[TIÊU ĐỀ CHƯƠNG]: Chương I.

Ngươi có nghe thấy tiếng rít ào ạt của cơn bão đang tới gần không? Ngươi có thấy những tầng mây đang rẽ lối, và sự hủy diệt đầy tai ương, ảm đạm đang trút xuống mặt đất tiêu điều này chăng? Ngươi có thấy tia chớp đánh xuống và bị làm cho điếc tai bởi tiếng thét gào từ bầu trời theo sau cú giáng đó không? Ngươi có cảm thấy mặt đất rung chuyển và nứt toác với những tiếng rên rỉ đớn đau, trong khi bầu không khí tràn ngập tiếng thét gào và khóc than — tất cả đều loan báo những ngày cuối cùng của nhân loại? Không! Không có điều nào trong số ấy đồng hành cùng sự sụp đổ của chúng ta cả! Bầu không khí dịu ngọt của mùa xuân, tỏa ra từ tổ ấm đượm hương của tạo hóa, bao trùm lấy mặt đất xinh tươi — nơi đang bừng tỉnh như một người mẹ trẻ chuẩn bị kiêu hãnh dẫn dắt những đứa con diễm lệ của mình ra mắt người cha bấy lâu vắng bóng. Những chồi non trang hoàng cho cây cối, hoa trái tô điểm cho mặt đất: những cành cây sẫm màu, căng nhựa theo mùa, vươn nở thành lá, và tán lá muôn màu của mùa xuân, uốn lượn và ca hát trong gió nhẹ, hân hoan trước hơi ấm dịu dàng của bầu trời không một bóng mây: những con suối róc rách chảy, biển cả phẳng lặng không gợn sóng, và những mũi đất nhô cao in bóng xuống làn nước phẳng lì; chim chóc bừng tỉnh trong những cánh xám, trong khi nguồn thức ăn dồi dào cho cả người lẫn vật trồi lên từ lòng đất tối tăm. Nỗi đau và cái ác ở đâu? Không nằm trong bầu không khí tĩnh lặng hay đại dương cuồn cuộn; không ở trong rừng sâu hay đồng ruộng màu mỡ, cũng chẳng ở loài chim làm vang vọng núi rừng bằng tiếng hót, hay ở muôn loài đang phơi mình trong ánh nắng giữa chốn trù phú.

Kẻ thù của chúng ta, tựa như tai họa trong sử thi Homer, đã giẫm đạp lên trái tim chúng ta, mà không một âm thanh nào dội lại từ những bước chân của ả —

Tràn lan tai họa khắp cõi đất, cõi đài,

Bệnh tật bủa vây kiếp người mong manh,

Suốt trưa, suốt đêm, chúng lướt đi vô hình,

Lặng lẽ — quyền năng tối cao chẳng cho cất tiếng.

Thuở nào, con người từng là đứa con cưng của Đấng Tạo Hóa, như lời vị thánh vị ca đã hát: “Chúa đã làm cho con người kém hơn các thiên thần một chút, và đội lên đầu con người mão triều thiên vinh quang và danh dự. Chúa ban cho con người quyền cai trị công việc tay Ngôn làm, và đặt muôn vật dưới chân con người.” Thuở ấy là thế; còn giờ đây, con người có phải là chúa tể của muôn loài không?

Hãy nhìn hắn xem — ha! Ta nhìn thấy dịch bệnh! Ả đã bao trùm lấy hình hài hắn, nhập thể vào da thịt hắn, quấn quýt lấy sinh mệnh hắn, và làm cho đôi mắt luôn hướng về thiên đàng của hắn phải mù lòa. Hỡi con người, hãy nằm xuống trên mặt đất rải đầy hoa; hãy từ bỏ mọi quyền đòi hỏi đối với gia tài của ngươi, thứ duy nhất ngươi có thể sở hữu từ đó chỉ là căn hầm nhỏ mà người chết đòi hỏi. Dịch bệnh là bạn đồng hành của mùa xuân, của ánh nắng và sự trù phú. Chúng ta không còn chiến đấu với ả nữa. Chúng ta đã quên mất mình từng làm gì khi ả chưa xuất hiện. Ngày xưa, những hạm đội từng rẽ sóng đại dương khổng lồ giữa xứ Ấn Độ và hai cực chỉ để chở những món xa xỉ phẩm nhỏ nhặt. Con người từng dấn thân vào những cuộc hành trình hiểm nguy để sở hữu những thứ vụn vặt lấp lánh của trân gian, là ngọc ngà và vàng bạc. Lao động của con người bị phung phí — sinh mệnh con người bị xem như cỏ rác. Giờ đây, sự sống là tất cả những gì chúng ta khao khát; rằng cỗ máy bằng da bằng thịt này, với các khớp nối và lò xo còn hoạt động, vẫn thực hiện các chức năng của nó, rằng chốn dung thân của linh hồn này phải có khả năng chứa đựng người chủ của nó. Tâm trí chúng ta, từng trải rộng khắp vô số tầng trời và những sự kết hợp tận cùng của tư duy, nay đã rút lui đằng sau bức tường thịt thà này, chỉ khao khát bảo toàn sự yên ổn của nó mà thôi. Quả thật, chúng ta đã bị hạ nhục đến mức cùng cực.

