Một cảnh tượng xảy ra mau lẹ trên quảng trường Saint-Marc vào lúc bà mẹ của Roland xông vào đám đông, giữa cơn hỗn loạn huyên náo. Người ta thấy bà kêu gào, bà chỉ tòa cung điện kêu la tố cáo mà không một ai nghe rõ, những tiếng reo hò và những loạt súng hỏa mai át đi giọng nói của bà.

Do bản năng, bà Silvia đã chạy đến nơi người ta kêu la dữ dội nhất, tiếng: “Hoan hô Roland Candiano!”. Tại đây, độ hai chục người đàn ông rách rưới, mình đầy bụi bặm và mồ hôi, kêu thét, lồng lộn, từ từ lùi bước, đương đầu với bọn binh sĩ. Giữa bọn họ, một người khổng lồ có thể là thủ lãnh của họ đã làm một công việc ghê gớm.

Bất ngờ, một người đàn ông bò từ nhóm này qua nhóm khác, rồi đến gần gã khổng lồ, bảo ông ta:

– Vô ích thôi, Scalabrino!... Mi có thấy rằng mọi việc đã xong xuôi, và rằng dân chúng đã chạy tứ tán.

– Và đức ông Roland? Gã hỏi.

– Nên yên lòng về phần của ông ta. Bây giờ ông ta đã nhận lãnh những gì ông ta muốn nhờ ở nơi mi, Scalabrino.

– Vậy thì chúng ta nên rút đi?...

– Phải, phải, mọi việc đã xong xuôi!... Chà! hãy đợi! Người đàn ông trông thấy bà Silvia đi tới.

– Mi thấy người đàn bà đó? Ông ta hỏi.

– Tôi thấy bà ta!...

– Mi nhận ra bà ta không?

– Không!

– Một trăm ê-quy cho mày đến sáng mai nếu như bà ta chết...

Nhiều người chạy trốn ào ào như một cơn lốc chia cách hai người đàn ông...

– Một trăm ê-quy! Scalabrino lẩm bẩm. Nghề nghiệp thật tốt...

Lập tức gã xông tới quật bà Silvia ngã ra, rồi chụp lấy bà, ôm lên mang đi xuống một chiếc du thuyền và biến mất.

Lần lần cuộc biến động lớn ngày hôm trước lắngdịu, mọi huyên náo đã bị dập tắt. Đêm thanh vắng phủ bóng tối lên những xác chết ở quảng trường Saint-Marc.

Đêm đó, trên bờ những đầm nước mặn, được xem như tiền đình của biển Adriatique, một căn phòng nghèo nàn trong một ngôi nhà tồi tàn vẫn còn leo lét ánh đèn. Lúc đó là ba giờ sáng, nghĩa là gần như vào lúc Roland đi xuống ngục tối số 17.

Trong căn phòng đó, một người đàn bà nằm trên một chiếc giường xấu, trán đẫm máu được băng bằng vải.

Ở đầu giường, một thiếu nữ mặc bộ y phục màu nhạt của các cô gái bình dân, đứng canh giữ, thỉnh thoảng cô ta thấm ướt đôi môi nóng bỏng của người đàn bà bị thương. Cô ta nhìn bà với vẻ thương xót.

Một người đàn ông vóc dáng lực sĩ ngồi trong một góc phòng, bất động và im lặng.

Người đàn bà, đó là bà Silvia, mẹ của Roland. Người thiếu nữ, đó là cô gái ăn mày ở trong ngôi nhà, và người đàn ông, đó là tên cướp Scalabrino.

Tại sao gã vẫn chưa giết bà Silvia?

Chiếc đồng hồ ở một giáo đường gõ ba giờ rưỡi sáng. Scalabrino bỗng nhận thấy trời sáng, tắt ngọn đuốc đã soi sáng cảnh nghèo nàn bên trong.

Vào lúc đó, bà Silvia cử động.

Với một vẻ nhút nhát man rợ, Scalabrino đến gần bên giường.

