70

Tương tự như đối với Hendra, nhóm nhỏ của Field hiện chủ yếu tập trung vào loài dơi, mà ở Malaysia thì dơi có tính đa dạng cao, bao gồm 13 loài ăn quả và khoảng 60 loài ăn côn trùng nhỏ. Hai trong số các loài dơi ăn quả bản địa là cáo bay, loài động vật lớn có cánh rộng, thuộc cùng chi Pteropus như ổ chứa virus Hendra ở Úc. Họ bắt những con dơi nhỏ bằng tấm lới sương mờ dựng lên gần nơi kiếm ăn và làm tổ của chúng. Đối với cáo bay, nhóm nghiên cứu đã sử dụng một phương pháp khác để tăng cơ hội bắt được dơi. Săn bắt dơi là hợp pháp ở hầu hết các vùng của Malaysia, vì vậy Field và Johara đã đi cùng những thợ săn chuyên nghiệp vào rừng và với sự ham mê của thợ săn, họ đã lấy mẫu từ những động vật có túi. Một số thợ săn đã bắn lợn rừng, vì vậy, các nhà nghiên cứu cũng cắt các mảnh từ xác lợn rừng, để kiểm tra xem liệu virus có lây từ lợn nhà sang lợn hoang dã hay không. Cùng lúc đó, một nhóm khác từ đội phản ứng quốc tế cũng đã lấy mẫu chó nhà, chuột cống, chuột chù, gà, vịt và chim bồ câu. Cả hai nhóm đều muốn có câu trả lời cho cùng một câu hỏi cấp bách: Loại virus này ẩn náu ở đâu trong thế giới rộng lớn hơn ngoài chuồng lợn?

Lợn rừng, chuột cống, chuột chù, và chim đều cho kết quả âm tính – không có dấu hiệu của Nipah cũng như không có kháng thể chống lại nó. Một số con chó có kết quả dương tính với kháng thể, có thể là do chúng đã sống gần với lợn ốm hoặc ăn thịt lợn chết. Những con chó dường như không lây lan nhiều virus, kể cả từ con này sang con khác hay sang người (mặc dù một số bằng chứng cho thấy việc lây truyền từ chó sang người thỉnh thoảng có xảy ra). Hầu hết các loài dơi đều cho kết quả âm tính, ngoại trừ một vài loài, hai trong số đó vô cùng khác biệt với tất cả những loài khác, cho thấy sự phổ biến đáng kể của kháng thể Nipah trong quần thể. Hai loài đó là cáo bay biến hình (Pteropus hypomelanus) và cáo bay lớn (Pteropus vampyrus). Điều này không có gì ngạc nhiên vì Nipah và Hendra có những điểm tương đồng khác. Nhưng đó không phải là bằng chứng cuối cùng về việc những con dơi là ổ chứa. Các kháng thể chỉ đơn thuần gợi ý về sự phơi nhiễm, có thể có nhiều nghĩa khác nhau, và các mẫu do Field và Johara lấy không mang lại bất kỳ virus sống nào.

Công việc đó được dành cho Paul Chua, ông đã trở lại Malaysia sau nhiệm vụ đến Fort Collins và Atlanta. Cuối năm 1999, sau vụ việc 1,1 triệu con lợn bị giết và dịch bệnh bùng phát ở người gây xôn xao dư luận, Chua và nhóm của ông đã đến thăm một trong những đàn cáo bay và thử một kỹ thuật mới. Thay vì bắn dơi và mổ lấy mô, họ trải những tấm nhựa lớn bên dưới tổ dơi và thu thập một vài giọt nước tiểu quý giá của chúng. Bên dưới các khu vực dơi hay kiếm ăn, họ cũng thu thập các mẫu — dưới dạng trái cây nghiền nhỏ. Một số trái cây là xoài; cũng có một món ngon địa phương được gọi là jambu air (trong tiếng Anh là gọi là roi – water apple). Roi là một loại quả nhỏ nhìn không mấy hấp dẫn, có hình chuông, thường có màu hồng hoặc đỏ, ngọt và mọng nước đủ để làm dịu cơn khát của trẻ nhỏ. Sau khi cần mẫn nuôi cấy những mẫu đó, nhóm của Chua đã phân lập được ba chủng virus Nipah, hai chủng từ nước tiểu và một chủng từ quả roi. Loại virus này gần giống với các chủng được tìm thấy ở người bị bệnh tại Nipah. Điều này chứng tỏ cáo bay là ổ chứa virus Nipah, có khả năng lây virus sang lợn, rồi lợn lây sang người.

Nhưng còn hơn thế. Nghiên cứu của Chua đã thiết lập một kịch bản hợp lý cho sự lây lan. Làm thế nào để virus lây nhiễm từ dơi sang lợn? Tất cả những gì nó cần là một cây xoài hoặc roi, trĩu quả chín, nhô ra gần chuồng lợn.

Một con dơi nhiễm virus ăn một quả roi, bỏ đi phần cùi (loài dơi thường làm vậy), chứa đầy virus; phần cùi đó rơi xuống giữa những con lợn; một con lợn liền ăn ngay và nhiễm một liều virus nhất định; virus nhân lên bên trong con lợn đó và truyền sang con khác; chẳng bao lâu cả đàn bị nhiễm bệnh và và lây sang người chăn nuôi. Đó không phải là một viễn cảnh xa vời. Tại thời điểm đó, nền nông nghiệp của Malaysia rất đa dạng, trong đó trái cây bán trên thị trường có thể làm tăng doanh thu từ chăn nuôi, đã có rất nhiều trại lợn trồng xoài, roi và các cây ăn quả khác xung quanh. Virus Nipah có thể đã rơi vào những ổ chứa nhỏ ngọt ngào này. Làm sao lợn có thể từ chối đây?