Buổi sáng ngày 2 tháng 3, trời trong và êm dịu. Đàn chim sẻ ríu rít giữa những cụm hoa crocus vàng rải rác trên sân cỏ trước bệnh viện Saint Elisabeth. Xuân đã đến rồi: một mặt trời ấm áp, màu xanh lục non đã xuất hiện trên các cành cao của những cây du dọc theo đại lộ. Mặt đất ẩm ướt, đầy sinh khí, vang tiếng thì thầm của những con suối nhỏ ẩn giấu đâu đây.
Ngày hôm đó, Paul rời bệnh viện.
Dunn hứa sẽ đến với Paul vào buổi trưa. Trước đó khá lâu, Paul đã ngồi chờ ông trong phòng khách, sau khi từ giã hết thảy mọi người. Đối với ai chàng cũng nói một lời biết ơn, đặc biệt chàng nồng nhiệt siết tay dì Margaret có đôi má hồng hồng luôn luôn tử tế và vui vẻ với bệnh nhân. Chàng vừa may mắn thoát khỏi một cơn bệnh hiểm nghèo, xương sườn đã lành, phổi đã căng phồng và chứng ho đã dứt.
Đúng giờ hẹn, Dunn đến bằng taxi. Sau một lúc bận bịu khá lâu trong phòng khách - các dì phước có vẻ rất trọng Dunn, và Dunn phải khéo léo lẩn tránh sự mời đón ân cần của Mẹ Bề Trên - họ rời khỏi bệnh viện. Dọc đường, được hít thở không khí mát lành ùa vào trong xe, Paul bỗng cảm thấy có một niềm vui sâu xa trong nỗi mong chờ được gặp mặt cha. Nói cho cùng, chính vì cha mà chàng đã tranh đấu và đã chịu đựng đau khổ trong nhiều tháng dài.
“Tôi đã mướn phòng cho cha cậu và cậu tại khách san Windsor.” Dunn đột ngột nói, phá tan sự im lặng: “Khách sạn này không có gì đặc biệt, nhưng được cái là rất yên tĩnh. Ở đó, cậu có thể tìm lại sự thăng bằng tinh thần, kiểm điểm và nhận định tình hình. Ngày mai mẹ cậu sẽ đến đây ở cùng một khách sạn với cha cậu và cậu cho đến khi cuộc điều tra chấm dứt. Tờ Wortley Chronicle chịu mọi chi phí. Không, cậu đừng cảm ơn tôi. Bây giờ là lúc đến phiên chúng tôi làm bổn phận của mình. Nhân thể, cậu hãy cầm lấy ba mươi bảng này. Cậu có thể hoàn lại cho tôi khi lãnh tiền bồi thường.”
“Tiền bồi tường?”
“Phải, cha cậu có quyền được hưởng một số tiền bồi thường mà nhà nước chắc chắn phải trả. Theo ý kiến luật sư cố vấn của chúng tôi, cha cậu có hy vọng lãnh năm ngàn bảng.”
Paul nhận cái tin bất ngờ này trong im lặng. Tuy không làm chàng xúc động mấy, nhưng nó giúp cho chàng yên tâm nhận xấp giấy bạc Dunn trao cho. Và chàng cảm thấy sẽ rất vui nếu được ở trọn một ngày với cha trước khi mẹ chàng đến.
“Ông đã gặp cha tôi rồi chớ?”
“Rồi, ông ấy đang ở tại khách sạn với Smith, một trong những biên tập viên của chúng tôi.”
“Ông lo liệu mọi việc thật chu đáo.”
“Tôi cố gắng làm hết sức mình.” Dunn trả lời ngắn ngủi rồi đột ngột đổi đề tài: “Thời gian vừa qua, cậu có gặp Lena không?”
“Không.” Paul đáp, gương mặt biến sắc: “Từ khi tôi vào bệnh viện đến giờ.”
