Hậu sinh Ngưu Mã tẩu Phùng Đường tái bái ngôn Tư Mã Thiên túc hạ:

Thần tượng, xin chào.

Giữa năm nay tôi đổi một công việc, phát hiện đổi việc cũng rắc rối y như chuyển nhà và ly hôn. Bởi vì rắc rối, thế nên trước khi hành động thường suy nghĩ đủ mọi lý do, cân nhắc xem có đáng để nhúng chân vào vũng nước đục này không. Một trong những phụ phẩm chính của lần suy nghĩ giữa năm nay chính là một lần nữa khẳng định, ngài là thần tượng của tôi. Vì tuổi đã gần bốn mươi, trước khi liệt dương, trước khi mãn kinh, trước khi nhìn thấy quan tài, cơ hội để đổi việc, chuyển nhà hay giày vò hôn nhân thế tục một lần nữa là không lớn, thế nên ngài rất có khả năng sẽ là thần tượng suốt đời của tôi.

Tìm một thần tượng có ý nghĩa vô cùng trọng đại, còn quan trọng hơn cả việc tìm mối tình đầu hay tìm một mảnh đất cắm dũa.

Mẹ tôi bảo sự ra đời của tôi là một taiδi ngoài ý muốn của gia đình, là nằm ngoài kế hoạch hóa gia đình của quốc gia, cho nên cơ bản thuộc loại thụ thai hoang dã, lớn lên bất kham, từ nhỏ không có ai chỉ bảo. Trong quá trình trưởng thành, tôi dần phát hiện ra, đối với sự trưởng thành và niềm vui của cá nhân, tìm một vị thần tượng thích hợp là một lối tắt đã được lịch sử lặp đi lặp lại chứng minh. Có lẽ một lối tắt nhanh hơn và chắc chắn hơn là tìm một tôn giáo thích hợp, nhưng thế hệ chúng ta từ nhỏ đã bị cắt đứt gân chân tôn giáo, lớn lên sau này không thể nào cảm nhận sâu sắc sự cao cả ấy nữa. Cả bầu trời đầy sao thì không với tới được, trên đường có thần tượng, tựa như một vì sao vậy, cũng tốt.

Lúc nhỏ chúng ta cũng được giáo dục lặp đi lặp lại là phải có lý tưởng, nhưng đối với trẻ con, thường thì quá viển vông, rất khó hiểu. Ví dụ như Ngũ giảng tứ mỹ tam nhiệt ái (tức là nói lời hay, giữ lễ nghĩa, biết vệ sinh, tuân trật tự; tâm hồn đẹp, ngôn ngữ đẹp, hành vi đẹp, môi trường đẹp; yêu tổ quốc, yêu chủ nghĩa xã hội, yêu Đảng Cộng sản Trung Quốc), ví dụ như vì sự quật khởi của Trung Hoa mà đọc sách. Lúc nghe thường máu nóng dâng trào, da đầu bay phấp phới, tại chỗ chỉ muốn giao cả đời cho những lý tưởng này, hiến dâng thanh xuân hiến dâng trọn đời, hiến dâng trọn đời cho con cháu. Nhưng thường thì nghe xong, nghĩ lại thật kỹ, thật sự không biết logic và đạo lý nằm ở đâu, lúc đó da đầu của mình bay lượn cái quái gì không biết. Sau này tổng kết lại, muốn cho những chuyện vô lý nghe có vẻ có lý, muốn cho những chuyện không logic nghe có vẻ logic, một cách cực kỳ hay là đánh số cho nó (áp dụng cho Ngũ giảng tứ mỹ tam nhiệt ái), một cách cực kỳ hay khác là lớn tiếng hô, hô tập thể rất nhiều lần (áp dụng cho vì sự quật khởi của Trung Hoa mà đọc sách).

