Một con suối trong vắt lộ ra trong một lùm cây mát mẻ đã giúp Don Quixote và Sancho gột sạch bụi đường và sự mệt mỏi do cách cư xử bất lịch sự của lũ bò đực gây ra. Bên cạnh con suối, sau khi thả Dapple và Rocinante đi tự do không cần dây cương hay khớp mõm, đôi bạn khốn khổ, chủ lẫn tớ, liền ngồi xuống. Sancho lục lọi cái chạn trong đôi bị của mình để lấy ra thứ mà cậu gọi là thức ăn. Don Quixote súc miệng và rửa mặt, nhờ sự tươi mát ấy mà tinh thần đang sa sút của ông được hồi phục. Vì quá bực bội, ông chẳng màng ăn uống gì, và vì phép lịch sự tối thiểu, Sancho cũng không dám chạm vào miếng nào trước mặt, mà đợi chủ ăn trước để nếm thử. Thế nhưng, thấy chủ mải chìm đắm trong suy nghĩ đến mức quên cả đưa bánh mì lên miệng, cậu liền tảng lờ mọi phép tắc lịch sự, vứt hết điều khách sáo ra sau đầu, và bắt đầu nhét đầy bụng chỗ bánh mì cùng phô mai vớ được ngay tay.
Don Quixote liền bảo: “Hãy ăn đi, Sancho bạn của ta; hãy duy trì sự sống, điều đó quan trọng với ngươi hơn là với ta, và hãy mặc ta chết đi trong nỗi đau đớn của tâm tư cùng sức nặng của những bất hạnh. Ta sinh ra, hỡi Sancho, là để sống trong mòn mỏi, còn ngươi là để chết trong no nê; và để chứng minh lời ta nói là sự thật, hãy nhìn ta đây, kẻ được ghi chép trong sử sách, lừng lẫy chốn sa trường, nhã nhặn trong phong độ, được các vương tôn quý trọng, được các giai nhân săn đón; thế mà rốt cuộc, khi ta ngóng chờ những cành cọ chiến thắng, những khúc khải hoàn và vòng nguyệt quế mà ta đã giành và đánh đổi bằng những chiến công hiển hách của mình, thì vào buổi sáng nay, ta lại phải chứng kiến cảnh bản thân bị giày xéo, bị đá đạp và bị nghiền nát dưới đôi chân của lũ súc vật ô uế và bẩn thỉu. Ý nghĩ này làm cùn cả răng ta, làm tê liệt hàm ta, làm cứng đờ tay ta, và tước đi ở ta mọi cảm giác thèm ăn; đến mức ta chỉ muốn để cho mình chết đói, cái chết tàn khốc nhất trong mọi cái chết.”
Sancho vừa nhai ngấu nghiến vừa đáp: “Thế thì, thưa ngài, ngài không đồng ý với câu tục ngữ nói rằng ‘Cứ để Martha chết, miễn là chết trong bụng no’ rồi. Dù sao đi nữa, con chẳng có ý định tự sát đâu; trái lại, con định làm như người thợ giày, cứ dùng răng kéo dãn tấm da cho đến khi nó đạt tới độ dài như ý muốn. Con sẽ kéo dài sự sống của mình bằng cách ăn uống cho đến khi nó chạm tới tận cùng mà thiên đường đã định sẵn cho nó; và thưa ngài, chẳng có sự ngu ngốc nào lớn hơn là nghĩ đến chuyện chết vì tuyệt vọng như ngài đang làm đâu. Hãy nghe lời khuyên của con, sau khi ăn xong hãy nằm xuống ngủ một giấc trên tấm thảm cỏ xanh này, và ngài sẽ thấy khi thức dậy, tâm trạng mình sẽ khá hơn đôi chút.”
