Sáng ngày hôm sau, sau cái chết thê thảm của viên Hồng y Bembo, Roland Candiano trở về Venise. Sáng hôm đó, vào lúc tám giờ, viên cảnh sát trưởng tiếp nhận trong văn phòng các báo cáo của những nhân viên mật vụ quan trọng của ông.

Ông ngồi gần một lò sưởi cháy đỏ rực và mặc một cái áo ngủ.

Guido Gennero hành nghề một cách có lương tâm. Mọi buổi sáng, ông ngồi làm việc như thế, tập trung nơi ông những tin tức thuộc đủ loại. Ông sử dụng những tin này cho riêng cá nhân ông, còn những tin khác đưa vào việc thực thi nghề nghiệp của mình, không giấu giếm là bảo vệ cho đời sống và tài sản của công dân ở Venise.

Sáng hôm đó, ngày 27 tháng giêng, ông tỏ ra cáu kỉnh và đặt một câu hỏi cho tất cả những nhân viên của ông mà luôn luôn không được đáp lại:

Bấy giờ, ông khoát tay đuổi người nhân viên đi ra và kêu lớn:

– Tiếp theo!

Thật vậy, những tên dọ thám của viên cảnh sát trưởng độ chừng hai mươi tên, họ đợi trong gian tiền phòng rộng lớn, ngồi trên những chiếc băng cây, những kẻ khác đứng từng nhóm trò chuyện cùng nhau.

Hai, ba tên gia nhân của Guido Gennero, chính họ cũng là những kẻ dọ thám của bọn dọ thám đó, đi đi lại lại liên tục trong gian tiền phòng. Họ nhận một lời nói, một cử chỉ, một cái nheo mắt để sau đó đi đến thuật lại cho vị chủ nhân về những gì họ đã nghe lén được.

Và việc đó thành ra cái báo cáo thứ hai được Gennero gọi là “thức giấc tạm”.

Cái báo cáo chính thức của bọn nhân viên, gọi là “thức giấc luôn”.

Mỗi người trong bọn họ, sau lúc đi vào, cánh cửa được đóng lại cẩn thận. Rồi báo cáo xong, anh ta đi ra, chừa cánh cửa mở sẵn cho người kế, với tiếng kêu “Tiếp theo” sẽ đến lượt mình đóng cửa lại.

Việc đó làm đều đặn như là một cái máy đang chạy.

Vào lúc chúng ta đi vào văn phòng của Gennero, ông đang ngồi tỳ tay lên bàn, đôi mắt mơ mộng nhìn sững lên một cửa sổ, lắng tai nghe một nhân viên nói.

– Thưa ngài, người thợ kim hoàn Molina ở trên Rialto đã bị trộm đêm hôm. Bọn trộm đã đi vào lối đi nhỏ, phá vỡ một cánh cửa và lấy đi nhiều nữ trang. Những cung thủ đi tuần đến nửa giờ sau khi xảy ra, do những tiếng kêu la của Molina và bà vợ ông ta.

– Tốt, để an ủi họ, hãy bảo với ông ta rằng chúng ta đang theo dấu vết bọn trộm và chúng nó sẽ bị bắt trong năm nay hoặc là năm sau. Trong lúc chờ đợi, họ nên gắn một cánh cửa khác chắc chắn hơn ở cửa hàng của họ. Chỉ có thế?

– Vâng, thưa đức ông.

Gennero lầm bầm vài lời nói âm thầm.

– Thật ra, bọn trung lưu đó không có ý thức chung! Gã Molina đó muốn ta đi bắt bọn trộm của ông ta ở đâu?... Ông ta quá giàu có, việc đó làm cho ông ta nhẹ bớt... Nói ta nghe: Có người nào đáng chú ý lúc đi vào Venise từ ba, bốn ngày nay không?

– Không có, thưa đức ông; những người buôn bán, những thủy thủ, thế là hết.

Gennero cố giữ một tiếng chửi thề.

Đây là lần thứ ba ông đặt câu hỏi đó và tiếp nhận câu trả lời giống nhau.

Ông cho gã nhân viên đi ra và kêu lên.

– Tiếp theo!

Một tên dọ thám khác đi vào.

– Có gì mới lạ? Gennero hỏi với sự vui vẻ đột ngột mà ông dành cho nhân viên của mình.

– Đức ngài biết rằng ngày hôm qua tôi có đi vòng trong các quán rượu ở bến cảng.

– Và mi đã uống rượu say, hả?

– Ô! Thưa đức ông!...

– Vậy thì, mi đã nghe gì?

– Những câu chuyện lạ lùng, thưa đức ông.

– Úi cha!...

