Sau khi an bài ổn thỏa cho người bạn của chúng tôi tại văn phòng mới, chúng tôi quay ánh nhìn về phía Windsor. Khoảng cách gần gũi giữa nơi này và London đã xua tan đi cảm giác chia ly đau đớn khi chúng tôi rời xa Raymond và Perdita. Chúng tôi từ biệt họ tại Cung điện Bảo quốc. Thật thú vị làm sao khi thấy chị tôi như thể hòa mình vào vở kịch, nỗ lực hoàn thành trọng trách với một vẻ uy nghi thích hợp. Niềm kiêu hãnh thầm kín và sự nhún nhường trong cung cách của chị lúc bấy giờ càng lúc càng giằng xé lẫn nhau. Sự rụt rè của chị không hề gượng gạo, mà bắt nguồn từ nỗi sợ không được thấu hiểu đúng mức, từ sự xem nhẹ thái độ thờ ơ của thế gian — một nét tính cách cũng từng hiện hữu ở Raymond. Nhưng ngặt một nỗi, Perdita luôn nghĩ cho người khác nhiều hơn anh; và một phần sự e thẹn của chị xuất phát từ mong muốn giải tỏa cảm giác tự ti cho những người xung quanh — một mặc cảm chưa từng thoáng qua trong tâm trí chị. Do xuất thân và nền tảng giáo dục, đáng lẽ Idris sẽ thích hợp hơn với những nghi thức xã giao; nhưng sự tự nhiên vốn có trong những hành động ấy của nàng, vốn hình thành từ thói quen, lại khiến chúng trở nên tẻ nhạt; trong khi đó, dẫu vấp phải mọi trở ngại, Perdita rõ ràng vẫn tận hưởng hoàn toàn hoàn cảnh hiện tại của mình. Chị quá bận rộn với những ý tưởng mới mẻ để có thể cảm thấy quá đau lòng khi chúng tôi khởi hành; chị lưu luyến từ biệt chúng tôi và hứa sẽ sớm đến thăm; nhưng chị không hề tiếc nuối những biến cố đã khiến chúng tôi phải chia tay. Tinh thần của Raymond thì phấn chấn vô bờ; anh chẳng biết phải làm gì với quyền lực mới mẻ trong tay; đầu óc anh ngập tràn những kế hoạch; dù chưa quyết định điều gì — nhưng anh tự hứa với bản thân, với bạn bè và với thế gian rằng thời kỳ Nhiếp chính của mình sẽ được đánh dấu bằng những hành động vinh quang tột đỉnh. Cứ thế, chúng tôi trò chuyện về họ, cùng chiêm nghiệm lẽ đời, khi số lượng thành viên đã ít đi trên con đường trở về Lâu đài Windsor. Chúng tôi cảm thấy vô cùng vui sướng vì đã thoát khỏi chốn vũng lầy chính trị, và tìm về chốn tĩnh lặng với sự hào hứng nhân đôi. Chúng tôi không hề thiếu việc để làm; nhưng bản tính háo hức của tôi giờ đây chỉ hướng vào lĩnh vực trau dồi trí tuệ; và tôi nhận ra việc học tập miệt mài chính là liều thuốc tuyệt vời để xoa dịu ngọn lửa tâm thần vốn chắc chắn sẽ giày vò tôi trong cảnh nhàn rỗi. Perdita đã cho phép chúng tôi đưa Clara trở lại Windsor cùng mình; và cô bé cùng hai đứa con thơ đáng yêu của tôi chính là nguồn vui và sự quan tâm bất tận.

Biểu hiện duy nhất làm xáo trộn sự bình yên của chúng tôi chính là sức khỏe của Adrian. Nó rõ ràng ngày một suy sụp mà không có bất kỳ triệu chứng nào có thể khiến chúng tôi nghi ngờ căn bệnh của cậu, ngoại trừ đôi mắt sáng rực, vẻ mặt hoạt bát và đôi gò má ửng hồng dễ khiến chúng tôi lo sợ về bệnh lao; thế nhưng cậu hoàn toàn không hề đau đớn hay sợ hãi. Cậu vùi đầu vào sách vở với một sự nhiệt thành, và tìm lại sự thư thái sau những giờ nghiên cứu trong chính vòng tay của những người cậu yêu thương nhất, là chị gái cậu và tôi. Thỉnh thoảng, cậu lên London thăm Raymond và theo dõi tiến trình của các sự kiện. Clara thường tháp tùng cậu trong những chuyến đi này; một phần để thăm cha mẹ, phần vì Adrian rất thích tiếng nói cười bi bô và ánh mắt thông minh của cô bé đáng yêu ấy.

