Tiếng kèn hautboy trỗi lên vang lừng. Một đại yến thịnh soạn được dọn ra; Flavius cùng đám gia nhân hầu hạ; rồi Lãnh chúa Timon, Alcibiades, các Huân tước, các Nghị viên và Ventidius cùng bước vào. Sau chót hết, Apemantus lững thững theo sau, mặt mày cau có đúng như bản tính y.

Ven. Kính lạy Timon chí tôn,

Chư thần đã rủ lòng đoái thương tuổi già của thân phụ tôi,

Mà gọi người về chốn an nghỉ ngàn thu.

Người ra đi thanh thản, để lại cho tôi cả một cơ nghiệp giàu sang:

Bởi vậy, trọn đạo tri ân tôi hằng mang nặng

Trước tấm lòng hào hiệp của ngài, nay tôi xin dâng hoàn đủ số nén bạc năm nào,

Gấp bội cùng lòng biết ơn và sự tận tụy, bởi nhờ ơn cứu giúp ấy

Mà tôi mới tìm lại được tự do.

Tim. Ôi, đâu có được,

Ventidius trung hậu; ngài đã hiểu lầm tấm lòng tôi:

Xưa nay tôi cho đi chẳng hề tính toán; và trên đời này nào có ai

Thực lòng gọi là cho, nếu nhận lại bao giờ:

Dẫu bậc thượng lưu có chơi trò đổi chác ấy, ta cũng quyết chẳng dám

Bắt chước học đòi; thói tật của kẻ giàu sang âu cũng thành điều hay.

Ven. Quả là một tâm hồn cao thượng!

Tim. Kìa các huân tước, lễ nghi thuở ban đầu bày đặt ra chẳng qua

Là để tô son điểm phấn cho những hành vi gượng gạo, những lời đón rước đãi bôi,

Những ân nghĩa nửa vời, vừa trao đã tiếc;

Chứ nơi nào có tình bằng hữu chân thành, nơi đó cần chi câu nệ.

Xin mời an tọa; gia tài của tôi được đón chư vị

Còn vinh hạnh hơn là thuộc về chính tôi. [Họ ngồi xuống.

Huân tước 1. Thưa ngài, chúng tôi vẫn hằng tâm niệm như thế.

Apem. Hô, hô, tâm niệm ư! Thắt cổ hết cả đi có phải hơn không?

Tim. Ô, Apemantus, hoan nghênh ngươi.

Apem. Đừng;

Ngươi đừng hòng làm bộ hoan nghênh ta:

Ta đến đây là để xem ngươi tống cổ ta ra khỏi cửa thế nào.

Tim. Gớm thật, ngươi đúng là đồ cộc cằn thô lỗ; tính khí ngươi dở dở ương ương

Chẳng xứng mặt đấng nam nhi; thật đáng trách lắm thay.

Người ta thường bảo, thưa các ngài, "ira furor brevis est" — cơn giận chỉ là phút cuồng si ngắn ngủi; nhưng cái gã đằng kia

Lúc nào cũng hậm hực. Đi nào, dọn cho hắn một bàn riêng; bởi hắn

Chẳng thích giao du cùng ai, mà quả thực cũng chẳng ai thèm chứa.

Apem. Cứ để ta ở lại, nhưng ráng chịu lấy họa đấy nhé, Timon:

Ta đến đây để mở mắt dòm; ta báo trước cho mà biết.

Tim. Ta chẳng hơi đâu để ý đến ngươi; ngươi dẫu sao cũng là dân Athens,

Nên ta vẫn dung nạp: ta chẳng muốn dùng uy quyền với ai; van ngươi đấy,

Hãy để đồ ăn thức uống của ta bịt cái miệng ngươi lại giùm.

Apem. Ta khinh đồ ăn của ngươi; nuốt vào ắt nghẹn họng mất thôi, vì đời nào

Ta chịu buông lời xu nịnh ngươi. Hỡi các đấng thần linh, nhìn mà xem cơ man nào là

Kẻ đang xâu xé ăn thịt Timon, vậy mà mắt hắn vẫn mù lòa chẳng thấy! Đau lòng xiết bao khi thấy

Biết bao kẻ đem miếng ăn của mình chấm vào máu của một người; mà điên rồ nhất là

Chính nạn nhân lại còn hớn hở nâng chén chúc mừng bọn chúng.