Ban đầu, sự gia tăng của bệnh tật vào mùa xuân lại mang đến thêm nhọc nhằn cho những ai trong chúng ta, những người hãy còn được dung tha cho sự sống, dành thời gian và tâm trí cho đồng loại. Chúng ta tự vực dậy để đối mặt với nhiệm vụ: “giữa chốn tuyệt vọng, chúng ta vẫn thực hiện những hoài bão của niềm tin.” Chúng ta bước ra với quyết tâm đương đầu cùng kẻ thù. Chúng ta giúp đỡ người bệnh, an ủi kẻ đau buồn; quay lưng lại với những đám đông đã chết để hướng về số ít những kẻ còn sống sót, với một nguồn năng lượng khát khao tựa như quyền năng, chúng ta ra lệnh cho họ — hãy sống. Trong khi đó, dịch bệnh vẫn ngự trị tối cao và cười nhạo chúng ta một cách khinh miệt.

Có ai trong số các độc giả của ta từng quan sát đống đổ nát của một tổ kiến ngay sau khi nó bị phá hủy chưa? Ban đầu, nó trông hoàn toàn vắng bóng những cư dân cũ; chỉ một lát sau, ngươi sẽ thấy một con kiến đang giãy giụa bò qua lớp đất bị xới tung; rồi chúng xuất hiện trở lại từng đôi, từng ba, chạy ngược chạy xuôi để tìm kiếm những người bạn đồng hành đã mất. Chúng ta trên cõi đời này cũng y như vậy, ngẩn ngơ kinh hoàng trước hậu quả của cơn dịch tể. Những chốn dung thân trống rỗng của chúng ta vẫn còn đó, nhưng những chủ nhân thì đã tụ hội về chốn âm ti mờ mịt.

Khi các quy tắc trật tự và sức ép của luật pháp tiêu tan, một số người bắt đầu do dự và kinh ngạc phá vỡ những lề thói quen thuộc của xã hội. Những cung điện bị bỏ hoang, và kẻ nghèo cuối cùng cũng dám đường hoàng bước vào những căn phòng lộng lẫy — nơi mà ngay cả đồ đạc và trang hoàng bên trong cũng là một thế giới hoàn toàn xa lạ đối với hắn. Người ta nhận ra rằng, dẫu thoạt đầu việc đình trệ mọi luồng giao lưu tài sản đã đẩy những kẻ vốn sống nhờ vào các nhu cầu phù phiếm của xã hội vào cảnh nghèo đói đột ngột và hãi hùng, thì nay, khi các ranh giới sở hữu tư nhân đã bị san bằng, những sản phẩm do sức lao động con người làm ra hiện vẫn còn thừa thãi, vượt xa mức mà phần dân số còn lại có thể tiêu thụ. Đối với một số người nghèo, đây là một điều hân hoan khôn tả. Giờ đây tất cả chúng ta đều bình đẳng; những dinh thự tráng lệ, thảm lót xa hoa và giường nệm êm ái đều nằm trong tầm tay của mọi người. Xe ngựa và súc vật, vườn tược, tranh vẽ, tượng điêu khắc và những thư viện vương giả — tất cả đều có thừa thãi, thậm chí dã dượi, và chẳng có gì ngăn cản mỗi người tự chiếm lấy phần của mình. Giờ đây tất cả chúng ta đều bình đẳng; nhưng ngay gần đó lại là một sự bình đẳng còn san bằng triệt để hơn, một trạng thái nơi sắc đẹp, sức mạnh và trí tuệ sẽ trở nên vô nghĩa hệt như sự giàu sang và dòng dõi. Nấm mồ đang há miệng chờ tất cả chúng ta, và viễn cảnh ấy ngăn cản bất kỳ ai trong chúng ta tận hưởng sự nhàn hạ và trù phú đang phơi bày ra theo một cách thức đầy kinh hoàng.

