Vợ chồng Satish và Arlene Palshikar sống ở Portland, Oregon, là những người rất tích cực tái chế. Năm 2017, họ lái chiếc Prius đến cơ sở phân loại rác thải để giao đồ tái chế, nhưng công nhân ở đây nói rằng Trung Quốc sẽ không tái chế nhựa của Mỹ nữa. Chính phủ Trung Quốc gần đây đã thông báo cho Tổ chức Thương mại Thế giới về quyết định không tiếp nhận một số loại chất thải rắn nữa “để bảo vệ lợi ích môi trường và sức khỏe của người dân Trung Quốc”. Trong cuộc chiến thương mại leo thang giữa chính quyền Trump và Trung Quốc, trọng tâm chính là vấn đề tái chế. Trước đây, Trung Quốc vận chuyển hàng hóa sang Mỹ, trong khi Mỹ sẽ vận chuyển chất thải và vật liệu có thể tái chế về Trung Quốc. Đó là thỏa thuận đôi bên cùng có lợi. Giới tiêu dùng trung lưu Mỹ là những người tạo ra lượng rác thải lớn nhất thế giới. Mỹ sẽ xuất khẩu ⅓ rác thải có thể tái chế và gần một nửa số lượng đó được đưa sang Trung Quốc. Hàng năm, Trung Quốc nhận khoảng 47 triệu tấn rác thải nhựa để tái chế.
Nhưng giờ đây, Trung Quốc, Ấn Độ và một loạt các quốc gia mới nổi khác đều phải chăm sóc cho tầng lớp trung lưu cũng như xử lý rác thải của riêng họ. Không có Trung Quốc tiếp nhận chất thải rắn trên thế giới, thì chưa rõ những chất thải đó sẽ đi về đâu. “Với mức độ sản xuất và sử dụng nhựa tiếp tục gia tăng, cùng với sự cam kết của các công ty và quốc gia trong việc xây dựng nền kinh tế tuần hoàn[1], nâng cao tỷ lệ tái chế nhựa, thì số lượng rác thải nhựa cần “chỗ chứa” sẽ tiếp tục tăng cao trong tương lai gần”, theo kết luận của một nghiên cứu của Trường Đại học Georgia. “Rác thải nhựa giờ đây sẽ đi đâu? Thiếu vắng những ý tưởng và chiến lược quản lý táo bạo mới, chúng ta sẽ không còn duy trì được tỷ lệ tái chế hiện tại, cũng như không đạt được các mục tiêu và thời hạn đầy tham vọng về tăng cường tái chế trong tương lai”. Trên thực tế, cuộc chiến mới chống lại rác thải nhựa ở châu Âu và Mỹ liên quan chủ yếu đến việc Trung Quốc từ chối lấy rác, chứ không hẳn là về vấn đề nâng cao ý thức môi trường.
Tầng lớp trung lưu thế giới phát triển đồng nghĩa với việc số người dưới mức nghèo khổ trên toàn cầu sẽ giảm xuống. Đó là một chiều hướng đáng mừng, nhưng cũng đặt ra một câu hỏi khó cho tương lai, như tờ New York Times đã nhấn mạnh năm 2001: “Liệu hành tinh có thể nuôi thêm các châu Mỹ khác?”. Bạn có thể tưởng tượng một thế giới có 2 tỷ người ở các thị trường mới nổi tiêu dùng giống như người Mỹ? Tổng tiêu dùng của tầng lớp trung lưu trên thế giới sẽ tăng khoảng 55% từ năm 2020 đến 2030. Lấy ví dụ, khi thu nhập tăng, mọi người sẽ ăn nhiều protein hơn và nhanh chóng phát triển sở thích ăn thịt bò nhiều hơn thịt lợn hoặc thịt gà. Mà trung bình cần gần 7.000 lít nước ngọt để sản xuất được nửa ký thịt bò. Hay thử nghĩ xem cần bao nhiêu nguyên liệu thô để sản xuất một chiếc ô tô hay máy giặt, chưa kể lượng khí đốt hoặc điện cần thiết để duy trì hoạt động của chúng. Chúng ta sẽ cần phải có nhiều giải pháp sáng tạo để bảo vệ các nguồn tài nguyên thiên nhiên khan hiếm, như nước, khoáng sản và năng lượng. Chúng ta sẽ cần các công nhân, kỹ sư và doanh nhân, những người thiết kế và xây dựng hệ thống tốt hơn để quản lý các nguồn lực hạn chế đó. Và chúng ta có thể phải thay đổi thói quen lãng phí nguy hại, như sẽ thấy trong Chương 7.
❀ ❀ ❀
[1] Nền kinh tế tuần hoàn là một mô hình kinh tế trong đó các hoạt động thiết kế, sản xuất và dịch vụ đặt ra mục tiêu kéo dài tuổi thọ của vật chất, và loại bỏ tác động tiêu cực đến môi trường.