“Cậu biết gì về Lena? Đã đến lúc tôi phải nói hết cho cậu biết về cô ấy.”
Và, mắt nhìn thẳng trước mặt, Dunn kể cho Paul, không giấu một điều gì.
Rất xúc động, Paul nghe cổ mình nghẹn lại. Chàng đã phê phán nàng một cách sai lầm tai hại! Chàng là một kẻ ngu dại, khờ khạo. Gương mặt nàng, vẻ u buồn chân thành của nàng hiện về ám ảnh chàng.
“Tôi cần phải gặp cô ấy.”
“Cô ấy đã đi rồi.”
“Đi rồi?”
“Phải. Cô ấy đã bỏ chỗ làm và biến mất.” Dunn trả lời với một vẻ cay đắng.
“Tại sao?”
“Làm sao tôi biết được!”
“Ít nhất ông cũng biết nàng đi đâu ?”
“Chúng tôi không biết, nhưng chúng tôi vừa được tin về nàng.” Dunn trả lời, vừa kín đáo quan sát Paul: “Cô ấy đang làm chiêu đãi viên trong một quán ăn nhỏ ở Sheffield.”
“Ông có địa chỉ của cô ấy không ?”
“Nếu tôi có, không phải là để đăng lên báo cho người ta biết.”
Sự dè dặt này khiến Paul thấy không tiện nài nỉ.
Chiếc taxi chạy vòng theo trung tâm thành phố, vượt qua cầu Nottingham Road và chạy về hướng vùng ngoại ô phía nam. Những con đường nghèo nàn này, Paul đã từng đi qua biết bao lần, trong giờ phút đen tối nhất của đời mình, những giờ phút mà chàng không còn gì ngoài sự tuyệt vọng. Sau cùng, chiếc xe dừng lại trước khách sạn Windsor, một tòa nhà lớn với mái ngói đỏ và những bao lơn bằng gỗ. Đó là một khách sạn được xây cất khoảng mười năm trước, không được phát đạt lắm nhưng rất đứng đắn. Nó là một nơi mà các du khách chỉ tạm dừng chân trong vài ngày, do đó lúc nào cũng có đến phân nửa số phòng trống. Bước vào cửa, họ leo lên một cầu thang trải thảm xanh, và dừng lại trước cửa một căn phòng ở lầu nhất. Paul có cảm tưởng mơ hồ rằng Dunn sắp đi. Nhưng chàng không thể chờ được. Chàng bước vào, chân run run.
Ngồi ở chiếc bàn trước cửa sổ của phòng khách là một người đàn ông có tuổi đang ăn trứng chiên, dưới sự trông nom của người thư ký của Mc Evoy đứng cách đó xa xa một chút.
Người đàn ông ấy trạc sáu mươi tuổi, ngực rộng, hai cánh tay có những bắp thịt rắn rỏi. Đầu ông, tròn như một quả bóng giữa hai vai khom, bị hói hết một phần, chỉ còn lại ở phía trên hai tai một mớ tóc màu xám đã bị cạo sát da. Cổ ông vàng như một tờ giấy cũ mang những đường chỉ và không hợp thời trang, chật đến độ khôi hài, trông ông ta như một thủy thủ thất nghiệp.
Paul dừng lại, tim đập mạnh như muốn phá vỡ lồng ngực. Con người đó, kẻ lạ mặt đó, ngẩng cái đầu cạo trọc lên, và miệng không ngừng nhai đồ ăn, nhìn chàng với một vẻ thù địch. Paul đứng bất động và đau khổ nhìn cha, không nói được một lời nào. Cuộc gặp gỡ này, chàng đã tưởng tượng nó một cách khác hẳn - cha con nhìn nhau, ôm siết lấy nhau sau bao năm xa cách, những giọt lệ sung sướng.