Trong khi đó, mọi việc ở London đều tiến triển tốt đẹp. Các cuộc bầu cử mới đã hoàn tất; nghị viện nhóm họp, và Raymond bận rộn với hàng ngàn kế hoạch mang lại lợi ích chung. Các kênh đào, hệ thống dẫn nước, cầu cống, những tòa nhà nguy nga và nhiều công trình công cộng khác lần lượt được khởi công; anh liên tục vây quanh bởi những nhà thiết kế và các dự án nhằm biến nước Anh thành một vùng đất phì nhiêu và tráng lệ; tình trạng nghèo đói sẽ bị xóa bỏ; con người có thể di chuyển từ nơi này đến nơi khác gần như dễ dàng như các hoàng tử Houssain, Ali và Ahmed trong Nghìn lẻ một đêm. Tình trạng thể chất của con người chẳng mấy chốc sẽ không hề thua kém phúc lạc của các thiên thần; bệnh tật sẽ bị quét sạch; lao động được gánh vác bớt phần nặng nhọc nhất. Điều này thoạt nghe có vẻ không thực tế. Nghệ thuật sống và những phát minh khoa học đã gia tăng với một tỷ lệ vượt xa mọi sự tính toán; thực phẩm sinh sôi, có thể nói là tự phát — các máy móc ra đời để đáp ứng dễ dàng mọi nhu cầu của người dân. Một xu hướng lệch lạc vẫn còn tồn tại; và con người không hạnh phúc, không phải vì họ không thể, mà vì họ không chịu đánh thức bản thân để vượt qua những chướng ngại do chính họ tạo ra. Raymond sẽ truyền cho họ ý chí thiện lương của mình, và cỗ máy xã hội một khi đã được hệ thống hóa theo những quy tắc hoàn mỹ thì sẽ không bao giờ chệch hướng thành hỗn loạn thêm lần nào nữa. Vì những hoài bão này, anh từ bỏ tham vọng ấp ủ bấy lâu là được ghi tên vào biên niên sử các quốc gia như một vị tướng chiến thắng; gác lại thanh gươm, hòa bình và những vinh quang trường tồn trở thành mục tiêu của anh — danh hiệu mà anh khao khát chính là ân nhân của tổ quốc.

Trong số các công trình nghệ thuật khác mà anh tham gia, anh đã lên kế hoạch xây dựng một phòng trưng bày quốc gia dành cho tượng và tranh vẽ. Bản thân anh sở hữu rất nhiều tác phẩm mà anh dự định hiến tặng cho nền Cộng hòa; và vì công trình này sẽ là vật trang trí vĩ đại nhất cho thời kỳ Nhiếp chính của anh, nên anh vô cùng khó tính trong việc lựa chọn bản thiết kế để xây dựng nó. Hàng trăm bản vẽ được mang đến cho anh và đều bị từ chối. Anh thậm chí còn cử người sang tận Ý và Hy Lạp để tìm các bản thảo; nhưng vì thiết kế đòi hỏi phải mang tính độc đáo cũng như vẻ đẹp hoàn mỹ, nên những nỗ lực của anh trong một thời gian dài đều trở nên vô ích. Cuối cùng, một bản vẽ được gửi đến kèm theo địa chỉ để liên lạc, nhưng không hề đề tên tác giả. Thiết kế vô cùng mới lạ và thanh nhã, nhưng lại mắc lỗi; lỗi nặng đến mức dù được phác thảo bằng bàn tay và con mắt của một người có thẩm mỹ, nó rõ ràng là tác phẩm của một kẻ không phải kiến trúc sư. Raymond ngắm nhìn nó với sự mê mẩn; càng ngắm, anh càng thích thú; thế nhưng những lỗi sai lại càng nhân lên khi soi xét kỹ hơn. Anh viết thư đến địa chỉ đã cho, bày tỏ mong muốn được gặp tác giả bản vẽ để có thể thực hiện những chỉnh sửa theo sự gợi ý trong một buổi tham vấn giữa anh và người sáng tạo ra nó.

Một người Hy Lạp đã đến. Đó là một người đàn ông trung niên, có phong thái khá thông minh, nhưng khuôn mặt lại vô cùng tầm thường đến mức Raymond khó lòng tin rằng ông ta chính là tác giả thiết kế. Ông thừa nhận mình không phải là kiến trúc sư; nhưng ý tưởng về tòa nhà đã lóe lên trong đầu, dù ông gửi nó đi mà chẳng mảy may hy vọng nó sẽ được chấp nhận. Ông là người kiệm lời. Raymond gặng hỏi; nhưng những câu trả lời có phần dè dặt của ông nhanh chóng khiến anh rời sự chú ý khỏi con người đó để quay lại với bản vẽ. Anh chỉ ra những lỗi sai và những điểm cần thay đổi mà anh mong muốn; anh đưa cho người đàn ông Hy Lạp một cây bút chì để ông có thể sửa trực tiếp bản phác thảo ngay tại chỗ; vị khách từ chối, nói rằng ông đã hiểu rõ hoàn toàn và sẽ tự hoàn thiện nó ở nhà. Cuối cùng Raymond đành để ông ra về.

Hôm sau ông quay lại. Bản thiết kế đã được vẽ lại; nhưng vẫn còn rất nhiều khiếm khuyết, và một số chỉ dẫn đưa ra đã bị hiểu sai nào đó. Raymond nói: “Nào, hôm qua tôi đã nhượng bộ ông, giờ thì hãy làm theo yêu cầu của tôi — cầm lấy bút chì đi.”

Người Hy Lạp cầm lấy, nhưng cách cầm của ông chẳng giống một người làm nghệ thuật chút nào; cuối cùng ông nói: “Tôi phải thú nhận với ngài, thưa Lãnh chúa, rằng tôi không phải là người vẽ bản này. Ngài không thể nào gặp được tác giả thực sự; mọi chỉ dẫn của ngài buộc phải thông qua tôi. Vì vậy, xin ngài hãy rộng lượng kiên nhẫn với sự dốt nát của tôi, và giải thích những mong muốn của mình cho tôi nghe; tôi tin rằng rồi ngài sẽ phải hài lòng.”

