Dưới ánh trăng mờ ảo len lỏi qua từng tán lá dày đặc, một người đàn ông đang chậm rãi bước đi trong rừng với sự cẩn trọng cao độ. Thỉnh thoảng, như để dò đường, anh ta huýt lên một giai điệu kỳ lạ, và từ phía xa lại có tiếng ai đó huýt sáo đáp lại đúng giai điệu ấy. Người đàn ông lắng nghe chăm chú rồi lần theo hướng phát ra âm thanh xa xôi đó, cho đến cuối cùng, sau khi vượt qua muôn vàn chướng ngại vật của khu rừng nguyên sinh trong đêm tối, anh đã đến một bãi đất trống nhỏ ngập tràn ánh trăng non. Những khối đá cao vót đội mũ miện bằng cây cối mọc xung quanh tạo thành một dạng đấu trường đổ nát, ở chính giữa là những thân cây mới bị đốn hạ và khúc gỗ cháy xém nằm rải rác giữa những tảng đá phủ đầy lớp áo xanh tươi của tự nhiên.
Người lạ mặt vừa mới đến nơi thì một bóng người khác bất ngờ chồm lên từ sau một tảng đá lớn, tiến đến với khẩu súng lục đã giương sẵn.
— Anh là ai? — hắn cất giọng hỏi bằng tiếng Tagalog với vẻ bề trên, đồng thời lên cò súng.
— Lão Pablo có ở đây không? — người lạ hỏi lại với giọng điềm tĩnh, chẳng thèm trả lời câu hỏi cũng chẳng hề tỏ ra sợ hãi.
— Ý anh là ngài thủ lĩnh á? Đúng, ông ấy ở đây.
— Vậy hãy nói với ông ấy rằng Elias đang tìm mình — câu trả lời cất lên từ người lạ mặt, không ai khác chính là chàng phi công bí ẩn.
— Anh là Elias sao? — kẻ kia hỏi với vẻ tôn trọng khi tiến lại gần, dẫu vậy hắn vẫn không ngừng chĩa súng vào anh. — Thế thì theo tôi!
Elias bước theo hắn, đi sâu vào một cái hang động khoét sâu lòng đất. Người dẫn đường, tỏ ra vô cùng quen thuộc với lối đi, liên tục nhắc nhở chàng phi công khi nào cần cúi đầu, lúc nào phải rẽ hay bước xuống, nhờ thế chẳng mấy chốc họ đã đến một căn phòng rộng chập chờn ánh đuốc nhựa thông. Nơi đây có chừng mười hai đến mười lăm kẻ có vũ trang với gương mặt lem luốc và y phục bẩn thỉu, kẻ ngồi người nằm, đang râm ran trò chuyện với nhau từng hồi ngắt quãng. Dựa hai tay lên một tảng đá dùng làm bàn và đăm đăm nhìn ngọn đuốc tỏa ra lắm khói hơn là ánh sáng, là một lão già có nét mặt đượm buồn cùng cái đầu quấn dải băng đẫm máu. Nếu không biết rằng đây là hang ổ của bọn cướp tulisanes, thì khi nhìn vào vẻ mặt tuyệt vọng của lão, người ta hẳn sẽ nghĩ đến Tháp Đói trong đêm trước ngày Ugolino nuốt chửng các con mình.
Sự xuất hiện của Elias và người dẫn đường khiến những bóng người ở đó nhổm dậy, nhưng chỉ cần một ra hiệu từ kẻ dẫn đường, họ lại ngả người xuống, tự mãn với ý nghĩ rằng kẻ mới đến không có vũ khí. Lão già chậm rãi quay đầu lại và nhìn thấy dáng hình điềm tĩnh của Elias đang đứng trần đầu, ánh mắt đong đầy vẻ quan tâm và buồn bã nhìn lão.
— Cuối cùng thì cậu cũng đến — lão lẩm bẩm, ánh mắt bừng sáng đôi chút khi nhận ra chàng thanh niên.
— Cháu tìm thấy bác trong tình trạng thế này đây! — chàng trai nghẹn ngào thốt lên, đầu khẽ lắc lư.
Lão già lặng lẽ cúi đầu rồi ra hiệu cho những kẻ khác. Họ liền đứng dậy và lui ra ngoài, không quên liếc mắt đánh giá cơ bắp và vóc dáng của chàng phi công.
— Đúng vậy! — lão già nói với Elias ngay khi họ chỉ còn lại hai người. — Sáu tháng trước, khi ta che chở cho cậu trong nhà mình, chính ta là người thương xót cậu. Giờ đây vai trò đã đổi thay và chính cậu lại là người thương xót ta. Nhưng hãy ngồi xuống và kể ta nghe làm thế nào cậu đến được đây đi.
