69

Field đã tham gia nhóm chuyên gia quốc tế do một cán bộ cao cấp của CDC điều phối, được triệu tập từ Atlanta và các nơi khác đến để giúp các nhà khoa học Malaysia đối phó với cuộc khủng hoảng. Nhiệm vụ đầu tiên của họ là ngăn chặn rủi ro trước mắt đối với con người. Sau đó, Field nói với tôi trong cuộc trò chuyện tại Brisbane: “Tại thời điểm đó, tỷ lệ mắc bệnh trên người đang gia tăng, khoảng 50 ca mới mỗi tuần. Vì vậy, có áp lực rất lớn từ phía xã hội và chính trị trong việc ngăn chặn nguồn lây nhiễm.” Ông nói thêm, để làm được điều đó, nhóm nghiên cứu phải hiểu được virus cách nó hoạt động ở lợn.

Họ bắt đầu từ nơi mà ông gọi là “trang trại nóng”, khu vực mà virus vẫn đang lây lan nhanh chóng qua lợn nhà. Bạn có thể xác định một trang trại nóng bằng tai; đó là điều tôi trích dẫn từ Field, mô tả “tiếng ho một dặm”. Ông và những người còn lại trong nhóm muốn có những con lợn bị bệnh để lấy mẫu, hy vọng những mẫu đó có thể giúp tìm ra loại virus trùng với virus mà Paul Chua đã phân lập được từ người đàn ông chăn nuôi lợn. “Và điều đó đã xảy ra,” Field nói. Họ gửi mẫu đến Phòng thí nghiệm Sức khỏe Động vật Úc, ở Geelong, nơi các đồng nghiệp đã phân lập được một loại virus trùng khớp với virus của Paul Chua. Bằng chứng cuối cùng về sự trùng khớp đó đến từ nhóm của AbuBakar ở Kuala Lumpur. Tất cả những con lợn mắc bệnh này là vật chủ khuếch tán cùng một loại virus Nipah đang giết con người. Nhưng chưa ai biết cuối cùng thì virus Nipah sẽ ký sinh ở đâu.

Trong thời gian đó, chính phủ Malaysia đã ra lệnh tiêu hủy hàng loạt – tức là tiêu hủy mọi con lợn, dù bị nhiễm bệnh hay không, ở mọi trang trại có ổ dịch. Một số trại lợn đã bị người điều hành bỏ rơi, hoảng loạn và hoang mang, ngay cả trước khi các nhà khoa học phát hiện ra loại virus mới. Người dân ở một số khu vực nhất định thậm chí còn bỏ nhà đi; Sungai Nipah trở thành một thị trấn ma. Vào cuối đợt dịch, ít nhất 283 người bị nhiễm bệnh và 109 người đã tử vong, với tỷ lệ tử vong là gần 40%. Không ai muốn ăn, chế biến hay mua thịt lợn. Lợn bị bỏ đói trong chuồng. Một số con xổng ra ngoài, chạy lang thang như chó hoang trên đường để tìm kiếm thức ăn. Vào thời điểm đó, Malaysia nuôi 2,35 triệu con lợn, một nửa trong số đó là từ các trang trại bị ảnh hưởng bởi Nipah, vì vậy điều này có thể trở thành một vấn đề gần như thời trung cổ, giống như một cảnh trong phim Cái chết Đen: những đàn lợn mắc bệnh lao vào những ngôi làng vắng vẻ. Một đoàn quân, bao gồm những người lính thuộc quân đội cũng như các sĩ quan cảnh sát và cán bộ thú y, đã di chuyển đến vùng nông thôn với quần áo bảo hộ, găng tay, khẩu trang và kính bảo hộ. Họ được giao nhiệm vụ bắn hạ, chôn, hoặc làm bất cứ cách nào để giết hơn một triệu con lợn, và thực hiện điều đó một cách nhanh chóng, không để virus lan ra khắp nơi. Bất chấp mọi biện pháp phòng ngừa, ít nhất nửa tá binh sĩ đã bị nhiễm bệnh. Hume Field lưu ý: “Không dễ gì giết được một triệu con lợn.”