Thế nhưng, sắc hoa vẫn chưa phai trên má những đứa con thơ của tôi; và Clara lớn lên theo năm tháng, không bị vấy bẩn bởi bệnh tật. Chúng ta không có lý do gì để cho rằng vị trí của Lâu đài Windsor đặc biệt lành mạnh, bởi vì nhiều gia đình khác cũng đã chết gục dưới mái nhà của nó; do đó, chúng ta sống mà không có bất kỳ sự phòng ngừa đặc biệt nào; nhưng dường như chúng ta vẫn sống trong sự bình an. Nếu Idris trở nên gầy gò và xanh xao, thì chính sự lo âu đã gây ra sự thay đổi đó; một nỗi lo âu mà ta chẳng tài nào xoa dịu được. Nó chẳng bao giờ phàn nàn, nhưng giấc ngủ và sự thèm ăn đã rời bỏ nàng, một cơn sốt âm ỉ gặm nhấm huyết mạch nàng, sắc mặt nàng ửng đỏ vì bệnh tật và nàng thường khóc thầm một mình; những điềm báo ảm đạm, sự muộn phiền và nỗi kinh hoàng đau đớn đã ăn mòn phần sinh khí bên trong nàng. Ta không thể không nhận ra sự thay đổi này. Ta từng ao ước biết bao rằng mình đã để mặc nàng đi theo con đường riêng, dấn thân vào những công việc vì phúc lợi của người khác để có thể khuây khỏa tâm trí. Nhưng giờ thì đã quá muộn rồi. Ngoài chuyện với một giống loài sắp tuyệt chủng như nhân loại, mọi nhọc nhằn của chúng ta đều đã đi đến hồi kết, nàng lại quá ư yếu ớt; bệnh lao phổi, nếu có thể gọi như vậy, hay đúng hơn là nhịp sống quá mãnh liệt bên trong nàng — thứ đã thiêu đốt ngọn đèn sinh mệnh từ những giờ khắc tinh mơ hệt như Adrian — đã tước đi sức lực đôi chân nàng. Ban đêm, khi có thể rời xa ta mà không bị phát hiện, nàng lang thang khắp ngôi nhà, hoặc thẫn thờ bên giường của lũ trẻ; còn ban ngày thì chìm vào giấc ngủ chập chờn, trong khi những tiếng thì thầm và cái giật mình của nàng tố cáo những giấc mơ bất an đang dằn vò nàng. Khi tình trạng khốn khổ này ngày càng trầm trọng hơn và, bất chấp mọi nỗ lực che giấu của nàng, ngày càng trở nên rõ mồn một, ta đã cố gắng, dẫu vô ích, để khơi dậy lòng dũng cảm và niềm hy vọng trong nàng. Ta không thể lấy làm lạ trước sự mãnh liệt trong nỗi lo âu của nàng; tận sâu thẳm tâm hồn nàng là sự dịu dàng khôn tả; nàng thực sự tin rằng mình sẽ không sống sót qua khỏi ta nếu ta trở thành nạn nhân của thảm họa khổng lồ này, và ý nghĩ đôi khi ấy lại mang đến cho nàng chút khuây khỏa. Trong nhiều năm qua, chúng ta đã cùng nhau bước đi trên đường đời tay trong tay, và dẫu vẫn gắn kết thế này, chúng ta có thể bước vào bóng tối của cái chết; nhưng những đứa con của nàng, những đứa trẻ đáng yêu, tinh nghịch, tràn đầy sức sống — những sinh linh phát tiết từ chính thân thể yêu kiều của nàng — những phần máu thịt của chính nàng — những kẻ lưu giữ tình yêu của chúng ta — dẫu chúng ta có chết đi, thì việc biết rằng chúng vẫn sống trọn kiếp người bình thường cũng là một niềm an ủi lớn lao. Nhưng sự việc sẽ không diễn ra như thế; dẫu trẻ trung và phơi phới nhường nào, chúng rồi cũng sẽ chết, và bị cắt đứt vĩnh viễn khỏi những hy vọng của tuổi trưởng thành, khỏi cái tên kiêu hãnh của một người đàn ông hoàn thiện. Bằng tình mẫu tử, nàng thường hình dung ra những đức tính và tài năng của chúng khi tung hoành trên sân khấu rộng lớn của cuộc đời. Khốn thay cho những ngày tháng cuối cùng này! Thế gian đã già nua, và tất cả cư dân của nó đều mang chung một sự lụi tàn. Còn bàn gì đến thời thơ ấu, tuổi trưởng thành và tuổi già nữa? Tất cả chúng ta đều đứng đây với tư cách là những kẻ cùng gánh chịu những cơn hấp hối cuối cùng của một tạo hóa đã mỏi mòn theo thời gian. Khi đã đến cùng một điểm trên dòng thời gian của thế giới — chẳng còn sự khác biệt nào giữa chúng ta nữa; những danh xưng cha mẹ và con cái đã mất đi ý nghĩa của chúng; những đứa trẻ trai gái giờ đây chẳng khác gì người lớn. Tất cả những điều đó là sự thật; nhưng việc ngấm sâu bài học cay đắng ấy vào lòng lại càng thêm phần đớn đau.

