Với niềm tiếc thương sâu xa,

Paul lầm thầm đọc đi đọc lại hang chữ cuối cùng. Chàng hiểu, bây giờ Gillet đã chết thì chàng càng phải tìm gặp Swann gấp. Chàng vội vã ra khỏi nghĩa trang.

Vài phút sau, Paul đến gõ cửa một căn nhà trệt ở phía sau khu Corn Market. Một người đàn bà trọng tuổi, vẻ khả kính, mặc chiếc áo ngủ màu xanh dương bước ra.

“Tôi tìm ông Swann… ông James Swann.” Paul nói, cố gắng lấy giọng thản nhiên: “Tôi được biết ông ấy đã ngụ ở đây.”

“Phải, ông ấy ở đây khá lâu, nhưng cách đây hai năm, ông ấy đã dọn đi chỗ khác rồi.”

“Ông ấy đi đâu?”

Người đàn bà ngần ngại rồi tiếp: “Tôi không có gì để trách cứ con người đáng thương ấy. Khi có tiền ông ấy sẽ trả. Cậu không gây khó khăn cho ông ấy chứ?”

“Ồ! Thưa bà không, trái lại là khác.”

“Tốt lắm… Ông ấy mướn một căn nhà ở đường Ware. Tôi không biết số, chủ nhà là ông Hart.”

Ware Street ở cách đó mười phút đi bộ. Đó là một con phố nghèo trong một khu đông dân với những cửa tiệm và quán ăn tồi tàn, suốt ngày vang rầm rầm tiếng xe lửa điện. Paul tìm được địa chỉ quán trọ do ông Hart làm chủ trong một bản chỉ dẫn của bưu điện.

Đó là một căn nhà gạch nằm phía trong một cái sân hoang phế và như bị chìm ngập dưới những ngôi nhà cao lớn nám khói đen. Cửa ra vào rất hẹp, chuông bấm đã bị rút ra, chỉ còn lại một cái lỗ đen ngòm, lại không có dùi gõ. Paul phải đập nhiều lần lên cánh cửa. Một cậu bé chừng mười hai tuổi xuất hiện, mặt mũi dơ bẩn, cổ quấn băng nỉ đỏ để che những cục hạch phồng lên. Nó cất giọng khàn khàn, không kịp cho Paul mở miệng: “Không có ai ở nhà hết. Tôi đang bệnh. Các khách trọ đều đã đi làm cả rồi, phần lớn ở nhà máy đúc. Tôi không biết ai là Swann hết. Chính mẹ tôi cho mướn phòng, bà sẽ về, lúc bốn giờ chiều.”

Sau khi cho đứa bé biết chàng sẽ trở lại, Paul rút lui, quay ra con đường hôi hám nồng nặc. Không thể ở không được, một động lực vô lý lại thúc đẩy chàng đến thư viện.

Trời xế bóng, người viên chức tiếp Paul lần trước đang trực. Trông thấy Paul, anh ta hơi giật mình, và im lặng cầm lấy tấm thẻ của chàng vừa trao. Paul nói: “Đây là địa chỉ mới của tôi. Tôi ở lại Wortley vài hôm.”

Vẫn im lặng, người quản thư trẻ nhấn chuông lại cậu bé coi phòng. Khi cậu bé đã đi khỏi, anh ta mở ngăn kéo bàn giấy ra và nói: “Lần trước, anh bỏ quên lại một vài ghi chú.”

Anh ra trao cho Paul tờ giấy trên đó ghi tóm tắt những chuyện chàng khởi đầu làm rồi bỏ dở. Tự nhiên Paul hiểu anh ta đã đọc và đoán ra gốc gác của mình.

“Cảm ơn anh. Nhưng nay tôi không cần nó nữa.”

Chàng quản thư chăm chú nhìn Paul với đôi mắt to, linh hoạt và tò mò: “Nếu vậy phải hủy nó đi.”

Paul nhìn anh ta xé tờ giấy. Cậu bé đã trở lại, mang theo hai tập báo. Toàn bộ tập báo Tin tức năm 1922 được đặt lên bàn, và Paul giở tập thứ nhất ra.

