Hạnh phúc biết bao, gấp ba lần hạnh phúc biết bao, là những tháng, những tuần, và những giờ của năm tháng đó. Tình bạn, đi đôi với sự ngưỡng mộ, dịu dàng và lòng kính trọng, đã dựng lên một chồi bái hoan lạc trong trái tim tôi vốn xưa nay hoang vu như một chốn rừng thiêng nước độc trên đất Mỹ, lạnh lẽo và vô định như cơn gió không nhà hay biển cả chẳng bóng cỏ cây. Khát khao tri thức vô tận và tình cảm dạt dào dành cho Adrian đã cùng nhau giữ cho cả tâm hồn lẫn trí tuệ của tôi luôn bận rộn, nhờ thế mà tôi được hạnh phúc. Nào có hạnh phúc nào chân thật và quang đãng cho bằng niềm vui rộn rã và nói cười không dứt của tuổi trẻ. Trên chiếc thuyền của chúng tôi, lướt trên hồ nước quê hương, bên những dòng suối và hàng dương xanh xao ven bờ—trong thung lũng hay trên đồi cao, khi cây gậy chăn cừu đã vứt bỏ một bên, để chăm sóc một bầy đàn cao quý hơn những con cừu ngu ngốc, chính là bầy đàn của những ý tưởng mới mẻ, tôi đọc sách hoặc lắng nghe Adrian; và những lời bàn luận của anh, dù là về tình yêu hay về những lý thuyết cải tạo nhân loại, thảy đều làm tôi say đắm. Thỉnh thoảng, tâm trạng ngang tàng của tôi lại trỗi dậy, tình yêu hiểm nguy, sự chống đối quyền uy; nhưng đó là lúc vắng bóng anh; dưới ánh mắt dịu dàng đầy thân thương của anh, tôi ngoan ngoãn và hiền lành như đứa trẻ lên năm nghe lời mẹ dặn.

Sau khoảng một năm sinh sống tại Ulswater, Adrian đến London và trở về với đầy rẫy những dự định cho tương lai của chúng tôi. Anh bảo rằng tôi phải bước vào đời: tôi đã mười bảy tuổi, và nếu chần chừ thêm nữa thì quãng thời gian học việc cần thiết sẽ càng lúc càng trở nên bức bối. Anh tiên liệu rằng cuộc đời của chính anh sẽ là một chuỗi đấu tranh, và tôi phải cùng san sẻ những nhọc nhằn ấy với anh. Để tôi có thể chuẩn bị tốt hơn cho nhiệm vụ này, giờ đây chúng tôi phải chia tay. Anh nhận thấy tên tuổi của tôi là một giấy thông hành thuận lợi để tiến thân, và anh đã lo cho tôi chức vụ thư ký riêng cho Đại sứ quán tại Viên, nơi tôi sẽ bước những bước đầu tiên trên đường công danh dưới những điềm lành nhất. Chỉ hai năm sau, tôi sẽ trở về quê hương với một cái tên vang dội và một tiếng tăm đã được gầy dựng sẵn.

Còn Perdita?—Perdita sẽ trở thành học trò, bạn đồng hành và là người em gái nhỏ của Evadne. Với sự chu đáo thường thấy, anh đã lo cho sự độc lập của cô ấy trong hoàn cảnh này. Làm sao có thể từ chối những lời đề nghị từ người bạn quảng đại ấy?—Tôi không hề muốn từ chối chúng; nhưng tận sâu thẳm trong tim, tôi đã tự thề nguyện sẽ dâng hiến cuộc đời, tri thức và năng lực của mình—tất cả những gì dù chỉ có chút giá trị mà anh đã ban ơn cho tôi—tất cả, toàn bộ khả năng và hy vọng của tôi, tôi sẽ chỉ hiến dâng riêng cho anh mà thôi.

Tôi tự hứa với lòng mình như thế, khi hành trình về phương trời hứa hẹn với những niềm mong mỏi sục sôi và tha thiết: niềm mong mỏi được thỏa nguyện tất cả những gì mà thời thơ dại chúng ta từng hứa hẹn về quyền lực và sự tận hưởng ở tuổi trưởng thành. Tôi ngỡ như giờ đây thời gian đã đến, khi những trò chơi trẻ con đã khép lại, tôi sẽ bước chân vào cuộc đời. Ngay cả chốn Elysian, Virgil cũng miêu tả linh hồn của những kẻ hạnh phúc hân hoan uống dòng nước sẽ đưa họ trở lại cõi trần thế này. Tuổi trẻ hiếm khi ở chốn Elysian, bởi vì những khao khát của họ, vượt xa cả tính khả thi, khiến họ trở nên nghèo túng chẳng khác nào con nợ chẳng một xu dính túi. Các bậc hiền triết khôn ngoan nhất đã cảnh báo chúng ta về những hiểm nguy của thế gian, sự dối trá của lòng người, và sự phản trắc từ chính trái tim chúng ta: nhưng dẫu vậy, nào có ai kém phần gan dạ khi buông con thuyền mỏng manh rời bến cảng, căng buồm và rướn mái chèo để lao vào muôn ngàn dòng chảy của biển đời. Biết bao người ở độ tuổi xuân xanh có thể neo được con thuyền của họ lên những "bờ cát vàng" và nhặt lấy những chiếc vỏ ốc sặc sỡ rải đầy nơi đó. Nhưng tất cả vào lúc chiều tà, với những tấm ván tàu tả tơi và buồm rách tướp, đều hướng về bờ, để rồi hoặc bị đắm trước khi chạm đến nơi, hoặc tìm thấy một vạn lý hải cảng bầm dập sóng gió, một bãi cát hoang vắng nào đó để ngả mình xuống và chết đi trong cảnh không ai thương tiếc.