Raymond hoài công gặng hỏi; người đàn ông Hy Lạp bí ẩn nhất quyết không hé răng nửa lời. Liệu một kiến trúc sư có được phép gặp tác giả không? Yêu cầu này cũng bị từ chối. Raymond lặp lại các chỉ dẫn của mình, và vị khách lui ra. Tuy nhiên, người bạn của chúng tôi quyết tâm không để mình bị qua mặt. Anh nghi ngờ rằng sự nghèo khó bất thường chính là nguyên nhân của điều bí ẩn này, và người nghệ sĩ không muốn bị bắt gặp trong bộ dạng và chốn dung thân túng quẫn. Điều này càng thôi thúc Raymond phải tìm ra cho bằng được; bị thúc đẩy bởi sự quan tâm dành cho những tài năng ẩn dật, anh bèn ra lệnh cho một kẻ thạo việc theo dõi người đàn ông Hy Lạp vào lần tới khi ông ta đến, và quan sát ngôi nhà mà ông ta bước vào. Kẻ bề tôi tuân lệnh, và mang về thông tin mong muốn. Hắn đã lần theo dấu vết người đàn ông đến một trong những con phố bần cùng nhất ở thủ đô. Raymond không lấy làm lạ khi một nghệ sĩ rơi vào hoàn cảnh như vậy lại né tránh sự chú ý, nhưng anh không vì thế mà thay đổi quyết định của mình.

Cũng trong buổi tối hôm đó, anh một mình đi đến ngôi nhà đã được chỉ dẫn. Sự nghèo đói, dơ dáy và khốn khổ tột cùng bao trùm lên diện mạo của nó. Than ôi! Raymond thầm nghĩ, ta còn phải làm rất nhiều việc trước khi nước Anh biến thành Thiên đàng. Anh gõ cửa; cánh cửa được kéo mở bằng một sợi dây từ trên cao — chiếc cầu thang gãy nát, tồi tàn hiện ra ngay trước mắt, nhưng chẳng thấy bóng người; anh gõ cửa lần nữa, vô ích — rồi vì mất kiên nhẫn không muốn đợi thêm, anh bước lên những bậc thang tối tăm, kẽo kẹt. Mong muốn lớn nhất của anh, nhất là bây giờ khi được tận mắt chứng kiến căn nhà tồi tàn của người nghệ sĩ, là được cứu giúp một kẻ có tài năng nhưng lại đang bị vùi dập bởi cảnh nghèo túng. Anh tưởng tượng ra một thanh niên với đôi mắt lấp lánh thiên tài, với thân hình hốc hác vì đói khát. Anh mang nỗi sợ mơ hồ rằng mình sẽ làm người đó khó chịu; nhưng anh tin rằng lòng tốt hào sượng của mình sẽ được thực hiện một cách khéo léo để không vấp phải sự cự tuyệt. Có trái tim con người nào lại khép lại trước lòng tốt cơ chứ? và dẫu cho sự túng quẫn cùng cực có thể khiến người khốn khổ không chịu khuất phục trước cái gọi là sự sỉ nhục của ơn huệ, thì sự nhiệt thành của người ban ơn cuối cùng cũng sẽ làm họ mềm lòng và biết ơn. Những suy nghĩ này khích lệ Raymond khi anh đứng trước cánh cửa của căn phòng cao nhất trong ngôi nhà. Sau khi thử mở các căn phòng khác nhưng vô ích, anh nhận ra ngay ngưỡng cửa của căn phòng này có một đôi giày thêu kiểu Thổ Nhĩ Kỳ cỡ nhỏ; cửa khép hờ nhưng bên trong tĩnh lặng tuyệt đối. Có lẽ người ở không có nhà, nhưng chắc chắn rằng mình đã tìm đúng người, vị Hộ quốc công ưa mạo hiểm liền bị cám dỗ bước vào, để lại một túi tiền trên bàn rồi lặng lẽ bỏ đi. Theo đuổi ý định đó, anh nhẹ nhàng đẩy cửa bước vào — nhưng căn phòng có người ở.

Raymond chưa từng đặt chân đến những chốn túng quẫn, và khung cảnh hiện ra trước mắt lúc bấy giờ đã đánh gục tâm can anh. Sàn nhà lún xuống ở nhiều nơi; những bức tường rách rưới và trơ trọi — trần nhà loang lổ vết nước mưa — một chiếc giường rách nát nằm ở góc phòng; trong phòng chỉ có hai chiếc ghế và một chiếc bàn gỗ thô kệch, gãy nát, trên đó đặt một ngọn đèn cắm trong chân nến bằng thiếc;—thế nhưng giữa chốn nghèo đói hoang tàn và làm nhói lòng người ấy, lại phảng phất một vẻ ngăn nắp, sạch sẽ đến ngạc nhiên. Ý nghĩ đó xẹt qua nhanh chóng; bởi sự chú ý của anh ngay lập tức bị thu hút bởi cư dân của căn nhà khốn khổ này. Đó là một phụ nữ. Nàng ngồi bên bàn; một bàn tay nhỏ che mắt khỏi ánh nến; tay kia cầm bút chì; ánh mắt nàng dán chặt vào một bản vẽ trước mặt, mà Raymond nhận ra chính là thiết kế đã được trình lên anh. Toàn bộ dáng vẻ của nàng đánh thức sự quan tâm sâu sắc nhất trong anh. Mái tóc đen được tết và búi thành những lọn dày như kiểu tóc của một bức tượng Hy Lạp; trang phục tầm thường, nhưng tư thế của nàng có thể được chọn làm khuôn mẫu cho sự tao nhã. Raymond thoáng nhớ lờ mờ rằng mình đã từng nhìn thấy vóc dáng này ở đâu đó; anh bước băng qua phòng; nàng không ngẩng mắt lên, chỉ cất giọng hỏi bằng tiếng Romaic rằng ai ở đó. “Một người bạn,” Raymond đáp bằng chính thứ tiếng ấy. Nàng ngẩng lên đầy kinh ngạc, và anh nhận ra đó chính là Evadne Zaimi. Evadne, người từng là thần tượng trong lòng Adrian; người vì vị khách trước mặt này mà từng khinh miễn người thanh niên quý tộc nọ, rồi sau đó, bị ruồng bỏ bởi kẻ nàng yêu, với những hy vọng vụn vỡ và nỗi đau đớn xé lòng vì cơ cực, đã trở về quê hương Hy Lạp của mình. Cuộc đổi dời vận mệnh nào đã đưa nàng đến nước Anh và nhốt nàng trong cái ổ chuột này chứ?

