Người lái xe chiếc kiệu nhỏ đón dâu vô cùng không vui. Làm cái loại sai vặt này anh ta không phải lần đầu tiên, cũng từng gặp không ít chủ thuê "cứng đầu", nhưng chuyến hôm nay đúng là làm anh ta hành hạ đến mệt phờ.

Nhà Tiết Kỷ Dược nằm trong một ngõ nhỏ treo biển "Đường này không thông". Con ngõ đó khá chật hẹp, xe hơi chạy đến đầu ngõ thì tự nhiên phải dừng lại. Mạnh Chiêu Anh và Chiêm Lệ Dĩnh liền xuống xe đi bộ vào đón cô dâu.

Nhà Tiết Kỷ Dược đầy ắp người, không kịp nhận kỹ, nhưng nhanh chóng Mạnh Chiêu Anh và Chiêm Lệ Dĩnh cũng nhìn ra, cốt tâm của một đám người này chính là bà cụ gầy gò mà Tiết Kỷ Dược gọi là "Thất cô".

Thất cô đặc biệt từ ngoài Quảng An Môn vội vã chạy đến, đóng vai trò "cô mẫu đưa dâu" của nhà gái. Khi hai người chị của Tiết Kỷ Dược xuất giá, đều do bà đảm nhận vai trò cực kỳ quan trọng này, lần này Tiết Kỷ Dược xuất giá, bà không chỉ đương nhiên không nhường, mà còn ra dáng một đào kép nổi tiếng trên sân khấu kịch diễn "vở diễn hạ màn". Ngoại trừ cô dâu Tiết Kỷ Dược, trong đám đông thì chỉ có bà là ăn mặc chải chuốt gọn gàng nhất. Bà đã qua tuổi 60, nếp nhăn trên mặt là thứ không thể che giấu, nhưng mái tóc ngắn tuy ngày càng thưa thớt nhưng vẫn chưa lộ da đầu đã được bà cẩn thận nhuộm qua, lại bôi không biết bao nhiêu dầu tóc, từ trên xuống dưới tạo ra một chút gợn sóng kiểu có mà như không, nhờ vậy, liền thu được hiệu quả kỳ diệu — nhìn từ xa, bạn sẽ tưởng bà mới vừa tròn 50 tuổi. Lúc Mạnh Chiêu Anh và Chiêm Lệ Dĩnh đến, bà đang kiểm tra trang phục cho cô dâu. Cô dâu Tiết Kỷ Dược hôm nay mặc một bộ đồ nữ kiểu tây có sọc chìm màu xí muội gần giống màu táo, được may đo tại cửa hàng thời trang Lôi Mông Vương Phủ Tỉnh, bên trong cổ áo xéo lật ra lộ ra chiếc áo sơ mi sợi hóa học màu hồng nước, cổ áo to nhọn, phía dưới cổ áo xéo cắm hoa vải màu đỏ son, bên dưới hoa vải đính một chiếc nơ đuôi én có thêu chữ "Cô dâu". Thất cô cho rằng độ mở cánh hoa của bông hoa vải đó chưa đủ, đang cẩn thận từng cánh điều chỉnh lại.

Sau khi Mạnh Chiêu Anh và Chiêm Lệ Dĩnh bước vào nhà, mọi người ồn ào chào hỏi xong xuôi, Chiêm Lệ Dĩnh liền lớn tiếng cảm thán nói: "Cô dâu đẹp quá đi mất! Nếu tớ là con trai, chắc chắn rất mong muốn được cưới cậu!"

Thất cô nghe tiếng liền liếc nhìn cô ấy một cái. Thầm nghĩ nhà họ Tiết sao lại tìm cái người thế này đến đón dâu? Mở miệng ra là không có điểm dừng! Tuy nhiên, bà tạm thời không đổi sắc mặt, chỉ hỏi: "'Xe kiệu nhỏ' đã ở ngoài cửa chưa?"

Chiêm Lệ Dĩnh tỏ vẻ phớt lờ nói: "Ái chà, cái ngõ cụt nhà các bác chứ! Ô tô không lái vào được, xe đang đợi ở ngoài đầu ngõ kìa. Cứ đi bộ ra lên xe thôi — cô dâu ơi, bọn tớ đưa cậu đi trốn đấy nhé!" Vừa nói vừa vươn tay định kéo cánh tay Tiết Kỷ Dược.

Thất cô đẩy tay Chiêm Lệ Dĩnh vừa vươn ra trở lại. Bà ý thức được trách nhiệm ngày hôm nay của mình vô cùng trọng đại. "Dì Chiêm" này vậy mà lại vô lễ như thế! Cái gì mà "ngõ cụt", "đưa đi trốn" — toàn những lời lẽ không may mắn gì cả! Hơn nữa, "xe kiệu nhỏ" đón dâu lại không lái tận cửa, thì làm sao mà được chứ? Thế là, trên mặt bà hiện lên vẻ mặt cực kỳ nghiêm túc, giọng điệu kiên quyết nói: "Phải để 'xe kiệu nhỏ' lái tận cửa chứ, ngõ này đủ rộng mà, lái vào được."

