Tôi nằm mơ cũng không ngờ tới, ngay lúc tôi vừa hạ quyết tâm sẽ phấn đấu cả đời vì nhà máy cơ khí, thì cuộc đời của nhà máy cơ khí lại đã kết thúc rồi.

Khi tôi mang hành lý đến cổng lớn nhà máy, liền nhìn thấy một biển người đen nhánh chắn từ cổng vào tận tòa nhà văn phòng. Trong lòng tôi còn thầm nghĩ, quả là một nhà máy lớn nha, công nhân đến điểm danh đi làm chắc phải mấy ngàn người ấy chứ. Nhưng tôi lập tức cảm thấy bầu không khí có gì đó không đúng, biểu cảm trên mặt mọi người hoặc là phẫn nộ, hoặc là u uất, bằng không thì cũng chán nản cúi đầu, tôi đoán chắc là đã xảy ra chuyện gì rồi.

Tôi chạm vào một đại ca ở bên cạnh hỏi: "Đại ca, đây là bị làm sao vậy?"

Đại ca đó dùng ánh mắt cảnh giác nhìn tôi hỏi ngược lại: "Trông cậu lạ mặt thế nhỉ, thuộc phân xưởng nào?"

Tôi bảo tôi không thuộc phân xưởng nào cả.

Anh ta nhìn hành lý tôi đang mang trên lưng, tỏ vẻ chán ghét nói: "Tôi thấy cậu trông rất giống cảnh sát thường phục! Lại còn đeo hành lý để ngụy trang nữa chứ, sao không soi gương xem cậu có giống dân tha hương làm thuê không hả?!"

"Tôi giống cảnh sát thường phục ư?!" Lời của đại ca làm tôi phì cười, "Nhà máy cơ khí mà cũng dùng cảnh sát thường phục để kiểm tra chuyên cần cơ à?" Tôi trêu chọc.

Anh ta liếc tôi một cái, có lẽ lại cảm thấy tôi không giống cảnh sát thường phục nữa, liền nói: "Không liên quan đến cậu thì bớt nghe ngóng lại, nên làm gì thì đi làm việc đấy đi, không thấy mọi người đang phiền muộn lắm sao!"

Tôi nói: "Không đúng chứ, sao lại không liên quan đến tôi? Tôi cũng là người của nhà máy này mà!"

Anh ta liếc tôi một cái nói: "Cậu nói nhảm cái gì thế hả? Nhận vơ làm thân thì có ích chắc?! Tôi làm việc ở nhà máy này hơn hai mươi năm rồi sao chưa từng thấy cậu nhỉ?"

Tôi nói: "Tôi là người mới được phân đến đây mà, vừa định vào nhà máy báo cáo, không thấy tôi còn mang theo hành lý chuẩn bị lấy nhà máy làm nhà luôn rồi sao".

Tôi vừa nói vậy thì anh ta ngẩn ra một chút, sau đó khóe miệng từ từ nhếch lên, ánh mắt nhìn tôi hệt như biểu cảm ngắm khỉ trong sở thú vậy. Tiếp theo, anh ta khoa tay múa chân truyền bá tin tức cho mọi người xung quanh: "Tôi nói mọi người nghe này, thằng nhãi này là người mới được phân công đến nhà máy chúng ta báo cáo đấy!" Cái bộ dạng đó cứ làm như chuyện tôi đến báo cáo vinh quang giống như Vương Nghĩa Phu giành được huy chương vàng Olympic đầu tiên cho Trung Quốc vậy, phải đi loan báo cho khắp nơi cùng biết.

Mọi người nghe anh ta nói vậy liền dồn toàn bộ sự chú ý lên người tôi, có một bác gái thương hại nói: "Số phận của đứa trẻ này còn thảm hơn chúng ta nữa". Ánh mắt của mọi người cũng giống như phát hiện ra một đứa trẻ sắp bị đông chết trong gió bắc bão tuyết tháng Chạp giá lạnh vậy. Làm trong lòng tôi cứ thấy rợn cả lên, tôi vội vàng hỏi: "Các anh em, đây rốt cuộc là bị làm sao vậy?"