Chúng ta có thể quay về đâu mà không bắt gặp một sự hoang tàn đượm đầy bài học kinh hoàng từ thực tế? Cánh đồng bị bỏ hoang không cày cấy, cỏ dại và những loài hoa sặc sỡ mọc lên khắp lối — hoặc nơi mà một vài thửa ruộng lúa mì còn phơi bày dấu hiệu về những hy vọng sinh tồn của người nông dân, thì công việc đã bị bỏ dở nửa chừng, người cày ruộng đã gục ngã bên chiếc cày; bầy ngựa đã rời bỏ luống cày, và chẳng còn người gieo hạt nào đến bên những xác người; gia súc bơ vơ lang thang khắp các đồng cỏ và qua những lối mòn; đám gia cầm trong chuồng, bị tước đoạt thức ăn hàng ngày, đã trở nên hoang dã — những chú cừu non được sinh ra ngay trong những luồng hoa, và những con bò cái được nhốt trong chốn vương giả của niềm vui. Thưa thớt và bệnh tật, dân làng chẳng còn ra đồng gieo mạ hay gặt hái; mà cứ dật dờ lang thang qua các bãi cỏ, hoặc nằm vạ vật dưới những hàng rào, khi bầu trời khắc nghiệt không dồn họ vào tìm chỗ trú ẩn dưới mái nhà gần nhất. Nhiều kẻ ở lại thì tự giam mình trong cô lập; có người đã tích trữ lương thực để tránh phải rời khỏi nhà; — có kẻ nhẫn tâm bỏ rơi vợ con, tự ảo tưởng rằng họ có thể bảo toàn tính mạng trong sự cô độc hoàn toàn. Kế hoạch của Ryland chính là như thế, và người ta phát hiện ra xác hắn đã chết và bị côn trùng gặm nhấm một nửa, tại một ngôi nhà cách xa mọi nơi khác đến vài dặm, xung quanh chất đống lương thực trong sự thừa thãi vô ích. Những kẻ khác thì thực hiện những chuyến hành trình dài để đoàn tụ với những người mình yêu thương, nhưng khi đến nơi thì chỉ nhận ra họ đều đã chết.

