Bây giờ Paul đã biết hết rồi, nên ý định đầu tiên là không đến nơi hẹn với Prusty nữa.
Gợi lại làm gì nỗi đau thương của mình một cách vô ích? Tuy nhiên Paul vẫn tiến về phía Eldon, bước chân bị đưa đẩy như bởi các định mệnh lạ kỳ đã hướng dẫn chàng từ lúc phát giác ra câu chuyện.
Chàng đi từng bước chậm. Đêm xuống khi chàng bước lên những bực thềm của khu phố Ushaw Terrace. Đó là một lối đi lát đá, nhỏ hẹp, giữa hai hàng biệt thự đã một thời huy hoàng. Việc phân chia những biệt thự này thành từng gian nhà riêng khiến cho khu phố mất vẻ sang trọng ban đầu của nó và trở nên nhạt nhẽo, buồn thảm.
Paul cố nén một cái rùng mình khi tiến đến gần gian nhà xảy ra án mạng. Nghiến chặt răng, chàng vượt qua cổng ngoài, leo lên những bực thang bằng đá ẩm ướt, và nhấn chuông ở tầng lầu nhì. Sau một lúc chờ đợi ngắn ngủi, ông Prusty ra mở cửa và đưa chàng đi qua một phòng ngoài tối tăm vào một phòng ăn khá bề bộn. Trong một góc phòng, chiếc bình pha cà phê đặt trên lò ga đang tỏa mùi thơm đậm đặc.
Người thương gia già, chân mang đôi hài nỉ, mặc chiếc veston cũ và - một bằng chứng về tính khác người của ông ta - đội một chiếc nón kết Thổ Nhĩ Kỳ bèo nhèo. Nhưng ông tỏ ra là một chủ nhân lịch sự và mời Paul dùng cà phê với một thứ đường ẩm màu nâu. Paul uống tách cà phê lọc nóng và cảm thấy dễ chịu đôi chút. Trong lúc đó Prusty rút cọng tim của điếu xì gà ra, khoái trá, kê điếu thuốc và tai bật lách cách rồi mồi lửa.
“Tôi sống cô độc.” Ông nói, vừa kéo mạnh một hơi khói, vẻ thích thú lộ rõ trên mặt: “Vợ tôi đã chết, sáu năm sau khi xảy ra án mạng. Cậu thấy cà phê của tôi ngon không? Chính tôi đã nhập nó từ nước ngoài vào.”
Paul lúng búng trả lời câu hỏi của ông. Hơi ngạc nhiên khi thấy mình tự nhiên rơi vào một hoàn cảnh kỳ lạ, chàng đưa mắt quan sát đồ vật chung quanh. Tia nhìn của chàng dừng lại một chút trên cái nhân đèn cầy to lớn bằng đồng, rồi cuối cùng hướng lên trần nhà. Đoán biết ý nghĩ của chàng qua nét mặt, Prusty nói: “Phải, lúc ấy tôi cũng đang ngồi trên chiếc ghế bành này, bỗng có tiếng động rầm rầm ở từng trên, tôi liền đứng dậy đi lên xem. Chúa ơi! Không bao giờ tôi quên được cảnh tượng đó… cô ấy nằm dài trên sàn nhà, gần như lõa lồ, cảnh đó thật đẹp… nhưng cổ họng bị cắt đứt suốt từ tai này sang tai kia.”
Ông dừng lại một chút rồi tiếp: “Cậu đừng có vẻ mặt như thế. Không còn ai ở trên đó đâu… trống trơn hoàn toàn. Tôi có chìa khóa đây… Người chủ nhà giao cho tôi giữ. Cậu muốn lên xem…?”
“Không, không.” Paul đáp, một bàn tay đưa lên ôm trán: “Hôm nay tôi biết khá đủ rồi. Cả ngày tôi đã đọc các bài tường thuật trên tờ Tin tức.”
“À phải rồi, vụ án đã được thuật lại rất hay và rất đầy đủ trên báo. Họ tỏ ra rất điệu với tôi. Tuy nhiên tôi không được sáng chói gì mấy trước vành móng ngựa. Sprott, viên biện lý xài xể tôi thậm tệ, bởi vì tôi không chịu thề quyết rằng người đàn ông vọt ra khỏi phòng” nói đến đây điếu xì gà của ông bỗng hất lên với một vẻ gây gổ “là Rees Marthry.”
“Ông không xác nhận người đó… là cha của tôi?”