Hãy dẹp chuyện triết lý sang một bên!—Cuộc đời đang trải dài trước mắt, và tôi lao vào nắm bắt nó. Hy vọng, vinh quang, tình yêu và hoài bão thanh bạch là những người dẫn đường cho tôi, và tâm hồn tôi chẳng biết đến sợ hãi là gì. Những gì đã qua, dẫu ngọt ngào, cũng đã trôi đi; hiện tại tốt đẹp chỉ vì nó sắp sửa đổi thay, và tương lai phía trước hoàn toàn thuộc về tôi. Liệu tôi có sợ hãi, khi trái tim tôi đang đập rộn ràng? Những khát vọng cao cả làm dòng máu trong tôi sôi sục; đôi mắt tôi dường như xuyên thủng màn đêm mịt mờ giông bão của thời gian, để nhận ra trong sâu thẳm bóng tối ấy sự viên mãn của tất cả những gì tâm hồn tôi khao khát.

Giờ thì hãy dừng lại!—Trong suốt chuyến hành trình, tôi có thể mơ mộng, và với đôi cánh phơi phới bay lên đỉnh cao của tòa lâu đài cuộc đời. Giờ đây khi đã đặt chân đến tận chân nền móng ấy, đôi cánh của tôi đã khép lại, những bậc thềm vĩ đại đang trải ra trước mắt và từng bước một tôi phải leo lên ngôi đền kỳ diệu ấy—

Hãy lên tiếng!—Cánh cửa nào đang mở ra?

Hãy nhìn tôi trong một thân phận mới. Một nhà ngoại giao: một con người giữa chốn hội hè tìm kiếm lạc thú của một thành phố xa hoa; một thiếu niên đầy hứa hẹn; đứa con cưng của ngài Đại sứ. Mọi thứ đều lạ lẫm và đáng kinh ngạc đối với gã trai chăn cừu xứ Cumberland. Với sự kinh ngạc đến nghẹt thở, tôi bước vào khung cảnh rộn rã ấy, nơi các diễn viên chính là

—những đóa huệ huy hoàng như vua Solomon,

Kẻ chẳng nhọc nhằn, cũng chẳng se chỉ dệt gai.

Chẳng bao lâu, quá nhanh chóng, tôi bước vào cơn lốc cuồng quay; quên đi những giờ phút miệt mài bên sách vở và sự đồng hành của Adrian. Khát khao đồng cảm mãnh liệt và sự theo đuổi tha thiết một mục tiêu hằng mong ước vẫn là nét đặc trưng trong con người tôi. Cảnh tượng nhan sắc làm tôi say đắm, và phong thái thu hút ở đàn ông hay đàn bà đều chiếm trọn niềm tin của tôi. Tôi gọi đó là sự ngất ngây, khi một nụ cười làm tim tôi thổn thức; và tôi cảm thấy dòng máu sống râm ran trong huyết quản khi đến gần thần tượng mà tôi sùng bái trong chốc lát. Bản thân dòng chảy của nhựa sống bản năng chính là Thiên đường, và khi màn đêm buông xuống, tôi chỉ mong mỏi được đắm chìm trở lại trong ảo ảnh say đắm lòng người ấy. Ánh sáng chói lóa của những căn phòng trang hoàng lộng lẫy; những dáng hình kiều diễm xiêm y rực rỡ; những nhịp điệu khiêu vũ, những âm thanh khêu gợi của thứ âm nhạc tuyệt vời, đã ru ngủ các giác quan tôi trong một giấc mơ đầy mê đắm.

Và há đây chẳng phải là thứ hạnh phúc đúng nghĩa của nó sao? Tôi xin khẩn cầu các nhà luân lý và hiền triết. Tôi muốn hỏi rằng liệu trong chốn tĩnh lặng của những giấc mộng được đong đếm, liệu trong những trầm tư sâu lắng chiếm trọn thời gian của họ, họ có cảm nhận được sự ngất ngây của một kẻ mới bước chân vào trường phái lạc thú ở tuổi trẻ hay không? Liệu ánh sáng dịu dàng từ đôi mắt hướng về thiên đường của họ có thể sánh bằng những tia chớp của niềm đam mê hòa quyện đang làm mù lòa đôi mắt cậu ta, hay ảnh hưởng của triết lý lạnh lùng có thể ngâm tẩm tâm hồn họ trong niềm vui sánh ngang với niềm vui của kẻ đang đắm mình

Trong công việc thân thương của chốn hoan ca tuổi trẻ này.

