Quidquid latet, adparebit,

Nil inultum remanebit.1

Tiếng chuông chiều đang ngân vang, và trước âm thanh thiêng liêng ấy, mọi người đều dừng bước, buông bỏ công việc dở dang và ngả nón kính cẩn. Người phu phen từ đồng ruộng trở về ngắt nửa chừng khúc hát nhịp theo bước chân con trâu nước, lầm rầm cất tiếng nguyện cầu; những người phụ nữ trên phố làm dấu thánh và mấp máy đôi môi một cách điệu nghệ để chẳng ai hoài nghi lòng đạo đức của họ; một người đàn ông ngừng vuốt ve con gà chọi để đọc kinh Truyền Tin với hy vọng gặp bề may mắn, trong khi bên trong những ngôi nhà, người ta đang thành tâm cầu nguyện lớn tiếng. Mọi âm thanh đều lụi tàn và chìm lắng, nhường chỗ cho kinh Kính Mừng.

Thế nhưng, ngài linh mục chẳng đội mũ, lao rầm rập qua đường giữa sự bàng hoàng dị nghị của bao cụ già, và điều còn bất kính hơn nữa là ông hướng thẳng bước chân đến ngôi nhà của viên đồn trưởng. Bấy giờ, những người phụ nữ sùng đạo ngỡ đã đến lúc ngừng mấp máy đôi môi để cúi xuống hôn tay vị chủ chăn, nhưng cha Salvi nào đoái hoài gì đến họ. Chiều nay, ông chẳng còn thấy chút hứng thú nào khi đặt bàn tay xương xẩu lên chiếc mũi đậm chất Ki-tô giáo của mình để rồi trượt nó xuống một cách kín đáo (như Doña Consolacion từng nhận xét) qua bầu ngực của một thiếu nữ xinh xắn nào đó cúi mình đón nhận phép lành. Hẳn phải có một việc vô cùng trọng đại đang chiếm trọn tâm trí khi ông đành quên đi cả lợi ích bản thân lẫn quyền lợi của Giáo hội!

Quả thực, ông lao xộc lên cầu thang và đập cửa nhà viên đồn trưởng một cách đầy sốt ruột. Chủ nhà xuất hiện với bộ mặt cau có, theo sau là người hiền thê đang mỉm cười hệt như một kẻ bị đọa đày.

— Ái chà, thưa cha, tôi đang định sang gặp cha đây. Con dê già của cha ấy...

— Tôi có một việc vô cùng quan trọng...

— Tôi không thể chịu nổi cảnh nó cứ chạy rông rồi húc đổ hàng rào nữa đâu. Lần này mà nó còn quay lại, tôi bắn chết!

— Đó là nếu ngày mai anh còn sống! — vị linh mục vừa thở hồng hộc vừa thốt lên khi bước vào phòng khách.

— Sao cơ, cha nghĩ con búp bê ẻo lả đó giết được tôi chắc? Tôi chỉ một cước là tống cổ nó đi đời!

Cha Salvi lùi lại phía sau, ánh mắt vô tình liếc xuống đôi giày của viên đồn trưởng. — Anh đang nhắc đến ai thế? — ông run rẩy hỏi.

— Chứ còn nhắc ai ngoài cái tên ngốc đã thách đấu súng lục với tôi ở khoảng cách một trăm bước chân chứ?

— À! — vị linh mục thở phào, đoạn tiếp lời: — Tôi đến để bàn với anh một việc cực kỳ khẩn cấp.

— Thôi dẹp chuyện khẩn cấp đi! Lại giống vụ hai đứa nhóc vừa rồi chứ gì.

Nếu thứ ánh sáng ấy không phải phát ra từ ngọn đèn dầu dừa và nếu quả cầu đèn không bám đầy muội bẩn đến thế, viên đồn trưởng hẳn đã nhận ra sắc mặt tái mét của vị linh mục.

— Lần này là chuyện nghiêm trọng, liên quan đến sinh mạng của tất cả chúng ta đấy — cha Salvi hạ giọng tuyên bố.

— Chuyện nghiêm trọng ư? — viên đồn trưởng lặp lại, bỗng chốc biến sắc. — Thằng nhãi đó bắn chuẩn lắm à?

— Tôi không nói đến hắn.

— Thế thì là chuyện gì?

Thầy tu ra hiệu về phía cánh cửa, và viên đồn trưởng đóng nó lại theo cách riêng của mình — bằng một cú đá, bởi ông thấy đôi tay mình lúc này hoàn toàn thừa thãi và chẳng thiệt thòi gì khi chẳng thèm dùng đến đôi tay ấy.

Một tiếng chửi thề cùng một tràng quát tháo vang lên từ bên ngoài: — Đồ vũ phu, anh đánh rách cả trán tôi rồi đây này! — người vợ thét lên.