Mọi người bàn tán xôn xao. Mạnh Chiêu Anh nói: "Lái thì đúng là lái vào được, nhưng trong ngõ không có cách nào quay đầu được đâu!"

Thất cô kiên định vững vàng nói: "Cứ phải lái vào! Lái vào được thì lái ra được! Nói cho các cô biết nhé, dù có phải dỡ mấy ngôi nhà, cũng phải bắt nó lái tận cửa!" Bà dặn dò Tiết Kỷ Dược: "Tú Nha, cháu ngồi đây đợi nhé. Để ta đi lo! Ta không tin nó không lái vào được!" Nói xong liền hiên ngang bước ra ngoài cửa. Mạnh Chiêu Anh, Chiêm Lệ Dĩnh cùng một số người nhà họ Tiết không kìm được bèn đi theo cô ra đến đầu ngõ.

Tài xế vốn dĩ không chịu lái xe vào ngõ, nhưng cái miệng sắc sảo của Thất cô đã gom lý, lợi, tình lại làm một, không bắt tài xế làm theo không được: "Này anh lái xe, cậu đừng có nhấn mạnh khách quan, cái quy chế của các anh, tưởng tôi không biết chắc? Cậu phải lái xe đến tận nơi chứ, bằng không tôi đi phản ánh với lãnh đạo các anh đấy... Cậu lái thêm mấy bước thì có hại gì cho cậu chứ? Chả lẽ không kiếm thêm được ít tiền nữa sao? Cậu phục vụ đến nơi đến chốn, chúng tôi viết thư khen ngợi gửi đến cho cậu, tiền thưởng tháng này của cậu chẳng phải nắm chắc rồi sao? ... Này chàng trai trẻ, cậu sợ bản thân mình còn chưa từng tự tay lo việc lớn đúng không? Người ta cả đời chỉ có một lần lo việc này, đến lúc cậu lo việc của mình, cậu có muốn làm qua loa không? Giúp đỡ chúng tôi một tay, mai mốt sau này cậu lo việc của mình, nhất định sẽ gặp dữ hóa lành, mưa tan mây tạnh..." Đương nhiên, lúc Thất cô nói những lời này, người nhà họ Tiết cũng đã nhét một bao thuốc lá ngon nguyên kiện qua cho tài xế, tài xế tuy không nhận, nhưng khi họ vứt bao thuốc đó vào chiếc "hộc nhỏ" bên cạnh ghế ngồi của tài xế, tài xế cũng đành ngầm nhận lấy.

Cuối cùng, tài xế không những lái xe vào trong ngõ, mà còn hoàn toàn áp dụng phương án của Thất cô: không phải lái vào rồi lùi ra, mà là lùi vào rồi lái ra. Tâm huyết của Thất cô mọi người ngẫm nghĩ lại cũng đều bừng tỉnh ngộ, không khỏi kính nể cô vài phần. Chỉ riêng Chiêm Lệ Dĩnh chỉ cảm thấy thú vị, vẫn chưa thể đồng cảm hoàn toàn với cảm xúc của Thất cô.

Xe kiệu nhỏ trong tiếng reo hò ồn ào của nhà họ Tiết và hàng xóm nhà họ Tiết đã chạy ra khỏi ngõ. Trên xe, Chiêm Lệ Dĩnh ngồi ở ghế phụ phía trước bên cạnh tài xế, ở giữa phía sau là cô dâu, bên trái cô dâu là Thất cô, bên phải là Mạnh Chiêu Anh.

Tâm trạng của cô dâu Tiết Kỷ Dược không thể dùng từ "kích động" để hình thành, cô đang ở trong một trạng thái mãn nguyện bình yên. Mạnh Chiêu Anh tuy nắm lấy một bàn tay cô dâu, mỉm cười, nhưng trong lòng lại nghĩ đến con gái mình — Tiểu Liên Bồng — không biết bây giờ con bé thế nào rồi? Thất cô đang tính toán một lát nữa phải tranh thủ thể hiện thể diện trọn vẹn nhất cho nhà gái như thế nào — chỉ trong những hoạt động tinh thần như thế này, bà mới có thể trải nghiệm được niềm vui đích thực của cuộc đời.

Chiêm Lệ Dĩnh quay người từ ghế trước lại, nhìn cô dâu, theo thói quen bàn tán bình phẩm không chút kiêng dè: "Ái chà, bộ đồ tây này của cậu cắt may thật đúng là không chê vào đâu được, chỉ có điều màu sắc thì — không hề điều phối chút nào với cái áo sơ mi bên trong của cậu! Việc gì cứ phải phối màu xanh đỏ lòe loẹt thế này chứ? Nên có chút đồ màu trung gian chuyển tiếp để điểm xuyết điểm xuyết, cân bằng lại một chút mới tốt chứ..." Tính tình cô ấy luôn là nghĩ đến đâu làm đến đấy, xe chạy đến một nơi, cô ấy gọi tài xế nói: "Bác tài bác tài, dừng lại bên lề một chút, tôi phải đi giải quyết việc gấp!" Tài xế tưởng cô ấy muốn xuống xe đi vệ sinh, đành phải tấp vào lề, Thất cô giật mình kinh hãi: "Đây là kiểu đầu cua tai nheo gì thế? Không được dừng! Không được dừng!"