Một người bên cạnh trông có vẻ như chủ nhiệm phân xưởng vỗ vai tôi đầy phẫn hận nói: "Tiểu huynh đệ, nói cho cậu hay thì cậu cũng đừng đau lòng, cậu cũng chẳng cần phải báo cáo nữa đâu, nhà máy của chúng ta, phá sản rồi! Hôm qua đã chính thức tuyên bố. Nói cái gì mà muốn tiến hành cải cách doanh nghiệp nhà nước, muốn sáp nhập phá sản, muốn rũ bỏ gánh nặng tiến lên nhẹ nhàng, còn đem chúng ta ra làm thí điểm nữa chứ. Tôi không tài nào hiểu nổi, những người chúng tôi vì nhà máy này mà phấn đấu cả một đời, sao bỗng chốc lại trở thành gánh nặng rồi hả! Điều này quá bất công! Thẩm Dương có từng ấy doanh nghiệp nhà nước, dựa vào cái gì mà đem chúng ta ra làm vật thí nghiệm chứ?! Muốn chúng tôi xuống xưởng mất việc (hạ cương), cửa cũng không có đâu!"

Anh ta vừa nói thế lập tức khiến quần chúng phẫn nộ, mọi người nhao nhao chửi rủa. Nhưng những gì mọi người nói tôi đã không thể nghe lọt tai nữa rồi, đầu óc tôi ong ong choáng váng. Tôi còn không tài nào hiểu nổi hơn bọn họ nữa là đằng khác, các người dẫu sao cũng đã phấn đấu mười mấy năm rồi, tôi đây còn chưa kịp nhận việc (thượng cương), vậy mà đã phải mất việc (hạ cương) luôn rồi.

Nhìn mấy ngàn con người đang chen chúc chật ních ở phía trước, tôi từ bỏ ý định xông vào trong để hỏi cho raẽ, tôi nghĩ ơn trời là mình vẫn chưa báo cáo, chi bằng quay về sở nhân sự để họ xoay chuyển tình thế, phân công lại cho tôi vậy. Thế là tôi mang theo bọc hành lý, dưới cái nắng đã gay gắt lắm rồi mà chạy thẳng đến sở nhân sự.

Sở nhân sự dẫu sao cũng là một cỗ nha môn lớn, có vũ cảnh canh gác. Hễ có xe hơi ra vào là lại "cộp cộp" giơ tay chào kiểu nhà binh, cực kỳ lễ phép. Thế nhưng lúc tôi cúi đầu định bước vào trong thì đột nhiên nghe thấy một tiếng quát lớn: "Đứng lại!"

Tiếng hét này giáng xuống giống như cây búa, đóng đinh tôi tại chỗ, không dám bước thêm dù chỉ một centimet. Tôi cảm giác bản thân mình giống như lính ôn Nhật đang bị lê súng của Bát Lộ Quân chọc vào thắt lưng, nếu không phải trên cánh tay đang vắt hành lý thì chắc chắn tôi đã giơ cao hai tay lên rồi. Đồng chí vũ cảnh tiếp tục quát lớn: "Quang lại bên này, đừng có đứng chắn đường ở đó!"

Tôi vội vàng chạy bước nhỏ qua đó, ngước nhìn "người đáng yêu nhất" trên bục trực với sự kính trọng vô hạn. Ước chừng đồng chí vũ cảnh từ lâu đã quen với kiểu ánh mắt này rồi, cậu ta mặt không cảm xúc huấn luyện tôi: "Cắm đầu xông vào trong làm gì thế? Đây là nơi muốn vào là vào đấy phỏng?!"

Tôi nhún nhường nói: "Tôi thấy người khác cũng đều đi vào trong, anh cũng có quản đâu, cho nên tôi cũng đi vào luôn".

"Đó đều là lãnh đạo! Cậu là ai chứ!" Vũ cảnh tiếp tục quát mắng.

Trong lòng tôi thầm nghĩ tôi cho dù thế nào đi nữa cũng được coi là quần chúng nhân dân chứ bộ, nhưng tôi nào dám cãi lại, bèn đổi sang giọng điệu van xin nói: "Đại ca này, anh xem tôi thực sự có việc gấp, nhà máy của tôi tiêu tơi bời rồi, tôi phải tìm người ở sở nhân sự đổi cho một đơn vị khác!"

Đồng chí vũ cảnh nghe vậy càng hăng máu hơn: "Cậu có biết bây giờ Thẩm Dương có bao nhiêu công nhân mất việc (hạ cương) không hả?! Ai mất việc cũng đến tìm sở nhân sự, chúng tôi chặn sao xuể được chứ!"

Nghe đến đây là tôi hiểu rõ luôn rồi, hóa ra công năng của vũ cảnh gác cổng một mặt là để trưng bày thành quả xây dựng văn minh tinh thần cho lãnh đạo các cấp xem, mặt khác chính là để biểu dương uy lực cường đại của chuyên chế dân chủ nhân dân cho quần chúng nhân dân thấy mà thôi.