— Đã mười lăm ngày trôi qua kể từ khi cháu nghe tin về tai họa của bác — chàng trai chậm rãi cất giọng trầm thấp, mắt đăm đăm nhìn vào ánh lửa. — Cháu lập tức lên đường và đã tìm kiếm bác từ ngọn núi này sang ngọn núi khác. Cháu đã lùng sục qua gần như toàn bộ hai tỉnh rồi.
— Để không phải đổ máu những kẻ vô tội — lão già tiếp lời, — ta đã buộc phải trốn chạy. Kẻ thù của ta chẳng dám ló mặt ra. Những người ta đối mặt chỉ là những kẻ bất hạnh chưa từng làm ta tổn hại dẫu chỉ một chút.
Sau một khoảng lặng ngắn khi dường như đang cố đọc lấy suy nghĩ ẩn giấu sau nét mặt u ám của lão già, Elias đáp: — Cháu đến đây để đưa ra một đề nghị với bác. Đã cất công tìm kiếm vô ích những người sống sót trong gia đình từng gây ra bất hạnh cho nhà cháu, cháu quyết định rời khỏi tỉnh nhà để di chuyển về phía Bắc sống cùng các bộ lạc lương dân độc lập. Bác không muốn từ bỏ cuộc đời mà bác đã dấn thân vào để đi cùng cháu sao? Cháu sẽ làm con của bác, vì bác đã mất đi những đứa con ruột thịt của mình; cháu chẳng còn gia đình, và ở nơi cháu, bác sẽ tìm thấy một người cha.
Lão già lắc đầu từ chối, cất lời: — Khi một kẻ ở tuổi ta đưa ra một quyết định tuyệt vọng, đó là bởi vì chẳng còn con đường nào khác. Một người đàn ông, cũng như ta, đã dành cả tuổi trẻ lẫn những năm tháng trưởng thành để lao động vì tương lai của bản thân và các con; một người luôn phục tùng mọi mệnh lệnh từ bề trên, tận tụy hoàn thành những nhiệm vụ khó khăn, nhẫn nhục chịu đựng tất cả chỉ để mong được sống trong yên bình — khi một kẻ như thế, kẻ mà dòng máu đã bị thời gian làm cho lạnh ngắt, lại từ bỏ mọi quá khứ và khước từ cả tương lai, ngay cả khi đang đứng bên bờ vực thẳm, ấy là vì hắn đã suy xét chín chắn và nhận ra rằng sự bình yên vốn không tồn tại, và đó cũng chẳng phải là điều tốt đẹp nhất. Việc gì phải lê lết những ngày tháng khốn khổ trên đất khách quê người? Ta từng có hai con trai, một con gái, một mái ấm, một gia sản, từng được kính trọng và nể nang; giờ đây ta chẳng khác nào cái cây bị tuốt trụi cành lá, một kẻ lang thang, một tên tội phạm trốn chạy, bị săn đuổi như loài mãnh thú trong rừng sâu, và tất cả là vì cái gì? Chỉ vì một kẻ đã làm nhục con gái ta, vì các anh con trai của nó đã đòi kẻ đó phải đền tội cho sự ô nhục ấy, và vì kẻ đó được đặt lên trên đồng loại với danh xưng mục tử của Chúa! Bất chấp tất cả, ta, người cha của con bé, ta, kẻ bị vấy nhục khi tuổi già sức yếu, đã tha thứ cho vết nhục ấy, bởi ta vốn khoan dung với những đam mê tuổi trẻ và sự yếu đuối của xác thịt, và trước một sai lầm không thể cứu vãn, ta biết làm gì ngoài việc ngậm đắng nuốt cay để bảo vệ những gì còn lại? Thế nhưng kẻ phạm tội, vì nơm nớp lo sợ sự trả thù sớm muộn gì cũng tới, đã tìm cách hủy diệt các con ta. Cậu có biết hắn đã làm gì không? Không ư? Vậy là cậu không biết rằng hắn đã bịa đặt ra vụ trộm cắp tu viện và nhét tên một đứa con trai của ta vào danh sách bị buộc tội sao? Đứa còn lại không thể bị quy tội vì lúc đó nó đang ở một nơi khác. Cậu có biết chúng đã phải chịu đựng những cực hình gì không? Cậu thừa biết chứ, bởi vì chúng đều giống nhau ở mọi thị trấn mà! Chính ta, chính mắt ta đã nhìn thấy con trai mình bị treo ngược bằng tóc, ta đã nghe tiếng thét gào của nó, nghe nó gọi tên ta, vậy mà ta, một kẻ hèn nhát yêu chuộng hòa bình, lại chẳng đủ can đảm để giết