Tài xế không thể không phiền lòng. Rốt cuộc các cô có chủ kiến chuẩn xác nào không? Rốt cuộc nghe theo ai mới đúng đây? Xe của anh ta nhiên đã đến gần lề đường, mà chỗ đó lại vừa vặn là chỗ đậu xe chuẩn, thế là anh ta mặc kệ sự phản kháng của Thất cô, dừng lại. Chiêm Lệ Dĩnh nhanh nhẹn mở cửa nhảy tót ra ngoài, cười hì hì nói với tài xế: "Ba phút! Đảm bảo quay lại!" rồi biến mất trong đám đông.

Thất cô lớn tiếng phàn nàn lên: "Thế này là thế nào chứ? Xe kiệu nhỏ đón dâu sao có thể tùy tiện dừng lại giữa đường thế này? Cái này có điềm gở không tốt đâu, không được phép thế đâu!" Cô ấy chất vấn Mạnh Chiêu Anh: "Mẹ chồng cô rốt cuộc làm ăn kiểu gì thế? Lại đi tìm một cái nhân vật chẳng đâu vào đâu thế này đến đón dâu? Trong viện của bọn họ chẳng lẽ không còn tìm được một người 'phúc lộc vẹn toàn' nào thích hợp nữa sao?"

Mạnh Chiêu Anh giải thích nói: "Ban đầu người được mời là Đạm Đài Trí Châu, bác có từng nghe qua chưa? Tên tuổi lừng danh hát kịch kinh chuyển, nhưng không có cái kiểu hấp tấp không có chút vững vàng nào như cô ấy... Hay là, chúng ta đi thôi, đừng đợi cô ấy nữa — cô ấy không chừng lại sắp bày ra cái quái gì nữa ấy chứ..."

Thất cô chỉ nghiến răng thở dài, thầm nghĩ vứt cô ấy lại cũng không phải là cách hay — giữa đường đón dâu mà lại rút đi một nhân vật chính đón dâu, cái điềm gở đó lại càng không may mắn hơn...

Ba phút trôi qua, Chiêm Lệ Dĩnh không quay lại. Năm phút trôi qua, vẫn không thấy bóng dáng đâu. Không chỉ tài xế phàn nàn, Thất cô tức giận, Mạnh Chiêu Anh sốt ruột, cô dâu Tiết Kỷ Dược cũng không ngồi yên được nữa... Đến phút thứ tám, Chiêm Lệ Dĩnh phấp phới quay về. Cô ấy kéo cửa ngồi vào trong xe, thở hồng hộc, ngay lúc Thất cô chuẩn bị trút giận lên cô ấy, cô ấy lại mỉm cười đưa một thứ đồ cho Thất cô, giải thích rằng: "Tôi đi làm hay đi ngang qua cửa hàng bách hóa này, đã sớm ấn tượng rồi — cái loại trâm cài này họ bán không tầm thường, tôi thấy trên bộ trang phục hôm nay của cô dâu, đúng là thiếu một chiếc trâm cài như thế này... Thất cô có con mắt tinh đời, bác xem kiểu dáng, thủ công thế nào? Bác cài cái này cho cô ấy đi, bác cài mới chuẩn xác vừa vặn được..."

Tài xế tiếp tục lái xe tiến về phía trước, Thất cô nhận lấy một chiếc hộp đựng trang sức nhỏ bọc gấm xinh xắn, mở ra xem, bên trong là một chiếc trâm cài áo lấp lánh, trên những chiếc lá biến dạng uốn bằng sợi bạc, đính vài viên đá quý giả màu hổ phách và xanh tím, quả thực tinh xảo tao nhã, thế là chuyển giận thành vui, tán thán nói: "Ồ, hóa ra cô đi mua cái này đấy à? Thật không chê vào đâu được..."

Thất cô bèn cài chiếc trâm áo đó lên người cô dâu, Mạnh Chiêu Anh cũng khen ngợi nói: "Dì Chiêm nói rất đúng, Tú Nha cài cái này vào, bộ đồ tây với áo sơ mi liền không đến nỗi trông chói mắt nữa. Trâm cài này chính là 'màu trung gian chuyển tiếp' phải không ạ? Nhìn đơn lẻ thì có vẻ không rực rỡ cho lắm, cài lên cổ áo thế này, chà, giống hệt ngôi sao điện ảnh ấy!"

