Kính gửi tổng biên tập Vương Phong:

Thư bất tận ngôn.

Lạnh qua nóng tới, thời gian thấm thoắt thoi đưa, non xanh vẫn đó, các bà lão đã già đi thêm không ít, chớp mắt một cái, từ tháng 9 năm 2009 đến tháng 9 năm 2010, tôi đã viết bài suốt một năm cho GQ bản Trung Quốc và cho anh. Trong một năm nay, anh ở đầu sách, tôi ở cuối sách, đã gặp nhau hai lần, người đông, rượu ít, không có dịp trò chuyện kỹ. Trong một năm nay, công việc, viết lách, cuộc sống, thực ra ngày nào cũng có những chuyện khiến người ta kinh ngạc đến mức đập bàn đứng dậy, nhân dịp kỷ niệm một năm, tôi muốn trò chuyện đôi câu với anh.

1. Công việc

Chị tôi hai mươi năm qua vẫn luôn ở Bay Area, chị ấy quen một đại gia kiều bào, sinh ra ở khu phố Tàu San Francisco, hơn bốn mươi tuổi, quyền cước đao côn đều khá, hầu như một câu tiếng Anh cũng không biết nói, hầu như không có công việc chính thức nào, lại đi lấy một lưu học sinh Thanh Hoa học thiết kế vi mạch. Đầu năm 2008, người đại gia này giấu chồng, vay ngân hàng mua năm căn nhà ở Bay Area, toàn bộ không trả trước, toàn bộ ba năm đầu không tính lãi, còn tặng cả tiền trang trí. Vào tháng 2, chị tôi kể lại chuyện này như một câu chuyện cười, gáy tôi bỗng lạnh toát, cách sụp đổ không còn xa nữa. Ba tháng sau, khủng hoảng kinh tế liền ập đến.

Từ giữa năm 2008 đến đầu năm 2009, một khách hàng của tôi là công ty dầu khí lớn nhất Trung Quốc, chứng kiến giá dầu từ gần 200 đô la Mỹ một thùng rơi xuống 40 đô la Mỹ; một khách hàng khác của tôi là công ty vận tải biển lớn nhất Trung Quốc, chứng kiến chỉ số vận tải biển Baltic sụt giảm 90%; khách hàng lớn nhất của tôi, sản xuất container hàng khô chiếm 60% thị phần toàn thế giới, chứng kiến toàn bộ dây chuyền sản xuất container hàng khô phải ngừng hoạt động. CEO của khách hàng này đã nói với tôi rằng: "Phùng Đường, ba năm qua, nếu không nhờ chúng ta cùng nhau làm đa dạng hóa hữu hạn, đa dạng hóa liên quan, ép tỷ trọng doanh thu của container hàng khô xuống còn 40%, thì lần này đã không qua khỏi." Tôi nói: "Đây là một trong những việc tôi làm ở McKinsey mà tôi đắc ý nhất."

Giữa năm 2009, quyết định rời khỏi McKinsey để gia nhập một tập đoàn "Red Chip" lâu đời được đưa ra rất nhanh, không cần PPT, không cần Excel, không cần Access, cơ bản là không qua đại não, cơ bản là dùng da đầu và gót chân để nghĩ.

Giữa năm 2009, sau khi gia nhập tập đoàn Red Chip này, tôi nhanh chóng phát hiện ra, công việc tốn thời gian hơn trước rất nhiều, ngày nghỉ cuối tuần hầu như không có, lương bổng giảm một nửa, rượu thì gấp một trăm lần trước đây. Những điều từng nghĩ đến như mỗi ngày ngủ 7 tiếng, đứng cọc 10 phút, đi bộ 1000 bước, đọc 10 trang "sách nhàn", lại một lần nữa trở thành xa xỉ phẩm. Thế nhưng, ngày nào hình như cũng đang học hỏi, ngày nào cũng có lĩnh hội, ngày nào cũng có chuyện kinh ngạc đập bàn, mà hầu như rất ít khi phiền muộn.

