Nguồn Gốc Dịch Bệnh: Động Vật, Con Người Và Đại Dịch Toàn Cầu Tiếp Theo

Định dạng khác: 📖 Chữ 🎧 Audio
Lượt đọc: 2096 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
V: Con Hươu, Con Vẹt, Và Đứa Trẻ Hàng Xóm - 41

❊ ❊ ❊

Mặc dù sự gấp gáp đã gia tăng trong những thập kỷ gần đây, sự xuất hiện của các bệnh lây truyền từ động vật mới không phải chỉ có ở thời đại của chúng ta. Ba câu chuyện minh chứng cho điểm đó.

Sốt Q. Sáu mươi năm trước Hendra, sáu mươi năm trước khi ngựa của Vic Rail bắt đầu chết ở vùng ngoại ô Brisbane đó, một loại mầm bệnh rất khác đã xuất hiện lần đầu tiên được phát hiện ở gần như đúng nơi này. Nó không phải là virus, mặc dù ở một khía cạnh nào đó, nó hoạt động như một loại virus. Nó là một loại vi khuẩn, nhưng không giống như hầu hết các vi khuẩn khác. (Một vi khuẩn bình thường khác với virus ở một số điểm rõ ràng: Đó là một sinh vật tế bào, không phải là một hạt dưới tế bào; nó lớn hơn nhiều so với virus; nó sinh sản bằng cách phân hạch, không phải bằng cách xâm nhập vào tế bào và chỉ huy bộ máy sao chép di truyền của tế bào; và nó thường có thể bị tiêu diệt bởi thuốc kháng sinh.) Loài bọ mới này đã gây ra một căn bệnh tương tự như bệnh cúm hoặc có thể sốt phát ban. Các ca bệnh sớm nhất, xảy ra vào năm 1933, là những công nhân lò mổ ở Brisbane, những người có công việc giết mổ gia súc và cừu. Căn bệnh mà họ phải chịu đựng, ban đầu được bác sĩ điều trị cho họ gọi là “sốt lò mổ”, có một cái tên khó hiểu hơn: sốt Q. Đừng bận tâm, ở thời điểm này, về nguồn gốc của cái tên đó. Điều đáng chú ý nhất về cơn sốt Q là, ngay cả hiện nay trong thời đại của thuốc kháng sinh, vì những lý do liên quan đến cấu trúc sinh học dị thường của nó, nó vẫn có khả năng gây ra những tai ác nghiêm trọng.

Bệnh virus vẹt. Cùng thời điểm khi sốt Q xuất hiện, vào những năm 1930, một bệnh do vi khuẩn lây truyền động vật kỳ lạ khác đã được đưa tin. Bệnh này cũng có liên hệ với Úc, nhưng phạm vi của nó là toàn cầu, và dường như lần đầu tiên nó đến được Mỹ bằng một chuyến hàng gồm những con vẹt bị bệnh từ Nam Mỹ. Đó là vào cuối năm 1929, đúng vào mùa tặng loài vẹt cho Giáng Sinh. Một người nhận không may mắn là Lillian Martin, ở Annapolis, Maryland, người chồng đã mua cho cô một con vẹt từ một cửa hàng thú cưng ở Baltimore. Con chim đã chết vào ngày Giáng sinh, một điềm xấu, và bà Martin bắt đầu cảm thấy ốm khoảng năm ngày sau đó. Psittacosis là tên y tế của căn bệnh mà cô mắc phải; nó truyền từ chim (đặc biệt là những loài thuộc bộ Psittaciformes, có nghĩa là vẹt và họ hàng của chúng) sang người, gây sốt, đau nhức, ớn lạnh, viêm phổi và đôi khi tử vong. “Cơn sốt vẹt” là cái tên gây ra báo động ở Hoa Kỳ vào đầu năm 1930, khi những người tiếp xúc với những con chim nhập khẩu không lành mạnh đó bắt đầu bị bệnh, đặc biệt là ở Maryland. BA NGƯỜI MẮC SỐT VẸT Ở ANNAPOLIS là một tiêu đề điển hình, kể về một câu chuyện đăng trên The Washington Post, vào ngày 8/1, về Lillian Martin và hai người thân của cô. Ba ngày sau, cũng trên tờ The Post: NGƯỜI PHỤ NỮ BALTIMORE CHẾT DO BỆNH VẸT. Trong vài tháng tiếp theo, bệnh virus vẹt đã trở thành mối quan tâm của quốc gia, gây ra đủ phản ứng hoặc phản ứng thái quá đến mức một nhà bình luận gọi toàn bộ sự việc là một ví dụ về “sự cuồng loạn công cộng”, tương xứng với sự sốt sắng về trùng roi và vụ cháy ở St. John’s vào thời Trung cổ.

Và sau đó là bệnh Lyme. Đây dường như là một phiên bản gần đây hơn của hiện tượng vi khuẩn ma quái mới. Vào giữa những năm 1970, hai bà mẹ tỉnh táo ở Lyme, Connecticut, gần Long Island Sound, nhận thấy rằng không chỉ con họ mà tỷ lệ cao những thanh niên khác gần đó đã được chẩn đoán mắc bệnh viêm khớp dạng thấp ở trẻ vị thành niên. Sự tập trung như vậy không thể nào xảy ra một cách tình cờ. Sau khi Sở Y tế Connecticut và Trường Y Đại học Yale được cảnh báo, các nhà nghiên cứu nhận thấy rằng những chẩn đoán viêm khớp này trùng hợp với một kiểu phát ban da cụ thể – một vòng đỏ, lan ra ngoài từ một điểm – được biết là đôi khi xảy ra xung quanh vết cắn của bọ ve. Bọ ve thuộc giống Ixodes, thường được gọi là “ bọ ve hươu”, có nhiều trong các khu rừng phía đông Connecticut và các khu vực xung quanh.

Vào đầu những năm 1980, một nhà vi sinh vật học tên là Willy Burgdorfer đã tìm thấy một loại vi khuẩn mới trong ruột của một số bọ ve Ixodes, có khả năng là tác nhân gây bệnh. Đó là một loại xoắn khuẩn, một dạng xoắn dài, gần giống với các loại xoắn khuẩn khác thuộc chi Borrelia. Sau khi những nghiên cứu sâu hơn đã xác nhận vai trò của nó trong hội chứng giống như viêm khớp, vi khuẩn đó được đặt tên là Borrelia burgdorferi để vinh danh người phát hiện chính của nó. Bệnh Lyme hiện là bệnh lây truyền qua bọ chét phổ biến nhất ở Bắc Mỹ và là một trong những bệnh truyền nhiễm gia tăng nhanh nhất dưới mọi hình thức, đặc biệt là ở New England, các bang giữa Đại Tây Dương và Wisconsin. Một phần của điều khiến nó khó trị là vòng đời của Borrelia burgdorferi rất phức tạp, liên quan đến nhiều hơn là chỉ bọ ve và con người.

Bệnh Lyme, bệnh virus vẹt, sốt Q: Ba bệnh này xét tường tận hoàn toàn khác nhau nhưng có hai đặc điểm chung. Tất cả chúng đều lây truyền từ động vật và chúng đều là vi khuẩn. Chúng như một lời nhắc nhở rằng không phải mọi loại bọ xấu, cứng đầu, mới đều là virus.

Nguyên tác: Spillover: Animal Infections and the Next Human Pandemic - Dịch giả: Kiên Lưu, Hiền Nguyễn
Nguồn: TVE-4U
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 19 tháng 10 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.