Don Quixote làm theo lời khuyên của cậu, vì ông chợt nhận ra rằng những lập luận của Sancho mang dáng dấp của một triết gia hơn là một kẻ đần độn. Ông liền cất lời: “Sancho, nếu ngươi chịu làm cho ta một việc mà ta sắp bảo đây, sự bình yên trong tâm hồn ta sẽ càng được đảm bảo hơn và nỗi nặng lòng của ta sẽ vơi bớt đi phần nào; đó là: hãy bước ra một góc trong lúc ta đang ngủ theo lời khuyên của ngươi, rồi cởi trần phơi mình ra trước gió, tự quất cho mình ba bốn trăm roi bằng dây cương của Rocinante, tính vào số ba nghìn lẻ mấy roi mà ngươi phải chịu để giải yểm cho Dulcinea; bởi thật là một điều đáng tiếc khi người quý bà tội nghiệp ấy vẫn phải chịu cảnh bị yểm bới chính sự bất cẩn và lơ đễnh của ngươi.”
Sancho đáp: “Có rất nhiều điều để bàn về vấn đề đó đấy. Bây giờ cả hai chúng ta hãy đi ngủ đã, rồi sau đó trời tính sao thì ra thế. Con xin thưa với ngài rằng chuyện một người tự quất roi vào thân thể khi máu còn đang nguội lạnh là một việc vô cùng khó khăn, nhất là khi những nhát roi ấy giáng xuống một cơ thể kém dinh dưỡng và ăn uống khổ sở. Xin quý bà Dulcinea hãy kiên nhẫn, và vào lúc ngài ít ngờ tới nhất, ngài sẽ thấy con bị quất tơi bời hoa lá như một cái sàng rách; và ‘còn nước còn tát’ – ý con là con vẫn còn sống, và vẫn còn nguyên mong muốn thực hiện cho bằng được những gì đã hứa.”
Don Quixote cảm ơn cậu, rồi ăn một chút, còn Sancho thì ăn rất nhiều, và sau đó cả hai cùng nằm xuống ngủ, để mặc cho đôi bạn thân thiết không thể tách rời cùng chí hướng là Rocinante và Dapple tự do gặm cỏ thỏa thích giữa thảm cỏ xanh mướt của đồng bằng. Họ thức dậy khá muộn, lại lên ngựa tiếp tục hành trình, thúc giục rảo bước để tới một quán trọ đang nằm lấp ló trong tầm mắt, có lẽ cách đó chừng một dặm. Tôi gọi đó là quán trọ, bởi vì Don Quixote gọi nó như vậy, trái ngược với thói quen thường gọi mọi quán trọ là lâu đài của ông. Họ đến nơi, hỏi người chủ quán xem có thể trọ lại đó không. Ông ta đáp là có, với sự thoải mái và những món ăn ngon lành chẳng kém gì ở Saragossa. Họ xuống ngựa, và Sancho cất gọn gàng kho dự trữ của mình vào một căn phòng mà chủ quán đã trao chìa khóa. Cậu dắt lũ súc vật ra chuồng, cho chúng ăn uống tử tế, rồi quay lại để xem Don Quixote, người đang ngồi trên chiếc ghế băng bên cửa ra vào, có sai bảo gì không, đồng thời thầm tạ ơn trời đất vì quán trọ này đã không bị ông chủ nhầm tưởng là lâu đài. Đến giờ ăn tối, họ lui về phòng của mình, và Sancho hỏi chủ quán xem nhà hàng có món gì đãi khách. Chủ quán liền đáp rằng cái miệng của ngài sẽ là cái thước đo; ngài chỉ cần hỏi bất cứ thứ gì mình muốn, bởi quán trọ này có đủ cả chim trên trời, gà dưới đất lẫn cá dưới biển.
Sancho bảo: “Chẳng cần phải bày vẽ đến thế đâu; nếu ông quay cho chúng tôi đôi con gà thì chúng tôi cũng mãn nguyện rồi, vì chủ của tôi vốn người thanh cao nên ăn rất ít, còn tôi thì cũng chẳng phải kẻ phàm ăn rỗng tuếch gì cho cam.”