Tôi cảm thấy mình vẫn chưa diễn đạt rõ ý, vội vàng giải thích: "Không phải đâu, đại ca vũ cảnh, tôi là sinh viên mới tốt nghiệp, nhà máy mà sở nhân sự phân công tôi tới còn chưa kịp báo cáo thì đã tuyên bố phá sản rồi, cho nên tôi mới quay về yêu cầu phân công lại."

Đồng chí vũ cảnh nghe nói tôi là sinh viên, cơn giận bớt đi một chút, lầm bầm một câu: "Thế sao không nói sớm!" Rồi chỉ vào phòng trực bên cạnh bảo tôi: "Đi vào đó gọi điện thoại liên lạc đi."

Tôi lê lết hành lý đến phòng trực, phát hiện phía trước vẫn còn bốn năm người đang đợi gọi điện thoại. Người gác cổng là một ông lão có thần thái kiêu ngạo, cái biểu cảm thiếu kiên nhẫn trên mặt còn hất hàm sai khiến hơn cả trưởng thôn chúng tôi. Mấy người ở phía trước ngược lại giải quyết rất nhanh, đều chỉ mất ba năm câu là xong. Có người là điều chuyển công tác, có người từ đơn vị khác tới làm việc, có người không biết làm gì chỉ nói là do người này người nọ bảo đến, thế là đều thuận lợi đi vào.

Đến lượt tôi, ông lão gác cổng đầu cũng không ngẩng lên hỏi: "Tìm bộ phận nào?"

Tôi nói tìm bộ phận quản lý phân công sinh viên tốt nghiệp, thế là ông ta đưa cho tôi một số điện thoại.

Người nghe điện thoại nghe giọng có vẻ là một nữ đồng chí tầm hơn bốn mươi tuổi, tôi sơ lược kể lại tình huống của mình, muốn đi vào để gặp mặt trao đổi trực tiếp với cô ta.

Cô ta bình thản nói: "Cậu không cần vào đâu, tình huống của cậu tôi biết rồi, mặc dù cậu chưa báo cáo nhưng hồ sơ nhân sự của cậu đã chuyển đến nhà máy đó rồi, theo chính sách thì cậu đã là nhân viên chính thức của nhà máy đó rồi."

Tôi nghe xong liền nổi giận: "Thế này thì sao mà được chứ! Các người sao có thể phân công tôi vào một nhà máy đã phá sản chứ!"

Tôi sốt ruột nhưng người ta còn sốt ruột hơn tôi, giọng nói trong điện thoại rõ ràng cao lên tám độ, khẩu khí cũng mang theo sự mắng mỏ: "Cái này mà cũng trách chúng tôi được à! Những thứ mà văn phòng cải cách doanh nghiệp làm trước nay có thông lượng trước với chúng tôi đâu! Có ý kiến thì cậu đi tìm văn phòng cải cách doanh nghiệp mà kiến nghị!"

Còn chưa đợi tôi lên tiếng, điện thoại đã "pặc" một tiếng cúp máy ngang xương. Tôi tức đến mức ấn điện thoại định gọi lại lần nữa, nào ngờ bị ông lão gác cổng chộp lấy ấn tay xuống một cái. Tôi ngẩng đầu nhìn ông lão gác cổng, chỉ thấy ông ta trưng ra vẻ mặt đầy khinh miệt bĩu cái môi đã khô héo từ lâu về phía ngoài cửa, trong miệng vẫn còn lải nhải: "Đi đi đi, mau đi đi!"

Khuôn mặt tôi đã có chút biến dạng vì phẫn nộ, ước chừng nếu không phải vì ông ta là một ông lão, thì tôi sớm đã đấm cho một phát hộc máu mồm rồi. Ông lão cũng nhìn thấu sự phẫn nộ của tôi, lùi lại một bước làm bộ làm tịch hét lên: "Làm sao thế! Cậu còn muốn làm loạn ở cơ quan nhà nước đấy phỏng! Vũ cảnh ở chỗ chúng tôi nhiều lắm đấy nhé!"

Ông ta vừa nhắc đến đồng chí vũ cảnh, tôi liền nhụt chí ngay tức khắc, Ngô mưu sinh tôi đây chỉ là một thư sinh, mệnh nhỏ tấc tấc, chịu sự giáo dục của đất nước hai mươi năm trời, còn chưa kịp báo đáp tổ quốc, đã bị chuyên chế dân chủ nhân dân đánh gấm cho một vố rồi, thế chẳng phải là trò cười lớn nhất thiên hạ hay sao. Ải, tính toán làm gì, tục ngữ có câu tú tài gặp binh lính, có lý cũng nói không thông! Tôi đành ngậm bồ hòn làm ngọt xách hành lý bước ra khỏi phòng cảnh vệ.

