Trong thành phố Wortley, ở góc đường Ayres và Eldon có một cửa hàng bán thuốc lá mà bảng hiệu đã phai mờ với thời gian: Albert Prusty, nhà nhập cảng xì gà Miến Điện. Cửa hàng mang một vẻ vừa cũ kỹ vừa sang trọng có hai dãy tủ kính: một dãy kín đáo trưng bày cho khách hàng chọn lọc những điếu xì gà, thuốc gói và ống điếu; dãy kia toàn bằng kính đục, trừ một mắt tròn nạm đồng bóng loáng, chiếu sáng một cái bàn nơi đó chính tay chủ nhân làm lấy những điếu thuốc Robin Hood Straight Cut rất phổ biến trên thị trường địa phương.

Vào khoảng trưa một ngày tháng sáu hôm đó, ông Prusty mang tạp dề, mặc áo tay ngắn đang nhanh nhẹn vấn thuốc. Đó là một người đàn ông nhỏ con, gầy gò, ngoài sáu mươi, mũi to bóng láng, tính tình khá nóng nảy. Trên đầu chỉ còn lại một nhúm tóc trắng và một cục bướu to làm nổi rõ cái đầu hói. Chất nicotin nhuộm vàng hàm râu bạc và ngón tay của ông, ông mang một cặp kiếng gọng thép.

Ngồi trên ghế, ông Prusty ngờ vực chăm chú theo dõi một thanh niên đầu trần đi qua đi lại trước tiệm nhiều lần ngừng lại ngay trước cửa, do dự một lúc rồi bỏ đi. Cuối cùng, hình như người lạ mặt đi đến một quyết định. Chàng mạnh dạn bước vào, mặt tái xanh. Prusty không có người giúp việc, nên từ từ đứng lên.

“Cậu cần điều chi?” Ông bực bội hỏi.

“Tôi muốn gặp ông Prusty. Tôi… tôi hy vọng bây giờ ông ấy hãy còn sống.”

Người thương gia tặng chàng khách trẻ một nụ cười cay đắng: “Nếu tôi không lầm thì Prusty chính là tôi đây.”

Như một tay bơi lội trước khi lao mình xuống dòng nước lạnh, chàng trẻ tuổi phồng ngực lên, nín thở: “Tôi là Paul Mathry.”

Và như được nhẹ bớt một gánh nặng - việc khó nhất đã vượt qua - chàng nói tiếp:

“Mathry. M-A-T-H-R-Y. Cái tên này không nhắc cho ông nhớ điều gì sao?”

Ông Prusty vẫn thản nhiên: “Chỉ có vụ án Mathry thôi, nếu đó là điều cậu muốn biết. Câu chuyện xấu xa nhất trong cuộc đời tôi. Nhưng cậu dính líu gì tới việc ấy? ”

“Tôi là con trai của Rees Mathry.”

Một sự im lặng tuyệt đối bao trùm cửa hiệu thấp trần. Người thương gia nhìn thẳng vào mặt chàng trai trẻ. Ông đưa tay bốc một nhúm thuốc lá trong cái lọ, đưa lên mũi hít một hơi dài: “Cậu muốn gì?”

“Tôi cũng không biết nữa… Có một cái gì đó thúc đẩy tôi đến đây.”

Bằng những câu ngập ngừng Paul cố gắng nói cho ông biết những lý do khiến chàng đến Stoneheath, rồi chàng kết luận: “Tôi đến đây hồi sáng và 9 giờ tối nay tôi lên chuyến xe lửa liên vận nối đường thủy về Belfast. Tôi nghĩ rằng nếu tôi có thể biết được một điều gì đó, điều gì tôi cũng không rõ nữa… Có lẽ là: một trường hợp giảm khinh nào đó… Được vậy, tôi sẽ bớt đau khổ phần nào. Tôi đến tìm ông vì ông là nhân chứng duy nhất có lợi cho cha tôi ở phiên tòa.”

“Có lợi? Về cái gì?” Prusty lớn tiếng phản đối: “Ý cậu muốn gì?”

“Vậy ra ông không thể nói với tôi điều gì sao?”

“Cậu muốn tôi nói với cậu điều gì?”

“Tôi… tôi cũng không biết.”

Paul thở dài và thình lình, chàng vươn thẳng vai, quay ra phía cửa. Giọng chàng trở nên rắn rỏi: “Thôi được, tôi đi. Tôi rất tiếc đã quấy rầy ông và xin cám ơn ông đã vui lòng tiếp tôi.”

Chàng toan bước ra cửa, nhưng một câu nói cụt ngủn gọi giật chàng dừng lại: “Khoan đã!”

