Tôi vừa đuổi muỗi vừa kể cho Nhược Trần nghe chuyện hồi nhỏ. Hồi còn bé, trời nóng, trong nhà không ngủ được, mọi người đều ngủ ngoài trời. Mấy anh em chúng tôi chen chúc trên một chiếc giường tre, mẹ tôi ngồi bên cạnh, tay cầm cái quạt đuổi muỗi cho chúng tôi. Đến đêm khuya hai ba giờ sáng, trời bớt nóng, chúng tôi đã ngủ say, mẹ lại từng người từng người một bế chúng tôi vào nhà ngủ. Tôi đuổi muỗi cho Nhược Trần, mới đuổi được hơn nửa tiếng mà tay đã mỏi nhừ. Lúc này mới thấu hiểu sự vất vả của mẹ. Năm đó, bà đã đêm này qua đêm khác đuổi muỗi cho chúng tôi. Ban ngày bận rộn cả ngày, tối đến còn phải quạt cho chúng tôi, cứ thức tận đêm khuya mới được ngủ một giấc an ổn. Nhược Trần nghe tôi kể chuyện, mắt rưng rưng lệ. Cô ấy nói: "Mẹ anh thật không dễ dàng chút nào". Câu này có nghĩa là, hễ động lòng thì cô ấy đã coi mình là người của tôi rồi.
Nhược Trần nắm lấy tay tôi, ấn vào trong ngực mình. Cô ấy nhìn tôi, nói: "Anh Lập Thành, đừng quạt nữa, mệt lắm. Em cũng không ngủ nữa, chúng mình trò chuyện đi". Cô ấy gối đầu lên đùi tôi, hai tay ôm lấy eo tôi. Chúng tôi nói chuyện được vài câu, Nhược Trần thấy toàn thân ngứa ngáy khó chịu. Cô ấy bắt đầu gãi khắp người. Cô ấy vừa gãi, tôi cũng thấy trên người có gì đó không ổn. Tôi nói: "Không phải có rận đấy chứ?". Nhược Trần sợ hãi nhảy dựng lên. Cô ấy biết rận còn đáng ghét hơn muỗi. Muỗi nhìn thấy được, đuổi được, còn rận thì không thấy, cũng không đuổi được. Tôi nói nếu đúng là rận, thì chỉ có một cách. Nhược Trần hỏi: "Cách gì?". Tôi nói: "Cởi quần áo ra, tìm từng con quái vật nhỏ đó ra". Nhược Trần nói: "Em biết ngay là anh lại nảy sinh ý xấu mà". Tôi nói: "Chúng ta đang nói chuyện nghiêm túc đấy, nếu em không nhanh chóng hành động, lát nữa rận sẽ bò vào chỗ có lông, đến lúc đó chỉ còn cách cạo trọc đầu, cạo sạch lông lá".
Nhược Trần nói: "Em đi tắm đây". Cô ấy trèo xuống, quay về phòng mình. Một lát sau, cô ấy quấn khăn tắm đi sang, tay xách quần áo của mình. Cô ấy ném quần áo cho tôi, bảo tôi tìm rận trên quần áo cho cô ấy. Cô ấy còn dặn dò, tìm sạch rồi thì đừng để quần áo lên giường nữa, dùng túi nilon bọc lại, mang về dùng lò vi sóng diệt khuẩn. Một lát sau Nhược Trần quay lại, bảo tôi đi cùng cô ấy đi tắm. Cô ấy nói đằng kia tối quá. Cái phòng tắm đó xét về phong thủy là hung vị. Mà bây giờ chính là hung thời. Tôi là người đại cát đại lợi, đứng ở đó là có thể gặp hung hóa cát. Tôi đành xách quần áo sạch của cô ấy (cô ấy không cho tôi ôm, sợ rận trên người tôi bò vào quần áo của cô ấy), đứng ngoài cửa nhà vệ sinh làm gác.