Ra khỏi cổng lớn, tôi dường như mất đi phương hướng, không biết nên đi đâu về đâu nữa.

Cảm giác phương hướng của tôi từ trước đến nay vẫn luôn rất kém, đi dạo qua mấy con phố ở thành phố lớn, hoặc đi dạo vài vòng trong trung tâm thương mại rồi bước ra là sẽ không phân biệt được đông tây nam bắc nữa. Bạn học trước kia vẫn hay trêu chọc gọi tôi là "kẻ mù đường". Tôi còn từng tra cứu tài liệu về phương diện này, nói là do tiểu não phát triển không tốt, hoặc là một phần nào đó của đại não phát triển quá mức nên đã kìm hãm sự phát triển chức năng não bộ phần khác. Tóm lại là hễ đến một nơi xa lạ nào đó tôi luôn có thói quen mua trước một tấm bản đồ mang theo người, để phòng ngừa khi cần dùng đến.

Thế nhưng ngày hôm nay, tôi không những không tìm được phương hướng của bước chân, ngay cả phương hướng tinh thần cũng đánh mất luôn rồi.

Tôi đi đâu đây?! Tôi đi làm gì đây?! Tôi không tài nào trả lời nổi câu hỏi của chính mình.

Trong cơn mịt mờ, tôi đặt hành lý xuống dưới bóng râm của cây liễu bên đường, mông sụp một cái ngồi phịch lên đó. Nửa buổi sáng này trải qua giống như nửa đời cay đắng, cũng nên nghỉ ngơi một chút rồi.

Sự mát mẻ thoáng chốc dưới bóng cây ít nhiều gì cũng xua đi được một chút nôn nao phiền muộn, tôi bắt đầu chấn chỉnh lại cảnh ngộ hiện tại của mình.

Nhớ lại hồi thiếu niên muốn đến trấn và huyện để học cấp hai và cấp ba, bố tuy không yên tâm nhưng cũng chỉ đành để một mình tôi tự đi xông pha, nhưng hễ rảnh là ông lại lải nhải bên tai tôi: Gặp phải chuyện khó khăn hoạn nạn nhất định phải bình tĩnh. Đối với tôi trước kia mà nói, cái gọi là "chuyện khó khăn hoạn nạn" chẳng qua chỉ là không có tiền tiêu, thi cử điểm số không cao, nghiêm trọng hơn chút nữa thì cũng chẳng qua chỉ là lúc bị ép đến đường cùng thì vung nắm đấm đánh nhau mấy trận mà thôi.

Nhưng bây giờ tôi lại có sức mà chẳng biết tung đi đâu, có cơn giận mà chẳng có chỗ nào để phát tiết, bởi vì thứ tôi phải đối mặt không phải là mấy tên du côn lưu manh, mà là cơ quan nhà nước với dinh thự thâm nghiêm. Xem ra tôi thực sự phải suy nghĩ cho thật bình tĩnh rồi.

Nghĩ tới nghĩ lui, tôi lại nhớ đến câu nói của người phụ nữ ở sở nhân sự lúc nãy: "Có ý kiến thì cậu đi tìm văn phòng cải cách doanh nghiệp mà kiến nghị", đúng vậy! Chuyện này không thể cứ thế mà kết thúc được, tôi phải đi tìm văn phòng cải cách doanh nghiệp! Đây chính là cọng rơm cứu mạng cuối cùng của tôi rồi, có lẽ họ sẽ cân nhắc tình huống của tôi chăng.

Nghĩ đến đây tôi lại phấn chấn trở lại, thầm nhủ với lòng mình rằng vẫn chưa đến bước đường cùng đâu. Thế là tôi trèo dậy vác hành lý đi đến ngã tư gần nhất, hỏi thăm một vị cao niên đang giúp cảnh sát điều tiết giao thông về địa điểm làm việc của văn phòng cải cách doanh nghiệp.

Ông cụ rất nhiệt tình, nhưng văn phòng cải cách doanh nghiệp có vẻ là một bộ phận mới được thành lập, ông ấy cũng không rõ lắm, ông nói đoán chừng nên làm việc bên trong ủy ban cải cách kế hoạch.