Lucon không còn nổi một ngàn cư dân; và con số ấy vẫn không ngừng suy giảm. Hầu hết bọn họ là người nhà quê lên thành phố để đổi gió; còn người London thì đã tìm về vùng quê. Phần phía đông bận rộn của thị trấn chìm trong tĩnh lặng, hoặc tối đa ngươi chỉ có thể thấy nơi các nhà kho — một nửa vì lòng tham, một nửa vì tò mò — bị lục lọi nhiều hơn là cướp phá: những kiện hàng Ấn Độ quý giá, những chiếc khăn choàng đắt tiền, ngọc ngà và gia vị bị bung ra, vương vãi khắp sàn nhà. Ở vài nơi, chủ nhân của chúng đã canh giữ kho tàng của mình đến hơi thở cuối cùng, và gục chết trước những cánh cổng bị khóa chặt. Những cánh cửa đồ sộ của các nhà thờ kẽo kẹt đung đưa trên bản lề; và lác đác vài xác người nằm bất động trên nền đá. Người phụ nữ khốn khổ, nạn nhân không tình yêu của sự thô lỗ tầm thường, đã lang thang đến bàn trang điểm của bậc mỹ nhân đài các, và khi khoác lên mình bộ cánh lộng lẫy, nàng đã chết ngay trước tấm gương chỉ phản chiếu lại mỗi mình nàng với vẻ ngoài đã biến dạng. Những người phụ nữ có đôi bàn chân ngọc ngà hiếm khi chạm đất trong nhung lụa đã hốt hoảng trốn chạy khỏi ngôi nhà của mình, cho đến khi lạc lối trong những con phố tồi tàn của thủ đô và bỏ mạng ngay thềm cửa của sự nghèo hèn. Trái tim lợm giọng trước muôn vàn thảm cảnh hiện diện; và khi tận mắt chứng kiến một mảnh ghép của sự thay đổi ảm đạm này, tâm hồn tôi lại đau quặn lên vì nỗi sợ hãi về những gì có thể giáng xuống đầu Idris yêu dấu và những đứa con thơ của tôi. Liệu rằng chúng, khi sống sót sau Adrian và tôi, có phải bơ vơ không nơi nương tựa giữa cõi đời này không? Cho đến nay, mới chỉ có tâm trí là phải chịu đựng — liệu ta có thể mãi trì hoãn thời khắc mà thân hình mỏng manh cùng hệ thần kinh nhạy cảm của đứa con cưng thời thịnh vượng ấy — đứa trẻ được nuôi dưỡng trong nhung lụa và giàu sang, người bạn đồng hành của tôi — bị xâm chiếm bởi nạn đói, gian khổ và bệnh tật hay không? Thà chết đi ngay lập tức — thà phóng một nhát dao găm vào ngực nàng, khi vẫn chưa bị vấy bẩn bởi nghịch cảnh phũ phàng, rồi sau đó lại tuốt nó ra đâm vào ngực chính mình! Nhưng không; trong những thời buổi khốn cùng, chúng ta phải chiến đấu chống lại số phận của mình và nỗ lực để không bị chúng quật ngã. Ta sẽ không khuất phục, mà cho đến hơi thở cuối cùng sẽ kiên quyết bảo vệ những người thân yêu của mình khỏi nỗi buồn và sự đau khổ; và nếu cuối cùng ta có bị đánh bại, thì cái chết ấy cũng sẽ không chút nhục nhã. Ta đứng vào chỗ trống, chống lại kẻ thù — kẻ thù vô hình, vô định hình, kẻ đã bao lâu nay vây hãm chúng ta — cho đến nay hắn vẫn chưa tạo ra được một vết thủng nào: ta phải cẩn trọng để hắn không thể ngầm khoét sâu và đột ngột trỗi dậy ngay chính thềm cửa của ngôi đền tình yêu — nơi mà ngày ngày tôi vẫn dâng lên những lễ vật. Cơn đói của Thần Chết giờ đây càng bị kích thích dữ dội hơn bởi sự suy giảm của nguồn lương thực; hay vì trước kia, khi số người sống sót hãy còn đông, người chết ít được đếm đếm một cách sốt sắng hơn? Giờ đây mỗi sinh mệnh là một viên ngọc, mỗi hình hài con người đang thở mang giá trị lớn lao — ôi, lớn lao hơn rất nhiều so với những hình khối điêu khắc tinh xảo nhất từ đá; và sự suy giảm hiển hiện từng ngày, thậm chí từng giờ trong số lượng của chúng ta, đã gieo rắc vào tim nỗi khổ đau đến lợm giọng. Mùa hè này đã dập tắt những hy vọng của chúng ta, con tàu xã hội đã vỡ nát, và chiếc bè tả tơi — thứ đã chở vài kẻ sống sót băng qua đại dương đau khổ — nay đã rách bươm và bị bão tố dập vùi. Con người tồn tại từng đôi, từng ba; con người, với tư cách là cá thể đơn độc có thể ngủ, thức và thực hiện các chức năng động vật, nhưng con người, dẫu tự thân vốn yếu ớt, lại hùng mạnh hơn cả gió hay đại dương khi tụ họp thành bầy đàn; con người, kẻ chinh phục các nguyên tố, chúa tể của tạo hóa, kẻ sánh ngang với các á thần, nay không còn tồn tại nữa.

