Kính gửi Dạ Lang hầu:
Chào ông.
Hồi đọc "Sử Ký", lần đầu tiên biết đến ông, ông đã hỏi sứ thần nhà Hán rằng: "Hán thục dữ ngã đại?" (Nhà Hán với nước tôi, bên nào lớn hơn?). Lúc ấy tôi còn quá nhỏ, cũng như những người khác, ngày qua ngày mặc chung một kiểu áo, đeo chung một nét mặt, bị tẩy não bởi cùng một thứ âm thanh, thái độ, đạo đức luật, thế giới quan và nhân sinh quan. Cũng như bao người, tôi đã từng thật lòng chế nhạo ông: Ha ha ha, ế ngồi đáy giếng, Dạ Lang tự đại, đúng là đồ ngốc, ha ha ha nền.
Thế sự dần tỏ tường, tôi bắt đầu ngẫm lại nền giáo dục ngu ngốc mà mình từng chịu đựng, đọc lại những cuốn sách cũ từng một thời đọc lướt qua loa, nào là "Luận Ngữ", "Tư Trị Thông Giám", "Tăng Văn Chính công gia ngôn sao", "Sử Ký". Đọc lại câu chuyện của ông, thứ nhất, tôi thấy ông bị oan. Ngẫm lại lúc trước, ông ở Vân Nam, trên núi có mây, dưới núi có hồ, ông đang ăn nấm, thưởng thức ca vũ, chợt một nhóm người ăn mặc kỳ lạ từ phương xa kéo đến, tự xưng là người nhà Hán, ông bèn hỏi xem nước Hán và nước Dạ Lang bên nào lớn hơn, đó là điều quá đỗi bình thường. Thứ hai, nghĩ lại những con người và sự việc mà tôi từng trải qua, những kẻ ngốc nghếch khác người và những sự việc ngốc nghếch đến khó tin, tôi chợt hiểu ra rằng, phần lớn chúng ta, ai nấy đều chính là ông, chúng ta đều là ế ngồi đáy giếng, Dạ Lang tự đại.
Tùy tiện kể cho ông nghe hai ví dụ.
Có lần đi Đài Bắc, ăn tối xong, được bạn bè kéo đi, trong một đêm đầu xuân, mấy người rủ nhau đến một quán trà ở đường Quang Phục Nam để uống trà. Quán trà rất dễ chịu, đồ đạc bài trí theo kiểu hỗn hợp, phong cách trang trí tối đa hóa, đủ loại đồ cổ thời Dân Quốc, đủ loại tượng Phật, đủ thứ đồ dùng liên quan đến Phật, đủ loại tranh chữ, chất đầy không gian, khiến người ta ngồi vào mà mắt nhìn không xuể. Bạn tôi rất quen với chủ quán, anh chủ quán trông rất đẹp trai, nói giọng phổ thông Đài Loan dịu dàng, dùng chén pha trà, dùng muỗng múc chia ra, trà Ô Long Đống Đỉnh, trà Đông Phương Mỹ Nhân, trà sữa công thức bí truyền của nhà, uống rất ngon. Mọi thứ đều rất tuyệt vời, cho đến khi anh ta bắt đầu cất lời: "Những loại trà này, các anh chị ở bên ngoài tuyệt đối không thể thấy được, những loại Đông Phương Mỹ Nhân mà các anh chị từng thấy đều là hàng giả. Trà Đông Phương Mỹ Nhân chỉ sản xuất ở vài mẫu đất núi, mấy mẫu đất núi này đều do một tay tôi bao thầu, hàng năm tôi chọn trước, số còn lại người khác mới được chọn. Trang trà khác, không thể nào sánh bằng trà của tôi." Trong số mấy người đi cùng, có một người vẫn luôn mỉm cười uống trà, mỉm cười nhìn, mỉm cười lắng nghe, không nói một lời nào. Tôi tình cờ biết rằng, kể từ sau ngày thành lập nước đến nay, những loại trà Phổ Nhĩ và trà Ô Long ngon nhất đại lục đều nằm dưới sự kiểm soát lâu dài của tập đoàn do anh ta quản lý, trong kho chỉ cần tùy tiện chọn ra một bánh trà Thất Tử niên đại lâu đời, chủ quán trai đẹp này có lẽ chưa từng nhìn thấy bao giờ.