Tôi nghe thấy có lý, bèn hỏi rõ địa chỉ của ủy ban cải cách kế hoạch rồi vội vã cất bước đi tới.

Cũng may địa điểm làm việc của mấy cục lớn đều cách rất gần nhau, chẳng mấy chốc đã đến nơi.

Nhìn lại thì ủy ban cải cách kế hoạch cũng giống như sở nhân sự, đều có vũ cảnh gác cổng. Nhưng lần này tôi đã có kinh nghiệm, trước tiên nặn ra một nụ cười rồi đến bên cạnh cảnh vệ, trước tiên bày tỏ thân phận, sau đó giải thích rõ mục đích đến đây.

Vị vũ cảnh này còn coi là khách khí, giúp tôi gọi điện thoại liên lạc một tiếng, rồi sau đó bảo tôi lên tầng bốn tìm chủ nhiệm Lưu của văn phòng cải cách doanh nghiệp.

Ở hành lanh tòa nhà ủy ban cải cách kế hoạch, tôi bắt gặp mấy người cầm tài liệu đi qua đi lại, từng người một ăn mặc chải chuốt gọn gàng, lúc nhìn tôi thì cái ánh mắt đó cũng xấp xỉ với ánh mắt mà đại đa số người thành phố nhìn người nhà quê vậy.

Cũng may là tôi đã quen với những thứ này rồi. Trước kia tôi cũng từng vì thế mà tự ti hoặc phẫn uất, sau này khi tôi lăn lộn ở Bắc Kinh mấy năm, làm qua rất nhiều công việc, tiếp xúc với rất nhiều người thành phố rồi, tôi mới phát hiện ra thực ra người thành phố và người nhà quê vốn dĩ chẳng có điểm khác biệt bản chất nào cả.

Người thành phố chỉ trông có vẻ hào nhoáng hơn một chút, nhưng trên thực tế sống mệt mỏi hơn người nhà quê rất nhiều. Người nhà quê ngoài lúc bận rộn mùa màng ra thì mệt mỏi chút ít, những lúc khác qua lại thăm hỏi họ hàng, đánh bài giấy, chơi mạt chược, những ngày tháng trôi qua khá là thư thả. Giữa người với người cũng rất ít đấu đá tâm cơ, có chút mâu thuẫn cãi nhau một trận là cho qua.

Nhưng người thành phố thì không giống đâu, bọn họ ngày nào cũng dường như phải chịu đựng áp lực rất lớn, người trên đường phố thì vội vã ngược xuôi, người trong đơn vị thì mặt mày nghiêm nghị không buồn hé răng cười, hàng xóm ở chung mười năm trời cũng có thể không quen biết nhau, người vui vẻ ít hơn ở nông thôn rất nhiều.

Ở nông thôn, đến mùa nào ăn thức ăn quả trái nấy, đó đều là thực phẩm xanh thuần túy sản xuất từ vườn nhà, vừa tươi ngon vừa lành mạnh. Đồ ăn của người thành phố kém hơn nhiều, tuy lúc nào cũng có thể ăn được rau củ của các mùa khác nhau, nhưng đó đều là những thứ nuôi trồng trong nhà kính, phun thuốc trừ sâu xong lại phun hormone kích thích chín ép, nhìn thì có vẻ đẹp mắt đấy nhưng chẳng có chút hương thơm rau củ nào cả. Ăn những thứ này lâu ngày, không sinh bệnh thì cũng ảnh hưởng đến khả năng sinh sản.

Nhìn thấy những điều này, tôi giống như A Q nhìn thấy cái bím tóc của thiếu gia nhà họ Triệu không còn nữa mà cảm thấy may mắn khi người khác gặp họa, sự tự ti và phẫn nộ cũng vơi đi rất nhiều, lúc di chuyển giữa các thành phố trở nên tự do và tùy ý hơn, không còn quá để ý đến ánh mắt của người khác nữa.

Chủ nhiệm Lưu là một người đàn ông trung niên trắng trẻo mập mạp, trên mặt luôn treo ba phần ý cười. Thấy tôi bước vào liền vội vàng giúp tôi đặt hành lý xuống, sau đó bảo tôi ngồi xuống còn rót cho tôi một cốc nước, trong lòng tôi thầm nghĩ: Chính phủ nhân dân vốn dĩ nên là như thế này chứ, xem ra tôi gặp được người tốt rồi đây.

Còn chưa đợi tôi lên tiếng, chủ nhiệm Lưu đã mở lời trước: "Cậu thanh niên này, trời nóng thế này, cậu vác theo hành lý chắc là mệt lắm rồi nhỉ?"

