Cách đây vài năm, tôi (GLS) có dịp táy máy lục lọi trong mấy chiếc tủ đựng máy PDP-10 của Phòng thí nghiệm Trí tuệ Nhân tạo MIT, và tình cờ thấy một chiếc công tắc nhỏ được dán chặt vào khung của một chiếc tủ. Rõ ràng đây là một món đồ tự chế do một tay mày mò phần cứng nào đó trong phòng thí nghiệm gắn vào (không ai biết là ai).

Ta không đời nào chạm vào một chiếc công tắc lạ hoắc trên máy tính mà lại không biết công dụng của nó, bởi bạn có thể làm sập cả hệ thống. Chiếc công tắc ấy lại được chú thích theo cách vô ích nhất có thể. Nó có hai nấc, và trên thân kim loại của công tắc có nguệch ngoạc dăm chữ viết bằng bút chì: `phép thuật` và `nhiều phép thuật hơn`. Công tắc đang ở nấc `nhiều phép thuật hơn`.

Tôi bèn gọi một tay lập trình viên khác lại xem cùng. Cậu ta cũng chưa từng thấy chiếc công tắc này bao giờ. Quan sát kỹ hơn, chúng tôi phát hiện ra rằng chiếc công tắc chỉ có độc một sợi dây dẫn nối vào! Đầu kia của sợi dây quả thực biến mất vào trong đám dây nhợ chằng chịt bên trong máy tính, nhưng ngọn ngành cơ bản của điện học là một chiếc công tắc chẳng thể làm được tích sự gì trừ khi có hai sợi dây đấu vào nó. Chiếc công tắc này có một sợi dây nối ở một bên và hoàn toàn trống không ở bên kia.

Rõ ràng chiếc công tắc này chỉ là một trò đùa ngớ ngẩn của ai đó. Được sự thuyết phục bởi lý luận của chính mình rằng chiếc công tắc hoàn toàn vô tác dụng, chúng tôi bèn gạt nó đi. Ngay lập tức, chiếc máy tính sập nguồn.

Hãy hình dung sự kinh ngạc đến tột cùng của chúng tôi lúc bấy giờ. Chúng tôi cho qua đó chỉ là một sự trùng hợp ngẫu nhiên, nhưng dẫu sao vẫn gạt trả chiếc công tắc về vị trí `nhiều phép thuật hơn` trước khi khởi động lại máy tính.

Một năm sau, tôi kể câu chuyện này cho một lập trình viên khác nghe, nếu nhớ không lầm thì đó là David Moon. Cậu ta rõ ràng hoài nghi sự tỉnh táo của tôi, hoặc nghi ngờ tôi đang đặt niềm tin siêu nhiên vào quyền năng của chiếc công tắc quái gở ấy, hay có lẽ nghĩ rằng tôi đang bịp bợm mình bằng một câu chuyện nhảm nhí. Để chứng minh cho cậu ta thấy, tôi dẫn cậu ta đến tận chỗ chiếc công tắc nọ, thứ vẫn đang được dán trên khung tủ với độc một sợi dây nối vào, và vẫn nằm ở nấc `nhiều phép thuật hơn`. Chúng tôi săm soi chiếc công tắc cùng mối nối đơn độc của nó, rồi nhận ra rằng đầu kia của sợi dây, dẫu có kết nối với hệ thống dây dẫn của máy tính, lại cắm vào một chân nối đất. Điều đó càng khiến chiếc công tắc trở nên vô dụng gấp bội: không những nó chẳng có tác dụng gì về mặt điện đóm, mà lại còn được đấu vào một nơi vốn chẳng thể ảnh hưởng đến bất cứ thứ gì. Thế là chúng tôi liền gạt chiếc công tắc.

Ngay lập tức, chiếc máy tính lại sập nguồn.

Lần này, chúng tôi phải đi gọi gấp Richard Greenblatt, một cựu binh lập trình lâu năm tại MIT đang ở ngay gần đó. Anh ấy cũng chưa từng để ý đến chiếc công tắc này bao giờ. Sau khi kiểm tra và kết luận nó hoàn toàn vô tích sự, anh liền lấy kìm cắt chéo và cạy phăng nó đi. Chúng tôi khởi động lại máy tính và từ đó đến nay nó vẫn chạy ngon lành.

Đến nay chúng tôi vẫn không hiểu vì sao chiếc công tắc lại làm chiếc máy sập nguồn. Có giả thuyết cho rằng một mạch điện nào đó ở gần chân nối đất vốn đã chập chờn, và việc gạt công tắc đã làm thay đổi điện dung vừa đủ để gây nhiễu mạch điện khi những xung điện cỡ phần triệu giây chạy qua đó. Nhưng chúng ta sẽ chẳng bao giờ biết chắc được; tất cả những gì chúng tôi có thể thốt lên là chiếc công tắc đó đích thực mang phép thuật.

Tôi vẫn giữ chiếc công tắc ấy trong tầng hầm nhà mình. Có lẽ tôi hơi ngốc nghếch, nhưng tôi thường vẫn cứ để nó ở nấc `nhiều phép thuật hơn`.

1994: Một lời giải thích khác cho câu chuyện này đã được đưa ra sau đó. Cần lưu ý rằng thân công tắc bằng kim loại. Giả sử rằng phía không được kết nối của công tắc thực ra đã chạm vào phần thân (thông thường phần thân được nối với một chân tiếp địa riêng, nhưng vẫn có ngoại lệ). Phần thân được nối với vỏ máy tính, và vỏ máy thì đương nhiên đã được nối đất. Giờ đây, điện thế của mạch đất bên trong máy chưa chắc đã đồng nhất với điện thế của vỏ máy, thế nên việc gạt công tắc đã vô tình nối mạch đất với vỏ máy, gây ra hiện tượng sụt/vọt điện khiến máy bị khởi động lại. Điều này có lẽ đã được phát hiện bởi một ai đó từng phải trả giá đắt khi nhận ra sự chênh lệch điện thế giữa hai bên, rồi sau đó gắn luôn chiếc công tắc vào như một trò đùa.

Node:

Some AI Koans

, Next:

OS and JEDGAR

, Previous:

A Story About

Magic

, Up:

Appendix A