M. Cicero gửi lời chúc sức khỏe tới Gaius Antonius, con trai của Marcus, bậc Thống soái.

B.C. 61, ÆT. 45

Dù ta đã định không viết cho anh bất cứ thứ gì ngoài những bức thư giới thiệu xã giao (không phải vì ta thấy chúng có trọng lượng lớn đối với anh, mà để tránh làm cho những kẻ nhờ cậy ta nghĩ rằng tình bạn giữa chúng ta đã phai nhạt), song vì Titus Pomponius sắp khởi hành đến tỉnh của anh – người thấu hiểu hơn bất cứ ai mọi tâm tư cũng như những gì ta đã làm vì anh, người mong mỏi tình bạn của anh và hết lòng gắn bó với ta – nên ta nghĩ mình phải viết vài dòng, nhất là khi ta không còn cách nào khác để làm vừa lòng chính Pomponius.

Nếu ta có yêu cầu anh giúp đỡ những việc trọng đại đi nữa, điều đó cũng chẳng có gì khiến ai phải ngạc nhiên: bởi anh chưa từng thiếu sự giúp đỡ nào từ ta trong những vấn đề liên quan đến lợi ích, danh dự hay địa vị của anh. Rằng anh chưa hề đền đáp những điều ấy thì chính anh là người rõ nhất: còn việc có những hành động ngược lại xuất phát từ phía anh thì đã có nhiều người kể cho ta nghe.

Ta nói "được kể", chứ không dám nói "đã phát hiện ra",[72] kẻo lỡ đâu ta lại dùng phải từ ngữ mà người ta bảo rằng anh thường gán cho ta một cách oan uổng. Nhưng câu chuyện đã lọt đến tai ta thì ta muốn anh nghe chính từ miệng Pomponius (người cũng cảm thấy bị tổn thương không kém) hơn là từ bức thư này.

Tấm lòng trung kiên nhường nào của ta đối với anh thì cả viện nguyên lão lẫn nhân dân La Mã đều là nhân chứng. Anh đã biết ơn ta đến đâu thì tự anh có thể đánh giá: còn anh nợ ta bao nhiêu thì phần còn lại của thế giới đang đong đếm.

Ban đầu, chính tình cảm và sau đó là sự trước sau như một đã thúc đẩy ta làm những gì vì anh. Tương lai của anh, hãy tin ta đi, đang cần đến sự nhiệt tình lớn hơn rất nhiều từ phía ta,[Pg 29] cần sự kiên định lớn hơn và lao tâm khổ tứ nhiều hơn.[73]

Những nhọc nhằn ấy, trừ phi thấy rõ rằng ta đang quăng quác và hoài phí công sức của mình, ta sẽ gánh vác bằng toàn bộ sức lực ta có; nhưng nếu thấy chúng không được trân trọng, ta sẽ không để cho chính anh – kẻ thọ ơn[74] – phải coi ta là kẻ ngốc vì những nhọc nhằn ấy đâu.

Ý nghĩa của tất cả những điều này là gì, anh có thể tìm hiểu từ Pomponius. Khi gửi gắm Pomponius cho anh, dẫu ta chắc chắn rằng anh sẽ làm bất cứ điều gì trong khả năng vì bản thân cậu ấy, song ta vẫn tha thiết cầu xin anh rằng, nếu anh vẫn còn chút tình cảm nào dành cho ta, thì hãy dồn hết tất cả vào công việc của Pomponius. Anh chẳng thể ban cho ta ân huệ nào lớn lao hơn thế.