Xe taxi hẹn tám giờ rưỡi đến. Lúc này đồng hồ treo tường đã chỉ tám giờ hai mươi rồi. Để không bỏ sót bất kỳ khâu nào trong ngày hôm nay, từ tối hôm qua Tiết đại nương đã cố ý vặn nhanh hơn mười phút, làm việc gì cũng thà sớm còn hơn muộn. Tiết đại nương vểnhh tai lên, bắt bắt từng thứ âm thanh truyền đến từ trong ngõ nhỏ — mặc dù sư phụ Tiết đã sớm bị sai ra cửa lớn để ngóng trông, đề phòng tài xế lái xe không tìm được cổng viện này, bà vẫn không yên tâm, luôn cảm thấy chỉ có mình là người nghe thấy tiếng còi ô tô đầu tiên, và sắp xếp ổn thỏa mọi chi tiết đón dâu.
Sư phụ Tiết thật thà đứng đợi ở cửa lớn. Lẽ ra ông có thể cầm theo ghế nhỏ ngồi ở đó, hoặc dứt khoát ngồi lên bệ sư tử đá bên cạnh cửa lớn, đằng nào thì ô tô con vào trong ngõ đứng lại vẫn còn kịp. Nhưng ông thì không, ông dạng chân ra một chút, hai tay chắp sau lưng, ngẩng cổ nhìn ra đầu ngõ hóng chờ. Lúc này những người đi ngang qua cửa viện của họ phần lớn là cư dân trong ngõ, có người chào hỏi ông, chúc mừng một tiếng, ông liền cười tươi gật đầu đáp lại; có người không quen thuộc lắm, người ta không chào hỏi ông, chỉ là hạ thấp giọng bàn tán với nhau: "Nhìn thấy chưa? Lão lạt ma cưới vợ cho con trai kìa!" "Hừ, hóa ra lão lạt ma là một 'hòa thượng hoa' đấy!" Tai ông điếc không một chút nào, nghe rõ mồn một, thế nhưng trên mặt vẫn duy trì nụ cười đôn hậu, trong lòng cũng không hề tức giận.
Sư phụ Tiết từng làm lạt ma. Ông không hiểu tại sao có người, đặc biệt là một số người trẻ tuổi, lại coi việc làm lạt ma là chuyện thần bí đến thế. Ông sinh ra trong một gia đình lao động nghèo thành phố ở ngoài cửa Cáp Đức Môn (tức Sug Văn Môn) ngõ Hổ Bối Khẩu, được đặt tên là Tiết Vĩnh Tuyền, đứng thứ năm. Cha là người kéo xe ba gác chở hàng mướn cho người ta, mẹ là người cắt cánh hoa cho hiệu hoa lụa. Đối với một gia đình như bọn họ mà nói, phàm là việc có thể kiếm ăn đều là một thứ nghề nghiệp. Đại ca của ông chăn ngựa mướn cho người ta, những con ngựa đó là chuyên để cho người ta thuê chạy vòng quanh khi đi hội chùa Bàn Đào ngoài cửa Tiện Nhị Môn; nhị ca của ông từ nhỏ đã mù một bên mắt, là một tên "chọc một mắt", sau đó trở thành ăn mày, dưới sự sai bảo của "cán đầu" bang ăn mày, mỗi ngày gõ xương sườn trâu, vừa đi dọc phố vừa hát vè: "Đằng kia xin rồi đằng này xin, chưởng quỹ ăn cơm tôi đến rồi... Ấy, chưởng quỹ, ngài đừng giận, sớm cho một cái đi cho sớm!" Hai người chị gái của ông, một người gả cho kẻ dựa vào việc tung "gốc bắp tay" kiếm sống ở hội chùa; người kia gả cho tiểu thương chuyên đi thu gom lông lợn ở nông thôn rồi vào thành bán lại cho tiệm chải. Những việc mà các anh chị này làm, ở tầng lớp xã hội mà Tiết Vĩnh Tuyền sinh sống, mọi người không hề cho là có sự khác biệt sang hèn gì lớn lao, bao gồm cả việc ăn mày của nhị ca, đã được đưa vào sự quản lý của "cán đầu" thì đương nhiên cũng được tính là một nghề nghiệp đàng hoàng. Cho nên, khi hiệu hoa lụa mà Tiết Vĩnh