Tôi nói tạm ổn tạm ổn.

Ông ta lại nói: "Tôi biết chứ, từ nông thôn thi đỗ ra ngoài không dễ dàng gì, đặc biệt là trường đại học mà cậu thi đỗ lại còn là trường trọng điểm, điều đó chứng tỏ tố chất của cậu rất tuyệt vời đấy nhé!"

Tôi vội vàng khiêm tốn: "Đâu có đâu có, phụ danh hão mà thôi."

Ông ta khen ngợi: "Cậu thanh niên vẫn rất khiêm tốn đấy chứ."

Tôi nào có tâm trạng đâu mà khách sáo giao thiệp với ông ta chứ, bèn vội vàng nói: "Vậy thì tôi không khách sáo nữa nhé, anh xem tình huống hiện tại của tôi thì nên giải quyết thế nào đây."

Ý cười trên mặt chủ nhiệm Lưu càng đậm hơn, nói rằng: "Cậu là sinh viên do đất nước giáo dục nên, tình hình hiện tại của đất nước chắc cậu cũng hiểu rõ mà, khó khăn lắm đấy! Đặc biệt là cái nơi Thẩm Dương chúng ta này, doanh nghiệp nhà nước cũ đặc biệt nhiều, lại tập trung ở ngành chế tạo cơ khí, sản phẩm già cỗi tụt hậu, căn bản chẳng có chút hiệu quả kinh tế nào cả, sự thua lỗ mấy năm nay ngày càng nghiêm trọng, càng không có tiền lại càng không thể tiến hành cải tạo kỹ thuật và phát triển sản phẩm mới, càng không có sản phẩm mới kỹ thuật mới thì lại càng tụt hậu, hình thành một vòng tròn ác nghiệt, đã đến bước đường cùng rồi, sinh tồn hay diệt vong, đây là một vấn đề nghiêm trọng đấy!"

Một bài diễn thuyết lớn nói xong, ông ta uống một ngụm nước. Trong lòng tôi thầm nghĩ những lời này hình như đã đọc qua ở cuốn sách nào rồi ấy nhỉ.

"Cho nên nhé, cải cách, là chuyện bắt buộc phải làm!" chủ nhiệm Lưu dõng dạc nói tiếp, "Nhưng cải cách cũng có chi phí đấy, cũng phải trả giá đắt đấy, cũng phải hy sinh đấy. Nếu như không rũ bỏ gánh nặng, mọi người đành phải cùng nhau chết hết; nếu như một bộ phận người hy sinh, bộ phận người khác sẽ có được cơ hội phát triển. Bộ phận người này phát triển lên rồi, có thể quay lại nuôi dưỡng ngược lại những người đã hy sinh mà!"

Đoạn chủ nhiệm Lưu nói đến cao trào, đôi bàn tay mập mạp khua khoắn mạnh mẽ, cứ như thể đã ném cái gánh nặng ra ngoài cửa sổ rồi, tiếng ồn ào ngoài cửa sổ phảng phất như tiếng kêu thảm thiết lúc "một bộ phận người" hy sinh vậy.

Lúc này chủ nhiệm Lưu đứng dậy châm thêm trà vào cốc nước cho tôi, đồng thời ngồi xuống bên cạnh tôi.

"Người trẻ tuổi à, nói thật với cậu nhé" (Mẹ kiếp, hóa ra bây giờ mới nói thật với mình!) "Chiếu theo chính sách, sinh viên được phân công tốt nghiệp cũng thuộc phạm vi nhân viên mất việc (hạ cương) lần này. Nhưng cậu đừng có tâm trạng gì cả. Cậu nhìn những công nhân kia kìa, bọn họ ngoài chút kỹ thuật học được ở vị trí ban đầu ra thì chẳng biết gì nữa cả, sau khi họ mất việc thì lấy gì để mà mồn sống đây?! So với họ thì con đường trước mắt của cậu rộng mở lắm đấy! Cuộc sống đối với cậu mới chỉ bắt đầu thôi, các cậu giống như mặt trời lúc tám chín giờ sáng, thế giới này là của chúng ta, cũng là của các cậu, nhưng tổng có một ngày sẽ là của các cậu đấy!"