— Giờ thì trút bầu tâm sự đi — ông điềm tĩnh nói với vị linh mục.

Người kia trân trân nhìn ông một lúc lâu, rồi cất giọng bằng thứ âm điệu nghẹt mũi, đều đều của một kẻ đang giảng đạo: — Anh không thấy tôi vừa chạy đến đây sao?

— Có chứ! Tôi cứ tưởng anh để quên thứ gì.

— Thôi được rồi — vị linh mục tiếp lời, chẳng thèm chấp nhặt vẻ thô lỗ của viên đồn trưởng — khi tôi phải đường đột bỏ bê phận sự như thế này, ấy là vì có những lý do vô cùng nghiêm trọng.

— Thế rốt cuộc là gì? — người kia vừa hỏi vừa nện gót chân xuống sàn.

— Bình tĩnh nào!

— Thế sao anh lại phải hộc tốc chạy đến đây?

Vị linh mục xích lại gần hơn và hỏi với giọng đầy vẻ huyền bí: — Anh... chưa... nghe... được... gì... à?

Vi viên đồn trưởng nhún vai.

— Anh thừa nhận là hoàn toàn không biết gì thật chứ?

— Ý anh muốn nhắc đến Elias, kẻ vừa tẩn cho ông trùm phó của anh một trận tối hôm qua phỏng? — hắn đáp trả.

— Không, tôi không nói đến chuyện đó — vị linh mục bực dọc đáp. — Tôi đang nói về một hiểm họa tày đình.

— Này, khỉ gió thật, nói thẳng ra xem nào!

— Này nhé — vị linh mục chậm rãi nói với giọng điệu kiêu kỳ — anh lại một lần nữa thấy tụi tôi, những kẻ tu hành, quan trọng nhường nào. Chỉ một thầy dòng quèn thôi cũng đáng giá bằng cả một trung đoàn, huống chi là một vị chánh xứ...

Đoạn, ông hạ giọng thầm thì đầy vẻí bí ẩn: — Tôi vừa phát hiện ra một âm mưu động trời!

Vi viên đồn trưởng giật nảy mình, trợn tròn mắt nhìn vị thầy tu.

— Một kế hoạch tàn độc và được tổ chức vô cùng chặt chẽ, sẽ được tiến hành ngay trong đêm nay.

— Ngay trong đêm nay! — viên đồn trưởng thốt lên, đẩy văng vị linh mục sang một bên rồi lao tới chỗ thanh gươm và khẩu súng lục đang treo trên vách.

— Tôi bắt ai đây? Tôi bắt những ai? — hắn gào lên.

— Bình tĩnh nào! Vẫn còn kịp chán, nhờ có sự nhanh nhạy của tôi đấy. Chúng ta còn thời gian cho đến tám giờ.

— Tôi bắn sạch tất cả!

— Nghe đây! Chiều nay, một người phụ nữ mà danh tính tôi không thể tiết lộ (đó là bí mật của tòa giải tội) đã đến tìm tôi và khai nhận mọi chuyện. Đúng tám giờ, chúng sẽ bất ngờ đánh chiếm doanh trại, cướp phá nhà xứ, chiếm lấy chiếc thuyền tuần tra của cảnh sát và sát hại toàn bộ người Tây Ban Nha chúng ta.

Viên đồn trưởng sững sờ chết trân.

— Người phụ nữ ấy không còn tiết lộ gì thêm với tôi nữa — vị linh mục nói thêm.

— Không nói gì thêm nữa á? Thế thì tôi sẽ bắt giam ả!

— Tôi không thể đồng ý chuyện đó được. Tòa giải tội là ngai vàng của Thiên Chúa xót thương.

— Chẳng có Chúa hay lòng xót thương nào sất! Tôi cứ bắt ả!

— Anh mất trí rồi đấy à! Việc anh phải làm lúc này là chuẩn bị sẵn sàng đi. Lặng lẽ tập hợp binh lính rồi mai phục, phái cho tôi bốn lính canh đến nhà xứ, đồng thời thông báo cho những người phụ trách chiếc thuyền.

— Thuyền không có ở đây. Tôi sẽ xin chi viện từ các đồn khác.

— Không được, vì thế thì bọn phản loạn sẽ đánh động và hủy bỏ kế hoạch mất. Chúng ta phải bắt sống chúng và ép chúng khai ra — ý tôi là anh ép chúng khai, chứ tôi, với tư cách là một linh mục, không thể nhúng tay vào những việc đó. Nghe này, đây là cơ hội để anh lập công trạng đấy. Tôi chỉ yêu cầu anh một điều là phải ghi nhận rõ chính tôi là người đã báo tin cho anh.