Chiêm Lệ Dĩnh cười lớn sảng khoái: "Có gì đâu nào! Đừng nhắc chuyện này nữa! Tiết Kỷ Dược là đứa tớ nhìn nó lớn lên từng ngày, nó kết hôn với cậu, tớ làm dì thì có gì mà phải tiếc nuối? Tớ mà nghĩ sớm đến chuyện này, còn có thể ung thư thong thả chọn cho cậu một cái đẹp hơn nữa cơ..."

Không khí trong chiếc xe hơi nhỏ, lập tức đạt đến đỉnh cao vui mừng, hòa hợp.

Nhưng con người Chiêm Lệ Dĩnh này vừa có thể trong một cử động khiến người ta kính trọng yêu mến, cũng vừa có thể trong một câu nói khiến người ta sinh phiền sinh chán.

Chiếc xe hơi tăng tốc hướng về phía lầu Chuông lầu Trống. Chiêm Lệ Dĩnh nghĩ đến việc mua sắm ngẫu hứng vừa rồi, phát biểu bàn luận nói: "Co như lần này tôi gặp may, vừa bước vào cửa là sáp lại gần quầy hàng đã mua được ngay... Đúng là ngàn năm có một — trước kia tôi đi cửa hàng mua đồ, không phải gặp nhân viên bán hàng đứng bên trong quầy mặc sức nói chuyện với nhau, cô gọi thế nào cũng không thèm đếm xỉa đến cô, thì cũng gặp hắn ta cứ đứng đó đếm đi đếm lại một tấp tiền giấy, biên lai, nhất quyết không ngẩng đầu lên... Thật ghét chết đi được!"

Tiết Kỷ Dược cúi thấp đầu xuống. Không phải vì thẹn thùng, mà là không vui — rốt cuộc dì Chiêm này bị làm sao thế? Chẳng lẽ dì ấy quên mất, tôi Tiết Kỷ Dược cũng là người đứng bán hàng đằng sau quầy đấy thôi!

Tiết Kỷ Dược ở tiệm chụp ảnh thuộc tổ kinh doanh. Cô vốn không biết chụp ảnh, cũng không hiểu kỹ thuật phòng tối, tổ kinh doanh của họ chính là tiếp đón khách hàng ở bên trong quầy, hoặc viết phiếu cho khách hàng muốn chụp ảnh, hoặc nhận kiểm tra phim âm bản, viết biên lai rửa phóng ảnh... đồng thời kiêm bán một ít dụng cụ chụp ảnh, phim cuộn, album ảnh các thứ, cũng kiêm luôn thủ tục cho thuê máy ảnh. So với các cửa hàng thông thường, lượng khách hàng họ tiếp đón mỗi ngày tính ra không quá nhiều, công việc không quá căng thẳng, nhưng Tiết Kỷ Dược và mấy nhân viên kinh doanh độ tuổi xấp xỉ nhau, lại vừa vặn có hai thói quen mà Chiêm Lệ Dĩnh đã chỉ ra — Tiết Kỷ Dược thường là khi khách hàng đã đứng sát phía bên ngoài quầy, đã bắt đầu lên tiếng nói chuyện với cô, cô rõ ràng đã nhìn thấy, nhưng cứ cố tình quay mặt đi, dùng cái giọng điệu giống như đang trò chuyện ở nhà với đồng nghiệp, tiếp tục nói nhảm cái đầu đề câu chuyện nào đó vừa rồi ngay trước mặt khách hàng một lúc lâu, ví dụ như bàn luận về vé xem phim tiệm họ vừa phát xong: "... Cậu xem thất đức chưa! Bọn phòng tối các cậu lại vơ vét hết vé đẹp rồi, phát cho tụi mình toàn là ghế ở hàng cuối góc bên biên! Vé của tôi còn xui xẻo hơn, tôi thừa biết cái ghế này dính sát nhà vệ sinh, hôi rình lên được! Tôi muốn đổi với Đại Lão Vương, cậu đoán xem thế nào, hắn ta nhại tiếng mèo kêu với tôi — tởm lợm hết chỗ nói, lớn tuổi thế này rồi mà không thấy xấu hổ à..." Khách hàng lúc này tất nhiên không kiên nhẫn nổi nữa, hoặc ho giả để nhắc nhở, hoặc lớn tiếng gọi ầm lên, có người còn thẳng thừng chỉ trích luôn: "Này, thái độ phục vụ thế này của các cô là sao hả? Sao không thèm đếm xỉa đến người ta thế?" Lúc bấy giờ cô ta mới quay mặt lại, uể oải hỏi: "Anh mua gì nào?"... Đếm tiền, đếm biên lai, nói ra thì quả thực cũng có tính tất yếu tương đương, đặc biệt là những nơi như cửa hàng bách hóa, mỗi tổ kinh doanh mỗi ngày phải định giờ nộp tiền cho ngân hàng một lần, nhưng Tiết Kỷ Dược là người trong cuộc, thừa hiểu hoàn toàn có thể dùng việc đếm tiền, đếm biên lai để lơ là khách hàng một cách đáng kể — khi cô ta đếm tiền đếm biên lai thì cực kỳ thích đứng sát mép quầy hàng, chỗ gần khách hàng nhất, khách hàng đến nơi tất nhiên sẽ bắt chuyện với cô ta, mong cô ta dừng lại để tiếp đón. Còn cô ta ư? Lại càng đếm hăng say hơn, cố tình đến mí mắt cũng không thèm nhấc lên lấy một cái. Có khách hàng không tránh khỏi việc la làng lên, truy cứu thái độ phục vụ của cô ta, ban đầu là cô ta, sau đó chắc chắn sẽ có những đồng nghiệp khác xúm lại, đứng thẳng lưng hiên ngang thanh minh với khách hàng đó rằng: "Đây là nghiệp vụ của chúng tôi, anh hiểu không? Không kiểm đếm rõ ràng được sao? Lúc kiểm đếm thì không cần thiết phải tiếp đón anh!" Có khách hàng có lẽ còn chất vấn: "Các cô đã không tiếp đón khách hàng lúc kiểm đếm, vậy sao không ra phía sau mà kiểm đếm?" Cô ta và các đồng nghiệp theo thông lệ lại phản pháo rằng: "Chúng tôi thích kiểm đếm ở đâu thì kiểm đếm ở đấy, mắc mớ gì đến anh mà quản!"

