98
Hơn ba mươi dặm về phía nam, tại một ngã tư gọi là Mambele Junction, với một vòng xoay – thực chất là ba lốp xe tải chất lên như một chồng tiền xu – chúng tôi ăn tối trong ánh đèn dầu lửa tại một nhà ăn nhỏ, ăn cá hun khói (tôi hy vọng nó là cá hun khói) với nước sốt đậu phộng và uống bia Muntzig ấm. Đây là nơi mà Karl Ammann nhìn thấy những cánh tay của tinh tinh giấu dưới mui một chiếc xe tải chở gỗ. Đây cũng là một trong những điểm được nhắc đến trong bài báo của Brandon Keele về nguồn gốc HIV-1 ở tinh tinh. Các mẫu phân của tinh tinh từ những điểm này cho thấy mức độ phổ biến của virus trong hình thức tương đồng nhất của nó. Một nơi nào đó rất gần đây chính là Địa điểm số 0 của đại dịch AIDS.Sau bữa tối, tôi và những người đồng hành bước ra ngoài và ngắm nhìn bầu trời. Mặc dù là tối thứ bảy, không có nhiều nguồn sáng xung quanh Mambele Junction, ánh sáng chỉ mờ ảo nhưng chúng tôi có thể nhìn thấy không chỉ Bắc Đẩu Bội tinh, Vành đai của Orion, Thập tự giá phía Nam, mà còn thấy cả Dải Ngân hà, một vầng sáng lấp lánh tuyệt vời. Bạn biết mình đang ở một vùng cực kì hẻo lánh nếu bạn có thể thấy thiên hà hiện rõ ở ngay trung tâm thành phố.
Hai ngày sau, tại một tòa nhà khiêm tốn gần đó, nơi là trụ sở của Công viên Quốc gia Lobeke, tôi gặp người bảo vệ cho công viên, cũng là giám đốc, một người đàn ông đầu trọc đẹp trai tên là Albert Munga, mặc một chiếc áo sơ mi hoa và một chiếc quần dài hoa (không liên quan đến cái áo). Anh ta ngồi im lặng ở bàn làm việc trong vài phút, lật giở giấy tờ, trước khi miễn cưỡng để ý đến tôi, và phải mất một lúc nữa anh ta mới có vẻ thoải mái với những câu hỏi của tôi về bọn tinh tinh. Văn phòng chạy máy lạnh; mọi thứ có vẻ lạnh lùng. Nhưng sau nửa giờ, ông Munga bắt đầu gần gũi hơn, thả lỏng và chia sẻ một số dữ liệu và những mối quan tâm của ông. Số lượng loài vượn ở công viên (gồm tinh tinh và khỉ đột) đã giảm đột ngột kể từ năm 2002, ông ấy cho biết: từ khoảng 6300 con xuống còn khoảng 2700 con. Những kẻ săn trộm vì mục đích thương mại là vấn đề nan giải, theo lời kể của ông chúng chủ yếu tới từ ranh giới phía đông của công viên, sông Sangha, cũng là biên giới đông nam của Cameroon. Phía bên kia của Sangha là Cộng hòa Trung Phi và, xa hơn một chút về phía nam, Cộng hòa Congo, hai quốc gia đã xảy ra nổi dậy và chiến tranh trong vài thập kỷ qua. Những cuộc xung đột chính trị đó đã mang vũ khí quân sự (đặc biệt là súng trường Kalashnikov) vào địa phương, khiến việc bảo vệ động vật càng khó khăn hơn đáng kể. Những nhóm săn trộm được trang bị vũ khí tốt băng qua sông, xẻ thịt voi và bất cứ con vật nào khác mà chúng thấy, moi lấy ngà và thịt voi, chặt đầu và tay chân của loài vượn, lấy toàn bộ cơ thể các loài nhỏ hơn, và băng qua sông để trốn về. Hoặc họ vận chuyển chiến lợi phẩm bằng thuyền. Munga nói với tôi: “Có một lượng lớn thịt thú rừng được vận chuyển trên sông Sangha, và điểm đến là Ouesso.” Thị trấn Ouesso, một cảng sông với khoảng hai mươi tám nghìn dân, ngay bên kia biên giới Congo, là một khu vực giao thương lớn ở thượng lưu Sangha. Không phải ngẫu nhiên, đó cũng là nơi mà tôi đến.
Ngay bên ngoài văn phòng của ông Munga, tôi dừng lại ở hành lang để xem một chiếc áp phích treo tường với những hình minh họa buồn tẻ và lời cảnh báo bằng tiếng Pháp: LA DIARRHEA ROUGE TUE! Tiêu chảy đỏ gây chết người. Thoạt nhìn, tôi nghĩ rằng nó liên quan đến Ebola, nhưng không. “Grands Singes et VIHSIDA,” ghi trên một bản in đẹp hơn. SIDA là từ viết tắt tiếng Pháp của AIDS, và VIH nghĩa là HIV. Các bức vẽ hoạt hình nhưng không hề vui nhộn mô tả một câu chuyện ngụ ngôn về mối liên hệ giữa thịt vượn và tiêu chảy đỏ. Tôi xem một lúc lâu và bắt đầu cảm thấy sự kỳ quặc. Ở khắp nơi trên thế giới, bạn thấy các ấn phẩm giáo dục về AIDS đều kêu lên: Hãy quan hệ tình dục an toàn! Dùng bao cao su! Đừng sử dụng lại kim tiêm! Thông điệp ở đây lại là: Đừng ăn thịt vượn!
