Cuốn sổ B5 mới mua:

Chào bạn nhé.

Tôi bắt đầu dùng sổ từ rất nhỏ.

Hồi đầu mới học viết bút máy, tôi dùng một loại vở ô ly có chữ điền. Ô chữ điền có màu xanh lá, bên trong còn in những đường nét đứt chéo màu đỏ rất mảnh. Mỗi ô chữ điền giống như một chiếc vòng kim cô. Cô giáo ngữ văn yêu cầu chúng tôi, khi viết từng chữ Hán, đều phải đặt thật vuông vức, ngay ngắn vào trong chiếc vòng kim cô ô chữ điền này, góc nhọn ở góc trên bên trái, chân nhỏ ở góc dưới bên phải, chim chóc ở chính giữa. Cô giáo ngữ văn sùng bái Bàng Trung Hoa nhất, yêu cầu mỗi người chúng tôi phải có một cuốn "Sách tập viết bút máy Bàng Trung Hoa", bởi vì tất cả các chữ ông viết đều có góc nhọn, chân nhỏ và chim chóc nằm ở đúng nơi chúng cần ở. Một tên tiểu lưu manh trong lớp hỏi cô giáo ngữ văn, sao cả nhà Bàng Trung Hoa không ai mang họ Điền hết vậy? Tôi hỏi cô giáo ngữ văn, máy in đã in Nhân Dân Nhật Báo rồi, cớ sao chúng ta vẫn phải viết chữ Hán kiểu này chứ? Cô giáo ngữ văn nói, hai đứa tiểu lưu manh chúng mày, đầu óc nghĩ cái gì thế hả? Tôi bảo cớ sao cái gì, các em phải làm thế nào thì làm thế ấy. Hai đứa mà còn nói nữa, đi chép phạt một lượt "Chiếc cần câu vàng". "Chiếc cần câu vàng" kể về câu chuyện một lão hồng quân và một tiểu hồng quân trên đường Trường Chinh không có đồ ăn, đi câu cá, nấu canh cá ăn, là bài văn dài nhất trong sách giáo khoa tiểu học hồi đó, hơn ba nghìn chữ. Chép một lượt là viết đầy một cuốn vở ô ly.

Loại vở thứ hai thường dùng lúc bấy giờ gọi là vở bài tập, in các dòng kẻ sọc xanh đậm, viết tự do hơn vở ô ly chữ điền, thông thường cũng dày hơn vở ô ly chữ điền. Cuốn sách chép tay đầu tiên mà tôi nhìn thấy, chính là được chép trong loại vở này. Hai trang đầu của cuốn sách đó chép "Chuyện nhỏ" của Lỗ Tấn, đến trang thứ ba thì là anh họ, em họ, đùi, sờ tới sờ lui và giường chiếu các thứ. Cuốn vở đã bị lật đi lật lại nhiều lần, thậm chí còn bị dùng để tự thủ dâm, có vết dầu, vết mồ hôi, dày hơn vở bài tập bình thường. Chữ nghĩa ước chừng bốn năm nghìn, người chép càng chép càng mất kiên nhẫn, chữ càng về sau càng lộn xộn. Dưới một số câu xuất hiện chữ nhỏ viết bằng nét bút thứ hai, thứ ba thậm chí thứ tư, có câu là bình luận: "Không phải như thế này chứ?", "Thật á?", "Sao lại cần tới một tiếng đồng hồ nhỉ?" loại như vậy, có câu là viết bành trướng, có câu là bản bành trướng của bản bành trướng. Sau này đọc "Kim Bình Mai", đọc đến đoạn văn phong có chỗ ngắt quãng, tôi thường nhớ đến cuốn sách chép tay đó. Tôi nghi ngờ, "Kim Bình Mai" có lẽ ban đầu vốn là một cuốn tiểu thuyết thế tình độ mở không lớn, chính là có kẻ tay táy máy trong lúc đọc đã liên tục viết bành trướng thêm, thế là thành một cuốn tiểu thuyết sắc hiệp độ mở rất lớn.

