Trong lúc Capitan Tiago đang bận rộn cá cược cho con gà chọi lásak của mình, Doña Victorina rảo bước đi dạo qua các con phố trong thị trấn để quan sát xem những tên "Indios" lười biếng giữ gìn nhà cửa và ruộng vườn ra sao. Bà ta ăn diện lộng lẫy nhất có thể, cài đủ mọi dải ruy băng và hoa hòe hoa sói lên chiếc váy lụa, nhằm ra oai với dân tỉnh lẻ và cho họ thấy khoảng cách xa vời giữa họ với nhân vật tôn quý của bà. Choàng tay qua vị phu quân què quặt, bà ta hất hàm bước đi giữa sự kinh ngạc và ngỡ ngàng của người bản xứ. Người họ hàng Linares của bà vẫn ở lại trong nhà.

– Trông những cái lán tồi tàn của đám Indios này mà xem! – Bà bắt đầu bĩu môi. – Tôi không hiểu sao chúng có thể sống nổi trong những chỗ thế này – chắc phải là người Ấn Độ mới chịu được! Đã thế lại còn thô lỗ và kiêu căng nữa chứ! Gặp chúng ta mà chẳng thèm ngả mũ chào! Cứ phải cho mấy gậy vào đầu giống như cách các cha sở và sĩ quan Cảnh vệ Dân sự vẫn làm ấy – cho chúng biết thế nào là phép lịch sự!

– Thế nhỡ chúng đánh trả tôi thì sao? – Bác sĩ De Espadaña rụt rè hỏi.

– Anh sinh ra để làm đàn ông để làm gì cơ chứ!

– Nh-nhưng tôi bị th-thẹo... à nhầm, tôi bị thọt cơ mà!

Doña Victorina bắt đầu bực bội. Đường sá thì không được lát đá, tà váy của bà ta thì dính đầy bụi bẩn. Thêm vào đó, họ lại chạm mặt một đám thiếu nữ khi đi ngang qua chỉ cúi gầm mặt xuống chứ chẳng mảy may trầm trồ trước bộ trang phục đắt tiền của bà ta như đáng lẽ phải thế. Tên đánh xe của Sinang, kẻ đang chở Sinang và cô họ hàng trên một cỗ xe sang trọng, lại còn trơ trẽn gân cổ hét lớn "Tabi!" bằng một giọng ra lệnh trịch thượng đến mức bà phải nhảy dựng sang một bên, và chỉ kịp thầm phàn nàn: "Nhìn cái đồ cục súc lái xe kìa! Tối nay ta phải mách chủ nó để dạy lại cái đám đầy tớ này mới được."

– Quay về nhà thôi! – Bà ra lệnh cho chồng. Sợ một trận lôi đình sắp giáng xuống, lão bác sĩ đành ngoan ngoãn xoay người trên chiếc nạng để tuân lệnh.

Họ tình cờ gặp và chào hỏi tên đại đội trưởng cảnh vệ dân sự (alferez). Điều này càng làm sự bực dọc của Doña Victorina tăng lên gấp bội, bởi viên sĩ quan không những chẳng thèm dành cho bộ trang phục của bà một lời khen ngợi nào, mà còn có vẻ trừng mắt nhìn với cái điều chế giễu.

– Anh không nên bắt tay với một kẻ té riu chỉ làm đại đội trưởng đại đội cảnh vệ dân sự, – bà quở trách chồng khi tên lính đã đi khuất. – Hắn ta vừa gật đầu hờ hững vào cái mũ sắt trong khi anh lại ngoan ngoãn bỏ cả mũ xuống. Anh chẳng biết cách giữ gìn thể diện của mình gì cả!

– H-hắn là sếp ở cái xứ này mà!

– Thì sao nào? Chẳng nhẽ chúng ta cũng là người bản xứ chắc?

– Em nói đúng, – lão phụ họa, vốn chẳng muốn đôi co sinh chuyện. Họ đi ngang qua tư gia của viên sĩ quan. Doña Consolacion vẫn thường lệ đang đứng bên cửa sổ, khoác chiếc áo flannel và ngậm điếu xì gà. Vì ngôi nhà khá thấp, hai người phụ nữ liền đưa mắt dò xét đối phương từ trên xuống dưới; Doña Victorina trợn mắt nhìn chăm chú trong khi Nàng Thơ của Cảnh vệ Dân sự thong thả quan sát bà ta từ đầu đến chân, rồi trề cái môi dưới ra, quay ngoắt mặt đi và nhổ một bãi nước bọt xuống đất. Giọt nước này đã làm tràn ly sự kiên nhẫn ít ỏi còn lại của Doña Victorina. Buông thõng cánh tay gạt phắt người chồng sang một bên, bà ta hùng hổ lao ra đứng chắn trước mặt nữ đại đội trưởng, người run lên bần bật vì giận dữ từ đầu đến chân đến mức chẳng thốt nên lời. Doña Consolacion từ từ quay đầu lại, thong thả ngước nhìn bà ta một lượt nữa, rồi lại nhổ nước bọt thêm lần nữa, lần này với vẻ khinh miệt sâu sắc hơn.

