Khi mùa xuân tới, hầu như buổi tối nào Germinie cũng nói với Jupillon: "Hay là chúng mình đi ra tận đầu cánh đồng nhỉ?"
Jupillon sẽ mặc chiếc áo sơ mi bằng vải flannel thêu ô vuông đỏ đen, đội chiếc mũ nhung đen, rồi họ cùng lên đường hướng về nơi mà người dân trong khu phố vẫn gọi là "đầu cánh đồng."
Họ đi ngược dốc Chaussée Clignancourt, cùng dòng người Paris từ khu ngoại ô đổ xô ra để hít thở chút không khí trong lành, tiến về khoảng trời rộng lớn đang mở ra ngay trên mặt vỉa hè ở đỉnh con dốc, nằm giữa hai dãy nhà và không bị che khuất gì ngoài những chuyến xe buýt thỉnh thoảng chạy qua. Không khí dần dịu mát và ánh nắng chỉ còn chiếu trên những mái nhà và ống khói. Tựa như từ một cánh mở lớn dẫn vào vùng thôn dã, từ tận cuối con đường và từ bầu trời phía xa, một luồng gió của không gian khoáng đạt và tự do thổi tới.
Đến Château-Rouge, họ bắt gặp cái cây đầu tiên, tán lá đầu tiên. Rồi tới phố Rue du Château, đường chân trời mở ra trước mắt họ với một vẻ đẹp chói lọi. Những cánh đồng trải dài tít tắp ở phía xa, lấp lánh mờ ảo trong màn sương vàng phủ đầy bụi lúc bảy giờ tối. Cạn thiên nhiên rung rinh trong lớp bụi ánh sáng ban ngày còn sót lại sau buổi hoàng hôn, phủ lên thảm cỏ xanh mà nó che khuất và những ngôi nhà mà nó nhuộm một màu hồng phớt.
Họ thường đi xuống con lối đi bộ được vẽ chằng chịt những ô lò cò bằng than củi, dọc theo những bức tường dài thỉnh thoảng có cành cây rủ xuống, qua những dãy nhà riêng biệt có khoảng sân nhỏ đan xen. Bên trái họ là những ngọn cây lấp lánh ánh sáng, những chòm lá sum suê bị xuyên thủng bởi những tia nắng chiều tà, hắt những đường ánh sáng rực như lửa qua những thanh cửa sắt. Tiếp sau những khu vườn là những hàng rào cây bụi, những mảnh đất rao bán, những tòa nhà dang dở mọc lên dọc theo các tuyến phố dự hoạch đang vươn những bức tường lởm chởm ra khoảng không trống trải, dưới chân là những đống vỏ chai vỡ; những ngôi nhà lớn, thấp tầng, trát vữa, với những ô cửa sổ treo đầy lồng chim và vải vác, cùng ống thoát nước hình chữ Y ở mỗi tầng; và những lối mở vào các khoảng sân trông như chuồng trại, điểm xuyết những gò đất nhỏ nơi lũ dê đang gặm cỏ.
Họ dừng chân ở chỗ nọ chỗ kia để ngắm hoa, hít hà hương thơm của khóm tử đinh hương còi cọc mọc trong một con ngõ hẹp. Germinie thỉnh thoảng ngắt một chiếc lá đi đường và đưa lên miệng nhai.
Những đàn én vui mừng bay lượn điên cuồng thành từng vòng tròn và những hình thù kỳ ảo trên đầu cô. Những chú chim hót vang. Bầu trời đáp lại những chiếc lồng chim. Cô nghe thấy vạn vật xung quanh đang cất tiếng ca, và trao ánh mắt vui tươi nhìn những người phụ nữ mặc áo lót mỏng bên ô cửa sổ, những người đàn ông mặc áo sơ mi cộc tay trong những khu vườn nhỏ, những người mẹ ngồi trước thềm cửa với đứa con nhỏ quấn quýt bên chân.
Nhưng đến vùng công sự, niềm vui trong cô lại trỗi dậy. Cô cùng Jupillon đi ra ngồi sườn dốc của ụ đất phòng thủ. Bên cạnh cô là vô số gia đình, những người thợ nằm bò sát đất, những người sống bằng tiền trợ cấp ít ỏi đang dòm ngó đường chân trời qua ống nhòm, những triết gia của chốn bần hàn lưng còng gập xuống, hai tay chống lên đầu gối, khoác trên mình những chiếc áo bợt bám đầy dầu mỡ đặc trưng của tuổi già, và đội những chiếc mũ đen đã ngả màu đỏ quạch như chính bộ râu đỏ của họ.