Nhưng thực ra, cả những lời chiêm nghiệm cô độc của kẻ ẩn tu lẫn những niềm hoan hỉ náo động của kẻ say sưa hoan ca, thảy đều không có khả năng thỏa mãn trái tim con người. Từ người này chúng ta thu nhặt được những suy đoán bất an, từ người kia là sự chán chường ngấy ngẩm. Tâm trí chùng xuống dưới sức nặng của tư tưởng, và héo mòn trong những mối giao thiệp vô hồn của những kẻ mà mục đích duy nhất chỉ là giải trí. Chẳng có sự viên mãn nào trong lòng tốt trống rỗng của họ, và những mỏm đá sắc nhọn ẩn giấu bên dưới những gợn sóng mỉm cười của vùng nước nông cạn ấy.

Tôi đã cảm thấy như thế, khi sự thất vọng, mệt mỏi và cô độc dồn ép tôi quay về với cõi lòng mình, để nhặt nhún từ nơi đó thứ niềm vui mà nó đã trở nên khô cạn. Tinh thần rã rời của tôi đòi hỏi một thứ gì đó có thể trò chuyện với những tình cảm sâu kín; và khi không tìm thấy, tôi lả đi. Thế nên, dẫu cho niềm vui vô tư từng chào đón sự khởi đầu của nó, thì ấn tượng tôi giữ lại về cuộc đời mình ở Viên vẫn đượm buồn. Goethe từng nói rằng khi còn trẻ chúng ta không thể hạnh phúc trừ khi chúng ta biết yêu. Tôi không yêu; nhưng tôi bị thiêu đốt bởi một ước nguyện khắc khoải muốn trở thành một điều gì đó đối với người khác. Tôi trở thành nạn nhân của sự vong ân bội nghĩa và thói tán tỉnh lạnh lùng—để rồi tôi chìm trong tuyệt vọng, và ảo tưởng rằng sự bất mãn của mình đã trao cho tôi quyền được căm ghét thế gian. Tôi rút lui về chốn cô độc; tôi quay lại với sách vở, và khát khao được tận hưởng lại bầu bạn với Adrian lại trở thành một cơn khát cháy bỏng.

Lòng ganh đua, thứ đến mức cực đoan đã suối suýt mang cả những độc tính của sự đố kỵ, đã làm dấy lên một nỗi nhức nhối trong những tình cảm ấy. Vào giai đoạn này, tên tuổi và chiến công của một người đồng hương đã khiến thế giới ngập tràn ngưỡng mộ. Những mẩu chuyện về những gì anh ta đã làm, những phỏng đoán liên quan đến các hành động trong tương lai của anh ta, là những đề tài chẳng bao giờ dứt của thời đại. Tôi không hề tức giận vì lợi ích cá nhân, nhưng tôi cảm thấy như thể những lời ca tụng mà thần tượng này nhận được chính là những chiếc lá bị giật phăng khỏi vòng nguyệt quế vốn dành riêng cho Adrian. Nhưng tôi phải kể đôi chút về đứa con cưng của danh vọng này—kẻ được thế giới ưa chuộng sự kỳ lạ tôn sùng.

Lãnh chúa Raymond là hậu duệ duy nhất của một dòng dõi quý tộc nhưng đã sa sút. Từ thủa niên thiếu, ông ta đã ngắm nhìn phả hệ của mình với vẻ tự mãn, và cay đắng phàn nàn về sự thiếu thốn tài sản. Mong muốn đầu tiên của ông ta là sự khuếch trương thế lực; và những phương tiện dẫn đến mục đích này chỉ là những cân nhắc thứ yếu. Kiêu ngạo, nhưng lại run rẩy trước mọi biểu hiện kính trọng; đầy tham vọng nhưng lại quá kiêu hãnh để bày tỏ tham vọng của mình; sẵn sàng đạt được vinh quang nhưng lại là kẻ sùng bái lạc thú,—ông ta bước chân vào đời. Ông ta chạm trán ngay ngưỡng cửa với sự lăng mạ nào đó, dù là thật hay tưởng tượng; một sự cự tuyệt ở nơi mà ông ít ngờ tới nhất; một sự thất vọng khó lòng nuốt trôi đối với lòng kiêu hãnh của ông ta. Ông ta quằn quại dưới một vết thương mà bản thân không thể trả thù; và ông ta rời bỏ nước Anh với lời thề không trở về, cho đến khi thời cơ chín muồi, để xứ sở ấy phải cảm nhận sức mạnh của kẻ mà giờ đây nó đang khinh miệt.

