Nếu muốn hình dung mối quan hệ tương tác giữa công dân và chính phủ sẽ như thế nào vào năm 2030, bạn hãy đến thăm Estonia, quê hương của cơ quan chính phủ điện tử tiên tiến nhất thế giới, đến mức quốc gia này tự xưng mình là “e-Estonia”. Công dân của đất nước nhỏ bé 1,3 triệu người này có thể xin phúc lợi, nhận đơn thuốc y tế, đăng ký doanh nghiệp, bỏ phiếu và sử dụng gần 3.000 dịch vụ kỹ thuật số của chính phủ trực tuyến. Tạp chí Wired gọi Estonia là “xã hội kỹ thuật số tiên tiến nhất thế giới”. Viết trên tờ The New Yorker, nhà báo Nathan Heller gọi quốc gia này là “Nền cộng hòa kỹ thuật số” với “hệ thống nhà nước ảo, không giới hạn, sử dụng công nghệ blockchain và an toàn”. Ông gọi đó là “nỗ lực điều phối của chính phủ nhằm chuyển đổi từ hệ thống nhà nước sang xã hội kỹ thuật số”.

Có nhiều quốc gia muốn bắt chước mô hình của Estonia. Chính quyền tự trị Catalan đã cố học Estonia cách thiết lập nhà nước điện tử tinh gọn nhằm nỗ lực trở thành một quốc gia - nhà nước độc lập, nhưng thất bại vì mục đích của họ thực chất trái ngược với những gì người Estonia đang cố hướng đến, đó là vượt ra khỏi những khuôn khổ cũ về “nhà nước”. Nhà báo Heller cho biết đất nước này có “một chương trình ‘cư trú’ điện tử, cho phép người ở nước ngoài có thể đăng nhập và tham gia một số dịch vụ ở Estonia, ví dụ như ngân hàng, giống như họ đang sống tại đây”. Chương trình này mang đến sự tiện lợi cho một số người dùng, đồng thời là nguồn thu cho Estonia, tuy nhiên cũng tiềm ẩn một số rủi ro bất ngờ. Người Estonia đã thành công trong việc tạo ra một quốc gia ảo, không biên giới, hậu hiện đại đầu tiên. Cho đến nay, có gần 30.000 người nước ngoài đăng ký cư trú điện tử. Estonia đã đi tiên phong trong việc ứng dụng đa dạng công nghệ blockchain trong toàn bộ nền kinh tế và xã hội.

Nói đến thanh toán di động và nông nghiệp đô thị, một số quốc gia châu Phi, như Ghana và Kenya, đang đi đầu trên toàn cầu trong việc mang chính phủ đến gần hơn với người dân thông qua công nghệ. Theo Ngân hàng Thế giới, “dự án eGhana bao gồm các chương trình tiên phong áp dụng cho các dự án ICT [công nghệ thông tin và truyền thông] với mục tiêu giảm bớt tình trạng quan liêu và đưa dịch vụ đến gần hơn với công chúng, đang được nhân rộng ở một số quốc gia châu Phi”. Một nhóm nghiên cứu độc lập tiến hành đánh giá nỗ lực của Kenya và kết luận rằng quốc gia này “đã tạo ra được một môi trường chính trị, luật pháp và kinh doanh phù hợp cho việc thực hiện… chính phủ điện tử”, mang lại những lợi ích như “giảm bớt tình trạng quan liêu, gia tăng khả năng tiếp cận các dịch vụ, giao dịch nhanh chóng và thuận tiện, tăng tính minh bạch và trách nhiệm, cải thiện năng suất nhân viên và trao đổi thông tin một cách dễ dàng”. Ghana và Kenya tiếp tục đi đầu trong việc sử dụng công nghệ thông tin, đặc biệt là trong các lĩnh vực y tế, thanh toán di động và hành chính công. Tuy nhiên, vấn đề chênh lệch về cơ sở vật chất kỹ thuật số vẫn còn. Theo nghiên cứu trên, “Người dân ở nông thôn có thể bị thiệt thòi vì thiếu kỹ năng và cơ sở hạ tầng để tiếp cận các dịch vụ trực tuyến do chính phủ cung cấp”.

Các chính phủ đang tận dụng tính chất đặc trưng của công nghệ blockchain. Cũng như ở trong thế giới kinh doanh, “tính chất không thể thay đổi của dữ liệu blockchain… mang lại tính minh bạch và tinh thần trách nhiệm”, Nghị viện châu Âu nhận định. Với điều kiện quyền riêng tư và dữ liệu được bảo vệ, blockchain có thể giúp cuộc sống người dân dễ dàng hơn, đồng thời đơn giản hóa công việc của nhân viên chính phủ - dù có thể khiến một số vị trí trở nên dư thừa, như chúng ta sẽ thấy ngay sau đây. Về vấn đề bỏ phiếu, để khắc phục chênh lệch giữa những người được giáo dục tốt hơn và có khả năng truy cập Internet dễ dàng với những người thiệt thòi hơn, cần có nỗ lực đổi mới trong việc hòa nhập về kỹ thuật số.