Raymond nhận ra nàng; và thái độ của anh chuyển từ sự ban ơn lịch thiệp sang những lời khẳng định nồng nhiệt nhất về lòng tốt và sự cảm thông. Cảnh ngộ hiện tại của nàng đâm thẳng vào tâm hồn anh như một mũi tên. Anh ngồi xuống cạnh nàng, cầm lấy tay nàng, thốt lên ngàn lời đong đầy tinh thần trắc ẩn và yêu thương sâu sắc nhất. Evadne không đáp; đôi mắt đen láy to tròn rủ xuống, cuối cùng một giọt nước mắt lấp lánh trên hàng mi. Nàng thốt lên: “Thế đấy, lòng tốt có thể làm được điều mà không nỗi túng quẫn, không sự khốn khổ nào từng làm được; tôi đã khóc.” Quả thật nàng rơi rất nhiều nước mắt; đầu nàng vô thức tựa vào vai Raymond; anh nắm lấy tay nàng; anh hôn lên gò má hõm xuống, đẫm nước mắt của nàng. Anh nói với nàng rằng những thống khổ của nàng từ nay đã chấm dứt; chẳng ai có khả năng an ủi giỏi như Raymond; anh không lý luận hay hùng biện, mà ánh mắt anh ngời ngơ sự cảm thông; anh mang đến trước mặt người phụ nữ bất hạnh những hình ảnh tươi đẹp; những cử chỉ âu yếm của anh không hề vấp phải sự hoài nghi, bởi chúng xuất phát thuần túy từ thứ tình cảm khiến một người mẹ hôn đứa con bị thương của mình: một khao khát muốn chứng tỏ bằng mọi cách tính chân thành trong cảm xúc của anh, và mong muốn mãnh liệt được xức dầu thơm vào tâm hồn rách nát của người bất hạnh. Khi Evadne lấy lại được bình tĩnh, phong thái của anh thậm chí còn trở nên vui tươi; anh đùa giỡn với ý nghĩ về sự nghèo khó của nàng. Linh tính mách bảo anh rằng thứ đè nặng lên tâm can nàng không phải là những bề khổ thực sự, mà là sự nhục nhã và ô danh đi kèm với nó; trong lúc trò chuyện, anh đã gột bỏ những điều ấy khỏi nàng; có lúc anh ca ngợi lòng kiên cường của nàng bằng một năng lượng tràng đầy; khi khác, nhắc lại hoàn cảnh trước kia, anh gọi nàng là nàng Công chúa cải trang. Anh đưa ra những lời đề nghị giúp đỡ nồng nhiệt; nàng quá bận tâm bởi những suy nghĩ sâu kín hơn nên chẳng buồn nhận lời hay từ chối; cuối cùng anh rời đi, không quên hứa sẽ quay lại thăm vào ngày hôm sau. Anh trở về nhà, đan xen trong lòng đủ thứ cảm xúc: nỗi đau đớn trước cảnh ngộ túng quẫn của Evadne và niềm vui vì viễn cảnh được xoa dịu nó. Một động cơ nào đó mà chính anh cũng chẳng tài nào lý giải nổi đã ngăn cản anh kể lại cuộc phiêu lưu này cho Perdita.

Hôm sau, anh khoác chiếc áo choàng để ngụy trang rồi quay lại tìm Evadne. Trên đường đi, anh mua một giỏ trái cây đắt đỏ, toàn những loại quả vốn là đặc sản quê hương nàng, rồi phủ lên trên những bông hoa rực rỡ sắc màu, tự tay mang đến căn gác xép khốn khổ của người bạn. “Hãy xem,” anh kêu lên khi bước vào, “tôi mang thức ăn gì đến cho chú chim sẻ trên mái nhà của tôi đây.”

Evadne bấy giờ mới kể lại câu chuyện về những bất hạnh của đời mình. Cha nàng, dẫu mang tước vị cao quý, cuối cùng lại tán gia bại sản, thậm chí còn hủy hoại cả danh tiếng lẫn tầm ảnh hưởng của bản thân qua những cuộc vui chơi trác táng. Sức khỏe của ông suy kiệt không thể cứu chữa; và tâm nguyện lớn nhất trước khi lâm của ông là bảo vệ con gái mình khỏi cảnh nghèo đói vốn sẽ là số phận của một kẻ mồ côi. Do đó, ông đã chấp nhận, đồng thời thuyết phục nàng ưng thuận, lời cầu hôn từ một thương gia người Hy Lạp giàu có định cư tại Constantinople. Nàng rời bỏ quê hương Hy Lạp; cha nàng qua đời; dần dần nàng bị cắt đứt mọi liên lạc với bạn bè và những mối dây liên kết thời niên thiếu.