Dưới chân dốc là điểm chấm dứt của mặt đường lát đá. Tiếp nối con đường ấy là một lối đi rộng, trắng phau, ngập bột phấn và bụi bặm, làm từ gạch vụn, mảnh thạch cao cũ, bột vôi và gạch vỡ; một con đường lún sâu với những vệt bánh xe sâu hoắm, bị mài nhẵn ở rìa bởi vành sắt của những bánh xe khổng lồ chở đá đẽo. Tại nơi đó bắt đầu xuất hiện những thứ tụ tập ở chốn tận cùng Paris, những thứ sinh sôi ở nơi cỏ không thể mọc, một trong những cảnh quan khô cằn mà các thành phố lớn tạo ra xung quanh mình, vành đai ngoại ô nội vi đầu tiên nơi thiên nhiên đã kiệt quệ, đất đai cằn cỗi, ruộng đồng rải đầy vỏ hàu. Xa hơn nữa là một vùng hoang vu của những khoảng sân nửa kín nửa hở bày la liệt xe cộ với những cặp càng chổng ngược lên bầu trời, những xưởng đẽo đá, những nhà xưởng làm bằng ván gỗ, những ngôi nhà thợ thuyền dang dở thủng lỗ chỗ và phơi mình dưới ánh sáng, giương cao ngọn cờ của thợ xây, những bãi cát trắng xám ngút ngàn, những mảnh vườn rau được căng dây chia ô, và ở vùng trũng hơn là những vũng lầy mà sườn đường dốc xuống với la liệt những hòn sỏi nhỏ.
Chẳng mấy chốc họ sẽ đến chiếc đèn lồng cuối cùng treo trên cột xanh. Mọi người vẫn đang qua lại xung quanh họ. Con đường nhộn nhịp và làm thỏa lòng người ngắm. Họ gặp những người phụ nữ cầm gậy cho chồng, những cô nàng lorette váy lụa tì tay vào cánh tay của người anh trai mặc áo blu, những bà lão mặc váy vải gingham sặc sỡ đi lại khoanh tay trước ngực, tận hưởng khoảnh khắc nghỉ ngơi sau lao động. Những người thợ thủ công đang kéo lũ trẻ ngồi trong những chiếc xe đẩy nhỏ, những chú nhóc xách cần câu trở về sau buổi câu cá ở Saint-Ouen, và những người đàn ông lẫn phụ nữ tay kéo lê những nhành hoa keo nở rộ gắn vào đầu gậy.
Thỉnh thoảng một người phụ nữ mang thai đi qua, dang tay đón đứa con hãy còn nhỏ bé, in bóng dáng nghén ngọc của mình lên bức tường.
Và ai nấy đều di chuyển thong thả, hạnh phúc, với sải bước thể hiện ước muốn níu kéo thời gian, mang theo sự thoải mái vụng về và vẻ thản nhiên vui tươi của những kẻ đi dạo vì niềm vui thích. Chẳng ai vội vã cả, và trên đường chân trời liền mạch, thỉnh thoảng bị cắt ngang bởi làn khói trắng của đoàn tàu hỏa, những nhóm người đi dạo trông như những chấm đen, gần như bất động ở phía xa.
Phía sau Montmartre, họ tới những con hào lớn giống như những ô quảng trường có độ dốc, nơi những lối đi hẹp, xám xịt và chi chít dấu chân đan xen vào nhau. Vài ngọn cỏ vàng úa mọc lác đác ở quanh đó, được làm dịu lại bởi những tia nắng chiều tà mà họ có thể thấy đang rực lửa giữa những ngôi nhà. Và Germinie thích thú ngắm nhìn những người thợ chải len đang làm việc ở đó, những con ngựa kéo đá thả rông trên những cánh đồng trụi cỏ, chiếc quần đỏ chói của những người lính đang chơi bi sắt, lũ trẻ thả diều tạo thành những chấm đen giữa bầu trời trong trẻo. Đi qua tất cả những nơi ấy, họ rẽ qua cây cầu bắc qua đường sắt gần khu ổ chuột của những kẻ nhặt rác, khu của thợ đẽo đá dưới chân đồi Clignancourt. Họ rảo bước thật nhanh qua những ngôi nhà được dựng bằng vật liệu ăn cắp từ những công trình bị phá dỡ, tỏa ra thứ mùi hôi thối của những điều kinh hoàng mà chúng che giấu; những cấu trúc khốn khổ, nửa lều nửa hang ổ ấy mang lại cho Germinie một cảm giác sợ hãi mơ hồ: cô có cảm giác như mọi tội ác của Màn Đêm đang rình rập ở đó.