Chủ quán đáp rằng ông ta không có gà, vì lũ diều hâu đã bắt mất rồi.
Sancho liền bảo: “Thế thì xin ông chủ quán bảo người ta quay một con gà tơ vậy, miễn là thịt nó mềm.”
Chủ quán kêu lên: “Gà tơ ư! Cha mẹ ơi! Thật tình mà nói thì mới hôm qua tôi vừa gửi năm mươi con ra thành phố để bán mất tiêu rồi; nhưng ngoài gà tơ ra, ngài cứ hỏi món khác đi.”
Sancho nói: “Nếu vậy thì chắc ông không thiếu thịt bê hoặc thịt dê non chứ.”
Chủ quán trả lời: “Lúc này thì trong nhà chẳng còn miếng nào, vì đã bán sạch bách; nhưng sang tuần tới thì sẽ có tha hồ mà ăn.”
Sancho bèn than thở: “Thế thì chúng tôi được nhờ quá nhỉ; tôi dám cá là tất cả những sự thiếu thốn này rồi sẽ kết thúc bằng một đĩa thịt xông khói và trứng ốp la ngập tràn cho mà xem.”
Chủ quán tức tối thốt lên: “Có Chúa mới biết được, đầu óc vị khách nhà tôi sao mà đần độn thế không biết! Tôi đã bảo là tôi không có gà mái lẫn gà tơ, thế mà ngài ấy cứ đòi tôi phải có trứng! Xin hãy nói về những món ngon vật lạ khác nếu ngài muốn, và đừng có nhắc đến gà gủng gì nữa.”
Sancho quát lên: “Trời đánh thánh vật! Nào, chúng ta dứt điểm thế này đi; ông hãy nói thẳng xem trong nhà có những gì, để khỏi phải đôi co lôi thôi nữa.”
Chủ quán thành khẩn đáp: “Thưa ngài khách quý, tất cả những gì tôi có hiện giờ là đôi chân bò luộc giống như chân cừu non, hoặc đôi chân cừu non giống như chân bò; chúng được hầm cùng đậu gà, hành tây và thịt xông khói, và vào lúc này đây, chúng đang cất tiếng kêu ‘Hãy đến ăn tôi đi, hãy đến ăn tôi đi’.”
Sancho lập tức tuyên bố: “Tôi xí phần món đó ngay tại chỗ này; không ai được phép chạm vào; tôi sẽ trả tiền cho nó cao hơn bất cứ kẻ nào khác, bởi tôi chẳng thể mong ước gì hơn một món vừa khẩu vị đến thế; và tôi thèm quan tâm xem đó là chân trước hay chân sau.”
Chủ quán đáp: “Sẽ không ai đụng đến chúng đâu; bởi vì những vị khách khác của tôi đều là người cao quý, họ tự mang theo đầu bếp, người lo liệu thực phẩm và cả kho lương thực riêng của họ rồi.”
Sancho bèn đáp: “Nếu các người nói đến tầng lớp quý tộc, thì chẳng có ai cao quý hơn chủ nhân của tôi đâu; chỉ có điều nghề nghiệp mà ngài theo đuổi không cho phép mang theo kho lẫm hay phòng chứa thức ăn mà thôi; chúng tôi thường ngả mình ngay giữa đồng cỏ, và tự nhồi nhét cho đầy bụng bằng quả sồi hay quả sơn tra.”
Đến đây là chấm dứt cuộc trò chuyện giữa Sancho và chủ quán, bởi Sancho chẳng màng đôi co thêm lời nào với hắn nữa; vả lại hắn cũng đã hỏi xem chủ nhân của cậu theo nghề nghiệp hay tôn giáo gì rồi.