Cuộc chiến tranh bùng nổ giữa Hy Lạp và Thổ Nhĩ Kỳ khoảng một năm trước thời điểm hiện tại đã mang lại nhiều đổi thay bất ngờ cho vận mệnh. Chồng nàng phá sản, rồi giữa lúc bạo loạn và nguy cơ thảm sát từ phía người Thổ, họ buộc phải tháo chạy vào lúc nửa đêm, trốn lên một chiếc thuyền buồm của Anh đang thả neo để đến ngay hòn đảo này. Số trang sức ít ỏi họ mang theo đã giúp họ trụ lại được một thời gian. Toàn bộ sức mạnh tinh thần của Evadne được huy động để vực dậy tinh thần đang suy sụp của chồng. Sự mất mát tài sản, sự tuyệt vọng về viễn cảnh tương lai, cùng tình trạng nhàn rỗi mà cảnh nghèo túng đẩy chồng nàng vào, đã kết hợp lại và kéo ông xuống trạng thái sát bờ vực điên loạn. Năm tháng sau khi đặt chân đến nước Anh, ông đã tự sát.

Evadne tiếp tục: “Hẳn ngài sẽ hỏi tôi rằng sau đó tôi đã làm gì; tại sao tôi không cầu cứu những người Hy Lạp giàu có đang sinh sống ở đây; tại sao tôi không trở về quê hương? Câu trả lời cho những câu hỏi ấy có lẽ sẽ khiến ngài thấy không thỏa đáng, thế nhưng chúng đã dẫn dắt tôi qua từng ngày, thà cắn răng chịu đựng mọi sự khốn cùng chứ quyết không tìm kiếm sự cứu rỗi bằng những cách đó. Lẽ nào con gái của vị gia tộc Zaimi cao quý nhưng hoang phí lại đi ăn mày trước mặt những kẻ đồng trang lứa hoặc kẻ dưới — chứ nàng nào có bề trên cơ chứ. Lẽ nào tôi lại cúi đầu trước họ, dùng những cử chỉ khúm núm để bán đi sự cao quý của mình để đổi lấy sự sống? Nếu tôi có một đứa con, hay bất kỳ sợi dây liên nào ràng buộc tôi với sự tồn tại này, tôi có thể hạ mình làm thế — nhưng ngặt nỗi — thế gian này đối với tôi chẳng khác nào một người mẹ ghẻ cay nghiệt; tôi thèm khát được rời bỏ chốn ở mà mụ ta có vẻ tiếc nuối này, và trong nấm mồ chôn vùi đi niềm kiêu hãnh, những cuộc đấu tranh cùng nỗi tuyệt vọng của tôi. Thời gian ấy sẽ sớm đến thôi; đau khổ và đói khát đã gặm nhấm tận gốc rễ sự sống của tôi rồi; chỉ một thời gian rất ngắn nữa thôi, tôi sẽ qua đời; không vấy bẩn bởi tội ác tự sát, không bị dằn vặt bởi ký ức về sự ô nhục, linh hồn tôi sẽ rũ bỏ chiếc vỏ bọc thảm hại này, và tìm thấy sự đền bù xứng đáng cho sự kiên cường và lòng nhẫn nại. Điều này có lẽ nghe có vẻ điên rồ đối với ngài, thế nhưng ngài cũng mang trong mình sự kiêu hãnh và quyết tâm; vậy thì đừng ngạc nhiên khi niềm kiêu hãnh của tôi bất kham và quyết tâm của tôi bất biến nhường nào.”

Nói xong câu chuyện, và đưa ra lời giải thích mà nàng cho là phù hợp về những động cơ khiến nàng từ chối mọi nỗ lực tìm kiếm sự giúp đỡ từ đồng bào, Evadne im bặt; thế nhưng nàng có vẻ vẫn còn điều muốn nói nhưng không sao thốt nên lời. Trong lúc đó, Raymond lại tỏ ra vô cùng hùng biện. Khát vọng khôi phục địa vị của người bạn yêu quý trong xã hội cùng sự thịnh vượng đã mất của nàng đã kích thích anh, khiến anh tuôn trào bằng tất cả năng lượng mọi mong muốn và dự định của mình về vấn đề đó. Nhưng anh đã bị chặn lại; Evadne đòi hỏi một lời hứa rằng anh phải giấu kín sự hiện diện của nàng ở Anh với tất cả bạn bè của nàng. Nàng kiêu hãnh nói: “Những người họ hàng của Bá tước Windsor chắc chắn nghĩ rằng tôi đã hại ông ấy; có lẽ bản thân Bá tước sẽ là người đầu tiên minh oan cho tôi, nhưng có lẽ tôi không xứng đáng được minh oan. Lúc đó tôi hành động theo bản năng, như tôi vẫn luôn phải làm. Căn nhà tồi tàn này ít nhất có thể chứng minh sự vô tư trong hành động của tôi. Không sao cả: tôi không muốn biện minh trước bất kỳ ai trong số họ, thậm chí trước cả ngài, nếu như ban đầu ngài không phát hiện ra tôi. Bản chất những hành động của tôi sẽ chứng minh rằng tôi thà chết chứ không chịu làm trò cười cho thiên hạ — hãy nhìn Evadne kiêu hãnh trong bộ dạng rách rưới này đi! Hãy nhìn nàng công chúa ăn mày này đi! Ý nghĩ ấy độc địa như nọc rắn vậy — hãy hứa với tôi rằng bí mật của tôi sẽ không bị ngài xâm phạm.”