Ít nhất là ở Bắc Kinh, hai biểu hiện này của nhân viên phục vụ quầy hàng đã cấu thành nên những căn bệnh thường gặp, bệnh đa phát và bệnh nan y trong thái độ phục vụ, không biết có ai bắt đầu từ những biểu hiện loại này, để dò xét tâm lý đặc biệt khiến Tiết Kỷ Dược và những người như họ xuất hiện những biểu hiện loại này hay không? (Hai biểu hiện này lại chủ yếu tập trung thể hiện ở những nhân viên phục vụ quầy hàng trẻ tuổi.)

Giả sử có ai trừng mắt nhìn Tiết Kỷ Dược mà hỏi rằng: "Sao cô lại có hai biểu hiện này cơ chứ?" Cô ta e rằng chỉ có thể trả lời rằng: "Tôi cũng không biết." Lại hỏi: "Vậy các cô học ở đâu thế?" Cô ta e rằng cũng chỉ có thể trả lời rằng: "Không ai dạy riêng cho tôi cả, là tôi nhìn người ta mà học theo thôi — trước khi tôi đi làm, lúc tôi còn là khách hàng đứng ngoài quầy hàng, người ta đã đối xử với tôi như thế rồi." Nếu lại trừng mắt hỏi dồn tiếp: "Lúc đó cậu có thấy dễ chịu chút nào đâu? Tại sao một khi cậu đã đứng vào trong quầy hàng rồi, cậu lại học theo cái thói kiểu đó thế chứ?" Cô ta nhất định sẽ không trả lời được, thực sự là không trả lời được. Bởi vì cô ta không có thói quen suy nghĩ sâu sắc về một sự việc. Nói cách khác, những thanh niên như cô ta, không quá có năng lực tiến hành tư duy mang tính triết lý, đối với thế giới đang đối mặt và cuộc đời đang trôi qua này, cô ta chỉ có một loại "tư duy nông cạn" cao hơn bản năng một chút và thấp hơn triết lý một chút.

Điều này lại không thể không truy nguyên về gia giáo xuất thân của cô ta, cũng như trải nghiệm sinh hoạt bản thân của cô ta, còn có môi trường xã hội cụ thể đã tác động hữu hình, vô hình đến cô ta.