Khi thời gian dùng bữa tối đã đến, Don Quixote lui về phòng mình, chủ quán bưng nguyên cái nồi hầm vào, và nhà hiệp sĩ ngồi xuống ăn tối với vẻ vô cùng kiên quyết. Dường như ở một căn phòng khác, sát vách với phòng của Don Quixote và chỉ ngăn cách bởi một bức vách mỏng tang, ông nghe giăng vẳng những lời này: “Nhân mạng sống của anh, thưa Señor Don Jeronimo, trong lúc người ta dọn bữa tối, chúng ta hãy đọc thêm một chương nữa trong Phần Hai của cuốn ‘Don Quixote xứ La Mancha’ đi.”
Ngay khoảnh khắc nghe thấy tên mình, Don Quixote liền chồm dậy đứng thẳng người lên và vanh tai lắng nghe xem họ bàn tán gì về mình, và ông nghe thấy vị Don Jeronimo vừa được gọi tên đáp lại rằng: “Tại sao anh lại muốn chúng ta đọc thứ văn chương nhảm nhí đó hỡi Don Juan, khi mà bất cứ ai đã đọc Phần Một của lịch sử ‘Don Quixote xứ La Mancha’ đều không thể nào tìm thấy chút thú vị nào khi đọc Phần Hai này chứ?”
Kẻ được gọi là Don Juan liền đáp: “Dẫu vậy đi nữa, chúng ta đọc cũng chẳng mất mát gì, bởi chẳng có cuốn sách nào tồi tệ đến mức không có lấy một chút gì hay ho trong đó. Điều làm tôi khó chịu nhất ở cuốn sách này là nó miêu tả Don Quixote giờ đây đã được chữa khỏi bệnh tình yêu đối với nàng Dulcinea del Toboso.”
Vừa nghe đến đây, Don Quixote đầy phẫn nộ và căm phẫn liền cất cao giọng và dõng dạc nói: “Bất kể kẻ đó là ai, kẻ dám cả gan khẳng định rằng Don Quixote xứ La Mancha đã quên hoặc có thể quên đi Dulcinea del Toboso, ta sẽ dùng chính gươm giáo để dạy cho hắn biết rằng lời hắn nói sai lệch hoàn toàn với sự thật; bởi vì ngài Dulcinea del Toboso diễm tuyệt không thể nào bị lãng quên, và sự lãng quên cũng không thể có chỗ đứng trong tâm trí Don Quixote; châm ngôn của ta là sự thủy chung, và thiên của ta là bảo vệ điều đó bằng chính sinh mạng của mình mà không bao giờ làm vấy bẩn nó.”
Những người ở phòng bên cạnh liền cất tiếng hỏi: “Kẻ nào đang trả lời chúng ta thế kia?”
Sancho đáp: “Còn ai vào đây nữa ngoài chính Don Quixote xứ La Mancha, người sẽ chịu trách nhiệm và chứng minh cho tất cả những gì ngài ấy đã nói và sẽ nói; bởi vì vàng thật thì sợ gì lửa thử.”