người hay gục ngã! Cậu có biết rằng vụ trộm ấy không hề được chứng minh, rằng đó hoàn toàn là một cáo buộc vu khống, và kết quả là cha sở chỉ bị thuyên chuyển sang giáo xứ khác trong khi con trai ta phải chết vì những đòn roi tra tấn? Đứa con còn lại, đứa duy nhất sót lại bên ta, lại không hèn nhát giống người cha của nó, thế nên kẻ bức hại chúng ta vẫn nơm nớp lo sợ nó sẽ tìm cách trả thù. Lấy cớ nó không mang theo thẻ căn cước bên mình vào thời điểm đó, hắn đã sai Lực lượng Dân vệ bắt giữ, đối xử tệ bạc, hành hạ và sỉ nhục nó cho đến khi nó bị dồn vào bước đường cùng phải tự vẫn! Và ta đây, ta đã sống qua ngần ấy nỗi nhục nhã; nhưng nếu ta không có gan của một người cha để bảo vệ các con mình, thì trong lồng ngực này vẫn còn một trái tim đang sục sôi ngọn lửa báo thù, và ta nhất định sẽ đòi lại món nợ ấy! Những kẻ bất mãn đang tụ họp dưới quyền ta, kẻ thù đang làm gia tăng lực lượng cho ta, và vào ngày ta cảm thấy mình đủ sức mạnh, ta sẽ kéo xuống vùng đồng bằng, lấy lửa thiêu rụi để thỏa lòng báo thù và kết liễu cuộc đời mình. Ngày đó rồi sẽ đến, nếu thực sự trên đời này không có Thượng đế!
Lão già run rẩy đứng dậy. Với ánh mắt rực lửa và giọng nói nghẹn ngào, vừa bứt những lọn tóc dài của mình, lão vừa gầm lên: — Nguyền rủa, nguyền rủa cái thân ta vì đã kìm hãm đôi tay báo thù của các con ta — chính ta đã giết chúng! Giá như ta để cho những kẻ có tội phải đền tội, giá như ta bớt đặt niềm tin vào công lý của Chúa trời và loài người, thì giờ đây ta đã có các con bên cạnh — dẫu có phải là những kẻ trốn chạy đi chăng nữa; chúng đã không phải chết dưới nhục hình! Ta vốn chẳng sinh ra để làm cha, nên giờ đây ta chẳng còn đứa con nào cả! Nguyền rủa ta vì đã già mà vẫn không thấu hiểu nổi bản chất của thời đại mình đang sống! Nhưng ta sẽ dùng lửa và máu, bằng chính cái chết của mình để báo thù cho chúng!
Trong cơn cuồng nộ vì đau khổ, người cha bất hạnh đã dứt phăng dải băng trên đầu, làm rách toác vết thương trên trán khiến dòng máu tươi trào ra xối xả.
— Cháu tôn trọng nỗi đau của bác — Elias nói, — và cháu hiểu mong muốn trả thù của bác. Cháu cũng giống như bác, thế nhưng vì sợ làm tổn hại đến những kẻ vô tội, cháu chọn cách chôn vùi những bất hạnh của mình.
— Cậu có thể quên vì cậu còn trẻ và vì cậu chưa mất đi một đứa con, niềm hy vọng cuối cùng! Nhưng ta đảm bảo với cậu rằng ta sẽ không làm tổn hại đến bất kỳ kẻ vô tội nào. Cậu có thấy vết thương này không? Thà để một tên lính tuần đinh nghèo khổ đang làm nhiệm vụ của hắn đâm ta, chứ ta quyết không hạ thủ.
— Nhưng bác hãy nhìn xem — Elias nài nỉ sau một phút im lặng, — hãy nhìn xem thảm họa khủng khiếp nào mà bác sắp giáng xuống những người đồng bào bất hạnh của chúng ta. Nếu bác tự tay thực hiện việc trả thù, kẻ thù của bác sẽ tiến hành những cuộc trả đũa tàn khốc, không phải nhằm vào bác, không phải nhằm vào những kẻ có vũ trang, mà nhắm vào những người dân hiền lành — những kẻ như thường lệ sẽ bị gán tội — và rồi lại thêm những vụ oan sai chồng chất!
— Hãy để người dân học cách tự bảo vệ mình, hãy để mỗi người tự đứng lên bảo vệ lấy bản thân!
— Bác thừa biết điều đó là bất khả thi. Thưa bác, cháu từng biết bác trong những ngày tháng hạnh phúc trước kia; khi ấy bác từng cho cháu những lời khuyên đúng đắn, giờ bác có cho phép cháu...
Lão già khoanh tay ra hiệu lắng nghe.