Ta lấy làm lạ sao người ta lại dám tin cậy lẫn nhau đến thế:

Thiết nghĩ khi mời nhau tiệc tùng, tốt nhất là đừng bày dao nĩa;

Vừa khỏi hỏng thịt ngon, lại vừa an toàn cho tính mạng.

Gương tày liếp thiếu gì; cái kẻ đang ngồi sát sạt bên hắn lúc này,

Cùng bẻ chung ổ bánh, cùng cạn chung chén rượu thề bồi hơi thở,

Lại chính là kẻ sẵn tay đâm lén hắn trước nhất: chuyện ấy đã rành rành ra đó.

Ví thử ta là một bậc quyền quý chức trọng quyền cao, ta sợ chẳng dám nhấp chén nơi bàn tiệc;

Kẻo bọn chúng lại dòm thấy cuống họng ta hở ra yếu huyệt nguy nan:

Kẻ quyền thế uống rượu tất phải mang giáp sắt hộ thân nơi cần cổ.

Tim. Thưa chư vị, xin cạn chén tận đáy lòng; và hãy truyền chén rượu mừng đi khắp lượt!

Huân tước 2. Xin hãy rót tràn về phía này, thưa lãnh chúa tôn kính.

Apem. Rót tràn về phía này ư! Thật là một gã cừ khôi! Hắn đón dòng triều dâng khéo quá chừng. Những chén rượu mừng ấy rồi sẽ khiến cả bản thân ngươi lẫn cơ nghiệp của ngươi xơ xác tiều tụy thôi, Timon à. Đây này, thứ này thanh bạch quá đỗi nên chẳng vướng nổi tội tình chi, thứ nước lã chân chất chưa từng bỏ rơi ai chốn bùn lầy bao giờ:

Nước này với bát cơm rau của ta là một đôi tri kỷ; chẳng chút so đo:

Những bữa tiệc linh đình kia kiêu kỳ quá đỗi, nào thèm mở miệng tạ ơn các đấng thần linh.

Lời tạ ơn của Apemantus.

Chư thần bất tử trên cao,

Con đây chẳng dám ước ao bạc tiền;

Cầu cho một phận con hèn:

Chớ bao giờ dại trao duyên gởi lòng,

Chớ tin thề thốt viển vông,

Chớ nghe ả điếm khóc ròng thở than,

Chớ tin chó ngủ bên đàng,

Chớ tin cai ngục giữ giùm tự do,

Bạn bè khốn khó chớ nhờ.

Amen. Cứ thế mà xơi:

Kẻ giàu vướng tội, ta thời ăn rau. [Ăn và uống.

Thật là ngon lành thỏa lòng thỏa dạ nhé, Apemantus!

Tim. Tướng quân Alcibiades, lòng ngài lúc này chắc hẳn đang hướng về nơi chiến trận?

Alcib. Trái tim tôi lúc nào cũng sẵn sàng phụng sự ngài, thưa lãnh chúa.

Tim. Ngài thà xơi một bữa điểm tâm toàn quân thù hơn là dự một bữa dạ yến với bạn hữu.

Alcib. Miễn là quân thù còn tươi nguyên máu nóng, thưa lãnh chúa, chẳng có của ngon vật lạ nào sánh bằng: tôi chỉ mong người bạn tốt nhất của mình cũng được dự một bữa tiệc như thế.

Apem. Ước gì lũ nịnh thần kia đều biến thành kẻ thù của ngươi,

Để ngươi chém giết cho hả dạ rồi mời ta đến chén thịt chúng!

Huân tước 1. Giá như chúng tôi có được cái diễm phúc, thưa lãnh chúa, được ngài đoái hoài sai khiến tấc lòng này đôi phen, để chúng tôi có dịp bày tỏ đôi phần nhiệt huyết chân thành, thì chúng tôi sẽ tự coi mình là mãn nguyện trọn đời.