Chàng đọc từng hàng, từng cột rồi chuyển qua tập thứ nhì. Khi đã đọc hết, chàng ngả lưng ra sau, đưa bàn tay lên xoa đôi mắt mỏi mệt. Đồng đồ chỉ quá bốn giờ. Paul đứng dậy. Chàng không quên lời hẹn lúc trưa.

“Anh tìm được chưa?”

Paul cảm thấy câu hỏi bình thường này có ẩn chứa một ý tò mò mãnh liệt.

“Rất tiếc là chưa.”

Chàng biết anh ta sẽ không hỏi thêm gì hết. Đi thôi chứ ở lại làm gì nữa? nhưng phải chăng câu hỏi ngắn ngủi đó, là một lời khuyến khích kín đáo mong chàng thổ lộ tâm sự. Bỗng nhiên Paul cảm thấy cần phải nói: “Tôi tìm những bài tường thuật về vụ thanh tra cảnh sát Swann bị đưa ra tòa và bị kết án hồi năm 1922.”

Người quản thư trẻ cố giấu vẻ ngạc nhiên: “Việc đó không khó đâu. Nếu có dịp, chính tôi sẽ tìm cho. Anh có điều quan tâm đến ông ấy?”

“Tôi muốn biết địa chỉ của ông ta.”

“Anh không nắm được chi tiết nào đặc biệt à?”

“Ông ta chắc phải ở trong khu này. Hình như bây giờ ông ta nghèo khổ lắm.”

“Tôi biết.”

Cả hai điều im lặng. Paul hơi xấu hổ vì đã tâm sự với một người không quen biết. Chàng nói vài lời cảm ơn vụng về rồi bước ra.

Lúc năm giờ, chàng đến trước nhà trọ của ông Hart. Bà chủ nhà đã trở về. Đó là một người đàn bà to lớn, mặc áo choàng lông cừu, vai khoác một tấm khăn quàng ca rô, đầu đội một nón kết đàn ông. Bà nhìn nhận: “Phải, tôi nhớ rõ ông Swann lắm, một con người khốn khổ. Ông ta bị bệnh và bị mất chỗ làm ở nhà máy. Cậu thấy không, ông ta uống nhiều rượu quá. Tôi chẳng giận khi ông ấy đi chỗ khác đâu.”

“Ông ta dọn đi lúc nào?”

“Cách đây độ sáu tháng.”

“Ông ta đi đâu bà có biết không?”

“Tôi chẳng biết. Hình như ở Bromlea, nơi những xưởng làm mới lập.”

“Cách đây xa không?”

“Không xa lắm… chừng ba dặm thôi.”

“Ông ta có để địa chỉ lại không?”

“Địa chỉ của ông ấy à? Không thể nào móc ông ta ra được một lời. Nhưng để xem… À, có chứ. Ông ấy đang trông đợi một lá thư nào đó và dặn tôi chuyển lại cho ông ta. Nhưng lá thư ấy không bao giờ đến. Để xem tôi có ghi lại địa chỉ của ông ta không.”

Bà quay về phía đứa bé nãy giờ đang lắng nghe: “Josey, đem quyển sổ lại đây!”

Thấm nước miếng vào ngón tay, bà lật từng trang, trên quyển sổ cũ mèm, góc đã mòn hết: “Này! Cậu nhìn xem. Tôi nói đâu có sai!”

Paul tiến đến gần, lòng rộn lên một niềm hy vọng mới. Chàng đọc trên trang giấy thấm ướt:

JAMES SWANN

Clo Roberts

15, Castel Road, Bromlea

Chàng vội vã ghi lại và rối rít cảm ơn người đàn bà. Vừa bước theo lối đi nhỏ hẹp, sáng lờ mờ dưới một bóng đèn duy nhất, Paul tự nhủ chàng đã không lãng phí ngày hôm nay. Paul đã tìm ra dấu vết của Swann! Và hình ảnh người Paul đang tìm kiếm hiện ra rõ rệt trong trí: một con người thân tàn ma dại, một kẻ bị đời vùi dập, bị những thực tại khắc nghiệt của cuộc sống đè bẹp, nên đã cố tìm quên các ưu phiền trong ly rượu.

Đã trễ rồi, không thể đi đến Bromlea tối nay được. Ngày mai chàng sẽ đi. Ngày mai chàng sẽ tìm Swann.