Lúc nhỏ chúng ta cũng được giáo dục lặp đi lặp lại là phải noi theo gương sáng, nhưng đối với trẻ con, những tấm gương này thường quá xa vời, quá cụ thể, tính áp dụng không cao. Ví dụ như Hoàng Kế Quang và Khâu Thiếu Vân. Họ đều là anh hùng trong thời kỳ chiến tranh, chúng ta đều rất kính ngưỡng, nhưng trong cuộc sống của chúng ta, bán kính vòng quanh hai mươi dặm, hai mươi năm qua, nửa tên phản cách mạng cũng chưa từng bắt được. Để giải thích tại sao tinh thần của Hoàng Kế Quang và Đổng Tồn Thụy vẫn còn áp dụng được, chủ nhiệm lớp lúc đó nói đến mức môi biến thành môi sứt, chúng ta vẫn bán tín bán nghi. Suy nghĩ kỹ hơn một chút nữa, học theo Hoàng Kế Quang còn dễ hơn một chút, chẳng phải là lấy thân mình lấp nòng súng đó sao? Cắn răng dậm chân một cái, xông lên! Nhưng học theo Khâu Thiếu Vân thì khó, người sống bị nướng bằng lửa than nhỏ, nghĩ thôi cũng không dám nghĩ kỹ. Sau này học y, trên bàn mẫu, sau khi cắt rách da, máu chảy ra từ các chỗ tổn thương của mạch máu ở mặt cắt, bác sĩ phẫu thuật chính vừa dùng kìm điện cầm máu, vừa kể chuyện món nướng Hàn Quốc ăn hôm qua, lúc đó tôi nôn mửa ngay tại chỗ.

Tôi cũng từng thử tìm kiếm thần tượng trong cuộc sống hiện thực. Người chị của nhà hàng xóm, mắt khá to, tóc rất mượt, từng thi ngữ văn và toán được hai điểm mười, mẹ tôi bảo, con nhìn người ta kìa, học tập cho đàng hoàng vào. Lúc đó tôi cảm thấy, tôi giống như một con chó sói, mẹ tôi bảo, đi, học tập ai đi, thế là tôi lao lên. Sau đó, người chị này nhanh chóng mắc bệnh chán ăn và mất ngủ, mỗi ngày đều nghĩ đến chuyện thi được hai điểm mười nữa, nhưng lại chẳng bao giờ thi được nữa. Anh trai tôi lớn hơn tôi chín tuổi, lúc đó bộ phim Nhật Bản "Truy nã" vô cùng thịnh hành, anh tôi có ánh mắt ưu sầu và chiếc áo gió đen giống hệt như Takakura Ken, mấy nữ sinh ở trường có ngoại hình hơi giống người Nhật đều nhân cơ hội giờ thể dục giữa giờ, đại hội thể thao, dã ngoại xuân v.v... để lao vào anh ấy, tôi từng thảo luận với mẹ tôi, lấy anh ấy làm thần tượng, mẹ tôi bảo, con muốn làm lưu manh à? Bố tôi vẫn luôn là đối tượng tôi ngưỡng mộ, ông ấy từ trước đến nay luôn sống cho hiện tại, chưa từng nghĩ đến chuyện ngày mai, lúc hầm thịt thì hầm thịt, lúc uống trà thì uống trà, lúc xem phim đen thì xem phim đen, lúc đi ngủ thì đi ngủ. Nhưng, tôi nhanh chóng phát hiện ra, bố tôi là đóa hoa lạ sinh ra đã vậy, người có thiên phú kém thì rất khó bắt chước vào ngày sau. Hơn nữa, bởi vì ông ấy chưa từng bị quấy rầy, chưa từng trải qua hành trình tâm lý gian khổ mà nở hoa, cho nên không có năng lực độ hóa người khác, chỉ biết rực rỡ tỏa sáng một mình.

Bởi vì không có cách nào tốt hơn, không có cơ duyên tự mình trải nghiệm, tôi bắt đầu tìm kiếm lung tung trong sách vở, tiểu thuyết võ hiệp và "Võ học thất thư" đọc chung với nhau, lịch sử giản lược Cách mạng Văn hóa và "Văn tâm điêu long" đọc chung với nhau. Rất nhanh đã thích ba người, Lý Ngư, Tăng Quốc Phiên, ngài.