Nhược Trần tắm rửa xong, cả đầu cũng đã gội. Quay về phòng cũng không dám ngồi trên giường, chỉ dám ngồi ghế. Tôi nói: "Rận còn có một cái tên khác, gọi là bọ chét, nghĩa là phương thức di chuyển của nó là nhảy". Nhược Trần hỏi: "Nó sẽ nhảy lên người em sao?". Tôi không nhịn được cười phá lên. Nhược Trần nói: "Anh đừng cười mà, em thấy trên người lại ngứa rồi".
Dương Dương và Hách Kiệt ngủ rất say, không bị muỗi và bọ chét làm tỉnh. Về chuyện này, Nhược Trần thấy khó mà tin nổi. Cô ấy nói: "Chẳng lẽ lũ tạp chủng này cũng biết bắt nạt kẻ yếu sợ kẻ mạnh?". Tôi nói: "Dương Dương xuất thân điều tra, thường xuyên nằm vùng ngoài trời, sớm đã làm quen với anh em nhà muỗi rận rồi. Còn Hách Kiệt, da dày thịt béo, lại uống rượu vào, đừng nói là muỗi, ngay cả hổ cắn cũng không tỉnh".
Trời sáng, Nhược Trần không dám ra ngoài, cũng không cho tôi ra. Tôi ngồi trên giường lật váy của cô ấy, tìm bọ chét. Nhược Trần ngồi trên ghế, cách tôi thật xa, câu được câu chăng nói chuyện với tôi. Sau đó Dương Dương bước vào, thấy chúng tôi, liền giật mình. Cô ấy nói: "Sao hai người lại ở đây? Lập Thành đâu?". Nhược Trần liền cười. Cô ấy vừa cười là lộ tẩy, Dương Dương nghe ra tiếng cười của cô ấy. Nhìn kỹ lại thấy cô ấy có chút dáng vẻ Nhược Trần, rồi lại nhìn tôi, trông chẳng khác nào một Lập Thành phóng đại. Cô ấy nói: "Mặt hai người sao lại sưng lên thế này?". Nhược Trần nói: "Lạ thật, sao muỗi không cắn chị?". Dương Dương nói: "Là do muỗi cắn à? Đáng đời". Hóa ra cô nàng này luôn mang theo dầu chống muỗi, trước khi ngủ đã bôi khắp người. Nhược Trần nói: "Thật không có lương tâm, uổng công nhận chị làm chị". Dương Dương nói: "Ai mà biết hai người ngu ngốc thế? Cứ để cho muỗi cắn".
Một lát sau Hách Kiệt đến, mọi người đều nhìn vào mặt anh ta. Hách Kiệt bị mọi người nhìn đến mức ngơ ngác, anh ta tưởng mặt mình dính cái gì, cứ sờ lên sờ xuống. Nhược Trần nói: "Lạ thật, sao anh ấy không sao cả?". Cô ấy nhìn Dương Dương, muốn tìm đáp án trên mặt Dương Dương. Dương Dương nói: "Chị đâu có bôi dầu chống muỗi cho anh ta". Hách Kiệt cuối cùng cũng phát hiện mặt tôi và Nhược Trần sưng như hai cái thùng nước nhỏ. Anh ta muốn sờ mặt Nhược Trần, Nhược Trần tránh ra. Hách Kiệt nói: "Sưng thật này, không phải là đang đóng kịch hóa trang đâu nhỉ". Nhược Trần nói: "Đi đi, đều tại anh cả, tôi đi ngủ ngoài trời với người ta còn không bị muỗi cắn thành thế này". Hách Kiệt nói: "Không được, phải đưa hai người đến bệnh viện xử lý thôi". Tôi nói: "Cho dù có bệnh viện, cũng chưa chắc có thuốc trị muỗi cắn". Dương Dương nói: "Tôi có dầu bách thảo, bôi một chút xem. Biết đâu có hiệu quả".