Vĩnh biệt khung cảnh đậm đà lòng ái quốc, vĩnh biệt tình yêu tự do và phần thưởng xứng đáng của những khát vọng cao đẹp! — vĩnh biệt hội đồng đông đúc vang vọng những lời bàn mưu tính kế của bậc hiền triết, với những bộ luật sắc bén hơn cả lưỡi kiếm được tôi luyện tại Damascus! — vĩnh biệt sự xa hoa vương giả và những buổi lễ rực rỡ chốn chiến trường; những chiếc vương miện nay đã vùi trong bụi đất, và những kẻ đội chúng đang nằm yên trong mồ! — vĩnh biệt ham muốn trị vì và niềm hy vọng chiến thắng; vĩnh biệt tham vọng ngút ngàn, thèm khát lời ca tụng và cơn khát khao sự ủng hộ từ đồng loại! Các quốc gia nay không còn nữa! Không còn hội đồng nào họp bàn cho người chết; không có hậu duệ của một triều đại lừng lẫy nào còn khao khát cai trị cư dân của một nấm mồ hoang; bàn tay của vị tướng quân nay đã lạnh ngắt, và người lính phải đào một cái huyệt yểu mệnh trên chính những cánh đồng quê hương, không được vinh danh, dẫu đang ở tuổi thanh xuân. Chợ búa trống hoác, kẻ tranh cử sự ủng hộ của quần chúng chẳng thể tìm thấy ai để đại diện. Vĩnh biệt những căn phòng khánh tiết rực rỡ sắc màu! — Vĩnh biệt những cuộc vui thâu đêm suốt sáng, cuộc ganh đua xốn xang của sắc đẹp, trang phục đắt tiền và những buổi yến tiệc mừng sinh nhật, vĩnh biệt tước hiệu và chiếc mão vàng! —

Vĩnh biệt những năng lực khổng lồ của con người, — tri thức có thể điều khiển con thuyền ăn nước sâu vượt qua những dòng chảy nghịch ngợm của đại dương vô tận, — khoa học điều hướng quả khinh khí cầu bằng lụa bay qua bầu trời vô định, — quyền năng có thể dựng rào cản ngăn chặn dòng nước xiết và khởi động những bánh xe, xà dầm cùng cỗ máy khổng lồ, thứ có thể tách đôi đá granite hay cẩm thạch và biến những ngọn núi thành đồng bằng!

Vĩnh biệt nghệ thuật, — vĩnh biệt sự hùng biện, thứ đối với tâm trí con người chẳng khác nào gió với biển cả, khuấy động rồi lại làm cho phẳng lặng; — vĩnh biệt thi ca và triết học thâm sâu, bởi trí tưởng tượng của con người đã lạnh ngắt và tâm trí tò mò của hắn không còn có thể chiêm nghiệm về những kỳ quan của sự sống, vì “chẳng có công việc, mưu kế, tri thức hay sự khôn ngoan nào trong mồ mả nơi ngươi sắp đi đến!” — vĩnh biệt những công trình kiến trúc yểu điệu — thứ với tỷ lệ hoàn hảo đã vượt qua những hình thù thô kệch của tự nhiên, những dãy kiến trúc Gothic trổ hoa và Saracen khối lớn, vĩnh biệt chiếc cổng vòm sừng sững và mái vòm huy hoàng, cột rãnh soi với thức cột Corinth, Ionic hoặc Doric, hàng hiên và kiến trúc dầm chồng tuyệt mỹ — nơi sự hòa hợp về hình dáng đối với mắt cũng giống như sự hòa âm đối với tai! — vĩnh biệt nghệ thuật điêu khắc, nơi cẩm thạch tinh khiết mô phỏng da thịt con người, và trong biểu cảm mềm mại của những đường nét tinh tuyển từ hình thể nhân loại, vị thần hiện lên rạng rỡ! — vĩnh biệt hội họa, tâm tình tinh tế cùng tri thức uyên bác của tâm hồn người nghệ sĩ trên những bức tranh canvas — vĩnh biệt những khung cảnh thiên đàng, nơi cây cối mãi xanh tươi và bầu không khí ngát hương ngự trị trong ánh hào quang vĩnh cửu: — vĩnh biệt hình thù được đúc kết của bão tố, sự náo động cuồng loạn nhất của tự nhiên muôn thuở được giam cầm trong chiếc khung hẹp, ôi vĩnh biệt! Vĩnh biệt âm nhạc và tiếng ca; vĩnh biệt sự kết hợp của các nhạc cụ, nơi sự hòa quyện giữa êm dịu và chói tai dung hợp thành khúc âm thanh ngọt ngào, chắp đôi cánh cho những người lắng nghe đang thổn thức, để họ có thể leo lên thiên đàng và học hỏi những niềm vui ẩn giấu của các đấng vĩnh hằng! — Vĩnh biệt sân khấu quen thuộc; một vở bi kịch chân thực hơn đang được trình diễn trên sân khấu rộng lớn của thế gian, khiến cho những nỗi buồn giả tạo phải hổ thẹn: vĩnh biệt kịch thanh tao và gã hề hạ lưu! — Con người sẽ chẳng thể cười cợt được nữa. Hỡi ôi! Liệt kê những món trang sức của nhân loại chính là để qua những gì đã mất, ta thấy được con người vĩ đại nhường nào. Mọi chuyện đã chấm hết rồi. Hắn thực cô đơn; hệt như thủy tổ của chúng ta bị trục xuất khỏi Địa Đàng, hắn ngoái nhìn khung cảnh mà mình vừa rời bỏ. Những bức tường cao của nấm mồ và thanh gươm lửa của dịch bệnh đang nằm chắn giữa nơi đó và hắn. Hệt như thủy tổ của chúng ta, toàn bộ trái đất bày ra trước mắt hắn, một hoang mạc mênh mông. Yếu ớt và không nơi nương tựa, hãy để hắn lang thang qua những cánh đồng nơi lúa mì không được gặt đang đứng trong sự trù phú cằn cỗi, qua những tán rừng do cha ông hắn trồng, qua những thị trấn được xây dựng để phục vụ cho hắn. Hậu duệ không còn nữa; danh vọng, tham vọng và tình yêu chỉ là những từ ngữ vô nghĩa; hãy cứ như loài vật đang gặm cỏ ngoài đồng, hỡi kẻ bị bỏ rơi, hãy nằm xuống khi chiều tà buông xuống, không hay biết gì về quá khứ, chẳng bận tâm gì đến tương lai, bởi chỉ từ sự dốt nát ngây thơ ấy, ngươi mới có thể hy vọng tìm thấy sự bình yên!