Paul chậm chạp quay trở lại. Prusty nhìn thẳng vào người chàng, nhìn kỹ từ gương mặt trẻ buồn bã đến cái lai quần tây dính đầy bùn đất, rồi hít thêm một hơi thuốc nữa: “Cậu trông có vẻ gấp gáp quá. Chẳng biết cậu từ đâu đến đây, cậu bước vào rồi lại bước ra ngay, như cậu đến đây mua một hộp diêm vậy. Sao? Chẳng lẽ cậu lại đòi hỏi mười lăm năm của dĩ vãng phải quay về trong một phút.”

Paul toan trả lời thì có tiếng chuông cửa reo lên. Một khách hàng bước vào, mua một gói Navy Cut rồi sắp sửa đi ra thì có một ông khách to béo lại đến. Sau khi lựa một điếu xì gà, ông ta bắt chuyện với chủ nhân. Prusty tiến đến gần Paul, thì thầm: “Buổi ăn trưa là lúc tôi phải bàn chuyện làm ăn. Bây giờ chúng ta không thể nói chuyện đó được. Không phải là tôi có gì nhiều để nói với cậu đâu. Trái lại là khác. Tôi đóng cửa tiệm lúc 7 giờ và chuyến xe lửa của cậu khởi hành lúc 9 giờ. Vậy cậu hãy đến nhà tôi vào lúc 7 giờ rưỡi. Tôi sẽ mời cậu một ly cà phê.”

“Cảm ơn ông!” Paul đáp, mắt sáng rỡ: “Ngay tại nhà ông?”

“Vẫn địa chỉ cũ.” Prusty nhăn mặt nói, làm đôi mắt cận thị của ông khép lại phân nửa: “Số 52 Ushaw Terrace. Cậu thấy đó, tôi vẫn ở chỗ cũ, không dọn nhà đi.”

Ông quay trở lại tiếp khách và Paul bước ra. Chàng đi trên hè phố, bước chân lảo đảo vì mệt đừ: suốt đêm qua chàng nằm trên một chiếc băng cây ở nhà ga, không ăn uống gì, Paul bỗng nhớ lúc sáng chàng đi ngang qua khách sạn của hội Y.M.C.A[1] ở trung tâm thành phố. Chàng bèn bước lên xe điện và năm phút sau đã đến nơi. Chàng tắm nước nóng, phủi bụi áo quần rồi đến ngồi trước bàn ăn: một tô nước xúp, một dĩa thịt nóng và một ổ bánh mì.

Lúc ấy mới có 2 giờ. Paul ra khỏi phòng ăn, người khỏe khoắn trở lại. Trong khi chờ đợi, Paul tự hỏi bây giờ làm gì. Thình lình Paul nảy ra một ý. Sau khi hỏi thăm địa chỉ ở khách sạn, chàng đi bộ trên con đường Leonard đông đúc và ồn ào trong mười phút thì đến quảng trường Kenton Place. Chàng bước qua cửa thư viện thành phố và tìm đến phòng báo chí: “Xin anh vui lòng cho tôi biết tờ nhật báo nào đáng tin cậy nhất ở Wortley?”

Người thanh niên ngồi sau bàn giấy, ngước mắt lên đáp: “Đáng tin cậy? Anh đòi hỏi nhiều quá.”

Rồi, với giọng của một viên chức có nhiệm vụ hướng dẫn khách lạ, anh ta tiếp: “Theo tôi, tờ Tin tức là khá nhất.”

“Cám ơn anh. Anh có thể cho tôi xem bộ năm 1921 của nó được không?”

“Của tất cả năm 1921?”

“Không, của bốn tháng chót.” Paul đáp, hơi đỏ mặt.

“Anh vui lòng điền vào thẻ này.”

Paul làm theo lời và trao lại cho người viên chức.

“Anh không phải là dân Wortley?”

“Không.”

“Thế thì… trong trường hợp này anh không được vào thư viện.”

Và trước vẻ mặt thật đáng thương của Paul, anh ta nói tiếp: “Anh có bà con trong thành phố này không?”

“Không.”

“Nhưng anh có thể cho tôi một địa chỉ nào đó của anh được không?”

“Tôi ở khách sạn Y.M.C.A. đường Leonard.”

“Vậy được rồi.” chàng quản thủ thư viện trẻ tuổi nói, nở một nụ cười: “Tôi sẽ ghi địa chỉ này vào tấm thẻ.”

Anh ta nhấn một cái nút. Vài phút sau, một cậu bé đem đặt lên bàn kế cận một tập báo dày, đóng bìa da.

Paul lật từng trang giấy đã ngả màu vàng, và chàng phải cố sức chiến đấu, chống lại cơn xúc động khi một hàng “tít” lớn đập vào mắt chàng:

❀ ❀ ❀

[1] Y.M.C.A: Young Men’s Christian Association, hội Thanh niên Thiên Chúa giáo.