Hỡi các anh em thế hệ 9X:
Thư bất tận ý.
Mùa xuân năm 2010 ngắn đến mức hầu như không có, lúc hoa hòe nở, tôi có dịp về lại Bắc Đại với lý do họp mặt kỷ niệm hai mươi năm nhập học. Không phải là buồn thương xuân sắc, cũng không phải làm dáng, đây là lần đầu tiên tôi ý thức rõ ràng rằng mình đã thực sự già rồi, khắp đường phố, khắp khuôn viên trường, đập vào mắt đều là các bạn 9X cả rồi.
Khuôn viên Bắc Đại cơ bản không thay đổi gì nhiều. Ngoài cửa Tây vẫn có những người tiểu thương bán biển khắc châm ngôn bằng gỗ: Thượng thiện nhược thủy, tĩnh thủy thâm lưu, thiên đạo thù cần, thọ tỷ nam sơn, vi học nhật ích, vân vân. Bảo vệ trong cửa Tây vẫn oai nghiêm như trước, hỏi tôi danh tính là gì, có giấy tờ tùy thân liên quan không và tại sao cứ phải dùng danh tính này vào thời điểm này để đến Bắc Đại, nét mặt hơi phảng phất hình ảnh của Sylvester Stallone và Jack Bauer. Xung quanh bảo tàng Sackler vẫn là từng hàng hoa nở rộ: đào phởn, tử vi, liên kiều, lê, đinh hương, hải đường. Yến Nam Viên vẫn lạnh lẽo, tôi không có thời gian bước vào, từ xa nhìn thấy một bức tượng bán thân toàn thân, mặc áo khoác gió, không biết có phải là Vương Lực không, phía tây bức tượng là hoa nhị nguyệt lan và ánh hoàng hôn. Nhà ăn Thược Viên bày năm mươi bàn, vẫn là gà xào cung bảo, cà chua trộn đường, đậu phộng luộc, và những chai bia lớn không lạnh. Các nữ sinh đi trên đường vẫn nắm tay nhau như sam, tóc xõa thẳng tắp, quần jean, người gầy trông đẹp, người mập cũng đẹp, heo sữa không chút mỡ thừa. Các nữ sinh vẫn đang yêu đương, đang mộng tưởng về tương lai, đang vô thức trò chuyện: "Cậu nói xem nam sinh đến từ Hồng Kông kia bao nhiêu tuổi? Trông có vẻ giống Trương Quốc Vinh. Chắc là lăng nhăng, không thì là gay, hoặc có khuynh hướng tự tử, nói chung là không đáng tin cậy. Cậu nói xem có đáng tin không?"
Cái thay đổi chính là chúng ta. Cuộc hội ngộ sau hai mươi năm xa cách là một hoạt động vô cùng tàn nhẫn, hơn năm trăm người trung niên quen thuộc mà xa lạ, phát tướng, ngẩn ngơ, phờ phạc vây quanh năm mươi bàn tiệc, sau khi uống bia, rượu vàng và rượu vang đỏ Trường Thành, sau khi xem lại đoạn video huấn luyện quân sự một năm tại Học viện Lục quân Thạch Gia Trang và Học viện Lục quân Tín Dương cách đây hai mươi năm, vừa tỉ mỉ nhận ra nhau, trong đôi mắt vốn dĩ đờ đẫn dần lóe lên những ánh sáng quen thuộc. Trò chuyện vẩn vơ, phát hiện ra trong đám người này có kẻ đã kiếm được ít tiền rồi về hưu, có kẻ kiếm được ít tiền rồi vào tù rồi lại trốn ra, có kẻ đã đặt bốn ống thông stent tim, cũng có lác đác vài trụ cột, có rất nhiều luật sư, nhưng không ai đoạt giải Nobel khoa học cả. Một luật sư từ Mỹ trở về báo quốc cứ lải nhải mãi rằng tổ quốc đã hùng mạnh, tổ quốc thực sự đã hùng mạnh rồi. Sau đó anh ta hỏi tôi làm nghề gì, tôi bảo tôi viết thơ. Anh ta hỏi tiếp, thế là đăng trên tạp chí kiếm nhuận bút hả, một dòng thơ chắc được nhiều tiền lắm nhỉ. Tôi đáp, đúng vậy.
Đúng vậy, nhìn các sinh viên đại học trong trường chẳng khác nào học sinh tiểu học, nhìn những bạn học đại học ngày trước chẳng khác nào quá khứ bị đào sâu dưới lòng đất mấy ngàn mét, bỗng nhiên hiểu ra, bản thân đã không còn là sinh viên đại học từ rất nhiều năm rồi, bản thân mình đã thực sự già đi rồi.
Tôi hỏi một vị luật sư Trung Quốc sắp sang Mỹ nghỉ hưu sinh con, có muốn chụp ảnh cùng một cây hoa hải đường lớn trước lóa nhà tiếng Nga không. Anh ta bảo, ngại quá đi mất chẳng muốn chụp ảnh cùng hoa nữa. Anh ta ngẫm nghĩ, rồi lại bảo, thôi cứ chụp đi, sau này lại càng ngại hơn nữa.