Nhưng đến vùng công sự, niềm vui trong cô lại trỗi dậy. Cô cùng Jupillon đi ra ngồi sườn dốc của ụ đất phòng thủ. Bên cạnh cô là vô số gia đình, những người thợ nằm bò sát đất, những người sống bằng tiền trợ cấp ít ỏi đang dòm ngó đường chân trời qua ống nhòm, những triết gia của chốn bần hàn lưng còng gập xuống, hai tay chống lên đầu gối, khoác trên mình những chiếc áo bợt bám đầy dầu mỡ đặc trưng của tuổi già, và đội những chiếc mũ đen đã ngả màu đỏ quạch như chính bộ râu đỏ của họ. Không khí ngập tràn những âm điệu phong phú. Phía dưới cô, dưới hào sâu, một ban nhạc đang biểu diễn ở mỗi góc phố. Trước mắt cô là một đám đông đa sắc màu, những chiếc áo blu trắng, lũ trẻ mặc tạp dề xanh chạy lung tung, một trò chơi cưỡi ngựa bắt vòng đang diễn ra, những quán rượu, tiệm bánh ngọt, quầy bán cá chiên và những trường bắn ẩn hiện một nửa trong những lùm cây xanh mát, nơi mọc lên những cột cờ phấp phới quốc kỳ ba màu; và xa hơn nữa, trong lớp sương mù hơi xanh, một hàng ngọn cây đánh dấu vị trí của con đường. Bên phải, cô có thể nhìn thấy Saint-Denis và tòa vương cung thánh đường cao chót vót; bên trái cô, phía trên dãy nhà đang mờ dần, mặt trời đang lặn xuống Saint-Ouen trong một đĩa lửa màu đỏ anh đào, hắt lên bầu trời xám những tia sáng tựa như những cột trụ đỏ chót dường như đang nâng đỡ nó trong sự rung rẩy. Thường thì một quả bóng bay của trẻ em sẽ lướt nhanh qua khoảng trời chói lọi.
Họ đi xuống, bước qua cổng, đi dọc theo các cửa hàng xúc xích Lorraine, những người bán mật ong nguyên tổ, các quán rượu dựng bằng ván, những giàn nho chưa sơn và không một bóng cây xanh, nơi một đám đông ồn ào gồm đàn ông, phụ nữ và trẻ em đang ăn khoai tây chiên, vẹm và tôm sú, cho đến khi họ tới cánh đồng đầu tiên, thảm cỏ xanh đầu tiên: bên rìa thảm cỏ có một chiếc xe đẩy tay chất đầy bánh gừng và kẹo ngậm bạc hà, cùng một người phụ nữ bán ca cao nóng trên chiếc bàn đặt ở rãnh cày. Một xứ sở kỳ lạ, nơi mọi thứ hòa quyện vào nhau — làn khói từ chảo rán và hơi nước buổi tối, tiếng hòn bi sắt đập vào nắp thùng phi và sự tĩnh lặng tỏa ra từ bầu trời, ranh giới thành phố và khung cảnh thôn dã nên thơ, mùi phân chuồng và hương thơm tươi mới của lúa mì xanh, Hội chợ nhân loại vĩ đại và Thiên nhiên! Dù vậy, Germinie vẫn vô cùng thích thú; và khi giục Jupillon đi xa hơn nữa, đi sát rìa đường, cô liên tục bước hẳn vào giữa đám lúa mì để tận hưởng cảm giác tươi mát, dễ chịu của những thân lúa cọ vào đôi bít tất của mình.
Khi trở về, lúc nào cô cũng muốn được leo lên sườn dốc một lần nữa. Lúc đó mặt trời đã khuất dạng và bầu trời chuyển sang màu xám ở phía dưới, hồng ở giữa và xanh ở phía trên. Đường chân trời sầm lại; từ màu xanh lá, những cây cối chuyển sang màu nâu sẫm rồi hòa vào bầu trời; những mái nhà lợp kẽm của các quán rượu trông như thể đang được ánh trăng chiếu rọi, những ngọn lửa bắt đầu xuất hiện trong bóng tối, đám đông ngả màu xám xịt, và những tấm vải trắng mang sắc thái hơi xanh. Dần dần vạn vật sẽ phai mờ, xóa nhòa, mất đi hình dáng và màu sắc trong tàn tích hấp hối của thứ ánh sáng ban ngày không màu, và xuyên qua màn đêm ngày một dày đặc, tiếng nói của một tầng lớp có cuộc sống bắt đầu từ bóng đêm, cùng tiếng rượu vang bắt đầu cất lời ca hát, sẽ vang lên, hòa lẫn với tiếng lách cách của những chiếc lục lạc. Trên sườn dốc, những ngọn cỏ cao ngả nghiêng trong làn gió nhẹ. Germinie cuối cùng cũng quyết định ra về. Cô rảo bước trở về nhà, ngập tràn trong ảnh hưởng của màn đêm đang buông xuống, buông thả bản thân vào tầm nhìn mơ hồ của những thứ nhìn thấy chập chờn, đi ngang qua những ngôi nhà tối tăm và nhận ra mọi thứ trên đường đi dường như đã trở nên nhợt nhạt hơn — mệt mỏi vì chặng đường dài đi qua những con đường gập ghềnh, và thấy hài lòng với sự mệt mỏi, chậm chạp cùng cảm giác nửa ngất ngây, mang theo sự bình yên ngập tràn trong lồng ngực.
Đến những ngọn đèn lồng đầu tiên thắp sáng trên phố Rue du Château, cô rơi tõm từ giấc mơ xuống mặt vỉa hè.