Tuyền học việc phá sản trong cạnh tranh, đại tỷ phu chạy chọt giúp, khiến trụ trì Ô Kim Ba của Long Phúc Tự thu nhận ông, thì không chỉ cả nhà chúc tụng vì điều đó, mà hàng xóm láng giềng xung quanh cũng chỉ có hâm mộ và đố kỵ: làm lạt ma trong một ngôi chùa lớn như Long Phúc Tự, đúng là một nghề nghiệp tốt đẹp nhường nào chứ! Nào ngờ đâu, mấy chục năm sau, vẫn là hậu duệ của những loại gia đình ấy, nay lại hoàn toàn không thể hiểu nổi quan niệm giá trị của thế hệ cha ông họ lúc bấy giờ nữa. Tiết Kỷ Dược vẫn luôn không cho phép cha kể chuyện từng làm lạt ma ra ngoài, kể cả người tân nương sắp được rước vào cửa này, Tiết Kỷ Dược cũng dặn tới dặn lui cha không được nhắc đến đoạn này với cô ấy — thế nhưng, cô ấy không phải là vị khách lâu lâu mới tới, cô ấy sẽ sống lâu dài cùng bố mẹ chồng, cho dù vợ chồng Tiết Vĩnh Tuyền và Tiết Kỷ Dược có ngậm miệng không nhắc tới, thì đại công tử Tiết Kỷ Huy cũng không hề né tránh lịch sử này của cha, Mạnh Chiêu Anh lại càng khó tránh khỏi việc nhắc đến trong lúc trò chuyện phiếm giữa chị em dâu, huống chi lại còn có hàng xóm biết rõ gốc rễ, huống chi trong số hàng xóm lại còn có cái hạng người vô tâm vô phu mà lại ăn nói không kiêng nể gì như Chiêm Lệ Dĩnh. Xem ra, đoạn lịch sử từng làm lạt ma của Tiết Vĩnh Tuyền, sớm muộn gì cũng có khả năng dẫn đến chút sóng gió trong gia đình đây!
Hồi tưởng lại những chuyện xưa khi làm lạt ma, sư phụ Tiết không hề cảm thấy nhục nhã, chỉ cảm thấy bi thương. Thành thật mà nói, lạt ma trong Long Phúc Tự, những năm tháng đó không hề bị xã hội kỳ thị, chỉ là những tiểu lạt ma như ông, cuộc sống thực sự thanh khổ. Sau giải phóng, khi ông từ một lạt ma biến thành một tiểu thương, cuối cùng lại tiến lên thành nhân viên bán hàng của trung tâm thương mại công tư hợp doanh và quốc doanh, có một lần lãnh đạo cửa hàng tìm ông nói chuyện. Vị lãnh đạo đó hoàn toàn không hiểu lạt ma sống như thế nào, những câu hỏi đưa ra dường như đều xuất phát từ một thứ phỏng đoán đơn giản hóa, khiến Tiết Vĩnh Tuyền cảm thấy kinh ngạc; mà câu trả lời thật thà của Tiết Vĩnh Tuyền, ngược lại càng khơi dậy sự ngạc nhiên dữ dội hơn của đối phương. Có một đoạn trong cuộc trò chuyện giữa họ là thế này:
"Lão lạt ma Ô Kim Ba có thường xuyên áp bức các anh tiểu lạt ma không? Ổng đánh cậu có nặng tay không?"
"Ô Kim Ba chưa từng đánh chúng tôi. Ô ấy chỉ dạy chúng tôi tụng kinh, dẫn chúng tôi ra ngoài tụng kinh."
"Lúc tụng kinh ổng có ngồi một bên nghỉ ngơi không, chủ yếu bắt các anh tiểu lạt ma đứng tụng phải không?"
"Ô ấy tụng cùng với chúng tôi. Hồi đó nhà giàu có tang sự, thường đều phải mời hai ba giàn kinh. Giàu hơn chút nữa thì mời bốn giàn, sư sãi một giàn, lạt ma một giàn, đạo sĩ một giàn, ni cô một giàn. Giàu nhất thì mời năm giàn, sư sãi thêm một giàn. Tụng kinh toàn là ngồi tụng. Tám giờ mấy sáng đến là tụng, tụng chừng một tiếng đồng hồ, buổi sáng ba bận, sau một giờ chiều, lại thêm hai bận."