Có lần về Bắc Kinh, người thợ mộc tài hoa Vân Mậu nói qua kho hàng của anh ấy xem mấy món đồ gỗ mới làm. Sau thời kỳ cải cách mở cửa, Vân Mậu là một trong những người đầu tiên làm đồ gỗ đời Minh Thanh cũ, chủ yếu là buôn bán, đồng thời cũng nhận sửa chữa, và làm những món đồ gỗ cứng lớn nhỏ cho một nghệ sĩ béo nổi tiếng. Cách đây không lâu, anh ấy nói với tôi rằng anh ấy không làm đồ gỗ cũ nữa. Tôi hỏi tại sao. Vân Mậu đáp, thứ nhất, tiền của anh ấy đã đủ tiêu rồi. Dù tiền không nhiều, nhưng nhiều quá cũng chẳng để làm gì, lại còn rước họa vào thân. Thứ hai, anh ấy vốn đoảng ăn đoảng nói. Không biết bán hàng, cũng chẳng nỡ lừa gạt người ta. "Ghế xếp lớn bằng gỗ huỳnh hoa lý thật sự, người bình thường nhìn vào trông chẳng khác gì củi đốt, giá mấy chục vạn. Hàng giả hàng mới, vân gỗ đều là vẽ lên, trông rất bắt mắt, đem bán như hàng thật, giá mấy vạn, kiếm tiền rất dễ. Tôi không thể ra tay được." Thứ ba, mắt anh ấy đã mờ rồi. Thời gian còn sức lực chẳng còn lại bao nhiêu, nên làm những việc có ý nghĩa hơn, để lại chút gì đó, chứ không chỉ lặp đi lặp lại việc làm ra hết chiếc ghế quan mạo tứ xuất này đến chiếc ghế quan mạo tứ xuất khác. Tôi hỏi thế định làm gì. Vân Mậu bảo, thiết kế vài món đồ gỗ mới thú vị hơn, kiểu dáng là mới, nhưng chi tiết đều là mộng gỗ của đồ gỗ đời cũ, không dùng đến một chiếc đinh nào. Trong kho là một bộ bốn chiếc giá sách, cao hai mét rưỡi, rộng hơn bốn mét, là những ô vuông dày dặn đơn giản. Vân Mậu nói, đã dùng hết bốn tấn gỗ huỳnh hoa lý. Tôi bảo, đẹp lắm, nhìn là muốn đọc sách ngay, đặt cho cái tên đi: Hận bất thập niên đọc thư (Hận không đọc sách mười năm). Vân Mậu nói, để sách, cũng có thể đặt vài món đồ cổ, loại có niên đại xưa cũ một chút, đừng đặt đồ đời Minh Thanh vào. Tôi chụp lại một bức ảnh, đăng lên Weibo, nhận được không ít bình luận, trong đó có một bình luận mang tính đại biểu thế này: "Tôi thực sự ghét loại giá sách có chiều rộng và chiều cao của mỗi ô đều cố định như thế này, hoàn toàn không thể linh động điều chỉnh theo kích thước của các loại sách khác nhau, cực kỳ lãng phí không gian, cũng không thích hợp để phân loại sách. Hình như bây giờ nếu đặt làm ở trong nước thì toàn là loại này, muốn có thêm mấy tấm ván ngăn di động thì phải đi cầu xin người ta. Không biết đồ của IKEA có khá hơn chút nào không." Sau đó, còn giải thích thêm rất nhiều điều, ví dụ như IKEA quá đắt đỏ chẳng hạn.
Quả thực, tất cả mọi người đều là ế ngồi đáy giếng, đều là Dạ Lang tự đại. Tất cả mọi người đều chịu sự hạn chế bởi nhận thức cá nhân, ngoài trời lại có trời khác, một người dẫu có sức lực lớn đến đâu, cũng không thể tự nắm tóc mình để nhấc bản thân rời khỏi mặt đất. Thế nhưng điểm khác biệt giữa kẻ ngốc và con người có kiến thức thông thường là, kẻ ngốc không nhận thức được điều này, còn con người có kiến thức thông thường thì biết rõ điều ấy. Chính sự tự lượng sức mình đầy trân quý ấy, đã vạch ranh giới rõ ràng giữa kẻ ngốc và con người có kiến thức thông thường.