Tim. Ôi, chẳng còn nghi ngờ gì nữa, các bạn hiền của tôi ơi, chính các đấng thần linh đã định liệu rằng tôi sẽ nhận được muôn vàn sự tương trợ từ chư vị: bằng không thì làm sao chư vị lại là bạn hữu của tôi cho được? Há cớ chi chư vị lại nhận được danh hiệu nhân ái tuyệt vời kia giữa muôn vạn người đời, nếu như chư vị không phải là những kẻ gắn bó máu thịt nhất với trái tim tôi? Tôi đã tự nói với lòng mình về chư vị nhiều hơn cả những gì chư vị có thể khiêm tốn giãi bày cho chính mình; và bấy nhiêu thôi cũng đủ để tôi khắc ghi lòng chân thành của chư vị. Hỡi các đấng thần minh, tôi thầm nghĩ, chúng ta cần bạn bè để làm chi nếu chẳng bao giờ ta cần nhờ vả đến họ? Họ sẽ là những sinh linh vô tích sự nhất trên đời nếu ta chẳng bao giờ cần dùng đến, và chẳng khác nào những nhạc cụ thanh tao bị treo vứt xó trong bao da, chỉ biết giữ kín cung đàn tiếng hát cho riêng mình. Kìa, bản thân tôi đã bao lần ước mình nghèo khó bớt đi, chỉ để được kề cận gần gũi với chư vị hơn. Chúng ta sinh ra trên đời là để làm điều thiện cho nhau: và còn có thứ gì tốt đẹp hơn, đích đáng hơn để ta gọi là của riêng mình ngoài của cải của bạn bè ta? Ôi, xiết bao ủi an quý giá khi có biết bao nhiêu người, như thể anh em ruột thịt, cùng nhau san sẻ nắm giữ vận mệnh tài sản của nhau! Ôi niềm vui khôn xiết, dường như sắp tan biến đi trước cả khi kịp thành hình! Mắt tôi dường như chẳng thể ngăn nổi ngấn lệ trào dâng: để xóa đi sự yếu lòng này, tôi xin nâng chén chúc mừng chư vị.

Apem. Ngươi khóc lóc để chuốc cho chúng say mèm đấy ư, Timon.

Huân tước 2. Niềm hân hoan cũng vừa thai nghén nơi khóe mắt chúng tôi,

Và ngay trong khoảnh khắc ấy đã bừng nở như một đứa trẻ sơ sinh.

Apem. Hô, hô! Ta buồn cười khi nghĩ đứa bé sơ sinh ấy chỉ là giống con hoang.

Huân tước 3. Tôi xin đoan chắc với ngài, thưa lãnh chúa, ngài đã làm tôi xúc động muôn phần.

Apem. Muôn phần cơ đấy! [Tiếng kèn tucket vang lên bên trong.

Tim. Tiếng kèn gì thế kia?

Một Gia nhân bước vào.

Có chuyện gì thế?

Gia nhân. Kính bẩm lãnh chúa, có mấy vị phu nhân tha thiết cầu xin được diện kiến.

Tim. Các phu nhân ư! Họ có ý nguyện chi?

Gia nhân. Đi cùng họ có một sứ giả tiền trạm, thưa lãnh chúa, người ấy đảm nhiệm việc trình báo ý định của họ.

Tim. Ta truyền cho mời họ vào.

Thần Cupid bước vào.

Cupid. Kính chào Timon tôn quý! Cùng tất thảy những ai

Đang nếm trải bổng lộc dồi dào của ngài! Năm giác quan tuyệt diệu nhất

Xin tôn xưng ngài là đấng bảo trợ, và hân hoan tìm đến

Để chúc tụng tấm lòng bao la hào phóng của ngài: đôi tai,

Vị giác, xúc giác và khứu giác, thảy đều thỏa thuê rời khỏi bàn tiệc của ngài;

Giờ đây họ chỉ đến để thết đãi thị giác của ngài mà thôi.

Tim. Hết thảy đều được hoan nghênh; hãy ân cần đón tiếp họ:

Âm nhạc đâu, hãy trỗi khúc nghênh xuân! [Thần Cupid lui ra.

Huân tước 1. Ngài thấy đấy, thưa lãnh chúa, ngài được yêu mến xiết bao.

Tiếng nhạc trỗi dậy. Thần Cupid trở lại, cùng một đoàn vũ nữ hóa trang thành các nữ chiến binh Amazon, tay cầm đàn lute, vừa múa vừa đàn.