“Lúc ấy ở trên cầu thang rất tối. Tôi không mang theo kính. Ồ! Chắc tôi lầm, nhưng người thợ giặt ủi và các nhân chứng khác thì lại rất quả quyết… Cậu biết không,” ông kiêu hãnh tiếp, “tôi có những ý tưởng riêng của tôi, và tôi rất cứng đầu. Tôi không chắc mình đã thấy rõ người đó. Ông biện lý dùng đủ mọi áp lực nhưng cũng không thể bắt tôi thay đổi ý kiến. Có khi nào cậu ra làm chứng trước tòa chưa? ”
“Chưa.”
“À! Cậu sẽ thấy người ta đàn áp tinh thần cậu tơi bời. Phân nửa thời giờ làm chứng cậu không còn biết mình nói gì nữa. Khi cậu mở miệng muốn nói, thì người ta ngăn cản cậu ngay. Nhất là có một điều mà tôi không thể nào nói lên trước tòa được, một điều rất lạ. Tôi thường đem điều này bàn với vợ tôi và bác sĩ Tuke - người mà tôi chạy đi tìm để xem xét tử thi. - Ôi! Ông ta chẳng được xuất hiện trước tòa vì cảnh sát có chuyên viên của họ rồi. Nhưng ông ấy rất chú ý đến vụ này và chúng tôi thường trao đổi ý kiến với nhau.”
Prusty hít một hơi dài khói thuốc vào lồng ngực, nét mặt đăm chiêu, cầm chiếc thìa khuấy ly cà phê: “Khi tôi bước vào phòng khách và trông thấy cảnh tượng đó, tôi chạy ngay đến bên cửa sổ, mở toang ra. Tôi muốn nhìn lại hắn và tôi đã thấy hắn! Sau khi chạy ra khỏi nhà, hắn phóng lên một chiếc xe đạp và cắm cổ đạp miết không quay đầu lại. Chiếc xe đạp màu xanh lá cây… tôi dám cả quyết như thế… màu xanh lá cây. Thật lạ lùng, phải không.”
Prusty dừng lại một hồi lâu, có vẻ muốn người nghe phải hồi hộp như đang theo dõi một vở kịch: “Nhất là khi người ta biết Mathry không bao giờ có xe đạp. Dĩ nhiên, người ta cho rằng Mathry kiếm ra chiếc xe đó để dễ bề tẩu thoát. Nhưng nếu như vậy thì ai là chủ nhân của nó và nó đã biến đi đâu mất, bởi vì người ta tìm khắp nơi, rà hàng cây số kinh đào vẫn không tìm được nó…”
Lại một hồi im lặng nữa, lần này rất nặng nề: “Hơn nữa, lại còn cái túi tiền mà người ta thấy bên cạnh tử thi. Nó không phải của nạn nhân, cũng không phải của Mathry. Thế là sao? Thêm một câu hỏi đã làm cho một kẻ khôn lanh hơn tôi phải bối rối. Tôi muốn nói đến Swann đấy.”
“Swann?” Paul ngạc nhiên lặp lại.
“Phải, thanh tra cảnh sát Swann, người được giao nhiệm vụ điều tra vụ án từ đầu đến cuối.”
Và sau khi thận trọng nhìn xung quanh như sợ có người nghe trộm, Prusty nhích ghế đến sát bên Paul: “Tôi không quá yêu đồng loại mình đến độ sẵn sàng chết chịu chết treo cổ vì một người khác. Nhưng cậu là con trai của Mathry, cậu cần phải biết.”
Sự thay đổi bất ngờ này đã lôi Paul khỏi trạng thái thụ động. Chàng ngồi thẳng người và chăm chú nghe. Prusty thì thầm: “Swann là một người tốt mà không phải là người ngu. Phải, một người rất khá. Khi anh ta bắt được một người thiến niên phạm pháp trong lúc đi tuần, anh ta không giam cậu bé mà chỉ dịu dàng khuyên bảo. Cậu hiểu ý tôi nói gì chứ? Nhưng khổ thay, Swann có một nhược điểm: anh ta nghiền rượu.”