Sau đó, trong cuộc trò chuyện, ông ấy đã tự sửa lại: Thực tế là 1,1 triệu con lợn. Ông nói với tôi rằng sự khác biệt có vẻ như chỉ là một lỗi làm tròn con số, nhưng nếu bạn đã từng phải giết “thêm” hàng trăm nghìn con lợn và tiêu hủy chúng dưới hố rồi ủi phẳng, bạn sẽ nhớ sự khác biệt là rất quan trọng.

Field và nhóm chuyên gia quốc tế, đang chạy đua trước đoàn quân, họ cũng đến thăm các trang trại đã từng, nhưng không còn nóng nữa – nơi căn bệnh này đã đến và đi. Những gì họ tìm thấy tại những địa điểm đó, bằng cách lấy máu những con lợn còn sống và xét nghiệm kháng thể, là virus dường như rất dễ lây lan, ít nhất là ở lợn, ngay cả khi nó không có độc lực khác thường. Tỷ lệ kháng thể ở lợn tại các trang trại phục hồi thường dao động từ 80 đến 100%. Vì vậy, lợn là vật chủ khuếch tán hiếu khách và khoan dung hơn nhiều so với những con ngựa tội nghiệp ở Úc đã bị nhiễm Hendra. Field nói với tôi, nếu virus Nipah không phải là bệnh lây truyền từ động vật sang người, có khả năng nhảy vào người và giết chết họ, nó có thể chỉ là “một đốm sáng từ hiệu quả sản xuất” của ngành chăn nuôi lợn Malaysia nói chung. “Đó là một suy nghĩ thú vị,” ông nói thêm.

Tôi không chắc và ngay lúc đó đã lơ là không hỏi điều gì đã khiến ông ấy cảm thấy hứng thú với phiên bản virus Nipah trong vũ trụ khác đến vậy. Có một khả năng là Field đang nghĩ đến những bệnh truyền nhiễm khác trên động vật nuôi, chúng âm thầm, chưa được phát hiện, và hiện nay vô hại đối với con người. Có bao nhiêu virus như vậy đang tồn tại thông qua các hoạt động chăn nuôi quy mô lớn trên toàn cầu? Có bao nhiêu virus RNA có thể đạt được tốc độ tiến hóa cao trong các trang trại công nghiệp (vì chúng nhân lên nhanh chóng, chúng đột biến thường xuyên, quần thể của chúng lớn, và các đàn vật nuôi cũng lớn)? Với những con số như vậy, khả năng xảy ra một đột biến tạo điều kiện cho sự lây lan là bao nhiêu? Có bao nhiêu virus Nipah khác đang hướng về Bethlehem để được sinh ra?

Có thể Sự kiện Lớn Tiếp theo sẽ xuất hiện từ một trại lợn ở Malaysia, rồi lan đến Singapore qua những con lợn nái xuất khẩu, và sau đó từ Singapore lan rộng ra toàn thế giới (thông qua đường hàng không như SARS đã làm) trong phổi của một khách du lịch hoặc một tiếp viên hàng không ăn trưa với thịt lợn mu shu tại một trong những quán cà phê thời thượng và đắt đỏ dọc theo bờ sông gần Khách sạn Raffles. Hãy tạm quên cầy hương đi và xem xét chăn nuôi đại trà. Bạn gần như không thể sàng lọc được virus ở lợn, bò, gà, vịt, cừu và dê cho đến khi bạn nhận diện được virus đó (hoặc ít nhất là họ hàng gần của nó), và chúng tôi mới chỉ bắt đầu thử làm điều này. Ý nghĩa lớn hơn của Nipah, phù hợp với “suy nghĩ thú vị” của Hume Field, là đại dịch trên động vật trong tương lai có thể không hơn “một đốm sáng từ hiệu quả sản xuất” của một số ngành chăn nuôi hiện nay.

Nipah cũng có những ý nghĩa khác, không quá lớn lao nhưng cũng rất hấp dẫn. Một trong số đó đưa chúng ta trở lại chủ đề về loài dơi.