– Mi nói sao, Juana? Anh ta hỏi nhỏ. Ta tin rằng vết thương đã khép miệng lại, sẽ không có gì lớn chuyện? Vả lại vết thương ở trên đầu không nguy hiểm.

Không phải ở trên trán, mà bà bị vết thương nguy hiểm, chính là ở trong lòng... Người đàn bà đáng thương!...

Gã khổng lồ rùng mình, quay phắt đi. Rồi anh ta đi đi lại lại.

Anh đi chân trần, tiếng bước chân vang động đã đánh thức người đàn bà bị thương, khiến bà mở mắt ra.

Bà ra dấu cho Scalabrino đến gần chiếc giường. Tên cướp tuân lời với vẻ nhút nhát rất lạ lùng ở một người đàn ông ngang tàng như hắn.

– Ta nhận ra anh, bà Silvia nói, chính anh đã cứu ta...

Bà tỏ ra bình tĩnh, cố nén sự tuyệt vọng của mình để nhớ lại. Không có những giọt lệ trong đôi mắt nhìn sững của ba. Tất cả sự kích thích của bà đã lắng xuống.

Tên cướp cúi đầu.

– Hãy nói đi, bà dịu dàng bảo, ta muốn biết... Ta cần phải biết tất cả... Có phải chính anh đã ôm lấy ta vào lúc mà ta nhận lãnh nhát đánh này ở trên trán?...

– Phải, thưa bà, chính tôi... Còn nói rằng tôi đã cứu thoát bà... Hỡi tất cả lũ quỷ, tôi có làm gì đâu kể từ ngày hôm qua? Cuối cùng, vắn tắt, những việc đã xảy ra như thế này. Bà đi ra khỏi tòa cung điện... Tôi vẫn còn thấy bà... Sự phản ứng của bà đã làm tôi sợ hãi, tôi là người chưa bao giờ biết sợ hãi!... Bà nhớ lại điều ấy không, thưa bà?

– Phải... hãy nói tiếp...

– Hỡi nữ thánh Marie-Formose, người ta sẽ nói là tôi run!... Xin bà tha lỗi... Lúc bấy giờ bà xông vào giữa chúng tôi, bà kêu la thảm thiết đến nỗi ruột gan của tôi rối bời... Điều đó xảy ra vào lúc những loạt súng hỏa mai bắt đầu nổ trên đầu dân chúng, lúc mà những cây thương và những cây kích bao quanh kẻ hung hăng nhất. Rồi thì kia là những binh sĩ xông vào bà. Chính tôi, cùng với đám bộ hạ, tôi nhảy xổ vào bọn binh sĩ, tôi ôm bà trong đôi cánh tay và tôi đem bà về đây...

– Vậy thì, dân chúng đã thất bại?

– Bại bởi địa ngục, thật thảm bại! Khoảng một trăm người chết trên quảng trường Saint-Marc, bằng với số người như thế bị chết đuối ở dưới sông, ba hay bốn trăm người bị thương và những vụ bắt bớ... Chao ôi! Ghê gớm quá...

– Vậy là dân chúng không thể xâm nhập vào trong cung điện! Bà Silvia nói tiếp với giọng buồn tẻ và lo âu.

– Đi vào trong cung điện! Cầm bằng như thử phá vỡ cánh cửa của đức ông Satan... Không, thưa bà, không... Nhưng tại sao phải nghĩ đến những việc đó làm gì?... Thôi đi, thôi... hãy nói cho tôi biết bà là ai... và nhà bà ở đâu... tôi sẽ đưa bà về nhà...

– Nhưng cuộc nổi loạn từ đâu đến! Bà Silvia hỏi.

– Chà! Chà! Cuộc nổi loạn từ đâu đến?... Hừm! Cuộc nổi loạn, thưa bà... bà nói là cuộc nổi loạn...