Chúng tôi cùng tới phòng Dương Dương. Dương Dương lấy từ trong túi ra một lọ dầu bách thảo, tôi đổ ra tay, muốn bôi lên mặt Nhược Trần. Nhược Trần tránh ra, cô ấy nói: "Anh bôi trước đi, anh bôi trước đi, chúng ta là đồng chí nữ phải thể hiện phong thái một chút". Tôi nói: "À, sợ anh lấy em làm thí nghiệm à? Vậy thì anh đành hy sinh một lần vậy". Tôi bôi lên mặt mấy cái, thấy mát lạnh, lập tức không còn ngứa nữa. Nhưng tôi cố tình giả vờ khó chịu, nhe răng nhếch miệng, nói: "Vừa đau vừa ngứa, không chịu nổi". Nhược Trần tin là thật, đắc ý nói: "May mà mình không bôi". Dương Dương ở bên cạnh tủm tỉm cười, cô ấy nói: "Cô bé ngốc ạ, anh ta lừa em đấy". Nhược Trần bán tín bán nghi, muốn lấy một chút thử. Tôi không cho, nói: "Cô bé này ích kỷ thế, nên để cho em chịu khổ một chút". Dương Dương nhìn thấy tôi sơ hở, chớp lấy lọ dầu bách thảo. Cô ấy đi sang chỗ khác bôi lên mặt cho Nhược Trần. Nhược Trần nhìn tôi, nhe răng nhếch miệng.
Cán bộ tuyên truyền qua mời chúng tôi đi ăn sáng, cô ấy nói bữa sáng đã chuẩn bị xong, Trấn trưởng Vương đang đợi ở nhà hàng. Nhóm chúng tôi đến nhà hàng, Trấn trưởng Vương thấy mặt tôi và Nhược Trần đầy những nốt đỏ do muỗi cắn, áy náy nói: "Xin lỗi, xin lỗi, quên không mắc màn cho các vị". Hóa ra nhà khách này đã hơn nửa năm không có người ở, hai hôm trước mới tìm người dọn dẹp sạch sẽ, bài trí giường chiếu, chỉ là quên mất cái màn. Hách Kiệt nói: "Không sao, không sao, chúng tôi cũng nên trải nghiệm nỗi khổ của nhân dân lao động".
Bữa sáng ăn cháo cá, bánh phở xào thịt lợn, còn có bánh bao nhân thịt. Trấn trưởng Vương bảo chúng tôi ăn nhiều chút, ông nói buổi trưa có thể không có đồ ăn. Nhược Trần hỏi buổi trưa đi đâu. Hách Kiệt nói bí mật.
Khi đang ăn sáng, một chiếc máy cày chạy đến trước cửa nhà hàng. Tiếng động bùm bụp không dứt. Làm rung lắc cả bát đĩa trên bàn. Trấn trưởng Vương nói đó là "xe" mà hương Xoa Đầu cử tới đón chúng tôi. Nhược Trần nói: "Đi máy cày ạ, tuyệt quá, em chưa ngồi bao giờ, chắc là vui lắm nhỉ?". Tôi nói: "Vui, vui không tưởng nổi".
Ăn sáng xong, bốn người chúng tôi lên đường. Trấn trưởng Vương nói họ không đi nữa, Hương trưởng La đang đợi chúng tôi ở hương, ông ấy sẽ sắp xếp. Sau này chúng tôi mới biết lý do Trấn trưởng Vương không đi là sợ gây thêm phiền phức cho hương, vì thêm một người là thêm một cái miệng ăn. Mà một cái miệng đối với hương mà nói chính là một gánh nặng.