Thời gian làm thay đổi con người, Paul biết điều đó và đã chuẩn bị trước tinh thần mình, nhưng chàng thật không ngờ cha lại thay đổi một cách thảm hại đến như thế. Paul lấy lại bình tĩnh tiến tới và đưa tay ra, chàng cảm thấy những ngón tay của cha chai cứng với móng vàng khè và nứt nẻ.
“Thế nào, thưa ông?” Dunn lên tiếng với giọng vui vẻ gượng gạo và thiếu tự nhiên càng làm Paul cảm thấy khó chịu: “Tôi hy vọng người ta đã đối xử tốt với ông chứ?”
Người đàn ông quay nhìn về phía Dunn. Không trả lời, ông ta vẫn tiếp tục nhai như muốn tận hưởng tất cả mùi vị thức ăn.
Dunn cứu vãn tình thế bối rối bằng cách quay về hướng Smith hỏi: “Anh đã chu toàn hết mọi việc chưa?”
“Thưa ông, đã.”
“Anh đã ngăn cản không cho các ký giảm làm phiền ông Mathry chứ?”
“Dạ, tôi đã trao cho họ một bản ghi sẵn những lời phát biểu.”
“Tốt lắm.”
Một sự im lặng. Người thư ký cúi xuống lượm chiếc nón rơi trên tấm thảm, dưới chân ông. Dunn nói tiếp: “Này, đây là lần đầu tiên hai cha con được gặp nhau sau một thời gian xa cách quá lâu. Smith và tôi xin để hai vị được tự do. Hẹn ngày mai mình gặp lại. Khi nào cần bất cứ điều gì, xin cứ gọi tôi.”
Paul bỗng cảm thấy sợ hãi, chàng muốn tìm hết cách giữ hai người ở lại. Nhưng rõ ràng là họ có ý muốn rời đi.
Khi cánh cửa khép lại, Paul lặng lẽ lấy một chiếc ghế đến ngồi cạnh bàn.
Người lạ mặt tên Rees Mathry này, cha của chàng, vẫn tiếp tục ăn, đầu cúi gằm sát xuống cái dĩa, thỉnh thoảng đảo mắt nhìn chung quanh với một vẻ lo lắng. Paul không thể chịu đựng được nữa. Chàng phải nói, dầu là với một giọng tuyệt vọng: “Được gặp lại ba… con rất sung sướng. Hạnh phúc này… dĩ nhiên… sau bao năm xa cách… là một điều không phải giản dị cho chúng ta. Con có rất nhiều điều để nói với ba, đến độ con không biết phải bắt đầu từ đâu. Trước hết ba cần phải có quần áo đàng hoàng, khi ba ăn xong, chúng ta sẽ gọi taxi đến các cửa hàng…”
“Mày có tiền không?”
Câu hỏi thô lỗ này làm Paul cảm thấy lạnh mình, chàng trả lời rất nhanh: “Tạm đủ trong lúc này.”
“Với tên Dunn này, tao không có cách nào moi nó được một đồng xu.” Mathry càu nhàu rồi nói tiếp như ông ta đang nói với chính mình: “Tao sẽ có khối tiền. Tao sẽ buộc chúng trả một giá rất đắt về những đau khổ đã gây ra cho tao.”
Ông có một giọng nói khàn khàn, khó nghe, giọng nói của một con người bị bắt buộc phải sống thầm lặng trong một thời gian quá lâu. Nhưng sự cay đắng và thù hận biểu lộ trong giọng nói càng đáng sợ hơn và càng làm Paul đau lòng hơn.
“Mày có thuốc không?”
“Con rất tiếc là không.” Paul vừa đáp vừa lắc đầu: “Con bỏ hút cách đây khá lâu.”