Lời này nghe càng lúc càng quen tai, nhưng câu nói này đối với tôi lại có ý nghĩa sâu sắc đến thế thì tôi mới vừa nhận thức được. Tôi thật sự bội phục các công tác tư nhân sự tư tưởng chính trị của nước ta ghê cơ, đạo lý bày ra đúng là không chê vào đâu được, cái văn phong trò chuyện đó lại đặc biệt cao thâm, vừa vào cửa là làm cho bạn cảm động, sau đó lại đội cho bạn một chiếc "mũ cao", rồi bù thêm một đống lớn đạo lý về vận mệnh quốc gia, sau đó lại phân tích những điều kiện có lợi mà bạn sở hữu, rồi giúp bạn triển vọng một tương lai tươi đẹp. Mẹ kiếp, bài này mà tung ra, thì dù có đổi là ai đi chăng nữa cũng chẳng nói được câu thứ hai đâu! Bán bạn đi rồi bạn còn phải giúp người ta đếm tiền, lại còn cảm thấy số tiền bán được quá ít mà thấy áy náy nữa cơ. Tôi hoàn toàn cạn lời rồi, so với những đại ca đang mệt mỏi tụ tập trước cửa nhà máy cơ khí kia, tôi thực sự chẳng có gì để phàn nàn cả.

Tôi thở dài một tiếng nói: "Thôi được rồi chủ nhiệm Lưu, ý của anh tôi hiểu rồi. Anh cứ nói cho tôi biết phải làm sao đi".

Chủ nhiệm Lưu nghe thấy câu này lại càng hăng hái hơn, lập tức dâng mũ cao tột độ: "Cậu nhìn xem cậu nhìn xem, vẫn là sinh viên chúng ta có trình độ, có cảnh giới, có giác ngộ, tư duy chuyển biến nhanh thật đấy. Mấy công nhân già kia kìa, nói với họ một trăm lần vẫn cứ không thông nổi."

Trong lòng tôi thầm nghĩ: Hừ, nếu như bảo ngày mai ông mất việc (hạ cương) luôn, bảo vợ con ông không có cơm mà ăn, đảm bảo ông còn không thông nổi hơn bọn họ ấy chứ.

Lời đã trò chuyện đến mức này rồi, nói tiếp nữa cũng chẳng có ý nghĩa gì, tôi không thể thay đổi được văn bản đóng dấu đỏ của chính phủ, thôi thì cứ thuận theo tự nhiên vậy.

Thế là tôi đứng dậy cáo từ. Chủ nhiệm Lưu cứ như đang chờ khoảnh khắc này từ lâu vậy, vội vàng vừa giúp tôi cầm hành lý vừa dặn dò tôi mấy ngày nay qua nhà máy làm thủ tục mất việc (hạ cương), cầm được hồ sơ nhân sự của tôi mới được, lại còn chúc tôi sớm tìm được công việc vừa ý các thứ các thứ.

Từ biệt chủ nhiệm Lưu, tôi lại một lần nữa bước ra con đường lớn xa lạ, tôi vô định đi dọc theo con đường, trong lòng không kìm được mà trào lên một câu thơ hiện đại từng đọc hồi cấp ba: Mẹ kiếp nó đi chứ, cái số phận trêu ngươi này!

Tôi ngẩng đầu nhìn trời sắc cũng tầm hơn ba giờ chiều rồi, tôi là người có tính tình nóng vội, trong tay không dung nổi những việc chưa giải quyết xong.

Thế là tôi tìm chiếc xe buýt đi hướng Thiết Tây, một lần nữa quay trở lại cổng nhà máy cơ khí.

Lúc này người ở cổng đã giải tán hết rồi, tôi bước vào cổng lớn cũng chẳng có ai ngăn cản.

Bước vào tòa nhà văn phòng rách nát, rất nhiều cửa đều đóng chặt, chỉ có duy nhất một cánh cửa treo biển "Phòng ban nhà máy" là vẫn đang mở.

Tôi bước vào, một người phụ nữ mặc đồ sặc sỡ, dáng người gợi cảm lười biếng hỏi tôi làm gì. Tôi vừa nói rõ mục đích, cô ta liền vui mừng khôn xiết, bảo với tôi rằng: "Đến bây giờ một chiếc giấy chứng nhận vẫn chưa phát xuống được cái nào cả, không ai dám gánh cái đầu sỏ này cả! Lần này thì hay rồi, cuối cùng cũng có người chịu mất việc (hạ cương) rồi!"

Tôi nói: "Ai mà muốn mất việc chứ?! Tôi đây cũng là bị ép đến đường cùng thôi, trăm họ bình thường chúng tôi đấu sao lại văn bản đóng dấu đỏ, tôi đành chịu số phận vậy."