Đường núi rất khó đi, đường hẹp, gập ghềnh, lại toàn là đường đèo quanh co. Trước khi đến trấn Phù Thảo, chúng tôi cũng đã đi đường đèo rất lâu. Nhưng đoạn đường đó bằng phẳng, chỉ là uốn lượn nhiều khúc cua. Dẫu là vậy, cũng làm Nhược Trần choáng váng đầu óc. Cô ấy dọc đường cứ ngắm phong cảnh, sau đó không dám nhìn ra ngoài cửa sổ nữa, nhìn là chóng mặt, đành gối lên đùi tôi ngủ. Chúng tôi ngồi chia hai bên đuôi máy cày, Nhược Trần và Dương Dương ngồi phía trước, tôi và Hách Kiệt ngồi phía sau. Hai người phụ nữ ban đầu còn nói nói cười cười, sau đó bị xóc đến mức nghiêng ngả trước sau, Dương Dương đi lại bên ngoài nhiều, đã được tôi luyện qua, còn có thể cầm cự một chút, chứ Nhược Trần thì khổ sở lắm, chút đồ ăn sáng nay nôn ra gần hết. Sau đó cô ấy ôm chặt cánh tay tôi, sắc mặt tái nhợt, mềm nhũn như một nắm bông.
Chiếc máy cày vất vả bò trên đường núi, dường như lúc nào cũng sẵn sàng dừng lại, hoặc lỡ tay lăn xuống vực núi không đáy. Nhược Trần đành nhắm mắt, cả người rúc vào lòng tôi. Cô ấy nói: "Có ngã cũng là hai người cùng ngã, có bạn có bè". Qua đó có thể thấy tâm địa cô ấy xấu thật, đến chết cũng muốn kéo người làm đệm. Tôi một tay ôm chặt Nhược Trần, một tay nắm chặt thanh chắn. Vô tình liếc nhìn Hách Kiệt và Dương Dương, phát hiện Hách Kiệt cũng giống tôi, một tay nắm thanh chắn, một tay ôm chặt Dương Dương.
Đi hơn ba tiếng đồng hồ mới tới hương Xoa Đầu. Chúng tôi hỏi người lái máy cày đoạn đường này dài bao nhiêu, anh ta nói hơn hai mươi cây số. Anh ta bảo nếu đi đường tắt thì không xa thế, nhưng đường khó đi, cũng phải mất hơn hai tiếng. Cái gọi là chính quyền hương, chỉ là một gian nhà ngói lớn, cũng chính là nhà của Hương trưởng. Hương trưởng La đã đợi sẵn ở cửa, thấy máy cày đến, liền chạy lại nói hoan nghênh hoan nghênh. Chúng tôi nhảy xuống xe, bắt tay với Hương trưởng La. Bàn tay ông La rất thô, như vỏ cây thông. Nhược Trần sau khi bắt tay ông ta, cứ nhìn mãi tay mình, còn dùng tay trái không ngừng xoa vuốt, có lẽ là do da chai sạn thô ráp của ông La làm xước da cô ấy. Chiếc máy cày thả chúng tôi xuống rồi lại chạy ngược về, nói là đi chở máy tính. Hương trưởng La nói ông xin Trấn trưởng Vương duyệt mười lăm bộ máy tính. Tôi nói: "Ông lấy máy tính làm gì? Ở đây có ai biết dùng không?". Ông La nói: "Không ai biết, xin vài bộ về để đó, coi như mua đồ chơi cho lũ trẻ". Nhược Trần nghe vậy thè lưỡi với tôi, Dương Dương và Hách Kiệt ở đó cười thầm. Tôi nói nhỏ với Hách Kiệt, mẹ kiếp, mấy bộ máy tính này toàn là đồ nhặt từ bãi rác, bẩn kinh khủng, không biết có vi khuẩn gì không, đừng có làm hại lũ trẻ. Hách Kiệt nói: "Có khoa trương thế không?".