Ông ta trở thành một kẻ phiêu lưu trong các cuộc chiến tranh Hy Lạp. Lòng dũng cảm liều lĩnh và thiên tài bao quát của ông đã khiến ông được chú ý. Ông trở thành người anh hùng cưng chiều của dân tộc đang trỗi dậy này. Nguồn gốc ngoại quốc của ông, cùng việc ông từ chối từ bỏ lòng trung thành với tổ quốc, là những điều duy nhất ngăn cản ông nắm giữ những chức vụ hàng đầu trong nhà nước. Nhưng, dẫu những người khác có thể xếp hạng cao hơn về tước hiệu và nghi thức, Lãnh chúa Raymond vẫn giữ một vị thế đứng trên và vượt ra ngoài tất cả những điều đó. Ông dẫn dắt các đạo quân Hy Lạp đến chiến thắng; những khải hoàn của họ hoàn toàn là của chính ông. Khi ông xuất hiện, cả những thị trấn đổ xô dân chúng ra để chào đón ông; những bài hát mới được phỏng theo các giai điệu dân ca của họ, với chủ đề ca ngợi vinh quang, lòng dũng cảm và sự hào phóng của ông. Một bản hiệp định đình chiến được ký kết giữa người Hy Lạp và Thổ Nhĩ Kỳ. Cùng lúc ấy, bằng một cơ duyên kỳ lạ nào đó, Lãnh chúa Raymond trở thành chủ nhân của một gia tài khổng lồ ở nước Anh, nơi ông trở về, được vương miện vinh quang đội lên đầu, để đón nhận phần thưởng danh dự và sự phân biệt mà trước đây từng từ chối những tham vọng của ông. Trái tim kiêu hãnh của ông nổi loạn chống lại sự đổi thay này. Kẻ Raymond từng bị khinh miệt thì có điểm nào khác biệt so với hiện tại? Nếu việc thu nhận quyền lực dưới hình thức tài sản gây ra sự biến đổi này, thì quyền lực đó sẽ được họ cảm nhận như một gông cùm bằng sắt. Do đó, quyền lực chính là mục đích của mọi nỗ lực của ông; sự khuếch trương thế lực là cái đích mà ông luôn nhắm tới. Dù trong tham vọng công khai hay âm mưu thầm kín, mục đích của ông vẫn là một—đạt được vị thế tối cao tại quê hương mình.

Câu chuyện này đã lấp đầy sự tò mò trong tôi. Những sự kiện nối tiếp nhau diễn ra sau khi ông trở về nước Anh đã mang lại cho tôi những cảm xúc nhức nhối hơn. Giữa những lợi thế khác, Lãnh chúa Raymond vô cùng đẹp trai; bất cứ ai cũng ngưỡng mộ ông; và đối với phụ nữ, ông là một thần tượng. Ông lịch thiệp, miệng lưỡi ngọt ngào—một bậc thầy trong những nghệ thuật quy rũ. Con người này còn điều gì mà không thể đạt được chốn nước Anh bận rộn? Thay đổi cứ tiếp nối thay đổi; toàn bộ câu chuyện không đến tai tôi; bởi vì Adrian đã ngừng viết thư, và Perdita là một người viết thư vô cùng kiệm lời. Lời đồn đại rằng Adrian đã trở nên—làm sao mà viết nổi cái từ định mệnh ấy—điên loạn: rằng Lãnh chúa Raymond là sủng thần của cựu vương hậu, là phu quân được định sẵn của con gái bà. Hơn thế nữa, rằng vị quý tộc đầy tham vọng này đã khôi phục lại quyền thừa kế ngai vàng của dòng họ Windsor, và rằng, trong biến cố về căn bệnh vô phương cứu chữa của Adrian và cuộc hôn nhân của ông với người em gái, vầng trán của kẻ đầy tham vọng Raymond có thể sẽ được vòng nguyệt quế vương quyền vây quanh.

Một câu chuyện như thế đã thổi bùng chiếc kèn của danh vọng muôn mặt; một câu chuyện như thế khiến cho việc tôi tiếp tục ở lại Viên, xa cách người bạn thuở niên thiếu, trở nên không thể chịu đựng nổi. Giờ đây tôi phải thực hiện lời thề của mình; giờ đây phải đứng vào hàng ngũ bên cạnh anh, trở thành đồng minh và chỗ dựa cho anh cho đến chết. Vĩnh biệt những lạc thú chốn hoàng gia; vĩnh biệt những âm mưu chính trị; vĩnh biệt mê cung của đam mê và khờ dại! Xin chào nước Anh! Nước Anh quê hương, hãy đón nhận đứa con của người! Ngươi chính là sân khấu của mọi hy vọng trong tôi, là đại sảnh vĩ đại nơi diễn ra vở kịch duy nhất có thể, bằng cả tâm can và linh hồn, cuốn hút tôi đi theo sự phát triển của nó. Một tiếng gọi không thể chối từ, một sức mạnh tối cao đã lôi kéo tôi về đó. Sau hai năm xa cách, tôi đã đặt chân lên bờ biển xứ sở này, không dám gặng hỏi bất kỳ điều gì, sợ hãi trước mọi lời nhận xét. Chuyến viếng thăm đầu tiên của tôi sẽ dành cho người em gái, người đang cư ngụ trong một ngôi nhà nhỏ, một phần quà của Adrian, nằm bên rìa Rừng Windsor. Từ con em mình, tôi sẽ hay biết sự thật về người bảo trợ của chúng tôi; tôi sẽ nghe lý do vì sao nó rút lui khỏi sự bảo bọc của Công chúa Evadne, và được chỉ bảo về ảnh hưởng mà kẻ trùm thiên hạ Raymond ấy đã và đang thao túng vận mệnh của bạn tôi.