Raymond hứa; nhưng rồi một cuộc tranh luận mới lại nổ ra. Evadne đòi hỏi một cam kết khác từ anh, rằng anh sẽ không can thiệp vào bất kỳ dự án nào vì lợi ích của nàng mà không có sự đồng thuận của nàng, cũng không tự mình mang lại sự cứu rỗi. Nàng nói: “Xin đừng làm nhục tôi trong mắt chính mình; nghèo khó từ lâu đã là vú em của tôi; tuy mặt mũi hung dữ nhưng nó rất lương thiện. Nếu sự ô nhục, hoặc cái mà tôi coi là ô nhục, bén mảng đến gần tôi, thì tôi tiêu đời.” Raymond đưa ra vô số lý lẽ và những lời thuyết phục nồng nhiệt để đánh gục cảm giác đó của nàng, nhưng nàng vẫn một mực không chuyển biến; và bị kích động bởi cuộc tranh luận, nàng điên cuồng và đầy đam mê đưa ra một lời thề độc, rằng sẽ bỏ trốn và ẩn náu ở nơi mà anh không bao giờ tìm thấy, nơi cái đói sẽ sớm mang cái chết đến để kết thúc những nỗi khốn khổ của nàng, nếu anh cứ khăng khăng thực hiện những lời đề nghị hạ nhục nàng. Nàng nói rằng nàng có thể tự nuôi sống bản thân. Và rồi nàng cho anh thấy cách nàng kiếm từng xu lẻ để trang trải cuộc sống bằng cách thực hiện các bản thiết kế và tranh vẽ khác nhau. Raymond tạm thời nhượng bộ. Anh tin chắc rằng, sau khi đã chìu theo cái tôi bướng bỉnh của nàng một thời gian, cuối cùng tình bạn và lý trí sẽ chiến thắng.

Nhưng những cảm xúc chi phối Evadne lại bám rễ sâu thẳm trong tâm hồn nàng, phát triển theo cách mà anh không tài nào thấu hiểu nổi. Evadne yêu Raymond. Anh là người anh hùng trong trí tưởng tượng của nàng, là hình bóng được khắc tạc bởi tình yêu trong tâm hồn không đổi thay của nàng. Bảy năm trước, khi đang ở độ tuổi thanh xuân rực rỡ, nàng đã đem lòng yêu anh; anh từng chiến đấu vì đất nước nàng chống lại người Thổ; anh đã giành được ở chính mảnh đất của nàng vinh quang quân sự vốn đặc biệt được người Hy Lạp trân trọng, bởi họ vẫn buộc phải chiến đấu từng tấc đất để bảo vệ sự an toàn của mình. Thế nhưng khi anh trở về từ đó và lần đầu xuất hiện trong đời sống công cộng ở Anh, tình yêu của nàng lại không đổi lấy được tình yêu của anh, lúc bấy giờ đang dao động giữa Perdita và một chiếc vương miện. Khi anh vẫn còn chưa quyết định, nàng đã rời nước Anh; tin tức về cuộc hôn nhân của anh đến tai nàng, và những hy vọng của nàng, vốn là những bông hoa nở muộn còi cọc, liền héo tàn và rơi rụng. Vinh quang của cuộc đời đã chấm dứt đối với nàng; thứ hào quang hồng rực của tình yêu từng nhuộm màu mọi vật thể giờ đã phai mờ;—nàng bằng lòng đón nhận cuộc sống như nó vốn có và tận dụng tối đa thực tại xám xịt này. Nàng kết hôn; và mang theo năng lượng đầy bất an của tính cách bước vào những khung cảnh mới, nàng hướng suy nghĩ về phía tham vọng, nhắm đến danh hiệu và quyền lực của Nữ vương xứ Wallachia, trong khi những cảm xúc ái quốc của nàng được xoa dịu bởi ý tưởng về những điều tốt đẹp nàng có thể làm cho tổ quốc khi chồng nàng trở thành thủ lĩnh của công quốc này. Cuối cùng nàng nhận ra tham vọng cũng chỉ là một ảo ảnh hão huyền chẳng khác nào tình yêu. Những cuộc mưu đồ của nàng với Nga nhằm cúc hoạ mục đích của mình đã khơi dậy sự ghen tị của triều đình Ottoman và sự thù địch của chính phủ Hy Lạp. Nàng bị coi là kẻ phản bội bởi cả hai bên, sự sụp đổ của chồng nàng theo đó mà kéo đến; họ trốn chạy cái chết bằng một cuộc tẩu thoát kịp thời, và nàng rơi từ đỉnh cao của những khao khát xuống vũng bùn nghèo đói ở nước Anh. Phần lớn câu chuyện này nàng giấu kín không kể cho Raymond nghe; nàng cũng không thú nhận rằng sự cự tuyệt và khước từ, hệt như đối với một tên tội phạm bị kết tội phản quốc nặng nề nhất — tội mang lưỡi hái của ngoại bang đến để tàn sát những mầm sống tự do đang chớm nở của tổ quốc — sẽ chờ đón nàng nếu nàng dám cầu cứu bất kỳ ai trong số những người Hy Lạp.