Cô ta bĩu cái môi đỏ chót nói: "Chứ sao nữa! Bọn người đó chính là không thông nổi, làm loạn nháo nhào lên cái gì chứ? Bọn họ còn có thể đấu lại chính phủ được hay sao, xì!"

Tôi nghe thấy câu này thì chuyện mất việc chắc chắn chẳng có quan hệ gì với cô ta rồi. Bèn hỏi: "Đại tỷ, thế chị không phải mất việc à?"

Cô ta nghe xong liền phì cười, nói rằng: "Tôi chính là xương sống của nhà máy đấy, chuyện lớn chuyện nhỏ, ăn uống ngủ nghỉ của xưởng trưởng đều phải do tôi sắp xếp cơ mà, sao tôi có thể mất việc được chứ? Bốn ngàn mấy con người trong nhà máy chỉ giữ lại hơn hai mươi người ở lại canh gác, chờ đợi cải chế bước tiếp theo, tôi chính là một trong số đó đấy!"

Cái biểu cảm lúc nói câu này, cứ làm như trái đất này rời khỏi cô ta là ngừng quay đến nơi vậy.

Trong lòng tôi thầm nghĩ: Đáng thương cho mấy bác công nhân già kia kìa, chỉ đành trông chờ vào đám người này "nuôi dưỡng ngược lại" thôi, nếu mà không bị chết đói thì quả thực là "ông trời không để cho con quạ trụi lông chết đói" rồi.

Người phụ nữ trước mắt này ngực thì không hề nhỏ chút nào, "nuôi dưỡng" ai thì tôi không biết, nhưng tôi dám chắc mấy bác công nhân già kia đến một ngụm cũng chẳng húp được đâu.

Cô ta vừa nói vừa cầm điện thoại bấm một dãy số, dùng giọng điệu nũng nịu báo cáo với ai đó một trận.

Cúp điện thoại xong, cô ta bảo tôi đợi một lát, xưởng trưởng bảo khoa nhân sự đem giấy tờ và hồ sơ làm xong ra cho cậu đây. Nói xong liền cúi đầu sửa sang lại móng tay dài của mình, không thèm để ý đến tôi nữa.

Khoảng tầm năm phút, một người đàn ông tầm bốn mươi tuổi rụt rè bước vào, cầm một cuốn sổ nhỏ màu xanh lục và một túi hồ sơ lớn, nói với người phụ nữ đó rằng: "Trợ lý Trương, xưởng trưởng bảo tôi giao cái này cho cô".

Người phụ nữ đó đầu cũng không thèm ngẩng lên, bực bội nói: "Cậu đưa thẳng cho cậu ta là được chứ gì!" Vừa nói vừa bĩu cái môi đỏ chót về phía tôi, cứ làm như muốn hôn môi với tôi vậy.

Người đàn ông đó vâng vâng dạ dạ đặt đồ vật trước mặt tôi.

Tôi nhìn cuốn sổ nhỏ màu xanh lục đó có in ba chữ đen "Giấy chứng nhận hạ cương", túi hồ sơ còn dán cả tem niêm phong của nhà trường nữa, căn bản là chưa từng mở ra bao giờ.

Người đàn ông đó lại nói: "Hồ sơ cậu tự đem đến trung tâm nhân tài thành phố đi nhé, mấy ngày nay bọn tôi bận lắm, cũng không có thời gian làm cho cậu, cậu chịu khó đi một chuyến vậy".

Tôi thấy anh ta cũng khá đáng thương, bèn nói: "Không sao, đằng nào tôi cũng mất việc rồi, rảnh rỗi cũng là rảnh rỗi". Nói xong liền đứng dậy bước ra ngoài.

Đến cổng lớn nhà máy cơ khí, tôi ngoảnh đầu nhìn sâu vào nơi lướt qua đời mình này, dùng những từ ngữ như tẻ nhạt, tụt hậu, chết lặng để hình dung về nó chắc là rất thích hợp.

Tôi có chút may mắn vì bản thân đã không đầu ấp tay gối với nó suốt đời. Tôi cúi đầu nhìn cuốn giấy chứng nhận hạ cương trong tay, đột nhiên cảm thấy thứ này rất giống giấy chứng nhận ly hôn, bìa màu xanh lục cùng với kích cỡ kiểu dáng đều xấp xỉ nhau, hơn nữa công năng cũng cực kỳ tương đồng, đều là bằng chứng đoạn tuyệt quan hệ.

Mẹ kiếp, đáng thương cho tôi còn chưa kịp động phòng hoa chúc, đã bị ép buộc ly hôn rồi, đây rốt cuộc là cái thời thế gì thế này!