Cô ta giống như Tiết Kỷ Dược, cũng được sinh ra trong một gia đình tiểu tư sản tiêu biểu. Hơn nữa đây từng là một gia đình tiểu tư sản có hoàn cảnh kinh tế túng thiếu hơn. Cha cô ta những năm đầu là tiểu thương buôn bán nhỏ trong hội chợ đền chùa, những món hàng mà ông kinh doanh nay đã tuyệt tích. Giống như ông từng thổi thổi bán đồ chơi "Đeng" — đây là một loại đồ chơi trẻ em làm bằng thủy tinh kém chất lượng, có hình chiếc kèn hoặc hình quả bầu, trẻ em ngậm một đầu giống miệng bình vào miệng, vừa hít vừa thở thổi khí vào, bởi vì phần đáy của chiếc bình đựng đó rất mỏng, cho nên có thể phát ra tiếng động theo sức thổi của luồng khí; đương nhiên, loại đồ chơi này rất dễ thổi vỡ, đối với đường hô hấp của trẻ em chỉ có hại chứ không có lợi, không cẩn thận còn cắt rách tay trẻ em, cho nên sớm đã bị đào thải. Giống như ông từng mài bán "Hương diện tử" — chính là thu hái các loại thực vật có hương thơm, sau đó phơi khô rồi nghiền thành bột mịn, bỏ vào túi vải vụn may lại, bán cho người ta đeo bên người để khử mùi mồ hôi, mùi hôi thối, lúc bán theo lệ thường khoác lác rằng có trộn xạ hương, kì thực ngoài những chiếc túi treo ở sạp hàng để làm mẫu đúng là có chút xạ hương ra, thì toàn bộ phần còn lại đều hoàn toàn chỉ là hương liệu thực vật. Thứ này sau đó cũng bị thời đại đào thải. Ông ta cũng từng bán một số món đồ nhỏ tương tự khác, cho đến sau giải phóng các hoạt động hội chợ chấm dứt. Sau đó ông ta mới đến tiệm giặt nhuộm làm nhân viên cửa hàng, năm ngoái đã nghỉ hưu. Mẹ của Tiết Kỷ Dược nói ra thì vẫn là gả xuống dưới cho cha cô ta. Nhà mẹ đẻ tuy cũng bày sạp bán hàng ở hội chợ, nhưng cái sạp đó, món hàng đó, đều có vẻ ra dáng hơn nhiều. Ông ngoại của Tiết Kỷ Dược chuyên kinh doanh tóc giả, mỗi năm vào mùa hội chợ ế ẩm, ông lại vác một cái tay nải trên vai, đi ra ngoài Quan Đông — đi tuốt đến tận bờ sông Đồ Môn, thu mua bím tóc của phụ nữ. Nghe nói ngày xưa tóc của phụ nữ "tộc Tiên" (tức là tộc Triều Tiên) là tốt nhất, bởi vì phong tục của họ lúc bấy giờ là phụ nữ chưa kết hôn thì không cắt tóc — cho nên ông ngoại của Tiết Kỷ Dược mới phải chạy đến đó để thu mua. Khi mùa xuân đến, ông ngoại trở về, liền gia công số tóc thu mua được, làm thành các loại bím tóc, búi tóc, tròng tóc... sau đó mang ra hội chợ bán. Nghe nói tóc đó phải có màu đen pha chút vàng mới được coi là thượng phẩm, loại đen tuyền ngược lại không bán được giá, bởi vì tóc càng đen thì càng giòn, không bền chắc. Một cách kinh doanh như thế đương nhiên là những kẻ bán "Đeng" và "Hương diện tử" không thể sánh bằng được, cho nên, sau khi mẹ Tiết Kỷ Dược gả sang đây, trong một thời gian dài đều có một thứ cảm giác ưu việt. Cho đến khi ông ngoại Tiết Kỷ Dược qua đời, mẹ ngoại trừ việc theo mùa vụ bán kem một thời gian, cơ bản chỉ là một phụ nữ nội trợ không có nghề nghiệp, trong nhà chủ yếu trông chờ vào tiền lương của cha Tiết Kỷ Dược để sống qua ngày, lúc này mới dần dần tiêu tan khí thế.

Một gia đình như thế, trình độ văn hóa vừa không cao, kinh tế lại lâu dài không dư dả, trong lời ăn tiếng nói của người nhà, tự nhiên sẽ chẳng có chút ý vị mang tính triết lý nào; hơn nữa, những tiểu thị dân như thế này trong cuộc đời trước giải phóng tuy sóng gió, gian khổ, nhưng đối với xã hội cũ nói chung lại vốn không có mối thù sâu sắc nào. Đến xã hội mới, cuộc sống của họ ổn định, cơm ăn áo mặc có chỗ dựa, cho nên đối với Đảng Cộng sản, đối với chủ nghĩa xã hội, là biết ơn, là mãn nguyện; nhưng tương đối mà nói, họ lại nằm ở tầng lớp tương đối thiếu thốn cả hai mặt vật chất và tinh thần trong số cư dân thành thị, cho nên họ nói chung cũng tuyệt đối không có tâm trạng chính trị hăng hái, nhạy bén nào. Ngay cả trong bầu không khí cuồng nhiệt của "Cách mạng Văn hóa", thứ mà họ quan tâm nhất, chủ yếu vẫn là giá lương thực của cửa hàng lương thực liệu có tăng không? Nguồn cung một lạng bột mè quy định trên sổ mua hàng liệu có đổi được không? Chỉ cần những lợi ích thực tế cơ bản nhất trong cuộc sống kiểu này không bị lung lay, thì bất luận báo chí đang phê phán ai, hay đang minh oan cho ai, họ đều thấy vô tư lặn ngụp. Từ đó có thể thấy rằng, "tư duy nông cạn" là tố chất cơ bản của nhóm người này, và thành hình đều có nguyên nhân của nó.