Loại vở thứ ba hay dùng gọi là nhật ký công việc. Bìa giấy Kraft hoặc một loại bìa xanh da trời, bốn chữ đỏ "Nhật ký công việc" được in ở vị trí lệch trên giữa một chút. Không hiểu sao lại không có "Nhật ký học tập" hay "Ghi chép học tập", dù sao thì chúng tôi và những người thực sự đi làm kiếm tiền đều dùng loại vở này. Loại vở này dày hơn vở bài tập rất nhiều, các trang bên trong đơn giản là in những đường kẻ ngang màu đỏ nhạt. Tôi không thích ghi chép bài giảng trên lớp, thông thường dùng loại nhật ký công việc này để viết tạp văn. Mở não ra, liền thấy những ý nghĩ quái lực loạn thần, họa dâm họa đạo, trời nữ tung hoa bay múa, giống như ruồi, giống như chuồn chuồn, giống như bươm bướm, giống như lá rụng, giống như hoa rơi. Bút vươn tới, vớt vào trong vở, trên giấy liền là ruồi, chuồn chuồn, bươm bướm, lá rụng, hoa rơi.

Hồi đại học bắt đầu dùng vở kích cỡ A4. Loại vở này chỉ được đóng gáy ở phía trên, ba cạnh còn lại đều để rời, các trang bên trong gần đường đóng gáy có một đường nét đứt, dọc theo đường nét đứt đó, có thể xé phẳng phiu một tờ giấy ra. Một số biến thể, ở phía bên trái của vở còn có hai hoặc ba lỗ, có thể lưu trữ trong kẹp giấy đồng bộ. Tôi vẫn không thích ghi chép bài giảng trên lớp, thói quen xấu này khiến điểm số thi cử đại học của tôi sụt giảm ít nhất hai bậc, tôi dùng loại vở này để viết thư. Hồi đó mối tình đầu của tôi ở Thượng Hải, tôi ở Bắc Kinh, hai bên cứ hai ba ngày một lá thư. Tôi viết một trang, xé một trang, gấp lại, cho vào phong bì, nghĩ, những trang này, đến Thượng Hải, cô ấy tích lũy từng trang một, lại thành một cuốn vở hoàn chỉnh. Mối tình đầu của tôi là một người thuộc cung Xử Nữ rất dè dặt, lúc đó tôi luôn cảm thấy những bức thư cô ấy viết cho tôi không đủ ngọt ngào, mỗi ngày chỉ có chút an ủi đó, mong nó nhiệt tình hơn, càng nhiệt tình hơn nữa. Nhiều năm qua đi, cực kỳ hiếm hoi có dịp lật xem lại, mới phát hiện, thư của cô ấy viết đã rất nhiệt tình rồi, chẳng còn chút dè dặt nào, đầy trang là hình ảnh nữ sinh nhỏ bé, suýt chút nữa thì chạm tới giới hạn trên của một nữ sinh bình thường trong thời đại đó, nếu viết nhiệt tình hơn chút nữa, chép vào vở bài tập, đem phát tán vào trường trung học, thì thành sách chép tay mất rồi. Sau này tôi hỏi cô ấy, những bức thư tôi viết hồi đó còn không? Hồi đó viết hơn một năm, tôi định photocopy lại, giữ một bản lưu trữ. Cô ấy bảo, những bức thư đó, phiền lòng lắm, một dịp Tết, tay táy máy, đều đem đốt hết rồi.

Sau khi đi làm, lần đầu tiên đi phỏng vấn thực tế, phỏng vấn mấy ông bác sĩ chân đất ở Miên Trúc, Tứ Xuyên. Phỏng vấn xong, vị đại gia đi cùng tôi cho tôi xem ghi chép của anh ấy, giấy A4, kín mít bốn trang, "Trí nhớ tốt không bằng tay cùn". Sau lần đó, tôi bắt đầu dùng loại sổ ghi chép bìa đen gáy đỏ kích cỡ B5. Mỗi trang từ trên xuống dưới gạch một đường, chia bảy ba, phần lớn hơn ghi chép công việc liên quan, cột nhỏ hơn tiếp tục ghi chép những con ruồi và bông hoa rơi mà trước đó vẫn quen ghi chép. Trang đầu tiên của cuốn vở viết ngày bắt đầu sử dụng cuốn sổ này, tên và số điện thoại của bản thân, nhỡ có làm mất, người nhặt được cũng tiện tìm tôi, còn có một hai câu "Nhìn từ chỗ lớn, bắt đầu từ việc nhỏ. Ở chung thì giữ miệng, ở một mình thì giữ lòng", "Không vội vàng, không sợ hãi, không cần mặt mũi" những lời tự cổ vũ kiểu ngốc nghét, lúc hoa mắt chóng mặt thì lẩm bẩm vài câu, gia cố tiểu vũ trụ.