Tôi chưa từng đến vùng lân cận Windsor trước đây; sự phì nhiêu và vẻ đẹp của vùng nông thôn xung quanh giờ đây khiến tôi ngập tràn thán cảm, và cảm xúc ấy càng nhân lên khi tôi đến gần khu rừng cổ kính. Những tàn tích của những cây sồi vĩ đại từng sinh trưởng, phát triển và mục rữa qua bao thế kỷ, đã đánh dấu nơi từng là ranh giới của khu rừng, trong khi những hàng rào đổ nát và lớp cây bụi rậm rạp bị bỏ bê cho thấy phần này đã bị bỏ hoang để nhường chỗ cho những đồn điền non trẻ hơn, ra đời vào đầu thế kỷ XIX và giờ đây đang đứng hiên ngang trong niềm tự hào của tuổi trưởng thành. Ngôi nhà khiêm nhường của Perdita nằm ở rìa của phần cổ kính nhất ấy; trước mặt nó trải dài Đồng hoang Bishopgate, thoạt nhìn về phía đông có vẻ vô tận, và được giới hạn về phía tây bởi Rừng Chapel và khu rừng Virginia Water. Phía sau, ngôi nhà nhỏ được che rợp bởi những bậc phụ lão đáng kính của khu rừng, nơi bầy hươu thường đến gặm cỏ, và phần lớn đã rỗng ruột và mục nữa, tạo nên những hình thù kỳ quái tương phản với vẻ đẹp đều đặn của những thân cây non trẻ. Những cái cây này, hậu duệ của một thời kỳ muộn hơn, vươn mình đứng thẳng và dường như sẵn sàng dũng cảm bước vào tương lai đang tới; trong khi những kẻ lang thang tàn tạ, bị sét đánh và gãy cành ấy, lại bấu víu lấy nhau, những chiếc cành yếu ớt thở dài khi gió quất vào chúng—một đoàn quân dầm mưa dãi nắng.

Một hàng rào nhẹ bao quanh khu vườn của ngôi nhà nhỏ, với mái thấp, dường như cúi đầu khuất phục trước sự uy nghi của tự nhiên, và nép mình giữa những tàn tích đáng kính của thời gian đãng trí. Những bông hoa, những đứa con của mùa xuân, tô điểm cho khu vườn và khung cửa sổ của cô ấy; giữa chốn khiêm nhường ấy lại tỏa ra một vẻ thanh lịch nói lên gu thẩm mỹ duyên dáng của người cư ngụ. Với trái tim đập rộn ràng, tôi bước vào khoảng sân rào; khi đứng ở lối vào, tôi đã nghe thấy giọng nói của cô ấy, du dương như thuở nào, và chính âm thanh ấy trước khi nhìn thấy cô đã bảo đảm cho tôi về sự bình an của cô.

Chỉ một khoảnh khắc sau, Perdita xuất hiện; cô đứng trước tôi trong sắc xuân tươi trẻ của một người phụ nữ tràn trề sức sống, khác biệt nhưng vẫn là cô thiếu nữ miền sơn cước mà tôi từng rời xa. Đôi mắt cô không thể sâu thẳm hơn thời thơ ấu, cũng như nét mặt không thể biểu cảm hơn; nhưng biểu cảm ấy đã thay đổi và trở nên tuyệt vời hơn; sự thông tuệ ngự trị trên vầng trán cô; khi cô cười, khuôn mặt được tô điểm bởi sự nhạy cảm dịu dàng nhất, và giọng nói trầm ấm, đều đặn của cô dường như được căn chỉnh bởi tình yêu. Vóc dáng cô được định hình với những tỷ lệ nữ tính nhất; cô không cao, nhưng cuộc sống miền núi đã ban cho các chuyển động của cô sự tự do, khiến bước chân nhẹ nhàng của cô hầu như không phát ra tiếng động khi cô lướt qua sảnh đường để ra đón tôi. Khi chúng tôi chia tay, tôi từng ôm chặt cô vào ngực với sự nồng nhiệt không kiềm chế; chúng tôi gặp lại nhau, và những cảm xúc mới mẻ được đánh thức; khi mỗi người nhìn ngắm người kia, thời thơ ấu đã qua đi, như những diễn viên thành danh trên sân khấu đầy biến động này. Khoảng lặng chỉ kéo dài trong chốc lát; dòng thác của những kỷ niệm và tình cảm tự nhiên vốn bị kìm nén, nay lại ùa về tràn ngập tâm hồn chúng tôi, và trong niềm xúc động dịu dàng nhất, chúng tôi nhanh chóng siết chặt lấy nhau trong vòng tay.

Cơn bùng nổ tình cảm nồng nhiệt ấy qua đi, với tâm trí bình lặng, chúng tôi ngồi bên nhau, trò chuyện về quá khứ và hiện tại. Tôi bóng gió nhắc đến sự lạnh nhạt trong những bức thư của cô; nhưng vài phút ngắn ngủi chúng tôi vừa dành cho nhau đã giải thích đầy đủ nguồn gốc của điều đó. Những tình cảm mới đã nảy sinh trong lòng cô, thứ mà cô không thể diễn tả nổi qua những con chữ gửi cho một người mà cô chỉ biết từ thuở nhỏ; nhưng rồi chúng tôi lại gặp nhau, và sự thân mật được tái lập như thể chưa có chuyện gì xảy ra để ngăn cản nó. Tôi tường thuật lại những biến cố trong chuyến lưu trú ở nước ngoài của mình, rồi chất vấn cô về những thay đổi đã diễn ra ở quê nhà, nguyên nhân sự vắng mặt của Adrian và cuộc sống ẩn dật của cô.

