào được chứ. Nếu có chuyện gì xảy ra, tôi có một thỉnh cầu thế này muốn nhờ cậu,” hắn nói thêm, hạ giọng xuống. “Nó hơi khó xử, nhưng lại rất quan trọng. Nếu chẳng may có chuyện gì xảy ra (dẫu thực lòng tôi không tin và nghĩ rằng cậu hoàn toàn không có khả năng làm thế), nhưng nhỡ đâu trong vòng năm mươi hay sáu mươi tiếng tới mà cậu lại nổi ý định chấm dứt mọi chuyện bằng một cách nào đó, theo một kiểu cách kỳ quặc nào đó—tự vẫn chẳng hạn—(đó là một giả thiết ngớ ngẩn, nhưng xin cậu hãy tha lỗi cho tôi vì đã nói ra) thì xin hãy để lại một lá thư ngắn gọn nhưng chuẩn xác, chỉ cần hai dòng thôi, và nhớ nhắc đến hòn đá nhé. Làm thế sẽ đàng hoàng hơn đấy. Thôi, hẹn gặp lại nhé! Chúc cậu có những suy nghĩ tốt đẹp và những quyết định đúng đắn!”

Porfiry bước ra ngoài, lưng hơi còng xuống và tránh nhìn thẳng vào mặt Raskolnikov. Cậu bước nhanh ra cửa sổ và bực bội kiên nhẫn chờ đợi cho đến khi nhẩm tính rằng Porfiry đã ra đến đường cái và đi khuất hẳn. Bấy giờ cậu mới vội vã rời khỏi phòng.