"Tiền chủ nhà cho, các cậu tiểu lạt ma có giành được không? Đều bị cái lão Ô Kim Ba đó nuốt trọn rồi chứ gì?"
"Chúng tôi giành được chứ. Ô Kim Ba dẫn đầu tụng, ô ấy gọi là 'chính tọa', ô ấy nhận nhiều hơn nửa phần tiền. Ví dụ chúng tôi được ba đồng, ô ấy được bốn đồng rưỡi."
"Cậu không thấy đó là bóc lột à? Tại sao ô ấy lại nhận nhiều thế?"
"Thực ra không thấy ô ấy bóc lột chúng ta. Kinh của chúng ta là ô ấy dạy mà!《Quy Nhất Kinh》、《Bạch Độ Mẫu》、《Lục Độ Mẫu》、《Tâm Kinh》 ô ấy đều dạy cho hết. Còn có《Cung Sư Kinh》, rất dài, ô ấy cũng dạy cho. Ô ấy còn dạy tôi thổi 'Cương Đỗng'①. Đó là cái kèn truyền từ Tây Tạng sang, dài hơn hai mét, chỉ phát ra được hai âm, một âm cao, một âm thấp. Không có chút sức lực thì thổi không kêu đâu!"
"Nghe cậu nói thế này, mấy năm đó các cậu sống ngược lại khá tốt ghê!"
"Đâu có bị ăn đòn chịu chửi đâu. Nhưng mà sau đó tiền tệ mất giá, bột ngô một ngày tăng giá mấy bận, khỏi phải nói chúng ta là thắt lưng buộc bụng mà sống, Ô Kim Ba cũng chẳng dư dả gì, cho nên đại công tử của ổng mới chạy trốn ra khỏi thành, tham gia giải phóng quân..."
"Đây là thật á? Ô Kim Ba cũng từng nói với chúng tôi như thế, nhưng đại công tử của ổng sao không về tìm ổng? Cả một lá thư cũng không có?"
"Không giả được đâu. Có người từng gặp đại công tử nhà họ Ô ở Thiên Tân, mặc quân phục giải phóng quân của chúng ta, nghe nói còn làm cả tiểu đội trưởng nữa cơ!"
"Cậu nói thật trong lòng đi, rốt cuộc là trước giải phóng tốt hay là bây giờ tốt?"
"Còn phải nói nữa à? Đương nhiên là giải phóng tốt chứ lị! Ít nhất thì, xách bao lương thực đến cửa hàng lương thực, trong lòng này thấy yên tâm, đúng không?"
Nhận thức như thế này của Tiết Vĩnh Tuyền, nghe có vẻ nông cạn, thế nhưng lại vô cùng ổn định và vững chắc. Trong công việc làm nhân viên bán hàng nhà nước sau này, ông chăm chỉ, tận tụy, mãn nguyện, không có điều gì xa xôi đòi hỏi. Để cho Tiết Kỷ Dược "thay thế", ông đã làm thủ tục nghỉ hưu từ hai năm trước, sau đó thì đến một nhà kho làm chân gác cổng kiếm thêm "tiền bù chênh lệch". Ở cái vị trí gác cổng đó, ông vẫn duy trì tâm trạng và thái độ làm việc như vậy, ông cảm thấy những ngày tháng thế này nên biết đủ. Cho nên, ngay cả trong những khoảng thời gian dễ chìm đắm vào trầm tư nhất, ở dòng chảy ngầm ý thức của ông, cũng rất hiếm khi nổi lên những bức tranh sặc sỡ lốm đốm trong quãng đời lạt ma thuở xưa, mà phần nhiều là để dành cho cuộc sống sau này khi thực sự nghỉ hưu, làm ra đủ loại phỏng đoán phong phú màu sắc, ví dụ như một vạc lớn cá "thần tiên" nhiệt đới có vân sọc ngựa đang thong thả bơi lội, một con chim họa mi đã mở mỏ đang ríu rít hót trong chiếc lồng tròn lắp móc đồng, một đôi quả óc heo dầu nâu căng mọng đang lạch cạch xoay tròn trong lòng bàn tay v.v.