Apem. Kìa kìa, cả một làn sóng phù hoa rỗng tuếch đang tràn tới phương này!

Chúng nhảy múa kìa! Lũ đàn bà điên rồ rồ dại.

Vinh hoa của kiếp nhân sinh này cũng điên rồ chẳng kém,

Chẳng khác nào cảnh xa hoa rực rỡ này đem so với chút dầu hôi và củ cải khô.

Chúng ta tự biến mình thành phường ngốc nghếch chỉ để mua vui,

Và phung phí những lời tâng bốc nịnh hót để chuốc say những kẻ

Mà khi về già ta lại trút trả lên đầu họ

Bằng tất cả sự ghen ghét và hằn học độc địa.

Có ai sống trên đời mà không đồi bại hoặc làm kẻ khác đồi bại?

Có ai nhắm mắt xuôi tay mà không mang theo xuống mồ ít nhất một cú đá phũ phàng

Do chính tay bạn bè ban tặng?

Ta mà như hắn, ta sẽ sợ những kẻ đang múa may trước mặt ta lúc này

Có ngày sẽ giẫm đạp lên thân xác ta: chuyện ấy đời này chẳng thiếu;

Người đời ai nấy đều đóng chặt cửa trước bóng tà dương đang lặn.

Các Huân tước rời khỏi bàn tiệc, hết lời sùng kính Timon; và để tỏ lòng ái mộ, mỗi người chọn một nữ chiến binh Amazon, rồi tất cả cùng khiêu vũ, nam cùng nữ dập dìu theo một hai điệu nhạc kèn cao vút, rồi dừng lại.

Tim. Chư vị phu nhân kiều diễm đã làm rạng danh bữa tiệc mua vui của chúng tôi,

Khoác lên buổi thết đãi này một vẻ phong nhã tuyệt vời,

Mà trước đó vẻ đẹp đẽ và ân tình chẳng bằng được một nửa;

Chính chư vị đã bồi thêm giá trị và ánh quang huy cho bữa tiệc,

Và thết đãi tôi bằng chính sáng kiến của riêng tôi:

Tôi xin hết lòng cảm tạ chư vị vì điều đó.

Phu nhân 1. Thưa lãnh chúa, ngài đã quá ưu ái hạ cố khen ngợi chúng tôi.

Apem. Thật thế đấy, bởi cái phần tồi tệ nhất thì bẩn thỉu khôn cùng, và ta ngờ rằng chẳng ai dám rớ tay vào đón nhận đâu.

Tim. Thưa các phu nhân, một bữa tiệc trà thanh đạm đang đợi chư vị:

Xin mời chư vị cứ tự nhiên dời bước.

Các phu nhân. Xin hết lòng cảm tạ ngài, thưa lãnh chúa. [Thần Cupid và các Phu nhân cùng lui ra.

Tim. Flavius!

Flav. Thưa lãnh chúa?

Tim. Hãy mang tráp nhỏ lại đây cho ta.

Flav. Vâng, thưa lãnh chúa. [Nói riêng] Lại thêm ngọc ngà châu báu nữa ư!

Chẳng thể nào can gián nổi tính khí của ngài;

Bằng không ta đã nói thẳng thừng — ôi, thật lòng, ta phải nói ra mới được —

Đến khi khánh kiệt tiêu tan hết, ngài có muốn vay mượn thì người ta cũng cạch mặt ra.

Thật xót xa khi lòng hào phóng lại chẳng có mắt sau lưng,

Để con người ta khỏi phải chuốc lấy cơ hàn bần cùng vì tâm tính của mình. [Lui ra.

Huân tước 1. Người nhà của chúng ta đâu cả rồi?

Gia nhân. Thưa ngài, chúng tôi đã tề tựu sẵn sàng ở đây.

Huân tước 2. Ngựa của chúng ta đâu!

Flavius trở lại, mang theo chiếc tráp.

Tim. Ôi các bạn hiền của tôi,

Tôi có đôi lời muốn thưa với chư vị: xin ngài hãy nhìn xem, thưa vị huân tước tôn kính,

Tôi tha thiết nài xin ngài hãy ban cho tôi niềm vinh hạnh này,

Bằng cách nâng niu món ngọc quý này; xin hãy nhận lấy và đeo nó,

Thưa người bạn quý mến của tôi.