Hầu hết con cái của nhóm tiểu thị dân này đều giống như thế hệ cha mẹ của họ, hoặc lắng đọng lại trong ngành nghề dịch vụ khổng lồ của thành phố Bắc Kinh, hoặc trở thành những người gánh vác phần việc lao động chân tay khá nặng nhọc trong hệ thống giao thông công cộng. Đương nhiên, trong số đó cũng có những người hưởng lợi từ khả năng mà xã hội chúng ta cung cấp, nhờ vào sự nỗ lực phấn đấu của bản thân, mà trở thành cán bộ và trí thức, nhưng điều đó thực ra chỉ là số ít. Con cái của một số cán bộ trí thức, tuy trong "Cách mạng Văn hóa" từng loạt gia nhập hàng ngũ công, nông, binh, trong đó một phần cũng gia nhập ngành nghề dịch vụ, nhưng theo sự biến đổi đời sống xã hội từ sau năm 1977, họ lại ào ạt đổ vào, điều chuyển vào các trường đại học, cơ quan hành chính, viện nghiên cứu khoa học, bộ phận văn hóa... những người ở lại trong ngành nghề dịch vụ lại càng hiếm hoi; cho dù ở lại, cũng đều hoặc bước vào phòng ban, hoặc làm việc liên quan đến nghiên cứu khoa học, ví dụ như tiệm chụp ảnh của nhóm Tiết Kỷ Dược, người con nhà trí thức duy nhất ở lại, là người từng được báo chí đăng bài biểu dương (biểu dương cha mẹ họ ủng hộ con cái kiên trì công tác trong ngành nghề dịch vụ), trong tiệm chụp ảnh cũng làm công tác kỹ thuật tu sửa bản in (đặc biệt là "kỹ thuật mở mắt" — tức là trên phim nhắm mắt của người được chụp ảnh, "mở mắt" cho người được chụp ảnh, đây là vấn đề thường xuất hiện trong ảnh tập thể, vì không thể mời người được chụp ảnh chụp lại, cho nên buộc phải tiến hành "thuật mở mắt" trên phim âm bản), chứ tuyệt đối không giống như Tiết Kỷ Dược đứng bên quầy hàng "hầu hạ người ta".

Nắm bắt được bối cảnh chung như thế này, chúng ta không khó để hiểu tại sao những nhân viên bán hàng kiểu Tiết Kỷ Dược lại thường xuyên trò chuyện với nhau lạnh nhạt khách hàng (hoặc dứt khoát tụm năm tụm ba trò chuyện), và tại sao lại thường xuyên kiểm tra tiền hàng, biên lai trên quầy một cách đầy ra dáng tự đắc như thế.

Trạng thái tinh thần này, thực ra chính là một phương thức phản kháng tâm lý trong "tư duy nông cạn" của họ. Nếu chúng ta dùng "tư duy sâu sắc" để nhìn thấu suốt một chút, thì sẽ hiểu được rằng, họ có thể từ việc trò chuyện với nhau không thèm đếm xỉa đến khách hàng (hoặc vừa trò chuyện nhiệt tình, vừa đối phó lạnh nhạt chậm chạp với khách hàng), thu được một sự cân bằng tâm lý, thể hiện ra giá trị độc lập của một đám bọn họ, khiến cho khách hàng ngầm hiểu rằng không phải là họ có việc cầu xin khách hàng, mà là khách hàng có việc cầu xin họ, tức là không phải họ phải hầu hạ người ta, mà là khách hàng phải trả một cái giá nhân cách nhất định để có được một dịch vụ nào đó. Tương tự như vậy, khi đối mặt với khách hàng mà cứ đếm đi đếm lại các khoản tiền và biên lai, thì có thể thể hiện ra tính trang trọng, tính nghiêm túc trong công việc của họ cũng như tính kỹ thuật đặc biệt dễ bị khách hàng phớt lờ, từ đó thu được một sự bồi thường tâm lý (ai bảo công việc của chúng ta chỉ toàn là lấy ra lấy vào chứ?)...

Trong ngành nghề dịch vụ xã hội chủ nghĩa, quả thực có những nhân vật tiên tiến tận tâm tận lực phục vụ khách hàng. Sở dĩ họ tiên tiến, xét cho cùng là vì họ đối với bản thân, đối với xã hội, có thể tiến hành một sự suy nghĩ sâu sắc bước vào trạng thái triết lý, họ coi việc đứng bán hàng như một phương thức vinh quang hiến thân cho một sự nghiệp vĩ đại, cho nên họ tuyệt đối sẽ không có những biểu hiện kiểu Tiết Kỷ Dược. Còn Tiết Kỷ Dược và những người như họ sở dĩ mãi không thể từ "tư duy nông cạn" bước vào "tư duy sâu sắc", nói cho cùng vẫn là do trình độ văn hóa thấp kém. Ví dụ như, Tiết Kỷ Dược vốn không có khái niệm không gian ba chiều; cô ta cũng hoàn toàn không rõ lịch sử phát triển cận đại của Trung Quốc (chưa bàn đến kiến thức lịch sử trước cận đại); xem một bộ phim "Thằng Gù Nhà Thờ Đức Bà" cô ta cảm thấy thú vị, nhưng câu chuyện rốt cuộc diễn ra vào thời đại nào ở đất nước nào, cô ta không làm sao hiểu rõ; cô ta tuy làm việc ở tiệm chụp ảnh, nhưng thuật chụp ảnh rốt cuộc là chuyện thế nào, vật liệu cảm quang rốt cuộc tại sao lại có khả năng tạo ảnh, cô ta cho đến nay vẫn mơ màng hồ đồ... Xem chừng muốn để những thanh niên thị dân như cô ta hình thành giác ngộ xã hội chủ nghĩa, thiết lập lý tưởng cộng sản chủ nghĩa, thậm chí cần phải bắt đầu từ việc phổ biến kiến thức thiên văn, lịch sử phát triển sinh học và kiến thức lịch sử Trung Quốc vắn tắt, bởi vì xét đến cùng, chủ nghĩa xã hội — chủ nghĩa cộng sản, là một môn khoa học, nghĩa là, là một loại văn hóa, và là một loại văn hóa cao cấp.