Dưới vẻ mặt thản nhiên, Mathry quan sát Paul như để chắc chắn rằng chàng không nói láo. Đoạn, ông ta miễn cưỡng rút ta một bao thuốc lá, loại mà Dunn thường hút. Ông ta chọn một điếu và cúi xuống quẹt lửa mổi thuốc, như là lén lút. Giấu điếu thuốc trong lòng bàn tay, ông đưa lên môi kéo từng hơi ngắn. Paul bỗng kinh sợ khi nhận thấy tất cả nét cứng rắn tàn nhẫn trên gương mặt ông. Nhất là cái miệng, như bằng đá, mím chặt lại như cái bẫy dưới hàng môi dài, râu cạo nham nhở. Thình lình, Mathry lấy ngón tay bóp tắt điếu thuốc và len lén nhét nó vào túi.
“Mấy giờ rồi?”
Paul rút cái đồng hồ bằng bạc ra xem. Mathry nhìn theo những cử động của chàng bằng một ánh mắt thèm muốn.
“Tao không có đồng hồ.” Mathry bỗng lên tiếng.
Paul đưa cho cha chiếc đồng hồ và cả sợi dây đeo.
“Ba hãy lấy chiếc đồng hồ của con mà dùng.”
Không một lời cảm ơn, Mathry nhấc nhấc chiếc đồng hồ trong tay rồi nhét nó vào túi với một cử động lanh lẹ đặc biệt của ông. Cùng lúc ấy có tiếng gõ cửa. Chị hầu phòng bước vào dọn dẹp bàn ăn.
Paul đứng lên. Chàng biết những tật xấu của cha không phải không có lý do, nhưng chàng không khỏi thấy buồn. Chàng nói nhỏ: “Mình đi mua sắm ngay bây giờ.”
Họ bước ra đường dưới ánh mặt trời êm dịu của mùa xuân, dùng xe hơi đến đường Leonard, ghé vào thương xá Drom, một trong những cửa hàng bách hóa lớn nhất thành phố. Paul tưởng đưa cha ra phố để có được một sự thoải mái dễ chịu, nhưng chàng thất vọng hoàn toàn. Buổi trưa hôm ấy là cả một cơn ác mộng dài, một sự giày vò tinh thần chàng rất mãnh liệt. Vẻ thô lỗ của cha làm cho mọi người chú ý và khó chịu. Cách ăn nói cộc lốc của ông làm một cô bán hàng phát khóc. Tính sa đọa biểu lộ rõ rệt trong khi ông lựa chọn các món hàng. Ông nhất định đòi cho kỳ được một bộ quần áo ca rô quá “trẻ” không thích hợp với ông một chút nào, một chiếc áo sơ mi bằng tơ nhân tạo, một chiếc cà vạt màu vàng chói lọi, những đôi giày màu vàng mũi nhọn hoắt. Qua gian hàng bán đồ trang sức, ông đứng cả một tiếng đồng hồ, mê mẩn ngắm các tủ kính sáng rực trưng bày những món hàng quý giá. Paul chỉ kéo được ông ra khỏi gian hàng sau khi đã mua cho ông một chiếc nhẫn.
Khi trở về khách sạn lúc sáu giờ, Paul mệt mỏi, chán nản, buông mình xuống một chiếc ghế trong phòng khách. Mathry mang vào trong phòng ông những gói hàng mà ông luôn luôn ôm khư khư bên mình. Hai mươi phút sau ông trở ra phòng khách hãnh diện trong bộ quần áo mới, mang trên tay chiếc đồng hồ với sợi dây bạc và chiếc nhẫn.
“Mày thấy không? Đời tao chưa tàn đâu. Tao muốn những tên khốn kiếp đã hành hạ tao ở Stoneheath thấy tao bây giờ như vầy đây. Nhất là thằng cai tù Hicks. Nào, chúng ta hãy đi dạo phố, ăn uống no say và đi xem hát.”
“Mình vừa mới dạo phố trở về. Mình sẽ ăn tối ngay tại đây.” Paul nói.
Mathry nhìn chàng, trán ông nhăn lại: “Tao sẽ có rượu chứ?”
“Dĩ nhiên. Ba muốn uống gì?”
“Whisky.”