Gã khổng lồ hạ giọng nói tiếp:

– Tôi muốn rằng quỷ nó vặn cổ tôi đi nếu như tôi biết nó từ đâu đến! Tôi, tất cả những gì tôi biết, là tôi nhận lãnh hai mươi đồng ê-quy cho tôi, hai đồng ê-quy cho mỗi người bộ hạ của tôi để kêu to: “Hoan hô Roland Candiano!” và bắn vài phát súng hỏa mai lên trời...

Giờ đây, bà Silvia lắng nghe, đôi mắt mở to bởi sự chăm chú sâu xa và ghê tởm về những gì mà bà thoáng thấy.

– Nếu như tôi biết trước! Tên cướp bỗng nhiên sa sầm nét mặt, nói tiếp: Tôi sẽ không hết lòng kêu la như vậy, dù cho đổi với một trăm ê-quy!... Bởi vì bà biết người ta nói sao không, thưa bà?...

– Người ta nói sao... Nào, hãy nói đi!

– Thật thế, người ta nói rằng, cũng vì những tiếng kêu của chúng tôi, cũng vì những loạt súng hỏa mai của chúng tôi, cũng vì sự hỗn loạn mà chúng tôi gây cho chúng, mà Roland Candiano bị hạ ngục... Bất hạnh thay!... Nếu điều đó quả đúng, không bao giờ tôi tha thứ cho hành động của tôi cả!...

– Điều đó quả đúng! Bà Silvia nói.

– Điều đó quả đúng, anh gầm thét. Làm thế nào bà biết được.

– Ta biết điều đó, bởi vì ta trông thấy Roland Candiano bị bắt trước mặt ta, mày nghe rõ không? Ta biết điều đó, bởi vì ta trông thấy tất cả bạn hữu bỏ rơi nó, và cho đến vị hôn thê cũng từ bỏ nó!... Kẻ khốn nạn... Vậy ra chính là mi đã xúi giục cuộc nổi loạn giả để cho nó bị buộc tội, bị kết án! Chính là mi!... Hãy chờ!...

Bà đứng lên, không thể dằn cơn thịnh nộ.

– Nhưng bà là ai thế?

– Ta là mẹ nó! Bà Silvia vừa nói vừa đi tới người đàn ông.

Tên tướng cướp quỳ xuống, đập trán lên nền gạch:

– Mẹ của ngài! Gã rên rỉ, mẹ của ngài!... Điều đó phải xảy đến!... Và chính ta đã làm cho ngài bị bắt!...Hãy giết tôi đi! Ôi! Xin hãy giết tôi!...

Người mẹ của Roland đứng lại, sửng sốt.

Tên cướp ngước lên nhìn bà với nét mặt buồn rầu và xúc động.

– Đây này, thưa bà, anh nói tiếp, trong cuộc đờilàm thích khách của tôi, tôi đã giết biết bao người. Đólà nghề nghiệp của tôi. Đây là lần đầu tiên trong cuộc đời của tôi, tôi có cảm tưởng là đã phạm phải một tội ác lớn lao...

– Mi hãy giải thích rõ! Bà Silvia nghiêm khắc nói.

– Con trai của bà... đức ông Roland...

– Thế nào? Hãy nói đi!...

– Tôi được trả tiền để dẫn dụ ngài vào một cuộc mai phục. Chính ngài đã đánh bại tôi. Ngài có thể giếtchết tôi. Ở vào địa vị của ngài, không một ai do dự. Nhưng ngài đã dung tha tính mạng cho tôi.

– Ôi đứa con cao quý của ta! Người mẹ lẩm bẩm.

– Và rồi, bà thấy không, Scalabrino nói tiếp với một giọng phân trần. Cái điều đã làm cho tâm hồn tôi xúc động, nếu như tôi có một tâm hồn! Cái điều đã làm rung động nơi tôi một cái gì đó mà trước nay chưa có, đó cũng không phải là vì ngài đã tha mạng sống cho tôi. Cuộc sống! Tôi không tha thiết lắm bằng điều đó! Nhưng nếu như bà có nghe ngài bảo tôi: “Mi không sợ hãi!”, Ngài nói với tôi như là người ta nói chuyện với một người đàn ông, không thù hận và không khinh bỉ!... Và tôi, tôi đã từng quen thấy ở xung quanh mình toàn thù hận và khinh bỉ, chính điều đó đã lay động đến tận đáy lòng tôi, chính điều đó đã làm cho tôi thay đổi...