Trong cặp tài liệu thường để hai chiếc túi nôn phát trên máy bay của Air China. Nghe nói, uống say mà nôn được là chuyện tốt, giã rượu nhanh, không hại gan. Xung quanh có một số đồng chí có trình độ nôn rất cao, có thể phân tách đồ ướt và đồ khô, có thể nôn rượu ướt ra, giữ lại món ngon khô ráo bên trong. Tôi thì không được. Có lần nôn quá mãnh liệt, khớp nhỏ ở hàm dưới cũng bị trật, suốt một tuần không mở nổi miệng.

2. Viết lách

Tết năm 2009, tôi đã hứa với nhà sách bản quyền điện tử rằng ngày cuối cùng của năm 2009 sẽ giao bản thảo tiểu thuyết trường thiên mới, kể về chuyện các vị hòa thượng Thiền tông đầu thời nhà Đường. Sau khi bước chân vào tập đoàn Red Chip này, cơ bản là ngày nào cũng họp, bữa nào cũng nhậu, vắt óc suy nghĩ, ngồi đến chai cả mông, bản thảo đương nhiên không viết xong. Đành dày mặt thương lượng với nhà xuất bản, xin lùi thời gian nộp bản thảo thêm ba đến sáu tháng, tiền ứng trước của anh ta có thể trả lại cho anh ta. Nhà sách rộng lượng, hẹn cuối năm 2010 viết xong là được. Tôi đọc xong email, trong lòng kêu lên, trong giới nhà sách cũng có người tốt thật đấy.

Tháng 10 năm 2009, một người bạn của tôi tên là Miêu Vỹ đã làm một việc rất không đáng tin cậy, sau khi viết tin bài hơn 3000 chữ mỗi ngày suốt hai mươi năm, sau khi làm phó tổng biên tập tờ "Sanlian Life Week" nhiều năm, lại thẹn thùng viết bảy truyện vừa thuần văn nghệ, xuất bản một tập truyện ngắn tên là "Trừ phi linh hồn vỗ tay ca hát". Anh ấy bảo tôi viết lời tựa, câu cuối cùng của lời tựa đó là: "Trong lòng có một dúm lửa nhỏ, thân thể cách mặt đất nửa thước, không làm loài kiến hôi, không làm thần linh, hãy làm một người viết văn."

Vào một ngày cuối tuần tháng 11 năm 2009, tôi đi Chu Hải tham dự Đại hội Nhà văn trẻ toàn quốc lần thứ VIII. Giải thưởng văn học của đại kỳ này đã có tiền thưởng, năm năm trước khi tôi đạt giải, chỉ có một tờ giấy chứng nhận, xã hội quả nhiên đã tiến bộ.

Chủ đề thảo luận của hội nghị là sáng tác quay trở lại biên giới tư tưởng. Người ra đề nói, hiện nay, có quá nhiều bài viết được viết bằng chân, viết bằng tay, viết bằng mông, mà rất ít được viết bằng đại não, viết bằng ruột, viết bằng xương cụt. Ai cũng phải phát biểu, tôi liền nói đơn giản về nguyên nhân mà mình cho là: "Thứ nhất, không phải vì bản thân sự biểu đạt. Đối với bản thân sự biểu đạt, anh không thể dùng quá nhiều sức lực, cái gì nên định hình thì từ lâu đã định hình rồi, cái gì mọc lệch thì bây giờ có sửa cũng đã muộn. Thứ hai, nguyên nhân có lẽ là chưa nghĩ cho thấu đáo, chưa lĩnh hội cho tinh tế. Một nghề tay trái khác của tôi là tư vấn quản lý chiến lược, mỗi khi nghe thấy ai đó nói 'tình hình quá phức tạp, tôi nói không rõ', tuyệt đại đa số các trường hợp, tôi đều có thể khẳng định, đó là do anh ta chưa nghĩ thấu đáo. Văn chương cũng tương tự như vậy. Thứ ba, truy tìm tận gốc, đa số những nguyên nhân chưa nghĩ thấu đáo, chưa lĩnh hội cho tinh tế nằm ở chỗ thiếu trải nghiệm, thiếu cuộc sống. Tự mình nếm trải lớn hơn thông tin lại từ người khác rất nhiều. Hòa thượng trong núi nói rằng ông ấy đã ngộ ra thế sự, buông bỏ được, lúc đương thời không tạp niệm, qua rồi không vương vấn. Tôi không tin ông ấy làm được."