Những năm nay, những cuốn sổ này cộng với "nhật ký công việc" trước kia, cũng phải ba bốn mươi cuốn, xếp trên giá sách, vậy mà lại có chút hoành tráng. Thời gian đã qua đi, đều ở đây cả rồi, không quay lại được nữa, giống như hàng sổ này không thể biến trở lại thành giấy trắng vậy.

Con người không thể thoát khỏi thời gian, nhưng có thể thoát khỏi thói quen sử dụng sổ. Kể từ khi trong cuộc sống xuất hiện máy tính xách tay, tôi vẫn luôn mưu cầu thoát khỏi cuốn sổ giấy. Tưởng tượng ra thì sổ điện tử có rất nhiều ưu điểm, ví dụ như chữ dễ nhận diện, ví dụ như dễ tra cứu và tìm kiếm, ví dụ như có thể đa nhiệm, lúc muốn tập trung ghi chép thì ghi chép, lúc không muốn ghi chép thì check email, xem trang web, người khác chỉ biết là bạn đang ghi chép, sẽ không cảm thấy bạn mất lịch sự.

Cố gắng tìm chiếc máy tính xách tay nhẹ nhàng. Từng nghe nói nhưng không tìm thấy truyền thuyết về Apple Newton, đã thử kỹ Sony VAIO-P thế hệ đầu tiên, pin chỉ trụ được hơn một tiếng chút xíu, quả là một thiết kế vô tâm. Mẫu máy tính xách tay siêu mỏng mới nhất của Sony, còn nhẹ hơn iPAD năm gram, thời lượng pin cũng khá, nhưng dù sao cũng vẫn là máy PC mà, đợi WINDOW khởi động rồi mở WORD bắt đầu ghi chép thì cuộc họp đã kết thúc rồi. iPAD là lựa chọn khả dĩ nhất: cảm ứng toàn màn hình, thời lượng pin 10 tiếng, trông giống như một cuốn sổ. Miễn cưỡng dùng làm sổ giấy, một tuần sau, phát hiện ra vẫn không ổn. Thứ nhất, so với việc dùng bút viết trên sổ giấy, vẫn phức tạp hơn rất nhiều: ấn nút nguồn, vuốt ngang mở khóa, nhập mật khẩu mở khóa, nhấp ứng dụng phần mềm, tạo tệp tin mới v.v., hơn mười động tác sau, mới có thể bắt đầu ghi chép. Thứ hai, viết nhiều rồi, ngón trỏ không chịu nổi, khớp liên đốt ngón xa đau ê ẩm. Dùng ngón giữa thay thế để viết, lại sợ những người họp khác cảm thấy ngón giữa của tôi lúc nào cũng chĩa vào họ, trong lòng thấy ngượng ngùng. Thứ ba, vào ngày thứ bảy sau khi sử dụng cường độ cao, hệ thống phần mềm iPAD đã jailbreak bị crash rồi, mọi thứ ghi chép trong tuần qua đều không còn nữa.

Thế là tôi chịu thua. Thôi được rồi, sau khi ném tiền qua cửa sổ vào mấy món đồ điện tử có giá bằng một nghìn cuốn sổ, sau những đêm dài đằng đẵng buồn chán vật lộn với hệ thống phần mềm, sổ ơi, tôi chịu thua, tôi không thể rời xa cậu được. Tôi lại ngoan ngoãn mua mới mười cuốn sổ kích cỡ B5, chờ đợi trong khoảng thời gian ông trời còn sót lại cho tôi, ghi chép lại những trải nghiệm, sự thấu hiểu, những con ruồi và những cánh hoa rơi ấy.

Phùng Đường