– Bà bị cái gì thế hả? – mụ ta cất giọng hỏi.

– Này phu nhân, cô có thể cho tôi biết tại sao cô lại nhìn tôi kiểu đó không? Ghen tị à? – Cuối cùng Doña Victorina cũng rặn ra được câu nói.

– Tôi mà ghen tị với bà á, tôi á, ghen tị với một kẻ như bà á? – ả nữ đại đội trưởng kéo dài giọng mai mỉa. – Ừ đấy, tôi đang ghen tị với mấy lọn tóc xoăn giả của bà đấy nhé!

– Thôi nào mình ơi! – lão bác sĩ van nài. – Đ-đừng th-thèm chấp làm gì!

– Để tôi dạy cho con mụ vô liêm sỉ này một bài học, – vợ lão đáp lời, đồng thời tung một cú đẩy mạnh khiến lão suýt ngã sấp mặt xuống đất. Đoạn, bà ta quay lại phía Doña Consolacion.

– Hãy nhớ xem cô đang nói chuyện với ai đấy nhé! – Bà ta quát lên. – Đừng có tưởng tôi là thứ đàn bà tỉnh lẻ hay con bồ nhí của một tên lính lác nào nhé! Ở nhà tôi tại Manila, mấy gót chân của bọn đại đội trưởng còn chẳng thèm bước qua cửa nữa là, chúng chỉ đứng chờ ngoài hiên thôi.

– Ồ kìa, thưa Ngài Bà Tôn Quý! Đại đội trưởng thì không bước vào cửa, nhưng mấy lão què quặt thì lại vào – giống như cái lão kia kìa – ha, ha, ha!

Nếu không vì lớp phấn hồng dày cộp trên mặt, chắc người ta đã thấy Doña Victorina đỏ bừng mặt vì tức giận. Bà ta cố lao đến chỗ đối thủ nhưng bị người lính gác chặn lại. Giữa lúc ấy, con đường bắt đầu đông nghịt những kẻ hiếu kỳ kéo đến xem.

– Nghe đây, tôi hạ mình khi nói chuyện với loại như cô đấy – loại người thượng lưu ấy mà – Cô có muốn nhận đồ về giặt hộ tôi không? Tôi trả công hậu hĩnh cho! Cứ làm như tôi không biết cô từng là một mụ giặt thuê không bằng ấy!

Doña Consolacion nổi giận lôi đình, đứng thẳng người dậy; câu nhắc đến nghề giặt giũ đã chạm đúng vết thương lòng của ả. – Mày tưởng bọn tao không biết mày là ai và mày thuộc thể loại người gì chắc? Cút ngay đi, chồng tao đã kể hết cho tao nghe rồi! Này phu nhân, ít ra tao chưa từng cặp bồ với quá một người đàn ông, còn mày thì sao? Chắc phải đói rách lắm mới đi nhặt nhạnh đồ thừa thãi, thứ giẻ rách của thiên hạ về làm chồng!

Câu nói trúng phóc vào chỗ hiểm của Doña Victorina. Bà ta xắn tay áo lên, siết chặt hai nắm đấm và nghiến ken két hàm răng.

– Xuống đây ngay, cái đồ lợn nái già kia! – Bà ta thét lên. – Ta sẽ bẻ nát cái cái mỏ bẩn thỉu của mày! Đồ bồ nhí của cả một tiểu đoàn, mụ đàn bà thối tha!

Nàng Thơ lập tức biến mất khỏi khung cửa sổ và chẳng mấy chốc đã thấy chạy ào xuống cầu thang, tay lăm lăm quất chiếc roi ngựa của chồng.

Don Tiburcio vội vàng lao vào can ngăn với vẻ mặt van nài, nhưng hai người đàn bà chắc chắn đã lao vào tẩn nhau nếu viên đại đội trưởng không kịp xuất hiện tại hiện trường.