Sancho vừa dứt lời thì có hai quý ông, thoạt nhìn đúng là những người quyền quý, bước vào phòng. Một trong số họ vòng tay ôm chầm lấy cổ Don Quixote và nói rằng: “Vẻ bề ngoài của ngài không thể để lại chút hoài nghi nào về danh tính của ngài, và danh tính của ngài cũng không thể nào không khớp với diện mạo ấy; không còn nghi ngờ gì nữa, thưa ngài, ngài chính là Don Quixote đích thực của xứ La Mancha, là tâm điểm và là ngôi mai danh của giới hiệp sĩ giang hồ, bất chấp và thách thức kẻ đã tâm tối mạo nhận tên tuổi của ngài cũng như phá hoại những chiến công của ngài, giống như tác giả của cuốn sách mà tôi xin trao tận tay ngài đây đã làm.” Nói đoạn, ông ta đặt vào tay Don Quixote một cuốn sách mà người đồng hành đang cầm. Don Quixote đón lấy, và chẳng cần đáp lời, ông bắt đầu lướt qua những trang sách; nhưng chỉ ít lâu sau, ông trả lại ngay và cất lời: “Trong phần ít ỏi mà tôi vừa đọc, tôi đã phát hiện ra ba điểm ở tác giả này đáng bị quở trách. Thứ nhất là một vài câu chữ tôi đọc được trong phần lời tựa; thứ hai là ngôn ngữ mang đậm chất Aragonese, vì đôi khi y viết câu mà chẳng buồn dùng mạo từ; và thứ ba, điều trên hết chứng tỏ y là một kẻ vô học, đó là y đã lầm đường lạc lối và đi ngược lại sự thật trong phần quan trọng nhất của câu chuyện, bởi ở đây y viết rằng vợ của bác giáp sanh Sancho Panza nhà tôi tên là Mari Gutierrez, trong khi bà ấy chẳng mang cái tên quái quỷ nào như thế, mà là Teresa Panza; và khi một người đã sai phạm ở một điểm quan trọng nhường này, thì có đủ lý do để e rằng y cũng sai lầm trong mọi vấn đề khác của cuốn sách.”
Đến đây, Sancho liền kêu lên: “Quả là một nhà sử học cừ khôi làm sao! Chắc hẳn y phải rành rọt lắm về chuyện gia đình chúng tôi nên mới dám gọi vợ tôi là Mari Gutierrez thay vì Teresa Panza; xin ngài hãy cầm lại cuốn sách xem thử con có xuất hiện trong đó không và y có đổi tên con luôn không nào.”
Don Jeronimo liền bảo: “Qua cách ăn nói của anh, bạn tôi ạ, chắc chắn anh chính là Sancho Panza, giám mã của Señor Don Quixote rồi.”
Sancho đáp: “Vâng, chính là con đây ạ; và con lấy làm tự hào vì điều đó.”
Vị quý ông nọ liền nói: “Thế thì, thưa anh bạn, vị tác giả mới mẻ này đã không đối xử với anh một cách đàng hoàng đúng như phẩm giá của anh; y biến anh thành một kẻ phàm ăn tục uống, một kẻ đần độn chẳng có chút hài hước nào, và là một sinh vật hoàn toàn khác xa với gã Sancho được miêu tả trong Phần Một cuốn sử ký về chủ nhân của anh.”
Sancho thốt lên: “Xin Chúa tha thứ cho y; lẽ ra y cứ để mặc tôi ở xó của mình chứ đừng bận tâm rỗi hơi lo giùm tôi; ‘việc gì ra việc ấy, chớ quơ đũa cả nắm;’ ‘Thánh Peter ở Rome thì vẫn cứ an yên ở Rome thôi’.”
Hai vị quý ông khẩn khoản mời Don Quixote sang phòng họ dùng bữa tối, vì họ thừa biết trong quán trọ này chẳng có món gì xứng tầm với một người như ông. Vốn là người luôn lịch thiệp, Don Quixote đã nhận lời mời và sang dùng bữa cùng họ. Riêng Sancho ở lại canh nồi hầm, với quyền hạn được ủy quyền đầy đủ, cậu đường hoàng ngự trị ở đầu bàn, còn chủ quán cũng xí một ghế ngồi cùng, bởi lão ta cũng thích món chân bò và chân cừu non chẳng kém gì Sancho.
Trong bữa tối, Don Juan hỏi Don Quixote có tin tức gì về quý bà Dulcinea del Toboso không, nàng đã kết hôn chưa, đã sinh con chưa, hay đang mang thai, hoặc vẫn còn giữ tấm thân trinh bạch, vẫn duy trì sự đoan trang và dịu dàng, để rồi ngày đêm ấp ủ nỗi nhớ thương mối tình nồng thắm của Señor Don Quixote?