Prusty suy tư nhìn đầu điếu xì gà và lắc đầu: “Phải, chuyện thật lạ lùng…”
Paul đang thu hút từng lời nói của Prusty, bỗng nghe như có một luồng gió lạnh chạy khắp người: “Tôi biết Swann rõ ràng lắm. Mỗi tuần hai lần anh ấy đến tiệm tôi mua thuốc lá, và tôi vẫn thường gặp anh ấy trong suốt thời gian xảy ra vụ án. Sau đó khi mọi chuyện đã xong, tôi nhận thấy tính tình Swann thay đổi hẳn. Anh ấy uống rượu nhiều hơn trước. Trước kia anh không hay bắt chuyện và bấy giờ lại càng không hé môi. Anh cũng bớt vui vẻ hơn, hình như có cái gì đang đè nặng lên lương tâm anh ta. Tôi nói đùa với anh ta, hỏi anh ta có phải đang si tình một cô nào không. Nhưng anh ta không trả lời. Rồi sau vụ án chừng một năm, một hôm Swann đế tiệm tôi với vẻ mặt kỳ lạ, anh ta nói: ‘Tôi đã quyết định một việc rất quan trọng, Tôi sẽ đi gặp Walter Gillet’.”
Prusty dừng lại uống một hớp cà phê: “Walter Gillet là một trạng sư nổi danh ở tòa đại hình. Lúc đó tôi hỏi Swann muốn gặp ông ta để làm gì. Anh ta lắc đầu đáp: ‘Bây giờ chưa thể nói gì được. Nhưng rồi đây anh sẽ được nghe nói đến việc ấy. Không lâu đâu’.”
Ông già Prusty nâng ly cà phê lên uống cạn. Paul cố gắng kềm chế sự nôn nóng của mình.
“Và quả đúng như vậy, tôi đã nghe nói đến việc đó. Ngay ngày hôm sau Swann nhận một phiên trực ở quảng trường Leonnard. Anh ta say túy lúy, làm xáo trộn các đèn hiệu, gây rối loạn giao thông khiến xảy ra một tai nạn chết người - một người đàn bà bị xe hơi cán. - Tất nhiên sự việc này làm cho mọi người phẫn nộ. Swann bị đưa ra tòa, bị đuổi khỏi ngành cảnh sát, đồng thời lãnh án sáu tháng tù thật xứng đáng.”
“Bị tù! Bây giờ ông ấy ra sao?” Paul kêu lên.
“Cuộc đời anh ta kể như không còn gì nữa. Sau khi ra tù, Swann làm đủ mọi nghề: thám tử tư, gác cổng khách sạn, làm công cho một rạp chiếu bóng. Nhưng nơi nào anh cũng thất bại. Anh ta thay đổi hoàn toàn từ khi ra khỏi tù. Rượu và ưu phiền đã ném Swann xuống thật thấp. Bây giờ anh ta ra sao, tôi cũng không biết. Hai năm nay, tôi không hề gặp lại anh ta.”
“Chuyện gì đã xảy ra thế?” Paul hỏi, thật ngạc nhiên: “Còn Swann có đến gặp ông Gillett không?”
“Úi dà! Cậu hỏi tôi nhiều quá! ”
Prusty đáp, vẻ suy tư rồi nói tiếp, giọng nhỏ hơn: “Tôi ít khi thấy từ lúc anh ấy ra tù. Nhưng vào một chiều kia, Swann bước vào tiệm tôi. Rõ ràng anh ta say khướt. Anh ta đứng lặng thinh rất lâu ở quầy hàng, thân hình lảo đảo muốn té. Cuối cùng anh ta nói: “Anh thấy không, đừng bao giờ ở trường mà muốn tỏ ra khôn lanh hơn ông thầy giáo.” Rồi anh ta phá lên cười rũ rượi. Anh ta loạng choạng bước ra, miệng vẫn tiếp tục cười; và tiếng cười ấy nghe thật khó chịu.”
“Ông ấy không nói gì thêm nữa?”
“Không… Không bao giờ… Không một lời. Nhưng tôi vẫn tin chắc chính vụ án Mathry đã gây ra sự sụp đổ tinh thần của Swann.”
Một sự im lặng kéo dài. Paul ngồi cứng đờ trên ghế, không dám thở mạnh. Rồi từ từ, chàng ngẩng đầu nhìn lên trần nhà. Chàng chưa thấy sáng tỏ được điều gì, bóng tối có vẻ còn dày đặc hơn trước; thế nhưng trong mớ các hỗn độn này có một thứ gì đó đang thúc đẩy chàng tiến tới.
“Đêm đã khuya.” Prusty nói, ném điếu xì gà vào bếp lửa sau khi đã nhìn lên chiếc đồng hồ treo tường: “Tôi không muốn hối thúc cậu, nhưng coi chừng cậu bị trễ tàu.”
Pau đứng dậy: “Tôi chưa đi ngay tối nay.” Chàng nói bằng một giọng quả quyết: “Tôi cần biết Swann đã nói gì với Gillett.”