— Sẽ ghi nhận chứ, thưa cha, nhất định sẽ ghi nhận — và biết đâu cha còn được phong chức giám mục ấy chứ! — viên đồn trưởng hớ hở đáp, ánh mắt liếc nhìn phần cổ tay áo quân phục.

— Thế nhé, anh cử bốn lính canh thường phục sang cho tôi, rõ chưa? Cẩn thận đấy, và tối nay lúc tám giờ, huy hiệu với huân chương sẽ rơi xuống như mưa cho xem.

Trong lúc mọi chuyện diễn ra ở đó, một người đàn ông cắm cổ chạy dọc con đường dẫn đến nhà Ibarra rồi hộc tốc bước lên cầu thang.

— Chủ nhân của anh có ở nhà không? — tiếng Elias gọi vọng lên với người đầy tớ.

— Ngài đang làm việc trong phòng nghiên cứu ạ.

Ibarra, cốt để vơi bớt nỗi bồn chồn nôn nóng trong lúc chờ đợi đến giờ hẹn gặp Maria Clara, đã cặm cụi làm việc trong phòng thí nghiệm của mình.

— Ồ, anh đấy à, Elias? — cậu thốt lên. — Tôi đang định nhắc đến anh đây. Hôm qua tôi quên chưa hỏi tên người Tây Ban Nha mà ông của anh từng ở đợ.

— Thôi đừng nhắc chuyện của tôi nữa, thưa ngài...

— Nhìn này — Ibarra tiếp lời, chẳng mảy may để ý đến vẻ bồn chồn của chàng thanh niên, cậu đặt một đoạn tre lên ngọn lửa — tôi vừa có một phát hiện lớn. Loại tre này hoàn toàn không bắt lửa.

— Bây giờ không phải lúc nói chuyện cây tre đâu ngài ạ, vấn đề là ngài phải gom hết giấy tờ lại rồi trốn đi ngay lập tức.

Ibarra ngạc nhiên nhìn cậu, và khi nhận ra vẻ mặt nghiêm trọng của đối phương, cậu buông rơi vật đang cầm trên tay.

— Hãy thiêu hủy mọi thứ có thể gây bất lợi cho ngài và trong vòng một tiếng nữa phải tìm đến một nơi an toàn.

— Tại sao? — mãi Ibarra mới thốt lên được câu hỏi.

— Cất giấu tất cả những vật có giá trị vào nơi an toàn đi...

— Tại sao chứ?

— Đốt sạch mọi bức thư do ngài viết hoặc gửi cho ngài — ngay cả thứ vô hại nhất cũng có thể bị bóp méo ý nghĩa...

— Nhưng rốt cuộc là tại sao lại thế?

— Tại sao á! Vì tôi vừa phát hiện ra một âm mưu sắp được gán ghép lên đầu ngài nhằm vùi dập ngài.

— Một âm mưu ư? Ai kẻ đứng sau chuyện này?

— Tôi chưa dò ra kẻ chủ mưu, nhưng chỉ mới cách đây lát thôi, tôi đã nói chuyện với một trong những kẻ khờ kh bị tiền tài sai khiến để thực hiện nó, và tôi chẳng tài nào lay chuyển được hắn.

— Nhưng hắn... hắn không nói cho anh biết kẻ nào đã thuê hắn sao?

— Có chứ! Hắn thề sống thề chết rằng đó là ngài.

— Chúa tôi! — Ibarra hoảng hốt thốt lên.

— Chẳng còn nghi ngờ gì nữa đâu ngài. Đừng chần chừ nữa, vì có lẽ âm mưu này sẽ được tiến hành ngay trong đêm nay.

Ibarra ôm đầu, đôi mắt trợn ngược trân trân, dường như chẳng còn nghe thấy gì nữa.

— Cú đánh này không thể tránh khỏi đâu — Elias nói tiếp. — Tôi đến muộn quá, tôi không biết những kẻ cầm đầu là ai. Hãy tự cứu lấy mình đi ngài ơi, hãy cứu lấy bản thân vì tương lai đất nước!

— Tôi biết trốn đi đâu? Đêm nay cô ấy đang đợi tôi cơ mà! — Ibarra thốt lên khi nghĩ đến Maria Clara.

— Đến bất cứ thị trấn nào cũng được, ra Manila, đến nhà một vị quan chức nào đó, miễn là đi thật xa để người ta không thể nói rằng ngài là kẻ đứng sau đạo diễn vụ này.

— Hay là chính tôi sẽ đứng ra tố giác âm mưu đó nhỉ?

— Ngài mà đi tố giác á! — Elias lùi lại, trân trân nhìn cậu. — Ngài sẽ hiện nguyên hình là kẻ phản bội và hèn nhát trong mắt bọn loạn quân, còn trong mắt những kẻ khác thì ngài là kẻ nhát gan. Người ta sẽ bảo ngài tự dàn dựng tất cả để lấy lòng quan trên. Người ta sẽ đồn đại rằng...