– Các quý bà! Don Tiburcio!

– Về mà dạy lại con vợ của anh cho đàng hoàng, mua cho nó lấy bộ quần áo tử tế mà mặc, còn nếu hết tiền thì đi mà cướp bóc của dân đi – lũ lính tráng của anh sinh ra để làm việc đấy còn gì! – Doña Victorina gào lên.

– Tôi đây, thưa phu nhân! Sao Điện hạ không đến đây mà bẻ nát cái miệng tôi đi nào? Bà chỉ giỏi cái mồm mép và nước bọt thôi, thưa Doña Điện hạ!

– Phu nhân! – viên đại đội trưởng gầm lên với Doña Victorina đầy giận dữ, – hãy cảm ơn ơn trời vì tôi còn nhớ bà là đàn bà, bằng không tôi đã đá cho bà nát bét cả người ra rồi – từ mấy lọn tóc xoăn cho đến mấy cái dải ruy băng vớ vẩn kia nữa!

– S-sử... Thưa ngài Đại đội trưởng!

– Cút đi, cái thằng lang băm bị vợ đè đầu cưỡi cổ!

Hai người đàn bà bắt đầu tung ra đủ thứ ngôn từ và cử chỉ, lăng mạ và chửi rủa, lôi ra mọi thứ bẩn thỉu nhất được chôn giấu trong xó xỉnh tâm trí họ. Vì cả bốn người cùng nói một lúc và buông ra quá nhiều câu có thể làm tổn hại đến uy tín của một số tầng lớp xã hội bởi những sự thật bị bóc trần, chúng tôi xin phép không ghi lại những gì họ đã nói. Khách bộ hành hiếu kỳ, dẫu có thể không hiểu hết mọi điều được thốt ra, nhưng cũng có những phút giây giải trí không nhỏ và vô cùng mong đợi vụ việc sẽ chuyển thành màn thượng cẳng chân hạ cẳng tay. Đáng tiếc cho họ là cha sở đã kịp xuất hiện để vãn hồi trật tự.

– Các ngài! Các phu nhân! Thật là xấu hổ quá đi mất! Ngài Đại đội trưởng!

– Ông làm cái gì ở đây, cái đồ đạo đức giả, đồ phò tá phái Carlist!

– Don Tiburcio, đưa vợ ông về ngay! Phu nhân, ngậm miệng lại cho tôi!

– Nói câu đấy với mấy kẻ chuyên đi cướp bóc của người nghèo kìa!

Dần dần, kho tàng từ ngữ lăng mạ cũng cạn kiệt, màn phơi bày sự trơ trẽn của hai cặp đôi cũng hạ màn, mang theo những lời đe dọa và chửi rủa, họ từ từ dắt díu nhau ra xa. Cha xứ Salvi di chuyển từ nhóm này sang nhóm khác, góp phần làm cho khung cảnh thêm phần sôi động. Ước gì người bạn phóng viên của chúng tôi có mặt ở đây lúc này!

– Ngay chiều nay chúng ta sẽ về Manila gặp Toàn quyền! – Doña Victorina giận tím mặt tuyên bố với chồng. – Anh chẳng phải là đàn ông! Thật uổng phí tiền bạc khi đi mua quần cho anh mặc!

– Nh-nhưng mình ơi, còn mấy người lính gác thì sao? Chân tôi đang th-thọt cơ mà!

– Anh phải thách đấu hắn bằng súng lục hoặc gươm giáo, hoặc là... hoặc là... – Doña Victorina trừng trừng nhìn chằm chằm vào hàm răng giả của chồng.

– M-mình ơi, từ trước tới nay anh đã cầm đến... –

Nhưng bà ta không để lão nói hết câu. Bằng một cử động dứt khoát đầy uy quyền, bà ta giật phăng hàm răng giả của lão ra rồi vứt xuống đường, giẫm nát bét.

Thế là, trong tiếng khóc mếu máo của lão và cơn giận sùng sục của bà, họ cũng lết được về đến nhà. Linares đang trò chuyện cùng Maria Clara, Sinang và Victoria, và vì chẳng hay biết gì về trận chiến ngoài kia, anh ta đâm ra lo lắng khôn nguôi khi thấy bộ dạng của hai bác cháu. Maria Clara, đang nằm tựa mình trên chiếc ghế bành xung quanh lót đầy gối và chăn ấm, vô cùng kinh ngạc khi nhìn thấy diện mạo mới của vị bác sĩ nhà mình.