Chúng tôi ngồi xuống tại chính quyền hương, uống chén trà. Hương trưởng nói còn chút thời gian mới đến giờ ăn cơm, dẫn chúng tôi lên núi xem. Dương Dương nói, xem hoa màu đi. Ông La nói tốt lắm, trên đường có hoa màu để xem. Đây là vùng núi đá vôi, phóng tầm mắt ra xa, toàn là núi trọc đồi trọc, đến gần mới phát hiện trong kẽ đá có chút đất, chút cỏ, nhưng hầu như không có cây cối. Chúng tôi men theo một con đường núi quanh co leo lên mãi. Leo đến đỉnh núi, mọi người đều toát mồ hôi. Trên đỉnh núi gió mát từng đợt, thổi vào người rất dễ chịu. Chúng tôi nghỉ ngơi trên núi một lúc. Sau đó men theo đường lên núi đi xuống. Đi đến chân núi, Nhược Trần nói: "Không phải bảo đi xem hoa màu sao?". Ông La nói: "Vừa nãy chẳng phải xem rồi sao?". Mọi người đều kinh ngạc, hỏi xem hoa màu lúc nào. Ông La lại dẫn chúng tôi đi ngược lại, đi đến một mảnh đất dốc, chỉ vào mấy cây mạ thưa thớt trong kẽ đá nói: "Đấy, chính là cái đó". Lần này ngay cả Dương Dương cũng ngạc nhiên đến mức ngây người. Cô ấy nói: "Đây chính là hoa màu người miền núi trồng sao?". Ông La nói: "Ở đây núi nhiều người ít, đá nhiều đất ít, đành phải gieo rộng thu mỏng, đầu xuân gieo hạt, đến thu mới thu hoạch. Người miền núi khổ lắm".
Đến khi ăn cơm, chúng tôi mới thực sự thấu hiểu người miền núi khổ đến mức nào. Ông La có ba đứa con, hai trai một gái, đều học tiểu học trong hương, đứa lớn học lớp năm, đứa nhỏ học lớp hai. Trường học không mở bếp ăn, chúng đều về nhà ăn. Vợ ông La chưa đầy bốn mươi tuổi, nhưng trông như đã sáu mươi. Ông La nói người miền núi mau già, nhất là phụ nữ. Bốn người chúng tôi và gia đình ông La quây quần bên bàn ăn. Lương thực chính là cháo khoai lang gạo lứt rau dại. Múc trong chậu cơm, cho người ta cảm giác dính dính nhầy nhầy, còn có cháo kê. Vì chúng tôi là khách quý, có ân với trấn và hương, ông La đặc biệt nấu một bát cơm trắng. Chắc khoảng nửa cân. Ông La nói nhỡ đâu chúng tôi không ăn quen cháo khoai thì vẫn còn cơm trắng để ăn vài miếng. Ông La còn chia cho bốn người chúng tôi mỗi người một quả trứng luộc. Trứng rất nhỏ, như trứng chim cút, chắc là miền núi nghèo, gà cũng không được ăn no, nên đẻ trứng cũng nhỏ. Trước khi ăn cơm, chúng tôi dạo quanh thôn một vòng, đến cả bóng một con gà cũng không thấy. Chẳng biết trứng này từ đâu ra. Chúng tôi uống cháo kê trước. Vợ ông La và ba đứa nhỏ mỗi người múc một bát cháo khoai, ăn ba bốn miếng là xong, hai đứa nhỏ mỗi đứa lại uống thêm một bát cháo kê. Đeo cặp sách đi học. Vợ ông La ăn xong, thu dọn bát đũa của bà và ba đứa nhỏ, về nhà bếp. Hách Kiệt sau đó lén nói với tôi: "Mấy nhóc đó chắc chắn chưa ăn no". Chúng ăn cơm như đã qua huấn luyện vậy, Hách Kiệt phân tích, chắc chắn ông La quy định khẩu phần ăn của chúng, không cho ăn nhiều. Hách Kiệt nói: "Anh ấy quan sát kỹ động tác múc cháo khoai của bọn trẻ, đều là múc ba thìa, mỗi thìa đều đầy ắp. Cô bé có một thìa múc không đầy, con bé không dám múc thêm". Tôi nói: "Không phải anh đa nghi đấy chứ?". Hách Kiệt từng là thanh niên trí thức, từng chịu đói, chịu khổ, dễ nảy sinh liên tưởng. Hách Kiệt nói: "Tôi thấy chắc chắn không sai. Mấy đứa trẻ đó suy dinh dưỡng".