3. Cuộc sống

Trước khi vào McKinsey năm 2000, tôi từng liệt kê một danh sách những điều ước, giả sử tôi có thời gian, tôi đã ghi lại những việc mình muốn làm.

Danh sách này bao gồm: Đến Ân Khố ở An Dương ở lại một trăm ngày. Học chữ Giáp cốt. Đọc xong "Nhị thập tứ sử". Đọc lại "Tư trị thông giám". Đi tu làm hòa thượng một năm. Cai dứt công việc, đóng cửa viết cho xong năm cuốn tiểu thuyết trường thiên mà tôi còn nợ ông trời. Đi Mông Cổ cùng mẹ. Đánh mạt chược ba ngày cùng bố. Đọc lại Cổ Long một lượt. Dùng lại máy M6, tự mình tráng rửa ảnh đen trắng. Học lại châm cứu. Những ngày âm u thì đến phòng phẫu thuật phụ giúp làm phẫu thuật phụ khoa v.v.

Tháng 7 năm 2009, trước khi gia nhập tập đoàn Red Chip này, tôi nhìn lại danh sách đó, cảm thấy rất phấn khích, nghĩ rằng có lẽ cuối cùng mình cũng có thời gian, ít nhất có thể thực hiện một phần những điều ước trên danh sách. Đại thử năm 2010, tôi nhìn lại một lần nữa, danh sách vẫn nằm trơ trơ đó, không thiếu đi một mục nào.

Mua một chiếc tai nghe B&W, trước khi ngủ để thôi miên, nghe một người bạn đọc "Kim Cương Kinh". Chữ của cô ấy viết đoan chính, đọc kinh có sự tĩnh lặng. Tỉnh giấc giữa đêm, mặt trăng ngoài cửa sổ khách sạn to lớn, to hơn nồi hấp, to hơn đèn đường, to hơn cả dục vọng. Tôi chợt nghĩ, một ngày không làm việc là một ngày không ăn, tôi mỗi ngày dốc hết tâm lực tính toán mưu lược miếu đường, nếu có thể khiến năm mươi vạn người của tập đoàn Red Chip này bớt đi những khúc quanh co, gặp nước có cầu, gặp núi mở đường, gặp Phật giết Phật, gặp tổ giết tổ, mỗi người đều có được cuộc sống đàng hoàng, thì có phải cũng là một loại đại thừa hay không? Tôi chợt lại nghĩ, tôi tàn nhẫn vắt kiệt tinh lực của bản thân, hai ba năm viết một cuốn tiểu thuyết trường thiên, dưới ánh mặt trời, lưu chuyển mấy trăm năm, giúp những người đọc được tháo dỡ hàng rào, coi nhẹ sống chết, xoa bóp tâm can, thoát khỏi sự xoắn xuýt, thì có phải cũng là một loại đại thừa hay không? Cuối cùng tôi nghĩ, anh Vương Phong điều hành một tạp chí, đưa ra một thứ gu thẩm mỹ và chính kiến, khiến những ngày tháng của hàng vạn con người hiện tại trở nên tốt đẹp hơn một chút, thì có phải cũng là một loại đại thừa hay không?

Hè đi thu tới, sau kỷ niệm một năm vẫn còn rất nhiều năm nữa, gửi lời chúc xa xôi, sảng khoái.

Phùng Đường