Đáp lại câu hỏi này, ông nói: “Dulcinea vẫn còn là một trinh nữ, và tình cảm của tôi thì càng cắm rễ sâu hơn bao giờ hết, mối quan hệ giữa chúng tôi vẫn bế tắc như trước, và nhan sắc của nàng đã biến thành hình hài của một ả thôn nữ hôi hám.” Rồi sau đó, ông bắt đầu kể cho họ nghe một cách chi tiết và rành mạch về câu chuyện nàng Dulcinea bị yểm bới, cùng những gì đã xảy ra với ông trong hang Montesinos, kèm theo phương thuốc mà nhà thông thái Merlin đã kê đơn để giải yểm cho nàng, chính là việc Sancho phải chịu đòn roi.
Hai vị quý ông cảm thấy vô cùng thích thú khi nghe Don Quixote thuật lại những tình tiết kỳ lạ trong cuốn sử ký về cuộc đời ông; và nếu như họ ngạc nhiên trước những lời lẽ hoang đường của ông thì họ cũng kinh ngạc chẳng kém trước văn phong tao nhã mà ông dùng để diễn đạt chúng. Một mặt, họ coi ông là một người thông minh và có lý trí, nhưng mặt khác, ông lại hiện lên trong mắt họ như một gã khùng lẩm cẩm, khiến họ chẳng thể định hình nổi mình nên xếp ông vào đâu giữa lằn ranh của sự khôn ngoan và nỗi điên rồ.
Sau khi đã đánh chén xong bữa tối và để cho chủ quán trong trạng thái X, Sancho bước sang căn phòng nơi chủ nhân mình đang ngự trị, và vừa bước vào, cậu vừa thưa rằng: “Con có chết đi sống lại cũng dám cá, thưa các ngài, là tác giả của cuốn sách mà các ngài đang cầm trên tay hoàn toàn chẳng có ý định để cho chúng ta sống yên ổn đâu; vì y đã gọi con là kẻ phàm ăn (theo như lời các ngài kể) nên con chỉ sợ y lại lôi cả thói nát rượu vào đây vu oan giáng họa cho con nữa thôi.”
Don Jeronimo liền nói: “Nhưng y có viết thật đấy chứ; tuy nhiên ta không thể nhớ nổi y miêu tả theo cách nào, chỉ biết rằng những lời lẽ của y rất xúc phạm, và hơn thế nữa, chúng là những lời dối trá, điều mà ta có thể nhận thấy rõ mồn một qua tướng mạo của người đạo mạo Sancho đang đứng trước mặt ta đây.”
Sancho khẳng định: “Xin các ngài hãy tin con, gã Sancho và gã Don Quixote trong cuốn sách này chắc chắn phải là những kẻ hoàn toàn khác biệt với con người thật của chúng con – những người đã xuất hiện trong tác phẩm do Cide Hamete Benengeli viết; chủ nhân của con thì dũng cảm, khôn ngoan và thủy chung trong tình yêu, còn con thì đơn thuần, hài hước và tuyệt đối chẳng phải kẻ phàm ăn cũng chẳng phải phường nát rượu.”
Don Juan đáp: “Ta tin là thế; và nếu có thể được, người ta nên ban bố một chiếu chỉ cấm tiệt bất cứ kẻ nào dám có sự xấc láo nhúng tay vào bất cứ điều gì liên quan đến Don Quixote, ngoại trừ tác giả nguyên bản của ngài là Cide Hamete; hệt như việc Đại đế Alexander từng hạ lệnh không cho phép bất cứ ai được mạo muội vẽ chân dung của ngài ngoại trừ Apelles vậy.”
Don Quixote liền bảo: “Kẻ nào muốn vẽ chân dung ta thì cứ việc; nhưng chớ có lăng mạ ta; bởi sự kiên nhẫn cũng có giới hạn của nó khi người ta cứ liên tục chất chồng những lời lăng nhục lên đó.”
