Mỗi ngày có hàng tỷ giao dịch được thực hiện trong nền kinh tế thị trường toàn cầu. Mỗi giao dịch có ít nhất hai đối tác: Ví dụ như người mua và người bán, công ty bảo hiểm và người được bảo hiểm, hay người đi vay và người cho vay. Trên phạm vi rộng hơn, con người tham gia vào tất cả các loại giao dịch trong đó có bên này và bên kia, như trong các thỏa thuận pháp lý về hôn nhân, ly hôn, hoặc di chúc phân chia tài sản. Công nghệ như blockchain có thể làm cho toàn bộ quá trình này dễ dàng hơn, rẻ hơn, và còn hơn thế nữa. Theo chuyên gia tiền điện tử Joseph Buthorn, blockchain có thể giúp “số hóa mọi thứ”, hay về cơ bản tạo ra chứng nhận kỹ thuật số về chứng khoán, hàng hóa, nợ, bất động sản, nghệ thuật, khai sinh, liên minh dân sự, bằng cấp, phiếu bầu,… Thậm chí, dữ liệu cũng có thể được mã hóa, và có khả năng gây ảnh hưởng lớn đến những ông trùm như Google và Facebook.
Cho đến nay, các cơ quan đăng ký chính thức có hình thức quản lý tập trung và kiểm soát bởi một cơ quan hoặc một người được tất cả người dùng tin cậy, hoặc đa số là do nhà nước chỉ định. Trong khi các bản ghi chép sớm nhất có niên đại từ 5.000 năm trước, thì sách in và gần đây hơn là máy tính đã thay đổi công việc lưu trữ và chia sẻ hồ sơ. Tiếp theo, blockchain, với bản chất phi tập trung và không thể thay đổi độc đáo, hứa hẹn sẽ mang lại sự đổi mới mang tính cách mạng cao hơn.
Theo một báo cáo của Liên minh châu Âu, các công nghệ đăng ký kỹ thuật số tạo ra “cơ hội trong tất cả các loại hình dịch vụ công cộng như thanh toán y tế và phúc lợi, và với sự phát triển của blockchain, các giao dịch có thể tự diễn ra, mở đường cho tương lai các công ty tự điều hành mà không có sự can thiệp của con người”. Tiềm năng đột phá nhất của blockchain là “rút một số quyền kiểm soát giao dịch công nghệ hàng ngày khỏi giới điều tiết trung tâm, và phân lại cho người dùng. Khi làm như vậy, các hệ thống trở nên minh bạch hơn và có lẽ là dân chủ hơn”. Từ đó có thể xóa bỏ hệ thống tập trung hóa tồn tại hàng thế kỷ, thay đổi mối quan hệ giữa công dân và chính phủ cũng như lật đổ bộ máy quan liêu mà chúng ta đã biết.
Điểm tuyệt vời của blockchain là nó cho phép mở rộng mọi thứ theo mọi hướng. Có thể phát triển theo hướng kết hợp đồng tiền kỹ thuật số với các hợp đồng thông minh, quản lý hồ sơ kỹ thuật số và với các tổ chức tự trị phi tập trung có thể đưa ra quyết định mà không dựa vào cấu trúc phân cấp thông thường - tất cả đều được hỗ trợ bằng blockchain. “Ý tưởng là blockchain có thể theo dõi tất cả các quyền và nghĩa vụ của một hợp đồng nhất định và tự động kích hoạt các khoản thanh toán khi hợp đồng tiến triển, mà không cần ai phải theo dõi các khoản thanh toán ngoài đời thực”, theo nhà báo Mike Orcutt trên tờ MIT Technology Review. Việc thu thuế cũng có thể được tiến hành dễ dàng hơn bằng cách tự động khấu trừ phần của chính phủ từ mọi giao dịch ghi lại trên blockchain. Nhìn chung, chuỗi cung ứng sẽ được quản lý đơn giản hơn và nhanh hơn thông qua một cơ chế kết hợp việc thực hiện hợp đồng, lưu trữ hồ sơ, theo dõi, thu tiền thanh toán và dự trữ hàng hóa.
Công nghệ blockchain cũng có thể được sử dụng để truy xuất nguồn gốc của một số hàng hóa nhất định và người tiêu dùng ngày càng cần những thông tin như vậy trong thời đại tràn ngập vấn đề doanh nghiệp khai thác con người và tài nguyên. Trong ngành công nghiệp quần áo chẳng hạn, một số công ty đặt cho mỗi mặt hàng may mặc một mã kỹ thuật số duy nhất, cho phép người tiêu dùng xem được toàn bộ chuỗi cung ứng, từ nguyên vật liệu đầu vào cho đến việc phân phối đầu ra, từ đó giúp chấm dứt việc lạm dụng lao động trẻ em hoặc sử dụng một số nguyên liệu cấm.
Một trong những học trò cũ của tôi, Michal Benedykcinski, thành lập công ty Dexio chuyên sử dụng công nghệ blockchain để truy xuất nguồn gốc kim cương, giúp các khách hàng yên tâm không mua lầm “kim cương máu” - tên gọi các loại đá quý thu mua từ các cuộc chiến khai thác phi pháp. Một sinh viên khác, Ajay Anand, lại muốn cung cấp thông tin cho những người mua nhẫn đính hôn. Khi làm nghiên cứu cho một tờ báo, anh cùng các bạn học đến Ấn Độ, Bangladesh và Philippines để tìm hiểu về vấn đề lao động trẻ em, tại đây họ gặp gỡ nhà hoạt động bảo vệ quyền trẻ em, Kailash Satyarthi (người nhận giải Nobel Hòa bình năm 2014). Công trình nghiên cứu đã thúc đẩy Ajay đưa ý tưởng này vào kinh doanh. Lấy cảm hứng từ quá trình thực tập tại Liên Hiệp Quốc, anh thành lập Systmapp, một công ty chuyên tối ưu hóa phương thức quản lý cho các tổ chức phi lợi nhuận, hiện đang hoạt động ở 50 quốc gia và nhận được tài trợ từ Quỹ Gates. Còn chuyện nhẫn đính hôn thì sao? Đó là ý tưởng vụt lóe lên khi Ajay quyết định đính hôn. Anh cảm thấy vô cùng rắc rối và mất thời gian cho việc chọn mua chiếc nhẫn kim cương nào. Anh thật sự sốc khi thấy thị trường này quá mù mờ và mọi người hầu như không thể có đầy đủ thông tin về giá cả và chất lượng. Anh quyết định thành lập công ty Rare Carat vào tháng 10 năm 2016, sử dụng AI và thuật học máy để phân tích xu hướng thị trường. Anh tuyên bố: “Chúng tôi có thể dự đoán giá kim cương chính xác hơn Zillow[1] dự đoán giá nhà”. Anh trình bày ý tưởng này tại cuộc thi Doanh nghiệp Toàn cầu của IBM, lọt vào top 50 và nhận được nguồn tài trợ. Tiếp đó, anh sử dụng công nghệ blockchain để cung cấp thông tin minh bạch hơn trong giao dịch kim cương. Hiện nay, công ty của anh có 30 nhân viên và doanh thu hơn 100 triệu USD.
❀ ❀ ❀
[1] Công ty bất động sản trực tuyến nổi tiếng ở Mỹ.