Những giọt nước mắt đong đầy trong đôi mắt người em gái khi tôi nhắc đến người bạn của chúng tôi, cùng gương mặt bừng đỏ của cô dường như đã minh chứng cho tính xác thực của những tin đồn đã đến tai tôi. Nhưng ý nghĩa của chúng quá kinh khủng để tôi có thể lập tức tin vào sự nghi ngờ của mình. Phải chăng thực sự có tình trạng hỗn loạn trong vũ trụ siêu việt của những tư tưởng từ Adrian, phải chăng sự điên loạn đã làm tan rã những đạo quân được trang bị hoàn hảo ấy, và anh không còn là chúa tể của tâm hồn chính mình nữa ư? Người bạn thân yêu, thế giới tội lỗi này không phải là khí hậu dành cho tâm hồn dịu dàng của anh; anh đã giao phó quyền cai quản nó cho nhân tính giả dối, thứ đã tước đi những chiếc lá của nó trước khi mùa đông tới, và phơi bày sự sống run rẩy của anh trước sự đày đọa tàn nhẫn của những cơn gió dữ dội nhất. Phải chăng những đôi mắt dịu dàng ấy, những “kênh dẫn của tâm hồn” ấy đã mất đi ý nghĩa của chúng, hay chúng chỉ vạch trần câu chuyện kinh hoàng về sự lầm lạc của nó qua ánh nhìn trợn trừng? Phải chăng giọng nói ấy không còn “bàn luận những khúc nhạc tuyệt vời” nữa? Thật kinh hoàng, quá đỗi kinh hoàng! Tôi che mắt lại vì khiếp sợ trước sự đổi thay ấy, và những giọt nước mắt trào ra làm chứng cho sự đồng cảm của tôi trước sự sụp đổ không thể tưởng tượng này.

Theo lời thỉnh cầu của tôi, Perdita đã tường thuật lại những hoàn cảnh u sầu dẫn đến biến cố này.

Tâm hồn bộc trực và ngây thơ của Adrian, dẫu được phú bẩm mọi nét duyên dáng tự nhiên, được trang bị những quyền năng trí tuệ siêu việt, không một vết nhơ tì vết nào (trừ phi sự độc lập trong tư duy không sợ hãi của anh được hiểu là một điểm yếu), đã hiến dâng, tựa như một vật tế thần, cho tình yêu của anh dành cho Evadne. Anh đã trao phó cho cô sự gìn giữ những kho báu trong tâm hồn mình, những khát vọng vươn tới sự hoàn mỹ, và những kế hoạch của anh nhằm cải thiện nhân loại. Khi tuổi trưởng thành chớm đến với anh, những đề án và lý thuyết của anh, thay vì bị thay đổi bởi những động cơ cá nhân và sự thận trọng, lại càng thu nhận thêm sức mạnh mới từ những năng lượng mà anh cảm thấy trỗi dậy trong mình; và tình yêu của anh dành cho Evadne càng trở nên bám rễ sâu xa, khi mỗi ngày anh càng thêm chắc chắn rằng con đường anh đang theo đuổi đầy rẫy khó khăn, và anh phải tìm kiếm phần thưởng của mình, không phải ở sự tán dương hay lòng biết ơn từ đồng loại, hầu như không phải ở sự thành công của các kế hoạch, mà là ở sự chuẩn thuận từ trái tim mình, và trong tình yêu cũng như sự đồng cảm của cô, thứ sẽ làm dịu đi mọi nhọc nhằn và đền đáp mọi sự hy sinh.

Trong chốn cô độc, và qua những cuộc lang thang xa rời chốn đông đúc của loài người, anh đã nuôi dưỡng những nhãn quan của mình về việc cải cách chính phủ Anh và nâng cao dân trí. Sẽ thật tốt biết bao nếu anh che giấu những tâm tư tình cảm ấy, cho đến khi anh nắm trong tay quyền lực đảm bảo cho việc thực thi chúng một cách thiết thực. Nhưng anh lại thiếu kiên nhẫn trước những năm tháng phải trôi qua, anh vốn là kẻ bộc trực và không biết sợ hãi. Anh không chỉ đưa ra sự từ chối ngắn gọn đối với những kế hoạch của mẹ mình, mà còn công khai ý định sử dụng ảnh hưởng của bản thân để làm suy yếu quyền lực của tầng lớp quý tộc, tạo ra sự bình đẳng hơn về tài sản và đặc quyền, đồng thời giới thiệu một hệ thống chính phủ cộng hòa hoàn hảo vào nước Anh. Ban đầu, mẹ anh xem những lý thuyết của chúng là những lời cuồng ngôn ngây ngô của sự thiếu kinh nghiệm. Nhưng chúng lại được sắp xếp quá có hệ thống, và các lập luận của anh được hậu thuẫn vững chắc đến mức dù bề ngoài vẫn ra vẻ hoài nghi, bà bắt đầu cảm thấy sợ hãi anh. Bà cố gắng dùng lý lẽ để khuyên nhủ anh, và khi nhận ra anh vô cùng kiên định, bà đâm ra căm ghét anh.