Mathry nằm dài trên chiếc đi văng và giở tờ báo mà Paul mới mua trên đường về: “Chắc phải có bài nói về tao trong này. Người ta đã chụp hình tao. Tao sẽ bắt tờ báo trả tiền cho tao về những bài mà chúng viết về tao.”
Paul nhấn chuông. Người đàn bà hầu phòng hồi sáng xuất hiện. Trong lúc Paul bảo cô ta dọn bữa ăn tối và đem rượu whisky lên, Mathry vẫn nằm dài trên đi văng, ngước mắt nhìn lên khỏi tờ báo để ngắm cô ta. Đó là một cô gái to lớn vẻ kém thông minh, đôi má hóp sâu. Dưới cái nhìn chăm chăm của người đàn ông đang được nổi tiếng nhất của thành phố, cô ta bỗng đỏ mặt và bắt đầu làm ra vẻ duyên dáng.
“Cô ta biết tao là ai.” Mathry nói với một vẻ thỏa mãn khi cô gái đã ra ngoài.
Paul chỉ ăn sơ sài. Cha chàng, trái lại, ăn ngấu nghiến một cách ngon lành và không thốt một lời nào. Ăn xong, ông mở nút chai rượu whisky, rót đầy một ly; rồi đem cả chai lẫn ly đến ngồi trên một chiếc ghế lưng cao đặt sát tường. Ông ngồi rất thẳng người, đôi mắt chăm chăm nhìn về phía trước, trông thật dữ dằn và đáng sợ. Thỉnh thoảng, ông châm thêm rượu vào ly. Một đôi lúc, môi ông mấp máy như đang nói chuyện với chính mình. Ông có vẻ quên hẳn sự hiện diện của con trai ông, và khi chị hầu phòng vào thu dọn bàn ăn, Mathry làm như không trông thấy, khiến chị thất vọng ra mặt.
Sự im lặng kéo dài. Với một vẻ vừa kinh sợ vừa bị thu hút, Paul nhìn gương mặt bất động của cha đang chìm đắm trong những suy nghĩ riêng tư. Chàng bỗng tự hỏi phải chăng người đàn ông đang ngồi kia chính là người cha dịu dàng và thanh nhã, đã từng nắm tay chàng dẫn đến Jesmond Dene chơi thả tàu giấy trên hồ, người đã từng cố gắng vẽ, cắt những hình người trên giấy để làm cho chàng thích thú và tuần nào cũng không quên đem về một món đồ chơi, một người cha mà mọi hành động đều chứng tỏ tình thương đối với chàng? Ông đã phải chịu những đối xử tàn bạo ghê gớm đến mức độ nào khiến con người ông nay hoàn toàn biến đổi như vậy? Tưởng tượng ra tất cả những khổ nhục mà cha chàng đã phải chịu đựng trong mười lăm năm qua: cái xà lim chật hẹp, kỷ luật khắc nghiệt của nhà tù và sự ăn uống tồi tệ, các cửa chấn song sắt, những giờ phút cô đơn trong bóng tối, những tiếng la hét và mùi hôi hám của lũ tù khốn khổ, sự canh gác nghiêm nhặt, sự cưỡng bách làm việc trong mùa hè lẫn mùa đông, khi nắng gắt cũng như lúc tuyết rơi, những ngày ảm đạm và những đêm tối khôn cùng… Paul cảm thấy lòng chàng xao xuyến và thương xót cha vô vàn.
Bỗng nhiên, bằng một cử chỉ nâng niu, Mathry rút chiếc đồng hồ ra và nhìn nó rất lâu. Sau cùng ông nói:
“Chín giờ tối. Tất cả bọn họ đều đã nằm trên những miếng ván, trong bóng đêm âm thầm. Suốt ngày họ đã đổ mồ hôi và máu trong hầm mỏ. Họ đã ăn xúp… sung sướng thay kẻ nào may mắn được một miếng thịt thừa… hay vài miếng khoai, những miếng khoai lúc nào cũng hôi mùi xà phòng. Trời tối như mực, nhưng họ vẫn nghe hắn. Hắn, tên cai ngục đang đi đi lại lại bên ngoài. Có phải Hicks đang trực không?… Nếu đúng là Hicks, họ sẽ biết ngay… tất cả bọn họ đều sợ Hicks.”