Lý Ngư là một kẻ nhàn tản không thể ngồi yên, ông từ bỏ danh lợi theo nghĩa thông tục, cuộc đời của ông là một cuộc đời ăn chơi trác táng, là một cuộc đời đưa sự ôn nhu tinh tế của việc ăn chơi trác táng lên đến cực hạn. Ông cũng giống như tôi, thích văn chữ nông cạn, phụ nữ da trắng, ngôi nhà nhã nhặn mộc mạc.

Tăng Quốc Phiên là một người đọc sách làm ruộng chăm chỉ cộc cằn, ông theo đuổi danh lợi theo nghĩa thông tục, cuộc đời của ông là một cuộc đời khắc kỷ phục lễ, là một cuộc đời tự mình ra tay thiến đi tất cả những suy nghĩ tà niệm của bản thân. Ông đọc sách, minh lý, làm việc, không cần tiền, không sợ chết, trước năm năm mươi tuổi đã thực hiện được ba điều bất hủ là lập đức, lập công, lập ngôn.

Ngài là một người viết văn sinh ra đã có sẵn, ngài theo đuổi sự thấu hiểu thế gian vượt qua thời gian và không gian, cuộc đời của ngài là cuộc đời làm một việc lớn, là cuộc đời không tiếc mất đi tất cả mọi thứ để làm thành việc lớn này. Ngài đi du học, thăm hỏi, viết lách, ở bên bờ sông Ô Giang, nghe những ông lão tận mắt chứng kiến hồi tưởng lại mùi hương tóc của Ngu Cơ, cơ hông của Ô Chuy Mã, ngài trải nghiệm, ngài thấu hiểu, ngài biểu đạt.

Tổng hợp những đặc điểm chung của ba người các ngài, tiêu chuẩn của thần tượng cơ bản đã hình thành.

Thứ nhất, hợp khả năng. Không thể gượng ép. Là Quan Công thì múa đại đao, là Khổng Minh thì bàn chuyện thiên hạ. Thứ hai, tận lực. Cho dù cả đời phải hiểu là một loại protein thuộc một gen nào đó ở phần đầu tiêm mao của trùng giày, cũng phải tranh thủ làm được mức trước không có người sau không có kẻ, ngày nay xách đao đứng đó, nhìn bốn phía xung quanh, đầy lòng kiêu hãnh. Cho dù không làm được mức trâu bò như thế, ít nhất cũng phải làm được đến mức dùng hết sức lực của mình. Thứ ba, kiên định. Mẹ kiếp tường nam, mẹ kiếp quan tài, mẹ kiếp vận mệnh, không vội vàng, không sợ hãi, không cần mặt mũi, làm cho đến cùng. Bị mắng là phản đạo đức, thì sao chứ? Những chuyện ngớ ngẩn làm ra vì phải tuân theo đạo đức chẳng lẽ còn ít sao? Bị cắt mất cu đi, thì sao chứ? Ngủ một giấc rồi mọc ra mười bảy mươi tám cái khác. Bị lưu đày, thì sao chứ? "Lý Bạch đương niên lưu Dạ Lang, Trung Hoa bất phục Hán văn chương", tổn thất không phải là tôi.

Tất cả đều là trò chơi: Tám mươi nghìn năm trước, người nguyên thủy lấy lửa, săn bắn, hái lượm, làm vòng cổ vỏ sò. Tám trăm năm trước, người Mông Cổ săn bắn, công thành, cướp đất. Hôm nay, chúng ta lọt vào top 500 tài phú, làm quỹ đối ứng, đi nhờ xe du lịch vòng quanh trái đất, đặt làm riêng một hòn đảo, leo khắp tất cả các điểm G của trái đất (Nam Cực, Bắc Cực, đỉnh Everest), biến Đại Lý, Lã Sát và Shangri-La thành một tôn giáo mới. Từng thấy một quảng cáo máy chơi game, nhớ rất sâu sắc: Life is short. Play! Cuộc sống ngắn ngủi, cứ chơi đi, chơi cho thật sướng vào!

Sách không thể nói hết ý, lược bày chút thô lậu.

Phùng Đường tái bái