Huân tước 1. Tôi đã chịu ơn mưa móc của ngài quá nhiều rồi—

Tất cả. Hết thảy chúng tôi đều như thế cả.

Một Gia nhân bước vào.

Gia nhân. Bẩm lãnh chúa, có mấy vị quý tộc trong viện nguyên lão vừa mới xuống ngựa và đến thăm ngài.

Tim. Ta hết lòng nồng nhiệt đón chào họ.

Flav. Kính xin lãnh chúa hãy rủ lòng ban cho tôi một lời; chuyện này hệ trọng khẩn thiết liên quan đến ngài.

Tim. Khẩn thiết ư! Thế thì để dịp khác ta sẽ nghe ngươi nói: ta bảo này, hãy lo chuẩn bị chu đáo để nghênh tiếp họ cho long trọng.

Flav. [Nói riêng] Tôi chẳng biết lấy gì mà lo nữa đây.

Một Gia nhân khác bước vào.

Gia nhân 2. Kính bẩm lãnh chúa, Lãnh chúa Lucius

Vì tấm lòng hào hiệp yêu mến ngài nên xin kính tặng ngài

Bốn con tuấn mã trắng như tuyết, yên cương nạm bạc lộng lẫy.

Tim. Ta xin trân trọng đón nhận: hãy tiếp đãi những người mang lễ vật tới thật chu đáo xứng tầm.

Một Gia nhân thứ ba bước vào.

Sao thế! Có tin tức gì?

Gia nhân 3. Kính bẩm lãnh chúa, vị quý tộc đáng kính là Lãnh chúa Lucullus tha thiết kính mời ngài ngày mai cùng đi săn với người, và có gửi biếu lãnh chúa hai cặp chó săn thỏ.

Tim. Ta sẽ đi săn cùng ngài ấy; và hãy tiếp nhận lũ chó săn,

Đừng quên ban thưởng hậu hĩnh cho người mang đến.

Flav. [Nói riêng] Rồi chuyện này sẽ đi tới đâu đây?

Ngài cứ truyền lệnh cho chúng tôi phải sắm sửa tiệc tùng và ban phát tặng phẩm hậu hĩnh, mà tất cả đều moi ra từ một hòm kho trống rỗng:

Ngài chẳng chịu đoái hoài xem túi tiền mình còn lại bao nhiêu, cũng chẳng cho phép tôi

Chỉ cho ngài thấy tấm lòng ngài thực chất đang khánh kiệt đến mức nào,

Chẳng còn chút thực lực nào để biến những ước muốn hào phóng thành hiện thực:

Những lời hứa hẹn của ngài bay xa vượt quá sản nghiệp của ngài,

Đến nỗi mỗi lời ngài thốt ra đều biến thành nợ nần, ngài mắc nợ

Trên từng câu từng chữ: ngài tốt bụng đến mức giờ đây

Phải trả lãi ngập đầu vì sự tốt bụng ấy; đất đai điền sản của ngài đều đã gán nợ vào sổ sách của chủ nợ rồi.

Chao ôi, ước gì tôi được nhẹ nhàng bãi chức rút lui,

Trước khi bị người ta tống cổ đuổi đi!

Kẻ chẳng có lấy một người bạn để thết đãi

Còn sung sướng hạnh phúc hơn kẻ có đám bạn bè tồi tệ hơn cả quân thù.

Lòng tôi như rỉ máu vì vị chủ nhân của mình. [Lui ra.

Tim. Chư vị đã quá

Bất công với chính mình, chư vị đã hạ thấp phẩm giá công lao của mình quá đỗi.

Đây, thưa huân tước, xin nhận lấy chút mọn biểu trưng cho tấm lòng chúng tôi.

Huân tước 2. Tôi xin nhận lấy với lòng tri ân sâu sắc vượt bậc.

Huân tước 3. Ôi, ngài quả chính là hiện thân của sự hào phóng tột cùng!

Tim. Và giờ tôi mới nhớ ra, thưa huân tước, hôm nọ ngài có lời ngợi khen con chiến mã màu hồng điều mà tôi cưỡi. Nó thuộc về ngài đấy, chỉ vì ngài đã đem lòng ưa thích nó.