Nhược Trần không thích ăn trứng, cô ấy bóc vỏ trứng, ăn một miếng nhỏ, phần còn lại đặt trên bàn. Sau đó múc cháo khoai ăn, ăn một cách ngon lành, ăn hết một bát cháo khoai, rồi uống hai bát cháo kê. Cô ấy nói thật là ngon, ngày nào cũng được ăn thế này thì tốt quá. Cô ấy ngày nào cũng sơn hào hải vị, không biết có người vẫn chưa đủ ăn đủ mặc. Trong mắt cô ấy, người miền núi có thể nghèo hơn một chút, nhưng cái ăn cái mặc chắc chắn không thành vấn đề. Trung Quốc chúng ta chẳng phải có hai chữ "Bình" sao? Đặng Tiểu Bình với khoán hộ, Viên Long Bình với lúa lai. Vấn đề cái ăn sớm đã giải quyết xong. Tôi và Hách Kiệt muốn để cô ấy chịu một bài học ôn cố tri tân, coi như là hoài công vô ích.
Ăn cơm xong, tôi và Nhược Trần đi ra sau nhà ngắm cảnh. Hách Kiệt đột nhiên bước nhanh tới, chỉ vào Nhược Trần mắng một trận, anh ta nói: "Cô bé này thật không hiểu chuyện". Nhược Trần bị anh ta mắng cho tái mặt, nhưng lại ngơ ngác không hiểu gì. Tôi cũng cảm thấy hết sức kinh ngạc. Hách Kiệt chưa bao giờ nổi giận như vậy, anh ta đối với Nhược Trần lúc nào cũng nhẹ nhàng nhỏ nhẹ. Tôi nói: "Sao thế? Sao thế? Anh như uống thuốc nổ ấy". Hách Kiệt nói: "Cô bé này không thích ăn trứng, nhưng lại cắn một miếng, phần còn lại ném trên bàn, vừa nãy ông La dọn dẹp vệ sinh, thừa lúc chúng ta không để ý, xoay người một cái liền ném quả trứng Nhược Trần ăn thừa vào miệng". Tôi vốn nắm lấy Hách Kiệt, nghe anh ta nói vậy liền thả anh ta ra. Nhược Trần mặt đỏ bừng, nước mắt tuôn rơi. Tôi nói, Nhược Trần đâu phải cố ý, anh mắng con bé có ích gì? Vừa nói vừa ôm Nhược Trần vào lòng, tôi nói với cô ấy: "Chúng ta lãng phí của người ta một quả trứng, lát nữa đền người ta một con gà".
Bốn giờ rưỡi máy cày mới quay về hương, dỡ máy tính xuống, vội vã chở chúng tôi quay về trấn. Máy cày không có đèn, sợ đi đường đêm. Ông La từ trong nhà lấy ra một cái đèn pin, bảo chúng tôi mang theo, ông sợ trên đường chậm trễ, trời tối không kịp về trấn. Nghĩ đến đèn pin là tài sản lớn của nhà ông La, chúng tôi không dám lấy. Ông La nhất định bắt chúng tôi mang theo, nói lát nữa để lão Bát Quải mang về là được. Lão Bát Quải chính là người lái máy cày. Anh ta cũng nói, cầm theo cho chắc. Chuyến về cũng không dễ dàng, xóc nảy khiến chúng tôi tơi bời hoa lá. Nhược Trần treo mình trên người tôi, đầu gối vào vai tôi, thỉnh thoảng lại hôn lên mặt và cổ tôi, cô ấy còn cố tình hôn kêu chùn chụt. Dường như là muốn kích thích ai đó. Về đến trấn đã gần tám giờ, cái đèn pin đúng là đã dùng đến. Lão Bát Quải nói, nếu không có đèn pin, đoạn đường còn lại anh ta không dám lái nữa, đành phải bỏ xe lại, đi bộ về trấn.