Vào ngày 12 tháng 12 năm 1982, nền văn minh trên hành tinh của chúng ta vẫn đang tiếp tục tiến về phía trước. Ở một số quốc gia phát triển về khoa học kỹ thuật và sản xuất, máy tính đã bắt đầu bước vào phổ biến; ở đất nước chúng ta, rất nhiều công trình trọng điểm hiện đại hóa đã bước vào giai đoạn thi công toàn diện căng thẳng; thành phố Bắc Kinh cũng đang chạy băng băng không từng giây từng phút, các cầu vượt lập thể trên đường Vành đai 2 đã hoàn thành thi công toàn bộ, từng tòa nhà mới mọc lên như măng mọc sau mưa... Thế nhưng, Tiết Kỷ Dược, một thành viên xã hội bình thường nhất trong thành phố Bắc Kinh này, lại mang theo tâm hồn vẫn không thể tiến hành tư duy mang tính triết lý, bước vào một giai đoạn mới trong cuộc đời cô ta.

Nhưng tất cả những điều này đối với tầng lớp thanh niên thị dân như Tiết Kỷ Dược, ảnh hưởng lại vô cùng ít ỏi. Bất luận là những tác phẩm được kết tinh cẩn thận của các nhà văn hay những lời tán dương hay chê bai của các nhà phê bình, Tiết Kỷ Dược đều hoàn toàn không hay biết, bởi vì cô ta ngoại trừ tạp chí điện ảnh ra, không xem các loại tạp chí khác, mà lúc xem tạp chí điện ảnh thì chủ yếu là xem hình ảnh; tiệm chụp ảnh có đặt báo chí, cô ta cũng xem, nhưng chủ yếu là xem quảng cáo phim điện ảnh và tranh vui.

Tình yêu! Tiết Kỷ Dược thậm chí còn chưa từng dùng từ vựng này để tư duy, trong tư duy của cô ta chỉ có khái niệm "đối tượng"; câu đơn giản "Anh yêu em" trong quá trình cô ta qua lại đối tượng với Tiết Kỷ Dược, cả hai bên cũng đều không sử dụng, họ chỉ nói: "Tôi đồng ý."

Cô ta muốn kết hôn. Cô ta muốn lập gia đình. Lập gia đình sinh sống qua ngày. Đối tượng của cô ta vừa phải "đưa ra ngoài được", lại không đến mức quậy phá lung tung bên ngoài, gây gổ ngang ngược với cô ta ở nhà. Một đối tượng như thế cô ta đã tìm được rồi. Giống như việc cô ta đã trang bị chiếc máy ghi âm bốn loa vậy, tuy nhãn hiệu hơi mềm một chút, nhưng rốt cuộc cũng thuộc về phân khúc bốn loa.

Hôm nay cô ta chính thức kết hôn rồi. Cái gì mà "cuộc sống lật sang một trang mới", "bông hoa tình yêu sẽ kết trái ngọt tình yêu", "con thuyền cuộc sống ơi, từ nay anh đã có hai người tay chèo song song" ... Những suy nghĩ mang tính triết lý và cảm xúc thi vị kiểu này, Tiết Kỷ Dược hoàn toàn không có một chút nào.

Thế nhưng ngồi trong chiếc xe hơi nhỏ, trong lòng cô ta vẫn vô cùng vui vẻ. Những lời nói không thích đáng nào đó của Chiêm Lệ Dĩnh tuy quả thực khiến cô ta không vui, nhưng nỗi không vui nổi lên đó, rất nhanh đã bị cơn gió hân hoan mừng rỡ ổi đến thổi bay đi. Đây chẳng phải đã lái vào trong ngõ rồi sao? Tiếng pháo nổ lách tách, đã kịp thời vang lên. Thất cô lẩm bẩm nhỏ giọng: "Sao lại chỉ chọn có một dây pháo thế này? Lẽ ra phải ở hai bên cổng lớn mỗi bên một dây mới đúng chứ!" Tiết Kỷ Dược vừa biết ơn sự bảo bọc của Thất cô dành cho cô ta, vừa hài lòng với sự sắp xếp của nhà chồng. Thả pháo rồi là tốt. "Nhãn hiệu mềm một chút, nhưng rốt cuộc vẫn là bốn loa cơ mà!"