Huân tước 3. Ôi, tôi tha thiết xin ngài, xin ngài lượng thứ cho tôi về điều đó.

Tim. Ngài cứ tin lời tôi đi, thưa huân tước; tôi biết, chẳng ai có thể thật lòng ngợi khen một thứ gì trừ phi người ấy thực sự yêu thích nó: tôi luôn lấy tấm lòng của bạn bè đo với tấc lòng của chính tôi: tôi nói thực lòng đấy. Tôi sẽ sai người dắt ngựa đến cho ngài.

Các Huân tước. Ôi, chẳng có ân tình nào đáng hoan nghênh đến thế.

Tim. Tôi xin khắc ghi mọi sự viếng thăm quý báu của từng người

Sâu nặng tận đáy lòng, đến mức dường như bao nhiêu quà cáp trao đi cũng chưa vừa:

Tôi tưởng chừng như mình có thể ban phát cả giang sơn bờ cõi cho bạn bè,

Mà chẳng bao giờ biết mỏi mệt. Này Alcibiades,

Ngài là một chiến binh, bởi thế hiếm khi giàu có tiền của;

Món quà này đến với ngài như một cử chỉ bác ái: bởi lẽ toàn bộ cuộc sống của ngài

Chỉ lăn lộn giữa chốn xác phơi, và mọi mảnh đất ngài sở hữu

Chẳng qua chỉ là bãi chiến trường giăng sẵn.

Alcib. Phải, một mảnh đất hoen ố nhuốm máu, thưa lãnh chúa.

Huân tước 1. Chúng tôi mang nặng ân nghĩa ngời ngời—

Tim. Và tôi đối với chư vị cũng trọn vẹn như thế.

Huân tước 2. Mang nặng ân tình vô biên—

Tim. Tất cả đều dành trọn cho chư vị. Đèn đâu, thắp thêm đèn lên!

Huân tước 1. Nguyện cầu niềm hạnh phúc, vinh quang và vận may tốt lành nhất luôn cận kề bên ngài, thưa Lãnh chúa Timon!

Tim. Luôn sẵn lòng vì bạn hữu của mình. [Tất cả cùng lui ra, chỉ còn lại Apemantus và Timon.

Apem. Thật là một cảnh nhốn nháo ồn ào khôn xiết!

Kẻ cúi rạp đầu chào, kẻ chổng mông lạy lục!

Ta hồ nghi liệu những cái gập gối uốn lưng ấy có đáng giá

Bằng số tiền bạc đổ ra để mua chúng hay chăng. Tình bằng hữu rặt những cặn bã nhơ nhớp:

Thiết nghĩ, những trái tim giả trá chẳng bao giờ nên có những đôi chân lành lặn.

Lũ ngốc trung hậu cứ thế mà dốc cạn gia tài cho những cái cúi đầu chào xã giao đãi bôi.

Tim. Này, Apemantus, nếu ngươi không mang cái thói hờn dỗi khó đằng đằng ấy,

Thì ta cũng đã rộng lòng tử tế với ngươi rồi.

Apem. Thôi đi, ta chẳng thèm nhận cái gì hết: vì nếu cả ta cũng bị ngươi đút lót mua chuộc nốt, thì trên đời này sẽ chẳng còn ai đứng ra mà rủa sả chửi bới vào mặt ngươi nữa; và khi ấy ngươi sẽ lại càng lún sâu vào tội lỗi nhanh hơn. Ngươi cứ ban phát vung vãi mãi thế này, Timon à, ta e rằng chẳng mấy chốc ngươi sẽ đem cầm cố gán nợ cả bản thân mình trên những tờ văn tự thôi: hà cớ gì cứ phải bày đặt những bữa yến tiệc, những trò xa hoa và thói phù phiếm hão huyền này làm chi?

Tim. Kìa, hễ ngươi bắt đầu rủa sả báng bổ xã hội một phen, là ta đã thề quyết chẳng buồn để tai đến ngươi nữa rồi. Từ biệt nhé; và lần sau đến thì hãy mang theo khúc nhạc nào êm tai hơn đấy. [Lui ra.