Nàng biết rằng mình chính là nguyên nhân dẫn đến sự sụp đổ hoàn toàn của chồng; và nàng gồng mình chịu đựng những hậu quả. Những lời trách móc mà nỗi đau đớn bứt rứt thốt lên; hoặc tệ hơn là sự suy sụp không thể chữa trị, lặng câm khi tâm trí ông chìm vào một trạng thái đờ đẫn, sự đau đớn ấy chẳng kém phần xé lòng chỉ vì nó im lìm và bất động. Nàng tự trách bản thân về tội lỗi gây ra cái chết cho ông; tội lỗi cùng những hình phạt của nó dường như vây quanh lấy nàng; mọi nỗ lực xoa dịu nỗi dằn vặt bằng ký ức về sự liêm khiết thực sự của bản thân đều trở nên vô ích; thế giới ngoài kia, và cả chính nàng trong số đó, phán xét hành động của nàng qua hậu quả mà chúng mang lại. Nàng cầu nguyện cho linh hồn chồng; nàng khẩn khoản Đấng tối cao hãy trút lên đầu nàng tội ác tự sát của ông — nàng thề sẽ sống để chuộc lại lỗi lầm cho ông.

Giữa chốn khốn cùng chắc chắn sẽ sớm hủy hoại cuộc đời nàng ấy, chỉ có một ý nghĩ duy nhất là niềm an ủi. Nàng sống chung một đất nước, hít thở chung bầu không khí với Raymond. Danh xưng Hộ quốc công của anh là đề tài trên cửa miệng của muôn người; những thành tựu, dự án và sự tráng lệ của anh là chủ đề trong mọi câu chuyện. Chẳng có gì quý giá đối với trái tim một người phụ nữ hơn vinh quang và sự xuất sắc của người nàng yêu; thế nên giữa mọi nỗi kinh hoàng, Evadne vẫn đắm chìm trong danh tiếng và sự thịnh vượng của anh. Khi chồng nàng còn sống, cảm giác này bị nàng coi là tội lỗi, bị kìm nén và ăn năn. Khi ông qua đời, dòng chảy tình yêu lại trở về với nhịp đập thuở xưa, nó nhấn chìm tâm hồn nàng trong những con sóng cuồn cuộn và nàng phó mặc bản thân cho sức mạnh không thể kìm chế nổi ấy.

Nhưng đời nào, ồ đời nào, anh được phép nhìn thấy nàng trong bộ dạng suy đồi này. Đời nào anh được chứng kiến nàng sa ngã, theo như nàng nghĩ, khỏi đỉnh cao nhan sắc, trở thành kẻ bần cùng cư trú trong một căn gác mái, mang một cái tên đã trở thành vết nhơ cùng gánh nặng tội lỗi đè nặng trên tâm hồn. Thế nhưng, dẫu được che đậy kín đáo khỏi anh, chức vụ công cộng của anh vẫn cho phép nàng nắm bắt mọi hành động, nhịp sống hằng ngày, thậm chí cả những lời trò chuyện của anh. Nàng tự cho phép mình hưởng một thứ xa xỉ duy nhất: đọc báo mỗi ngày và tận hưởng những lời ca tụng cùng hành động của Hộ quốc công. Không phải sự nuông chiều này không đi kèm với nỗi đau buồn. Cái tên Perdita luôn đi liền với tên anh; hạnh phúc gia đình của họ được ca tụng thậm chí bằng cả những bằng chứng xác thực của sự thật. Họ luôn bên nhau, và Evadne bất hạnh chẳng thể đọc nổi một âm tiết chỉ danh xưng của anh mà không bị đập vào mắt hình ảnh của người phụ nữ đã trở thành bạn đồng hành trung thành trong mọi công lao và hoan lạc của anh. Họ, những bậc quyền quý ấy, đập vào mắt nàng trong từng dòng chữ, pha chế nên một thứ độc dược gặm nhấm đến từng giọt máu trong người nàng.

Chính trên tờ báo, nàng đã nhìn thấy mẩu quảng cáo về bản thiết kế phòng trưng bày quốc gia. Bằng cách kết hợp gu thẩm mỹ với ký ức về những công trình kiến trúc từng thấy ở phương Đông, và bằng nỗ lực của thiên tài thổi hồn vào chúng sự thống nhất về thiết kế, nàng đã hoàn thành bản vẽ được gửi cho Hộ quốc công. Nàng vô cùng đắc ý với ý nghĩ mang lại — dẫu ẩn danh và bị lãng quên — một ân huệ cho người nàng yêu; và với niềm kiêu hãnh đầy nhiệt huyết, nàng hướng về phía trước, trông đợi sự hoàn thành của một công trình do chính mình tạo ra, thứ sẽ được khắc tạc vĩnh viễn trên đá và lưu truyền muôn đời với cái tên Raymond. Nàng hồi hộp chờ đợi sứ giả của mình trở về từ cung điện; nàng lắng nghe không chán tai những lời kể về từng câu nói, từng ánh nhìn của Hộ quốc công; nàng cảm thấy hạnh phúc ngập tràn trong sự kết nối này với người mình yêu, dẫu anh chẳng hề hay biết mình đang trao đổi chỉ dẫn với ai. Bản thân bản vẽ trở nên vô cùng trân quý đối với nàng. Anh đã nhìn thấy nó, và đã khen ngợi nó; nó lại được nàng chạm trổ thêm, từng nét bút chì của nàng tựa như tiếng đàn rung lên từng khúc nhạc ngân vang, mang đến cho nàng cảm giác về một ngôi đền được dựng lên để tôn vinh những cảm xúc sâu thẳm và không thể thốt thành lời trong tâm hồn nàng. Những suy ngẫm ấy cuốn lấy nàng, cho đến khi giọng nói của Raymond vang lên bên tai — một giọng nói một khi đã nghe sẽ chẳng bao giờ quên; nàng kìm nén cơn bão cảm xúc đang chực trào và chào đón anh bằng sự điềm tĩnh, dịu dàng.