Scalabrino đứng lên, bước đi trong phòng với vẻ sôi nổi, nói với một giọng đứt quãng:

– Còn tôi, để đền đáp ơn ngài, tôi đã âm mưu hoạt động nhằm giúp người ta bắt giữ ngài. Tôi không được biết trước, thật đúng. Nhưng đáng lẽ ra tôi phải biết trước!... Phải, đây chính là một tội ác trong cuộc đời của tôi. Cho nên, thưa bà, bà có thể giết tôi, nếu như bà thích việc đó. Thân xác của tôi không xứng với lòng thương hại... Bà do dự?... Vậy thì! Chưa phải là hết, anh nói tiếp với sự thất vọng. Bà là người mẹ của kẻ đã dung tha tôi, bà ngỡ rằng tôi đã muốn cứu thoát bà? Bà nên biết rõ sự thật, sự thật độc ác... Tôi đã xông vào bà và mang bà đi chỉ vì người ta treo giá cho tôi một trăm ê-quy để giết chết bà!

– Và tại sao mi không giết ta?

– Chà! Thế đấy! Tôi nào có biết!... Ở trên sông, cảmười lần tôi định quăng bà xuống nước. Ở đây, trong gian phòng này, tôi vừa rờ mũi dao găm của tôi vừa đi đến gần bà... Và tôi không thể làm được! Bà đã bất tỉnh, bà nhắm kín đôi mắt... Cho nên, việc làm đó dường như quá khó khăn đối với tôi để sát hại bà hơn là tấn công mười người đàn ông đầy đủ võ khí!...

– Ta ái ngại cho mi, bà Silvia nói.

– Bà ái ngại cho tôi?...

– Và ta tha thứ cho mi.

– Bà ái ngại cho ta! Bà tha thứ cho ta! Ta bủa lưới chống lại đứa con trai và đứa con trai tha ta được toàn mạng! Ta nhận ám sát người mẹ, và người mẹ ái ngại cho ta và tha thứ cho ta! Và hỡi ôi, đó là những người đang bị giáng phải tai họa. Bà Silvia bước đến cầm lấy bàn tay tên tướng cướp.

– Mi tên gọi là gì? Bà hỏi.

– Scalabrino...

– Vậy thì! Scalabrino... Mi muốn chuộc lại tội ác mà mi đã làm không? Mi muốn giúp ta cứu thoát đứa con trai ta không?

– Có chứ, tôi muốn cứu thoát ngài! Sừng của quỷ sứ! nếu như phải cần hy sinh đời tôi để đổi lấy mạng ngài...

– Mi có muốn tự nguyện lệ thuộc vào ta cho đến lúc Roland được tự do? Mi có muốn, chỉ với một dấu hiệu của ta, sẽ quyết định thực hiện, dù việc đó không thể làm được, luôn luôn sẵn sàng, ngày đêm bất cứ giờ nào. Cần sát hại kẻ nào, ta bảo mi sát hại kẻ đó. Mi không còn chủ động nữa, mi là món võ khí lợi hại và tàn nhẫn ở trong tay ta, được ta điều khiển?...

Tên cướp giơ thẳng tay lên như một lời thề long trọng.

– Kể từ lúc này, anh nói, tôi hoàn toàn thuộc về bà. Bà hãy ban lịnh, tôi sẽ tuân theo. Tôi là người nô lệ của bà. Bất cứ giờ nào, ngày cũng như đêm, tôi sẽ luôn sẵn sàng. Và ngay giờ phút này, tôi hỏi bà: Cần phải bắt đầu bởi việc gì, hay là bởi người nào? Tôi cần phải sát hại ai trước hết?...

Và người mẹ của Roland, trả lời với một giọng âm vang:

– Léonore Dandolo!...