Thật kỳ lạ làm sao, cảm giác này lại có tính lây lan. Sự nhiệt thành của anh đối với cái thiện vốn không hề tồn tại; sự khinh miệt của anh đối với sự thiêng liêng của quyền uy; sự hăng hái và thiếu thận trọng của anh đều đi ngược lại hoàn toàn với quỹ đạo thông thường của cuộc sống; giới thượng lưu thế phiệt sợ hãi anh; lớp trẻ thiếu kinh nghiệm thì không hiểu được sự nghiêm khắc cao ngả trong quan điểm đạo đức của anh, và đâm ra ghét bỏ anh như một sinh thể khác biệt với họ. Evadne chỉ đón nhận các hệ thống của anh một cách lạnh lùng. Cô cho rằng anh đã đúng khi khẳng định ý chí của chính mình, nhưng cô ước gì ý chí đó dễ hiểu hơn đối với đại đa số quần chúng. Cô không hề có chút tinh thần tử đạo nào, và không có ý định san sẻ sự hổ thẹn cùng thất bại của một nhà ái quốc sa cơ lỡ vận. Cô nhận thức rõ sự thuần khiết trong động cơ của anh, sự quảng đại trong tính khí, tình cảm chân thành và mãnh liệt mà anh dành cho cô; và cô nuôi dưỡng một tình cảm sâu sắc đối với anh. Anh đền đáp tinh thần tử tế ấy bằng lòng biết ơn sâu sắc nhất và biến cô thành kho báu chứa đựng mọi hy vọng của mình.

Vào thời điểm này, Lãnh chúa Raymond trở về từ Hy Lạp. Không có hai con người nào lại trái ngược nhau hơn Adrian và ông ta. Với tất cả những sự mâu thuẫn trong tính cách, Raymond dĩ nhiên là một con người thực tế của thế gian. Những đam mê của ông ta rất dữ dội; vì chúng thường lấn át ông ta, ông không phải lúc nào cũng có thể điều chỉnh hành vi của mình theo ranh giới hiển nhiên của tư lợi, nhưng sự thỏa mãn cá nhân ít ra vẫn là mục tiêu tối thượng đối với ông ta. Ông nhìn cấu trúc của xã hội chỉ như một phần của cỗ máy chống đỡ tấm lưới mà cuộc đời ông được vạch ra trên đó. Trái đất được trải ra như một xa lộ dành cho ông; bầu trời được dựng lên như một tán lọng dành cho ông.

Adrian cảm thấy mình là một phần của một tổng thể lớn lao. Anh nhận thức được sự gắn kết không chỉ với nhân loại, mà toàn bộ tự nhiên cũng là thân tộc của anh; những ngọn núi và bầu trời là bạn của anh; những cơn gió trời và muôn thú sinh linh trên đất là bạn chơi của anh; trong khi bản thân anh, là tiêu điểm duy nhất của chiếc gương vĩ đại này, cảm thấy cuộc sống của mình hòa quyện với vũ trụ sinh tồn. Tâm hồn anh chính là sự đồng cảm, và được hiến dâng cho việc tôn thờ cái đẹp và sự hoàn mỹ. Adrian và Raymond giờ đây chạm trán nhau, và một tinh thần thù địch đã trỗi dậy giữa họ. Adrian khinh miệt những nhãn quan chật hẹp của kẻ chính trị gia, và Raymond ôm giữ sự khinh miệt tối cao đối với những viễn cảnh bác ái của nhà nhân đạo.

Sự xuất hiện của Raymond đã hình thành nên cơn bão tàn phá trong một nhát chém toàn bộ những khu vườn hoan lạc và lối đi được che chở mà Adrian hằng tưởng rằng anh đã bảo đảm cho bản thân, như một chốn dung thân tránh xa thất bại và sự nhục mạ. Raymond, người giải phóng Hy Lạp, người chiến binh duyên dáng, kẻ mang trong dáng điệu một chút sắc thái của tất cả những gì đặc trưng cho khí hậu quê hương mà Evadne vô cùng trân quý—Raymond đã được Evadne yêu. Bị ngợp trước những cảm xúc mới mẻ của mình, cô không dừng lại để chiêm nghiệm chúng, hay điều chỉnh hành vi của bản thân bằng bất kỳ tâm tình nào ngoại trừ thứ cảm xúc độc tài bất ngờ cướp đoạt ngai vàng trái tim cô. Cô khuất phục trước ảnh hưởng của nó, và hậu quả quá đỗi tự nhiên trong một tâm hồn không hòa nhịp với những cảm xúc dịu dàng chính là, sự quan tâm của Adrian bắt đầu trở nên ghê tởm đối với cô. Cô đâm ra thất thường; thái độ dịu dàng của cô dành cho anh bị thay thế bởi sự cay nghiệt và lạnh lùng cự tuyệt. Khi nhận ra lời kêu gọi cuồng loạn hoặc thảm thiết từ gương mặt biểu cảm của anh, cô sẽ mềm lòng và chốc lát khôi phục lại sự tử tế ngày xưa. Nhưng những sự dao động này đã làm rung chuyển tận gốc tâm hồn của vị thiếu niên nhạy cảm; anh không còn cho rằng thế giới thuộc về quyền kiểm soát của mình, vì anh sở hữu tình yêu của Evadne; anh cảm nhận trong từng sợi dây thần kinh rằng những cơn bão dữ dội của vũ trụ tâm lý đang chực chờ tấn công thể xác mỏng manh vốn đang run rẩy trước dự cảm về sự giáng lâm của nó.