Sự kiêu hãnh và dịu dàng giờ đây giằng xé rồi cuối cùng cũng đi đến một thỏa hiệp. Nàng sẽ gặp Raymond, một khi định mệnh đã đưa anh đến với nàng, và sự chung thủy cùng lòng tận tụy của nàng phải xứng đáng với tình bạn của anh. Nhưng các quyền lợi của nàng đối với anh, cùng sự độc lập mà nàng trân quý, sẽ không bị vấy bẩn bởi ý nghĩ vụ lợi hay sự can thiệp của những cảm xúc phức tạp đi kèm với nghĩa vụ tài chính, cũng như tình trạng đối lập giữa người ban ơn và kẻ nhận ơn. Tâm trí nàng mạnh mẽ phi thường; nàng có thể nén đi những nhu cầu vật chất để chiều theo những mong muốn tinh thần, thà chịu đựng cái lạnh giá, cơn đói khát và khốn khổ chứ quyết không nhượng bộ vận mệnh trong một vấn đề đã tranh chấp. Than ôi! Thật đáng tiếc làm sao khi trong bản tính con người, một đỉnh cao kỷ luật tinh thần và sự khinh miễn đầy kiêu hãnh đối với chính tự nhiên lại không thể song hành cùng sự hoàn hảo tột cùng về mặt đạo đức! Thế nhưng quyết tâm cho phép nàng chống lại những đớn đau của sự thiếu thốn lại bắt nguồn từ năng lượng quá mức của những đam mê trong nàng; và cái tôi cố chấp tập trung mà điều này biểu thị chính là điềm báo sẽ hủy hoại ngay cả vị thần tượng mà vì muốn bảo vệ sự tôn trọng của người ấy, nàng đã cam tâm chịu đựng chuỗi ngày khốn khổ chi li này.

Mối quan hệ của họ tiếp tục duy trì. Dần dần, Evadne kể cho người bạn nghe toàn bộ câu chuyện đời mình, vết nhơ mà cái tên nàng phải gánh chịu ở Hy Lạp, gánh nặng tội lỗi tích tụ từ cái chết của chồng nàng. Khi Raymond ngỏ ý muốn rửa sạch tiếng tăm cho nàng và chứng minh cho thế giới thấy lòng ái quốc thực sự của nàng, nàng tuyên bố rằng chỉ qua những đau khổ hiện tại nàng mới mong vơi bớt những vết cắn rứt của lương tâm; rằng trong trạng thái tâm thần của nàng, dẫu anh có cho là bệnh hoạn đi nữa, thì sự bận rộn của công việc chính là liều thuốc lành mạnh; nàng kết thúc bằng cách ép anh phải hứa trong suốt khoảng thời gian một tháng sẽ không bàn về lợi ích của mình, bù lại sau thời gian đó nàng sẽ đồng ý một phần với mong muốn của anh. Nàng không thể che giấu bản thân sự thật rằng bất kỳ sự thay đổi nào cũng sẽ chia cắt nàng khỏi anh; còn hiện tại, nàng được gặp anh mỗi ngày. Mối liên hệ của anh với Adrian và Perdita không bao giờ được nhắc đến; đối với nàng, anh là một vì sao băng, một ngôi sao cô độc tự mọc lên ở bầu trời của nàng vào giờ hẹn, sự xuất hiện mang lại hạnh phúc, và dẫu có lặn xuống thì cũng chưa bao giờ bị nhật thực che khuất. Anh đến chốn nghèo túng của nàng mỗi ngày, và sự hiện diện của anh biến nơi đó thành một ngôi đền tỏa ngát hương thơm, ngập tràn ánh sáng thiên đường; anh đắm chìm trong sự mê sảng của nàng. “Họ dựng lên một bức tường ngăn cách giữa mình và thế giới” — Bên ngoài, hàng ngàn con quỷ đói gào thét, sự cắn rứt và đau khổ đang chờ đợi thời cơ thích hợp để xâm chiếm. Bên trong là sự bình yên tựa như chốn vô tội, sự mù quáng bất chấp, niềm vui đánh lừa, hy vọng với chiếc mỏ neo tĩnh lặng neo đậu trên làn nước phẳng lặng nhưng đổi thay.

Cứ thế, trong khi Raymond chìm đắm trong những ảo ảnh về quyền lực và danh tiếng, trong khi anh hướng về viễn cảnh thống trị hoàn toàn các nguyên tố và tâm trí con người, thì lãnh địa của chính trái tim anh lại lọt khỏi tầm mắt; và từ nguồn cội không ngờ tới ấy đã trào dâng dòng thác cuồn cuộn cuốn phăng ý chí của anh, đẩy trôi danh tiếng, hy vọng và hạnh phúc ra biển cả lãng quên.