— Thế giờ phải làm sao?

— Tôi đã bảo ngài rồi đấy. Tiêu hủy mọi tài liệu liên quan đến ngài, trốn đi, rồi chờ xem kết cục thế nào.

— Thế còn Maria Clara? — chàng thanh niên kêu lên. — Không, tôi thà chết trước!

Elias bất lực đấm hai tay vào nhau: — Vậy thì chí ít ngài cũng phải biết đường đỡ đòn. Hãy chuẩn bị sẵn sàng cho tình huống chúng buộc tội ngài.

Ibarra ngơ ngác nhìn quanh. — Vậy thì giúp tôi đi. Kìa, trong chiếc bàn giấy đó toàn bộ là thư từ gia đình tôi. Hãy chọn lấy những bức thư của cha tôi, có lẽ đó là những thứ dễ gây bất lợi nhất. Hãy đọc lướt qua phần chữ ký.

Thế là chàng thanh niên đang bấn loạn và bàng hoàng thi nhau mở rồi đóng các tráp gỗ, thu gom giấy tờ, đọc nhanh những bức thư, xé vụn một số bức và để riêng những bức khác. Cậu với tay lấy mấy cuốn sách rồi lật giở từng trang.

Elias cũng làm theo, dẫu không quá hoảng loạn nhưng vô cùng khẩn trương. Thế nhưng bỗng nhiên cậu khựng lại, mắt trợn tròn, lật qua lật lại tờ giấy trên tay rồi run rẩy cất tiếng hỏi:

— Gia đình ngài có quen biết Don Pedro Eibarramendia không?

— Hỏi thừa! — Ibarra đáp trong lúc đang mở một chiếc rương để lấy ra một bó tài liệu. — Ông cố của tôi đấy.

— Cụ cố Don Pedro Eibarramendia của ngài cơ à? — Elias lại gặng hỏi, sắc mặt tái dại và biến đổi hẳn.

— Đúng vậy — Ibarra lơ đễnh đáp — chúng tôi rút gọn họ đi cho đỡ dài ấy mà.

— Cụ ấy là người gốc xứ Basque phải không? — Elias bước lại gần, gawng hỏi.

— Đúng, người xứ Basque — mà có chuyện gì thế? — Ibarra ngạc nhiên hỏi.

Nắm chặt hai tay lại rồi tì lên trán, Elias trừng trừng nhìn Crisostomo, khiến cậu giật mình lùi lại trước vẻ mặt đằng đằng sát khí ấy của đối phương. — Ngài có biết Don Pedro Eibarramendia là kẻ nào không? — cậu nghiến răng ken két hỏi. — Don Pedro Eibarramendia chính là kẻ khốn nạn đã vu oan giá họa cho ông nội tôi và gây ra toàn bộ cơ đồ khốn đốn của gia tộc chúng tôi! Tôi đã mòn mỏi đi tìm cái tên ấy và ơn Chúa nay ngài đã phơi bày nó ra ánh sáng! Giờ thì hãy đền trả món nợ máu cho gia tộc chúng tôi đi!

Elias chộp lấy cánh tay Crisostomo và xóc mạnh, khiến cậu hoảng sợ trân trân nhìn hắn. Bằng một giọng đầy cay đắng và run rẩy vì căm hận, hắn nói: — Hãy nhìn tôi cho kỹ vào, hãy nhìn một kẻ đã phải chịu đựng thống khổ trong khi ngài vẫn sống, vẫn sống đấy thôi, ngài có gia tài, có nhà cửa, có danh vọng — ngài vẫn đang sống, vẫn sống kìa!

Mất hết lý trí, hắn lao tới giá vũ khí nhỏ rồi chộp lấy một con dao găm. Nhưng vừa cầm lên, hắn đã vội buông rơi xuống đất và ngây dại nhìn chằm chằm vào Ibarra đang đứng chết trân tại chỗ.

— Mình vừa định làm cái quái gì thế này? — hắn lầm bầm rồi bỏ chạy khỏi ngôi nhà.

1 “Điều gì được giấu kín rồi sẽ phơi bày, chẳng có gì là không được phán xử.” Trích từ Dies Irae, bài thánh ca trong lễ cầu hồn, được độc giả Anh biết đến nhiều nhất qua bản phỏng dịch trong tác phẩm *Lay of the Last Minstrel* của Scott. Những câu thơ được trích dẫn ở đây đã được Macaulay dịch thơ như sau:

“Điều gì xa xôi sẽ lại gần,

Điều gì che giấu sẽ tường tân.” — ND.