“Vài người trong bọn họ đã bị dập ngón tay trong khi làm việc ở hầm mỏ, một số khác bị phồng da tay hay bị cụp thắt lưng… và tất cả đều bị bệnh phong thấp do sương mù gây ra. Nhưng những điều đó không ăn thua gì. Chính những điều họ cảm nghĩ mới quan trọng… Nằm trên những miếng ván cứng, họ cố nhớ lại cuộc sống trước kia bên ngoài nhà tù, những giờ phút đẹp đẽ nhất của họ, một chiếc giường êm ái, một miếng thịt bò bít-tết ngon lành và còn nhiều điều khác nữa. Những người từ khổ sai lâu năm gõ vào vách tường để truyền tin tức cho nhau: ai đã bị phạt roi da, ai mới vào và ai mới được thả. Nhưng hầu hết họ đều biết rằng đối với họ, sẽ không bao giờ có chuyện được tha, và kiếp tù đày của họ sẽ không bao giờ chấm dứt. Họ sẽ ở trong nhà tù này suốt đời. Họ là những kẻ không còn một mảy may hy vọng nào… những kẻ đang bị chôn sống.”
“Nhưng có lẽ không phải tất cả họ đều được nằm trong những xà lim xinh đẹp này. Một số đã sai lầm, đã phạm một lỗi nào đó, và đang bị phạt nhốt trong một cái lỗ dưới đất, một cái lỗ tối đen như trong lò. Và không có khoai để ăn. Chỉ có bánh mì với nước lạnh thôi. Cũng không thể day trở được… chỉ bước được hai bước là đầu đã va vào vách bê-tông. Chính tại nơi đó người ta mới thật sự suy nghĩ… mới tự hỏi mình là ai và đang ở đâu… Và mình đã làm gì để bị rơi vào cảnh này? Chính tại nơi đó người ta tự bảo với mình: Nếu thoát khỏi bức tưởng ngày… chắc chắn mình sẽ trả thù… sẽ bắt kẻ khác phải trả một giá rất đắt cho tất cả những đau khổ mà mình đã phải chịu… Người ta thù hận thế giới đáng nguyền rủa này… Người ta sẽ chiếm đoạt hết mọi thứ cho riêng mình… Chỉ cần thoát ra khỏi bức tưởng này.”
“Tao, tao đã thoát được khỏi bức tường đó. Và Chúa ơi! mày không biết tao sắp làm gì ư?”
Nói xong Mathry đứng lên, không nhìn và cũng không một lời hỏi han Paul, ông ta bước ra. Paul nghe bước chân nặng nề của cha xa dần ngoài dãy hành lang. Tiếng một cánh cửa đóng lại, cửa phòng của cha chàng. Một sự im lặng ngắn, rồi chàng nghe một tiếng chuông cửa reo. Kế đó tiếng một bước chân nhẹ nhàng hơn. Paul miễn cưỡng lắng tai nghe. Nhưng chàng không còn nghe gì nữa. Tất cả đều im lặng.
Paul buột miệng thốt ra một tiếng rên. Chàng không dám tiến đến phòng của cha để xem những điều nghi ngờ của mình có đúng không. Và bỗng nhiên sự liên tưởng làm Paul nhớ lại lúc ra khỏi tiệm may, cha chàng đã chạm vào người chàng lúc chen lấn giữa đám người đông đúc. Tự nhiên Paul thò tay vào túi mình Tất cả số tiền còn lại của chàng, khoảng mười lăm bảng đã biến mất.