— Thưa bác — Elias tiếp lời, cân nhắc kỹ lưỡng từng câu chữ, — cháu đã may mắn làm được một việc nghĩa cho một thanh niên giàu có, hào phóng, cao thượng và luôn khát khao mưu cầu hạnh phúc cho đất nước. Người ta đồn rằng thanh niên này có những mối quan hệ rộng ở Madrid — bản thân cháu thì không rõ — nhưng cháu có thể đảm bảo rằng cậu ta là bạn tri kỷ của quan Toàn quyền. Bác thấy thế nào nếu chúng ta để cậu ta mang những tiếng kêu than của người dân gửi đến ngài ấy, nếu chúng ta lôi kéo cậu ta đứng về phía những kẻ bất hạnh?
Lão già lắc đầu. — Cậu nói cậu ta giàu có ư? Kẻ giàu chỉ nghĩ đến việc làm sao để vơ vét thêm tài sản; sự kiêu ngạo và lối sống xa hoa đã làm lòa mắt họ, và vì họ thường được an toàn, nhất là khi có những kẻ chống lưng quyền lực chẳng coi ai ra gì, thì chẳng đời nào có kẻ giàu nào lại bận tâm đến nỗi thống khổ của những kẻ bần hàn. Ta biết rõ tất cả, bởi vì ta từng là một kẻ giàu có!
— Nhưng người cháu nhắc tới không giống như những kẻ khác. Cậu ấy là một người con mang nỗi uất hận vì hương hồn cha mình bị lăng nhục, và là một thanh niên sắp có gia đình, luôn nghĩ về tương lai, về một tương lai hạnh phúc cho những đứa con của mình.
— Vậy thì cậu ta là kẻ sắp được hưởng hạnh phúc — mà con đường của chúng ta không dành cho những kẻ hạnh phúc.
— Nhưng nó dành cho những con người có trái tim và biết cảm nhận!
— Có thể lắm chứ! — lão già đáp rồi ngồi xuống. — Giả sử cậu ta đồng ý mang tiếng khóc than của chúng ta đến tận tai quan Toàn quyền, giả sử cậu ta tìm được những đại biểu trong Quốc hội sẵn sàng biện hộ cho chúng ta; cậu có nghĩ rằng chúng ta sẽ đòi lại được công lý không?
— Hãy thử cách đó trước khi viện đến bạo lực — Elias đáp. — Bác hẳn phải ngạc nhiên khi thấy cháu, một kẻ bất hạnh khác, còn trẻ và khỏe mạnh, lại đề xuất với một người đã già yếu và mệt mỏi như bác những biện pháp ôn hòa; nhưng đó là vì cháu đã tận mắt chứng kiến nỗi đau khổ do chính chúng ta gây ra chẳng kém gì những kẻ bạo ngược. Những kẻ không tấc sắt trong tay mới là những người phải gánh chịu hậu quả.
— Và nếu chúng ta chẳng đạt được gì thì sao?
— Tin cháu đi, chúng ta chắc chắn sẽ đạt được điều gì đó, bởi vì không phải tất cả những kẻ nắm quyền đều là kẻ bất công. Nhưng nếu chúng ta chẳng thu về kết quả nào, nếu họ phớt lờ những lời khẩn cầu, nếu con người đã trở nên điếc đặc trước tiếng kêu đau thương của đồng loại, khi ấy cháu sẽ đặt mình dưới quyền chỉ huy của bác!
Lão già đầy nhiệt thành ôm chầm lấy chàng trai. — Ta chấp nhận đề nghị của cậu, Elias. Ta biết cậu là người giữ lời. Cậu sẽ quay lại tìm ta, và ta sẽ giúp cậu trả thù cho tổ tiên, cậu sẽ giúp ta trả thù cho các con ta — những đứa con có tính cách giống hệt cậu!
— Trong thời gian này, thưa bác, bác sẽ kiềm chế không dùng đến bạo lực chứ?
— Cậu sẽ thay mặt người dân trình bày những nỗi bất bình, cậu rõ chúng hơn ai hết. Khi nào ta có thể nhận được câu trả lời từ cậu?
— Bốn ngày nữa, xin bác hãy cử một người ra bờ biển San Diego, cháu sẽ truyền đạt lại những gì học hỏi được từ người mà cháu đặt trọn hy vọng. Nếu cậu ta nhận lời, họ sẽ trả lại công lý cho chúng ta; còn nếu không, cháu sẽ là kẻ đầu tiên ngã xuống trong cuộc chiến mà chúng ta sắp bắt đầu.
— Elias sẽ không phải chết, Elias sẽ là người lãnh đạo khi thủ lĩnh Pablo ngã xuống, mãn nguyện với mối thù đã được rửa sạch — lão già nói lời kết luận khi tiễn chàng trai rời khỏi hang động ra ngoài trời.