Chúng tôi lái xe về phía trước, dọc theo một con đường đất giữa những rặng cây, tiếp tục đi sâu vào cái nêm phía đông nam của Cameroon.
Biên giới phía nam của đất nước được hình thành bởi sông Ngoko, một phụ lưu chảy về phía đông đến ngã ba với sông Sangha. Sông Ngoko, theo truyền thuyết địa phương, là một trong những con sông sâu nhất ở châu Phi, nhưng nếu vậy thì chắc phải có một vực đá sâu bên dưới, vì nó chỉ rộng khoảng 80 thước. Khoảng giữa trưa chúng tôi đến đó, một thị trấn tên là Moloundou, một nơi tồi tàn nằm trên những ngọn đồi nhỏ phía trên con sông. Từ bất kỳ vị trí thuận lợi nào ở Moloundou có thể dễ dàng nhìn thấy Cộng hòa Congo phía bên kia dòng chảy – đủ gần để, giữa ban đêm yên tĩnh, chúng tôi có thể nghe thấy tiếng cưa máy của những người khai thác gỗ bất hợp pháp đang làm việc trong bóng tối ở đó. Tôi được cho biết, những kẻ săn trộm gỗ này sẽ đốn cây thẳng xuống nước và quấn chúng vào bè, rồi thả bè trôi về Ouesso, nơi mà một nhà máy gỗ sẽ trả tiền mặt cho họ, không cần trao đổi gì thêm. Một lần nữa khẳng định: Ouesso là một kẻ lừa đảo ngoài vòng pháp luật. Ở đó không có chính phủ hiện diện, không có luật pháp, không có các chủ đồn điền đấu tranh cho lợi ích của họ - đó là những tin đồn về bên đó được lan truyền ở bên này. Chúng tôi đã đến vùng biên giới, nơi vẫn còn hơi hoang sơ và rối rắm.
Sáng sớm hôm sau chúng tôi dạo quanh chợ và xem những người bán sắp xếp hàng hóa của họ thành những chồng hàng ngay ngắn: đậu phộng, hạt bí, hạt cọ đỏ, tỏi và hành, củ sắn, cây bìm bịp, ốc khổng lồ và cá hun khói đen, những xâu thịt. Tôi đứng lùi lại khỏi quầy thịt, để Neville và Max điều tra. Chủ yếu họ bán thịt linh dương hun khói; không có dấu hiệu của thịt vượn được bày trên sạp hàng; ngay cả tê tê, một người bán nói với Neville, cũng đã hết mùa. Tôi cũng không mong đợi gì hơn. Những thứ có giá trị như xác tinh tinh sẽ được trao đổi bí mật, có thể là theo sự sắp xếp trước, và không thể thấy được bán công khai ở chợ.
Xuôi dòng từ Moloundou, tiền đồn cuối cùng của Cameroon trên sông Ngoko là Kika, một thị trấn khai thác gỗ với một nhà máy lớn cung cấp việc làm và chỗ ở cho hàng trăm người đàn ông và gia đình của họ, cùng với một đường băng đất đi vào thuận tiện việc quản lý. Không có đường nào đi ven sông (cũng chẳng cần phải có, bởi sông chính là đường) nên chúng tôi vòng trở lại nội địa để đến đó. Đến Kika, chúng tôi tới ngay đồn cảnh sát, một lán nhỏ gần sông, cũng là trạm xuất nhập cảnh, nơi một sĩ quan tên là Ekeme Justin ngồi dậy, mặc chiếc áo phông vàng của anh ta vào và thực hiện các thủ tục cần thiết cho tôi và Max: đóng dấu đến Cameroon vào hộ chiếu của chúng tôi. Chúng tôi sẽ rời khỏi đất nước này. Sĩ quan Justin, sau khi nhận được một khoản phí cho công việc đóng dấu của mình, đã trở thành người bạn và người dẫn chương trình tuyệt vời của chúng tôi, cho chúng tôi ở lều cạnh đồn cảnh sát và tìm cho chúng tôi một chiếc thuyền. Anh ta đi đến thị trấn cùng với Neville, người sửa chữa đa năng, và tới hoàng hôn, họ đã có giấy phép sử dụng một chiếc thuyền gỗ dài 30 foot, với một tấm ván phía ngoài, có khả năng đưa tôi và Max đến Ouesso.
Tôi thức dậy lúc năm giờ sáng hôm sau, thu dọn lều của mình, háo hức rẽ lối và quay trở lại Congo. Chúng tôi chờ đợi cơn mưa lớn của buổi sáng kết thúc. Cuối cùng, người lái thuyền của chúng tôi cũng tới, một thanh niên uể oải tên là Sylvain trong bộ đồ thể thao màu xanh lá cây và dép xỏ ngón, cho chúng tôi leo lên mạn thuyền của anh ta và là người bảo lãnh cho chiếc thuyền. Chúng tôi chất hàng, phủ một tấm bạt lên các dụng cụ của mình để chống lại cơn mưa phùn kéo dài, và sau những lời tạm biệt nồng nhiệt với những người người đồng hành trung thành Neville và Moïse, và Sĩ quan Justin, chúng tôi tiến đi, vào dòng nước xiết trên sông Ngoko. Chúng tôi đi ngược hướng dòng chảy. Đối với tôi, tất nhiên, cuộc hành trình này là để tìm hiểu về giả thuyết người thợ săn bị thương. Tôi muốn xem con đường mà HIV-1 đã đi từ nơi nó bắt đầu và hình dung được những gì có trên con đường nó lây lan.