Giờ phút này sư phụ Tiết đang đợi chiếc ô tô con đón dâu tới ở cửa lớn, trong lòng chung quy không khỏi có chút cảm khái nhỏ. Người kiên quyết đòi ô tô con là vợ ông. Ông hiểu tâm trạng của bà. Cho đến tận mấy năm gần đây vẫn có người hỏi ông: "Này, lạt ma không giống hòa thượng, được phép lấy vợ, đúng không?" Ông chỉ ôn hòa gật đầu khẳng định, trong lòng lại cảm thấy người hỏi chuyện thiếu hiểu biết kỳ lạ, nào chỉ có làm lạt ma được phép lấy vợ, người đã lấy vợ rồi cũng có thể làm lạt ma đấy thôi. Bản thân ông chẳng phải là thế sao? Vẫn chưa đến Long Phúc Tự, lúc đang làm học việc ở hiệu hoa lụa đó, mới mười bảy tuổi, ông đã lấy vợ rồi. Vợ là do cha định đoạt giúp — nhạc phụ vốn dĩ là người kéo xe ba gác giống như cha, sau đó đổi được một việc làm khá hơn một chút, đẩy xe lửa cho bọn làm quan bên trong Trung Nam Hải — chuyện này nói ra e là người thời nay đều không tin: đầu thời Trung Hoa Dân Quốc trong Trung Nam Hải vẫn còn lưu giữ một đoạn đường sắt được xây dựng từ cuối đời nhà Thanh, bên trên có toa xe lửa, nhưng hoàn toàn không có đầu tàu, làm sao khiến nó chạy được? Dựa vào sức người mà đẩy. Nhạc phụ của sư phụ Tiết thời đó từng đẩy chiếc xe lửa ấy một thời gian, đãi ngộ của ông ấy trong mắt người nghèo thành phố bình thường thì đơn giản là "tuyệt cú mèo"② rồi. Rước vào cửa con gái của một "tài xế xe lửa" như thế, tự nhiên không thể làm qua loa đại khái được. Dựng "rạp cưới" trong nhà để thết tiệc "năm đời" đương nhiên là không làm nổi, phiền "người chạy biển" đến "trang trại lạnh"① để đặt tiệc cũng lực bất tòng tâm, cuối cùng vẫn quyết định bày ba bàn món ăn tự nấu trong nhà để tỏ ý chút thôi. Tiệc cưới có thể giản tiện, nhưng nghi thức rước dâu thì tuyệt đối không được qua loa. Thế là nhà họ Tiết đem hết tất cả những gì mình có, thuê một bộ kiệu từ hiệu kiệu. Bây giờ phim ảnh chiếu cảnh người Bắc Kinh xưa rước dâu, thường chỉ có một chiếc kiệu xuất hiện, kỳ thực một chiếc thì sao mà đủ! Tân nương tất nhiên phải có một chiếc kiệu đỏ tám người khiêng hoặc bốn người khiêng không cần phải bàn, bà đón dâu (nhân vật kiểu như dì, cô, bác gái của đằng trai) và bà tiễn dâu (nhân vật kiểu như dì, cô, bác gái của đằng gái) thì phải có một chiếc kiệu xanh bốn người khiêng hoặc hai người khiêng, đi theo kiệu còn có các loại chấp sự: người che ô, người cầm quạt mỗi loại hai người, người cầm cờ bốn người, người đánh chiêng, người đánh trống, người thổi kèn sona, người thổi kèn lớn có ngần nấy người, món nào mà chẳng tốn tiền? Một đám cưới xong xuôi, nhà họ Tiết khoét ra một lỗ thủng to đùng. Mẹ của Tiết Vĩnh Tuyền vốn dĩ có bệnh, ngày nào cũng phải sắc một nồi đất thuốc Bắc để uống. Để sớm lấp đầy cái lỗ thủng này, bà vừa thấy con dâu vào cửa là đã cắt đứt thuốc men, kết quả là Tiết Vĩnh Tuyền vừa vào Long Phúc Tự không lâu, bà đã bệnh mất rồi. Còn về phần người làm con dâu ấy, mỗi khi nhìn thấy kiệu hoa và đội ngũ chấp sự rước dâu của người ta ồn ào đi qua, thì luôn muốn so sánh ra mấy điểm thiếu sót trong ngày mình bước chân về nhà chồng, ví dụ như chiếc quạt đuôi