Perdita, lúc bấy giờ đang cư ngụ cùng Evadne, đã chứng kiến nỗi thống khổ mà Adrian phải chịu đựng. Cô yêu quý anh như một người anh trai lớn tử tế; một người thân để dìu dắt, bảo vệ và dạy dỗ cô, mà không mang theo sự độc tài quá đỗi thường thấy của quyền phụ huynh. Cô sùng bái những phẩm đức của anh, và với sự pha trộn giữa khinh miệt và căm phẫn, cô nhìn thấy Evadne chất chồng nỗi buồn tang tóc lên đầu anh, vì lợi ích của một kẻ hầu như chẳng buồn đoái hoài đến cô. Trong sự tuyệt vọng cô độc, Adrian thường tìm đến em gái tôi, và dùng những lời lẽ ẩn ý để bày tỏ sự khốn khổ của mình, trong khi sự kiên cường và nỗi thống khổ cùng chia sẻ ngai vàng tâm trí anh. Chẳng mấy chốc, than ôi! một kẻ đã chiến thắng. Sự tức giận không hề chiếm chút cảm xúc nào của anh. Anh nên tức giận với ai chứ? Không phải với Raymond, kẻ chẳng hề hay biết về nỗi khổ đau mà ông ta gây ra; không phải với Evadne, vì cô ấy mà tâm hồn anh khóc ra những giọt máu mắt—cô gái tội nghiệp bị lầm đường lạc lối, cô là nô lệ chứ chẳng phải bạo chúa, và giữa nỗi thống khổ của chính mình, anh vẫn xót thương cho số phận tương lai của cô. Có lần một đoạn viết của anh rơi vào tay Perdita; nó đẫm những giọt nước mắt—bất cứ ai cũng có thể làm ướt nó bằng những giọt lệ tương tự—

“Cuộc đời”—nó bắt đầu thế này—“không phải là thứ mà những nhà tiểu thuyết miêu tả; bước đi qua những nhịp điệu của một điệu nhảy, và sau nhiều vòng quay tiến đến hồi kết, khi những vũ công có thể ngồi xuống và nghỉ ngơi. Chừng nào còn sự sống thì còn hành động và đổi thay. Chúng ta tiếp tục tiến bước, mỗi tư tưởng gắn kết với ý niệm đã sinh ra nó, mỗi hành động gắn liền với một hành động trước đó. Không có niềm vui hay nỗi buồn nào chết đi mà không để lại hậu duệ, thứ mãi mãi sinh sôi và được sinh sôi, dệt nên sợi dây xích tạo nên cuộc đời chúng ta:

Un dia llama à otro dia

y asi llama, y encadena

llanto à llanto, y pena à pena.

Quả thực sự thất vọng chính là vị thần hộ mệnh của đời người; nàng ngự trị tại ngưỡng cửa của thời gian chưa thành hình và điều phối các sự kiện khi chúng xuất hiện. Có lần trái tim tôi từng ngự trị nhẹ nhàng trong lồng ngực; toàn bộ vẻ đẹp của thế giới này càng trở nên tươi đẹp gấp bội, được chiếu rọi bởi ánh dương tỏa ra từ chính tâm hồn tôi. Ôi cớ sao tình yêu và sự lụi tàn lại luôn gắn kết mãi mãi trong giấc mộng trần thế này của chúng ta? Để rồi khi chúng ta biến trái tim mình thành hang ổ cho con mãnh thú có vẻ ngoài dịu dàng ấy, người bạn đồng hành của nó liền bước vào cùng và không thương tiếc tàn phá những gì đáng lẽ đã có thể là một mái ấm và một chốn nương thân.”

Dần dần sức khỏe của anh bị lung lay bởi nỗi thống khổ, và rồi trí tuệ của anh cũng đầu hàng trước sự cai trị bạo tàn ấy. Phong thái của anh trở nên hoang dại; có lúc anh hung dữ, có lúc lại chìm đắm trong nỗi u sầu câm lặng. Đột nhiên Evadne rời London đi Paris; anh đuổi theo, và bắt kịp cô khi con thuyền sắp sửa nhổ neo; không ai biết chuyện gì đã diễn ra giữa họ, nhưng Perdita chưa từng gặp lại anh kể từ đó; anh sống trong cảnh ẩn dật, chẳng ai biết ở nơi đâu, được chăm sóc bởi những con người do mẹ anh lựa chọn cho mục đích đó.