Niềm vui tô điểm cho mọi hành động và suy nghĩ bằng sắc màu của chính nó. Kẻ hạnh phúc không cảm thấy nghèo đói — bởi sự hoan hỉ tựa như chiếc áo choàng dệt bằng vàng, đội lên đầu họ những viên ngọc quý giá vô giá. Sự tận hưởng đóng vai trò đầu bếp cho bữa ăn đạm bạc của họ, và pha trộn sự say sưa vào thứ thức uống giản dị. Niềm vui rải hoa hồng lên chiếc giường cứng nhắc, và biến nhọc nhằn thành thảnh thơi.

Nỗi buồn nhân đôi gánh nặng trên tấm lưng cùm cụp; gieo rắc gai nhọn vào chiếc gối cứng đầu; pha mật đắng vào nguồn nước; tăng thêm vị mặn cho chiếc bánh mì cay đắng; khoác lên người họ những Rách rưới và rải tro tàn lên những mái đầu trần trụi. Trước nỗi đau khổ không thể cứu vãn của chúng ta, mọi bất tiện nhỏ nhặt và vặt vãnh đều ập đến với sức mạnh gia tăng; chúng ta đã gồng mình để chịu đựng sức nặng tựa Atlas trút lên vai; chúng ta gục ngã dưới chiếc lông vũ tẻ nhạt mà số phận ném vào, “con châu châu cũng trở thành gánh nặng.” Nhiều kẻ sống sót vốn lớn lên trong nhung lụa — người hầu của họ đã đi mất, quyền uy sai khiến tiêu tan như những bóng ma không có thật; ngay cả người nghèo cũng phải chịu đựng đủ mọi sự thiếu thốn, và ý nghĩ về một mùa đông nữa giống như mùa đông trước đã mang lại sự kinh hoàng cho tâm trí chúng ta. Chẳng lẽ việc chúng ta phải chết vẫn chưa đủ, mà còn phải gánh thêm nhọc nhằn? — chẳng lẽ chúng ta phải chuẩn bị bữa tiệc tang lễ của chính mình bằng lao động, và với những công việc đồng áng thô bỉ, chất củi lên những lò sưởi đã lạnh ngắt — chẳng lẽ chúng ta phải bằng những đôi bàn tay nô lệ để may vá những bộ trang phục chẳng mấy chốc sẽ trở thành chiếc khăn tử thi của chính mình?