Don Juan liền đáp: “Sẽ chẳng có lời lăng nhục nào có thể giáng xuống Señor Don Quixote mà chính ngài lại không đủ sức tự mình trả thù, nếu như ngài không dùng chiếc khiên kiên nhẫn của mình để che chắn, mà theo tôi, chiếc khiên ấy vô cùng vĩ đại và vững chãi.”
Phần lớn thời gian đêm hôm đó trôi qua trong những cuộc trò chuyện kiểu này, và mặc dù Don Juan muốn Don Quixote đọc thêm về cuốn sách để xem nội dung quái gở ra sao, ông vẫn nhất quyết từ chối, nói rằng đối với ông thế là đã quá đủ và tuyên bố cuốn sách đó hoàn toàn nhảm nhí; hơn nữa, nhỡ chẳng may đến tai tác giả việc ông đã cầm cuốn sách này trên tay, ông không muốn y tự huyễn hoặc bản thân rằng ông đã đọc nó; bởi tâm trí chúng ta, và hơn thế nữa là đôi mắt chúng ta, phải luôn giữ cho mình tránh xa những thứ đồi bại và bẩn thỉu.
Họ hỏi ông định hướng bước chân về đâu. Ông đáp là sẽ đi Saragossa, để tham gia vào hội thi đấu võ thương được tổ chức tại thành phố đó hằng năm. Don Juan liền bảo ông rằng cuốn sử ký mới kia đã miêu tả cảnh Don Quixote, dù là bất cứ ai đi chăng nữa, đã tham gia vào một trận đấu đâm vòng tại đó mà chẳng có chút sáng tạo nào, nghèo nàn về châm ngôn, cực kỳ nghèo nàn về trang phục, dẫu cho giàu có về sự ngớ ngẩn.
Don Quixote liền tuyên bố: “Chính vì lý do đó, ta sẽ không thèm đặt chân đến Saragossa; và bằng cách này, ta sẽ vạch trần trước toàn thế giới lời dối trá của tên viết sử bịp bợm này, để mọi người thấy rằng ta không phải là gã Don Quixote mà y đang nhắc tới.”
Don Jeronimo bèn nói: “Ngài làm thế là hoàn toàn phải đạo; ngoài ra vẫn còn những hội thi đấu khác ở Barcelona, nơi Señor Don Quixote có thể thỏa sức tung hoành thể hiện sự dũng mãnh của mình.”
Don Quixote đáp: “Đó chính là điều ta định làm; và giờ đã đến lúc, xin các vị quý ông vui lòng cho phép tôi lui về phòng nghỉ ngơi, đồng thời xin hãy xếp và giữ tôi vào hàng ngũ những người bạn vĩ đại cũng như những tôi trung tận tụy nhất của các vị.”
Sancho cũng thêm vào: “Cả con nữa nhé; biết đâu con cũng còn chút ít giá trị sử dụng nào đó thì sao.”
Nói đoạn, họ trao nhau những lời chào tạm biệt, rồi Don Quixote và Sancho lui về phòng của mình, để lại Don Juan và Don Jeronimo ngẩn ngơ kinh ngạc trước sự pha trộn kỳ lạ giữa sự khôn ngoan sáng suốt và cơn điên rồ trong con người ông; và họ cảm thấy hoàn toàn bị thuyết phục rằng đây, chứ không phải những kẻ mà tác giả người Aragon kia miêu tả, mới chính là Don Quixote và Sancho bằng xương bằng thịt. Don Quixote thức dậy từ rất sớm, và gõ cửa vách phòng bên để nói lời chào tạm biệt với các chủ nhân. Sancho thanh toán tiền trọ một cách vô cùng hậu hĩnh cho chủ quán, đồng thời không quên khuyên gã lần sau hoặc là bớt khoác lác về nguồn thực phẩm của quán, hoặc là hãy chuẩn bị chu đáo hơn cho đàng hoàng.
