Năm 58 TCN, ở tuổi 48

Tôi đã đến Brundisium vào ngày 17 tháng Tư. Vào ngày hôm đó, các nô lệ của anh đã giao cho tôi bức thư của anh, và một vài nô lệ khác, vào ngày hôm sau nữa, lại mang cho tôi một bức thư khác. Về lời mời và lời khuyên của anh rằng tôi nên ở lại điền trang của anh ở Epirus, lòng tốt của anh quả là điều vô cùng đáng quý và hoàn toàn không phải là chuyện mới mẻ. Đó là một kế hoạch hoàn toàn phù hợp với mong muốn của tôi, nếu như tôi có thể dành toàn bộ thời gian của mình ở đó: vì tôi vô cùng ghét những đám đông khách khứa, tôi hầu như không thể chịu được ánh sáng, và sự cô quạnh ấy, nhất là ở một chốn vô cùng quen thuộc, sẽ hoàn toàn chẳng có gì là khó chịu cả. Nhưng việc dừng chân ở đó như một trạm nghỉ đơn thuần trên hành trình của tôi lại là chuyện khác! Trước hết, nó nằm lệch hẳn khỏi con đường của tôi; kế đến, nơi đó chỉ cách chỗ của Autronius và những kẻ khác có bốn ngày đường; và thứ ba là anh không có ở đó. Giả sử tôi định cư hẳn lại lâu dài, một pháo đài kiên cố sẽ là một lợi thế, nhưng đối với một kẻ chỉ đi ngang qua thì điều đó chẳng cần thiết chút nào. Chà, nếu như tôi không sợ hãi, tôi đã tiến thẳng tới Athens—có những hoàn cảnh đã khiến tôi rất mong muốn được đến đó—nhưng ngặt nỗi là tôi có kẻ thù ở vùng lân cận, anh lại không có ở đó, và tôi e rằng chúng thậm chí sẽ cho rằng thị trấn đó không nằm cách xa Ý một khoảng cách hợp pháp theo luật định, và anh cũng chẳng hề nhắc đến việc tôi có thể mong gặp anh vào ngày nào.

Còn về việc anh giục giã tôi hãy sống tiếp, anh đã đạt được một mục đích—rằng tôi sẽ không tự tay kết liễu đời mình; nhưng mục đích còn lại thì anh không thể nào làm cho thành quả được—rằng tôi sẽ không hối tiếc về đường lối của mình và việc tôi tiếp tục sống. Bởi vì còn có gì níu giữ tôi lại với cuộc đời này nữa chứ, nhất là khi niềm hy vọng từng đồng hành cùng tôi trong lúc lên đường nay đã không còn tồn tại? Tôi sẽ không cố gắng kể ra hết mọi nỗi khốn khổ mà tôi đã rơi vào do sự bất công tột cùng và cách hành xử vô nguyên tắc, không hẳn là của kẻ thù tôi, mà là của những kẻ ganh tỵ với tôi, bởi vì tôi không muốn khơi lại một đợt đau buồn mới trong lòng mình, hay mời gọi anh cùng chia sẻ nỗi buồn ấy. Tôi nói điều này một cách có cân nhắc—rằng chưa từng có ai phải chịu đựng một tai họa nặng nề đến thế, rằng chưa từng có ai có lý do lớn hơn thế để mong được chết; trong khi tôi lại để lãng phí mất khoảng thời gian mà lẽ ra tôi có thể tìm cái chết một cách vinh quang nhất. Từ nay về sau, cái chết không bao giờ có thể hàn gắn, nó chỉ có thể chấm dứt nỗi buồn của tôi mà thôi. Về chính trị, tôi nhận thấy anh thu lượm tất cả mọi hoàn cảnh mà anh nghĩ có thể truyền cho tôi niềm hy vọng về một sự đổi thay: và mặc dù chúng thật tầm thường, nhưng vì anh đã muốn thế, thì chúng ta hãy cứ kiên nhẫn xem sao. Mặc cho những gì anh nói, anh vẫn sẽ bắt kịp chúng tôi nếu như anh đi nhanh lên. Bởi vì tôi hoặc sẽ đến Epirus để ở gần anh, hoặc tôi sẽ thong thả đi qua vùng Candavia. Sự do dự của tôi về Epirus không phải do tôi dao động, mà là vì tôi không biết mình có khả năng gặp lại em trai tôi ở đâu. Về phần nó, tôi không biết làm thế nào để gặp được nó, cũng chẳng biết làm sao để có thể để nó ra đi. Đó là nỗi đau lớn nhất và bi thảm nhất trong tất cả mọi nỗi đau của tôi. Thả rằng tôi đã viết thư cho anh thường xuyên hơn, và dài hơn, nếu như nỗi buồn, trong khi đã tác động đến mọi phần trong trí tuệ của tôi, lại không hoàn toàn hủy diệt đi khả năng viết lách kiểu này của tôi trên hết mọi thứ. Tôi rất mong được gặp anh. Hãy giữ gìn sức khỏe nhé.

Brundisium, ngày 29 tháng Tư.