Không đời nào! Chúng ta chẳng mấy chốc sẽ chết, vậy thì hãy tận hưởng trọn vẹn hương vị phần đời còn lại của mình. Hỡi những lo toan đê tiện, hãy xéo đi! Những lao động tôi tớ và nỗi đau đớn, dẫu tự thân vốn nhỏ nhặt nhưng lại quá khổng lồ đối với sức lực kiệt quệ của chúng ta, sẽ không chiếm chút phần nào trong sự tồn tại phù du này. Vào buổi bình minh của thời gian, khi mà cũng giống như lúc này, con người sống theo gia đình chứ không phải theo bộ tộc hay quốc gia, họ được đặt vào một vùng khí hậu ôn hòa, nơi đất mẹ nuôi sống họ chẳng cần cày cấy, và bầu không khí dịu ngọt ôm trọn những đôi chân đang nghỉ ngơi của họ bằng hơi ấm dễ chịu hơn cả giường nệm êm ái. Phương Nam chính là quê hương của loài người; xứ sở của hoa quả, đáng yêu đối với con người hơn là nữ thần Ceres nhọc nhằn của phương Bắc, — của những cành cây vươn dài như mái điện ngọc, của những chiếc giường hoa hồng, và những chùm nho làm dịu cơn khát. Ở đó chúng ta chẳng cần phải sợ lạnh lẽo và đói khát.

Hãy nhìn nước Anh xem! Cỏ mọc cao ngút trong các đồng cỏ; nhưng chúng ẩm ướt và lạnh lẽo, chẳng phải là chốn ngủ nghỉ phù hợp cho chúng ta. Lúa mì thì chúng ta chẳng có, và trái cây sống không thể nuôi nổi chúng ta. Chúng ta phải tìm kiếm củi lửa trong lòng đất, bằng không bầu không khí khắc nghiệt sẽ khiến chúng ta ngập tràn những bệnh thấp khớp và nhức mỏi. Chỉ riêng sức lao động của hàng trăm ngàn người mới có thể biến góc trời khắc nghiệt này thành nơi ở thích hợp cho một con người. Vậy thì hãy về phương Nam, về với ánh mặt trời! — nơi thiên nhiên nhân từ, nơi thần Jove đã trút xuống những sản vật từ chiếc sừng của Amalthea, và mặt đất là một khu vườn.

Hỡi nước Anh, nơi từng là cái nôi của sự ưu tú và trường học của bậc hiền triết, con cái ngươi đã ra đi, vinh quang của ngươi đã phai tàn! Ngươi, nước Anh, từng là niềm kiêu hãnh của nhân loại! Ít ỏi sự ưu ái được Đấng Tạo Hóa dành cho ngươi, hỡi Hòn đảo phương Bắc; một mảnh canvas rách rưới tự nhiên, được con người tô điểm bằng những màu sắc xa lạ; nhưng những sắc thái mà hắn ban cho đã phai mờ, không bao giờ có thể hồi sinh được nữa. Thế nên chúng ta phải rời bỏ ngươi, hỡi kỳ quan của thế giới; chúng ta phải vĩnh biệt những đám mây, cái lạnh và sự khan hiếm của ngươi mãi mãi! Những trái tim nam nhi của ngươi đã lặng im; câu chuyện về quyền lực và tự do của ngươi đã đi đến hồi kết! Bị tước đoạt con người, hỡi hòn đảo nhỏ bé! những con sóng đại dương sẽ quật cường ngươi, và con quạ đen sẽ vỗ cánh bay lượn trên ngươi; đất đai của ngươi sẽ là nơi sinh sôi của cỏ dại, bầu trời của ngươi sẽ che chở cho sự cằn cỗi. Ngươi vốn chẳng nổi tiếng vì đóa hồng Ba Tư, hay quả chuối của phương Đông; chẳng vì những làn gió ngát hương của Ấn Độ hay những rừng mía của châu Mỹ; chẳng vì những giàn nho hay hai vụ mùa trong năm, chẳng vì những làn gió xuân hay mặt trời chí tuyến — mà vì con cái của ngươi, sự chăm chỉ không mệt mỏi và những khát vọng cao cả của họ. Họ đã đi rồi, và ngươi cũng đang bước đi cùng họ trên con đường mòn quen thuộc dẫn đến sự lãng quên, —

Vĩnh biệt, Hòn đảo u sầu, vĩnh biệt, vinh quang định mệnh của ngươi

Đã tổng kết, cộng lại và bị xóa sạch trong câu chuyện này.