phượng được cắm ra đó, người ta dùng là lông công thật, những chiếc gương nhỏ được cẩn trên đó lấp lánh phát sáng, mà bản thân ngày đó dùng chỉ là lông gà trĩ dã ngoại, chiếc gương nhỏ được cẩn trên đó thì giống như tròng mắt mọc ra "hoa củ cải", uất ức biết nhường nào! Cậu cũng không thể nói những lời lải nhải của bà ấy đều hoàn toàn không có lý, cùng là những con người sống trên đời, dựa vào cái gì mà những gì bà ấy được hưởng thụ lại phải ít hơn người khác? Cứ tưởng vật đổi sao dời, trạng thái tâm lý này, Tiết đại nương không nên có nữa; trong thời kỳ "Cách mạng Văn hóa", khi đại ca Tiết Kỷ Huy và Mạnh Chiêu Anh kết hôn, đôi trẻ đúng là đã làm được "phá bỏ phong tục cũ,biện đám cưới tiết kiệm", ô tô con gì chứ, đến nghĩ cũng chưa từng nghĩ qua, phát chút kẹo mừng là xong việc. Lúc đó Tiết đại nương quả thực tâm bình khí hòa, không có lấy một câu oán trách. Thế nhưng giờ đây đến lượt việc của Tiết Kỷ Dược, cái thứ ý thức trong lòng bà ấy, lại đậm đặc nổi trôi lên trên. Có thể thấy đè nén ý thức của một con người xuống thì không khó khăn gì, mà muốn cải tạo nó cho đúng đắn, lại là một việc vô cùng khó khăn, hơn nữa là một việc rất khó mà tra xét cho rõ ràng.
Tiết đại nương coi việc ô tô con đến là việc lớn đầu tiên trong đám cưới ngày hôm nay. Bà giục giã Mạnh Chiêu Anh trong nhà chải đầu chỉnh trang, và đích thân dùng một chiếc chổi rơm lúa mì hoàn toàn mới tinh, phủi bụi trên chiếc áo bông của Mạnh Chiêu Anh, kỳ thực chiếc áo bông lụa mặt gấm và chiếc áo khoác vải dệt thoi hoa nổi màu đỏ tía bên ngoài của Mạnh Chiêu Anh hoàn toàn chẳng có hạt bụi nào để mà phủi cả. Tiết đại nương vểnh tai bắt bắt tiếng còi ô tô trong ngõ nhỏ, âm thanh đó mãi vẫn không xuất hiện, nhưng bà lại bỗng nhiên phán đoán ra: "Đến rồi!" Thật không biết bà nghe ra tiếng ô tô con chạy đến gần cửa viện bằng cách nào. Bà vứt chiếc chổi rơm trên khang, vừa giục Mạnh Chiêu Anh ra cửa, vừa quay đầu dặn dò Tiết Kỷ Dược: "Con thu dọn lại lần nữa đi, lát nữa người ta đến thật đấy!" Tiết Kỷ Dược không biết là do buồn chán hay là do hoang mang, ngồi trên một chiếc ghế gấp mạ crôm lấp lánh, trong tay cầm một cuộn băng ghi âm mới mua, cúi đầu nghiên cứu các bài hát trên vỏ bao. Cậu đã mặc xong bộ tây phục màu xanh đậm nổi bật đến chói mắt, thắt chiếc cà vạt nền đỏ rực có họa tiết rồng vàng, dưới chân là một đôi giày da đen ba đường chỉ sáng bóng. Đối với lời dặn dò của mẹ, cậu khinh miệt không thèm phản ứng lại, cậu còn có cái gì mà phải thu dọn nữa chứ? Cậu mong mỏi tất cả những gì phải trải qua mau chóng kết thúc một chút, giống như cuộn băng ghi âm được cuốn nhanh trong máy ghi âm vậy — việc gì phải thong thả bước đi một bận chứ?
Tiết đại nương và Mạnh Chiêu Anh cùng ra khỏi phòng. Bà bảo Mạnh Chiêu Anh đi nhanh vài bước ra ngoài cửa viện trước, còn bản thân bà thì muốn đến nhà Đàm Đài Trí Châu để mời Đàm Đài Trí Châu ra mặt.
Lúc này sư phụ Tiết đã đón lấy chiếc xe taxi đang đỗ sát tới ở cửa lớn. Ông cúi người nhìn vào trong một cái, giật mình kinh hãi: sao trong xe lại ngồi đầy người thế này?
