61

Gần đây, Lisa Jones-Engel và nhóm của cô ấy đã chuyển sự tập trung sang loại virus mới này. Tôi thích nó vì cái tên độc đáo: virus sủi bọt simian. Không phải là vật chủ khi nhiễm virus này sẽ bị sủi bọt ở miệng. Phần “sủi bọt” bắt nguồn từ việc virus có xu hướng khiến các tế bào trong vật chủ kết hợp với nhau, tạo thành các tế bào siêu lớn nhưng bất hoạt, nhìn giống bọt bong bóng dưới kính hiển vi.

Trên thực tế, có rất nhiều loại virus sủi bọt, tất cả đều nằm trong chi Spumavirus. Trong đó, có một số loại lây nhiễm cho bò, mèo và ngựa. Người ta cũng tìm thấy chúng ở khỉ đột, tinh tinh, đười ươi, khỉ đầu chó, khỉ đuôi dài và các loài linh trưởng khác, dường như virus đã nhiễm vào những loài vậy này từ thời xa xưa, chúng tồn tại cùng vật chủ trong khoảng 30 triệu năm, trên mỗi loài khỉ lại có một loại virus sủi bọt (SFV) tương ứng. Có lẽ đó là lý do tại sao ngày nay chúng có vẻ rất lành tính. Một nhóm nghiên cứu làm việc ở Trung Phi đã đưa ra bằng chứng về việc SFV lây từ các loài linh trưởng bị săn bắt để lấy thịt (khỉ mặt chó, khỉ đột và khỉ guenon) sang những người thợ săn chúng. Liệu SFV có làm cho những người thợ săn bị ốm hay không là một câu hỏi khác mà nghiên cứu này chưa đề cập đến. Nếu có thì tác động gây ra cũng chậm và nhẹ. Sau đó, ta lại thấy virus HIV cũng gây ra tác động chậm và nhẹ. SFV, giống như HIV, là một loại retrovirus. Jones-Engel không phải là nhà nghiên cứu duy nhất cảm thấy rằng virus sủi bọt simian cần được theo dõi.

Ba mươi năm trước, các nhà khoa học tin rằng con người có mang một loại virus sủi bọt, phiên bản đặc biệt của riêng chúng ta, khác với những virus ở các loài động vật khác mà chúng ta có thể bị nhiễm khi đút cơm cho khỉ thiêng hay mổ bụng khỉ đột bằng dao rựa. Virus sủi bọt ở người có thể gây hại trong môi trường nuôi cấy tế bào nhưng dường như vô hại trong cơ thể người đang sống, nó được gọi là “virus đang tìm bệnh”. Nghiên cứu gần đây với các phương pháp sinh học phân tử hiện đại - đáng chú ý nhất giải trình tự gen - cho thấy nó có thể chỉ là một biến thể của virus sủi bọt trên loài tinh tinh. Dù vậy, đó cũng không phải là điều mà Lisa Jones-Engel và chồng cô quan tâm. Họ quan tâm đến các phiên bản virus sống trên khỉ châu Á nhiều hơn.

Giống như các SFV ở Châu Phi, những virus sủi bọt ở châu Á dường như vô hại khi chúng xâm nhập vào vật chủ là con người. Trong cuộc nói chuyện của chúng tôi ở Dhaka, Lisa đã nêu quan điểm một cách thận trọng hơn. “Hiện tại, chúng ta chưa tìm thấy bệnh nào do virus sủi bọt simian gây ra trên các loài linh trưởng. Bây giờ, khi virus nhảy qua hàng rào loài để tiến sang con người . . .” - khi điều đó xảy ra, thật khó để nói điều gì có thể xảy ra vì dữ liệu hạn chế. “Số lượng người cần xem xét cho đến nay rất ít nên chúng ta thật sự chưa thể kết luận liệu nó có gây bệnh cho người hay không.” Các trường hợp quan sát được quá ít và thời gian quan sát cũng quá ngắn. Do là retrovirus, các SFV có thể tồn tại tiềm ẩn trong thời gian dài và nhân lên chậm trong cơ thể, trước khi xuất đầu lộ diện từ hang ổ bí mật để tàn phá vật chủ.

Đối với Engel và Jones-Engel, chủ đề nghiên cứu cụ thể này bắt nguồn từ ngôi đền Sangeh, ở Bali, nơi họ sàng lọc virus sủi bọt simian cũng như herpes B. Và giống như herpes B, virus sủi bọt simian dường như phổ biến trên khắp quần thể khỉ; họ đã tìm thấy kháng thể chống lại nó ở hầu hết các con khỉ được xét nghiệm. Bên cạnh đó, virus này có thể lây nhiễm giữa các cá thể khỉ do tiếp xúc xã hội, một lần nữa cách thức lại giống virus herpes B. Nhưng liệu virus này có thường xuyên lây sang người không?

Bên cạnh việc bẫy và lấy mẫu từ khỉ, các nhà nghiên cứu đã lấy máu của hơn 80 người và sàng lọc những mẫu đó bằng phương pháp tương tự được sử dụng cho những con khỉ. Tất cả những người được xét nghiệm đều cho kết quả âm tính, trừ một người, một nông dân Bali 47 tuổi. Người đàn ông này sống gần Sangeh, thường xuyên đến thăm ngôi đền, đã bị khỉ cắn một lần và cào nhiều lần.

Anh ta nói với nhóm nghiên cứu là chưa bao giờ ăn thịt khỉ. Anh ấy cũng không có thú cưng nào là khỉ cả. Nếu có virus ở trong người anh ta, hẳn nó đến từ những con khỉ hung hãn tại ngôi đền. Khi nhìn lại, khía cạnh đáng chú ý nhất trong những gì Jones-Engel và Engel tìm được từ 80 đối tượng thử nghiệm ở Bali là chỉ có người nông dân bị nhiễm virus. Kể từ đó, việc lấy mẫu thêm ở các nước châu Á khác (Thái Lan, Nepal và Bangladesh) cho thấy virus sủi bọt simian xâm nhập vào người dễ dàng hơn so với các kết quả nghiên cứu ban đầu đã chỉ ra.

Nhưng nếu nó gây ra bệnh mà chúng ta chưa từng biết thì sao?

Bên cạnh điều hiển nhiên là nó có thể gây ra một bệnh mà chúng ta chưa từng biết, Engel và Jones-Engel còn có một lý do khác để nghiên cứu loại virus này. “Đó là một dấu mốc,” Gregory nói với tôi. “Chúng tôi đã tìm được một thứ đánh dấu khả năng truyền bệnh” Lisa lặp lại. Ý họ là sự hiện diện của SFV trong quần thể người đánh dấu việc lây nhiễm chéo giữa tất cả các loài đã xảy ra. Nếu virus sủi bọt simian lây từ khỉ nửa thuần hóa sang một người – sang nhiều người, có thể tới hàng nghìn người đi qua các địa điểm như Sangeh – thì các loại virus khác cũng vậy, sự hiện diện của chúng vẫn chưa được phát hiện, tác động của chúng vẫn chưa được biết đến.

“Và tại sao điều đó lại quan trọng?” tôi hỏi.

“Bởi vì chúng tôi đang tìm kiếm Sự kiện Lớn Tiếp theo,” Lisa trả lời.