Nhìn cây hải đường trong khung kính cùng gương mặt đầy nếp nhăn và răng của người bạn học cũ đang cười rạng rỡ, bóng dáng vài bạn 9X đang lướt qua trong khung cảnh phía sau, vài bông hoa hải đường theo gió rơi xuống, trong lòng tôi bỗng trào dâng nỗi bi ai, kẻ gác lầu ngỡ như hoa rụng, những người nhảy lầu ở Foxconn, có ai thuộc thế hệ 9X không nhỉ?
Thời đại đã đổi khác, những ngày tháng qua của chúng tôi hình như tốt đẹp hơn các bạn rất nhiều trong những ngày sắp tới.
Thứ nhất, thời đó chúng tôi, tuy vật chất nghèo nàn hơn bây giờ, nhưng lại rất bình đẳng, tối đa là có bạn nam khác nhiều hơn mình một đôi giày Nike xịn sò, không có iPhone, không có iPad, máy tính là món đồ hiếm hoi to lớn, cần phải đến đúng thời gian và địa điểm quy định để chạm vào. Dục vọng không có chỗ khởi sinh, lòng người theo đó mà bình yên. Thứ hai, đồ đạc thời đó rất rẻ. Ấm tử sa đề lương của Cố Cảnh Châu có 200 tệ, năm 1990 lứa nhà ở thương mại đầu tiên ở Đông Trực Môn Bắc Kinh mở bán có giá 2000 tệ một mét vuông. Năm 2000 vừa nước ngoài về, tôi cắn răng nhẫn tâm mua căn nhà gần Yansha, trong lòng chửi thầm, gian thương, nhà ở Bắc Kinh mà cũng bán được gần một vạn cơ à! Lão mẫu thân tôi bồi thêm một câu, gian thương, keo kiệt, sinh con không có hậu môn. Thứ ba, thời đó chúng ta có rất nhiều cơ hội. Phần lớn thế hệ 50 và một bộ phận không nhỏ thế hệ 60, vì những ngày tháng chưa từng có tiền lệ đó, hoặc là tính toán không thông thạo, hoặc là nói tiếng Trung lẫn tiếng Anh không rõ ràng, hoặc chưa từng học qua thương mại, hoặc chưa từng ở nước ngoài, hoặc chưa từng làm việc trong các xí nghiệp hiện đại quy mô lớn, viết văn cơ bản toàn là đại tự báo, cơ bản đều không có chí hướng học hỏi điều gì mới. Thời thế không anh hùng, lũ tiểu nhân thành danh, thế hệ 70 chỉ cần mặc vest thắt cà vạt là đã đường đường chính chính làm giám đốc, từng phô tô tài liệu vài ngày tại một chi nhánh ngân hàng Trung Quốc nào đó là trong sơ yếu lý lịch đã ghi là tinh thông hệ thống tài chính Trung Quốc rồi đường hoàng bước chân vào Trường Kinh doanh Harvard. Thứ tư, chúng tôi thường có anh chị em, họ có thể giúp chúng tôi san sẻ năng lượng tiêu cực mà cha mẹ trút ra, hai thể xác và bốn con mắt sẽ không như đèn pha rọi soi chứa đựng tất cả kỳ vọng dồn nén lên một đứa trẻ.
Đối với tương lai, tôi biết rất nhiều điều, ví dụ như kinh tế Trung Quốc trong hai mươi năm tới nhất định sẽ rất tốt, ví dụ như những người lao động thủ công mộc mạc như thợ rèn, thợ mộc, thợ nề, bác sĩ, ca sĩ, nhà thơ... chắc chắn sẽ nhanh chóng giảm sút hoặc biến mất, ví dụ như GDP Trung Quốc nhất định sẽ vượt qua Mỹ, chiếm hơn 25% tỷ trọng GDP thế giới, tái hiện lại thịnh thế Càn Long, nhưng tôi không biết, thế hệ 9X làm thế nào mới có thể sống tốt hơn. Bỗng nhiên một đêm gió mưa, cánh cửa dục vọng mở toang, muôn tòa lầu vạn tòa cao ốc, trước cửa mọc lên một khu CBD. Giữa muôn vàn bế tắc nhặt nhạnh chút lời giải, những gì tôi có thể nghĩ tới bao gồm: chiến đấu đẫm máu với đồng trang lứa 9X, chiến đấu đẫm máu với thế hệ 8X trên con đường cũ, hy vọng thế hệ 70 tinh thần và thể xác nhanh chóng hao mòn để sớm ngày về hưu, lĩnh hội thiền định Tsubasa nhìn thấu danh lợi sinh tử, di cư sang New Zealand hoặc Úc Đại Lợi Á thưa dân ít người.
Kính chúc mùa hạ bình an.
Phùng Đường