– Anh họ, – Doña Victorina hầm hầm mở lời, – anh phải thách đấu ngay với cái tên đại đội trưởng kia đi, nếu không thì...

– Sao lại thế? – Linares hoảng hốt hỏi.

– Anh phải thách đấu hắn ngay lập tức, bằng không tôi sẽ kể cho tất cả mọi người ở đây biết anh thực sự là ai.

– Nhưng, thưa Doña Victorina!

Ba cô gái đưa mắt nhìn nhau khó hiểu.

– Anh cứ chờ đấy mà xem! Tên đại đội trưởng đã lăng mạ chúng ta và bảo anh là cái thá gì cơ chứ! Con mụ già đanh đá của hắn thì cầm roi xông vào đánh, còn cái thừ này đây, lại đi dung túng cho sự sỉ nhục ấy – một thằng đàn ông đấy ư!

– Á chà! – Sinang thốt lên, – họ vừa đánh nhau à mà sao bọn em lại không được xem cơ chứ!

– Tên đại đội trưởng đã đấm bay hàm răng của bác sĩ rồi kìa, – Victoria quan sát và nhận xét.

– Ngay chiều nay chúng ta sẽ về Manila. Còn anh, anh phải ở lại đây để thách đấu với hắn, bằng không tôi sẽ nói hết cho Don Santiago biết rằng tất cả những gì chúng ta kể với ông ấy đều là dối trá, tôi sẽ khai tuốt...

– Nhưng, thưa Doña Victorina, Doña Victorina, – Linares lúc này mặt cắt không còn một giọt máu, vội bước tới can ngăn, – xin hãy bình tĩnh, đừng có lôi... – Rồi anh ta nói nhỏ thêm bằng giọng thì thầm: – Đừng có bất cẩn thế chứ, nhất là vào cái lúc nhạy cảm này.

Đúng lúc ấy, Capitan Tiago từ trường gà bước vào, nét mặt buồn rầu và thở dài thườn thượt; hắn vừa thua sạch con lásak cưng. Nhưng Doña Victorina chẳng đời nào cho hắn thời gian để đau buồn. Chỉ bằng vài từ ngắn ngủi nhưng đầy ắp những lời lẽ cay độc, bà ta thuật lại mọi chuyện vừa xảy ra, tất nhiên là theo chiều hướng làm sao để tô vẽ bản thân mình thật đẹp đẽ.

– Thằng Linares sắp sửa thách đấu với hắn đấy, anh nghe thấy chưa? Nếu nó không dám làm thế, thì đừng có cho phép nó lấy con gái anh nữa, cấm tuyệt đối! Đã không có gan tì thì không đáng mặt lấy con bé Clarita!

– Thế ra anh định lấy quý ông này làm chồng thật đấy à? – Sinang hỏi, đôi mắt long lanh vui tươi bỗng ngấn lệ. – Em cứ tưởng chị là người thận trọng chứ hóa ra lại cả thèm chóng chán thế cơ à.

Xanh xao như sáp nguội, Maria Clara nửa vời ngồi dậy, trừng đôi mắt hoảng hốt nhìn cha mình, nhìn Doña Victorina rồi lại nhìn Linares. Người thiếu niên đỏ bừng mặt, Capitan Tiago lảng tránh ánh nhìn, trong khi người phụ nữ vẫn tiếp tục lải nhải:

– Clarita này, hãy khắc cốt ghi tâm điều này cho ta: đừng bao giờ lấy một người đàn ông không mặc quần đàng hoàng. Con sẽ tự chuốc lấy nhục nhã vào thân đấy, đến cả lũ chó ngoài đường nó cũng khinh cho thôi!

Cô gái không đáp lời, chỉ quay sang mấy người bạn và thì thào: – Đỡ tao về phòng đi, tao không tự đi nổi một mình đâu.

Nhờ sự dìu dắt của họ, cô đứng dậy, eo được vòng tay ôm trọn bởi những người bạn thân, đầu tựa vờ vào bờ vai mịn màng như cẩm thạch của Victoria xinh đẹp, lê bước về phòng ngủ của mình.

Cũng trong đêm hôm đó, cặp vợ chồng nọ vội vã thu dọn hành lý rồi đưa cho Capitan Tiago một tờ hóa đơn trị giá lên tới vài nghìn pesos. Sáng sớm tinh mơ ngày hôm sau, họ rời đi để trở về Manila trên chính cỗ xe của hắn, phó mặc lại gánh nặng trả thù cho anh chàng Linares đang ngượng ngùng đỏ mặt.