– Rằng người con trai của cựu thủ tướng Candiano đang ở tại Venise, rằng ông ta đang sửa soạn chiếm lấy cung điện quận công, rằng ông ta sẽ giải phóng cho dân chúng, rằng ông ta sẽ trừng trị sự chuyên chế của ngài Foscari...

– Mi có chắc không?... Hay mi uống rượu say...

– Không, thưa đức ông. Và người ta không quên kêu lớn: Hoan hô Roland Candiano! Người ta đã bắt đầu gọi ông ta là vị Thủ tướng của nhân dân.

– Úi cha! Úi cha! Lời đồn nhảm nhí...

– Thưa đức ông, tôi xin bảo đảm với ngài...

– Đủ rồi! Một tên dọ thám tốt không được say rượu. Hãy nhớ cho rõ điều đó!... Bây giờ, tối nay mi hãy tiếp tục đi rảo khắp nơi, và đừng quên nói đúng lại với ta những gì mà mi nghe được.

– Còn những gì tôi ngỡ là nghe được khi tôi say rượu? Tên dọ thám hỏi.

– Phải, nhất là việc đó.

Và Gennero đặt lại câu hỏi:

– Có người nào đáng chú ý đi vào Venise không?

– Không, thưa đức ông.

– Kế tiếp! Gennero kêu lớn.

Gã nhân viên lập tức đi ra được thay thế bởi một người khác đang chờ đợi chuẩn bị trả lời trước vị chỉ huy của mình cho phép được nói, bởi một câu hỏi.

– Thế nào! Gennero nói, hãy trút hết cả giỏ của mi ra.

– Đức ông sẽ hiểu rằng tiếp theo một vài ý kiến xảy đến cho tôi, đêm rồi tôi đến canh trước quán Mỏ Neo Vàng.

Gennero giật mình.

Chúng ta nhớ lại việc đến thăm của ông trong đêm với gã Chột Bartolo, chủ nhân quán rượu.

– Mi trông thấy gì? Ông vội vàng hỏi.

– Tôi thấy Bartolo nói chuyện với một người.

– Ai đó?

– Tôi không nhận ra ông ta, thưa đức ông.

Gennero thở phào.

– Thế tin của mi thuộc loại nào? Ông càu nhàu.

– Ở đây không phải sự lý thú trong công việc của tôi, thưa đức ông. Trong khi gã Chột Bartolo nói chuyện trên bến cảng với người đàn ông đó, tôi, tôi canh chừng một người thứ ba đang lén đi vào lối đi của quán rượu.

– Một tên trộm?

– Không, thưa đức ông. Ông ta không có bộ điệu của tên trộm. Một tên trộm, không phải, tôi, tôi đánh hơi cách một trăm bước!

– Phải, ta biết tài của mi; hãy nói tiếp...

– Vậy thì, thưa đức ông, đến lượt Bartolo đi vào.

Bấy giờ tôi đến áp sát tai vào cánh cửa, tôi nghe như một tiếng cãi lộn... Tôi ngỡ nhận ra giọng nói của người lạ.

– Chà! Chà!...

– Đức ông sẽ thấy rằng thật sự đáng chú ý. Sau tiếng cãi lộn, tôi nghe rõ ràng tiếng vật lộn. Rồi có một lúc im lặng lâu, cuối cùng người đàn ông bỏ đi. – Mi có theo dõi ông ta?

– Dĩ nhiên!

– Và nhận ra?...

– Đức ông sắp thấy. Tôi đi theo người đàn ông với sự hiếu kỳ, bởi vì trước hết tôi nhận ra giọng nói của ông ta, và kế tiếp tôi nhận được dáng đi của ông ta. Người đàn ông đi đến đảo Olivolo.

Viên cảnh sát trưởng nhảy dựng:

– Và đó là?

– Đó là Scalabrino, thưa đức ông. Bây giờ tôi biết nơi ông ta ở, và chúng ta sẽ bắt ông ta chừng nào ngài muốn.

– Không được nói một lời nào về tất cả những điều đó, mi nghe không?

– Vâng, thưa đức ông; nhưng chưa phải là hết... Tôi tự nhiên tự hỏi không biết Scalabrino đã đến để làm gì nơi gã Chột, và tôi vừa rời khỏi quán Mỏ Neo Vàng.

– Và mi đã biết được gì? Gennero hỏi với một giọng lo sợ.

– Khi tôi đi đến, quán rượu đã đóng cửa, trái với thường lệ của nó. Khá nhiều người quen thuộc đến uống rượu đã đập ầm ầm gọi cửa. Tôi gợi ý họ rằng có thể đã xảy ra một vụ án mạng ở trong nhà. Người ta lập tức chạy đi tìm lính cung thủ. Họ đến, đập cửa và cuối cùng phá vỡ cửa. Mọi người ùa vào. Trong gian phòng không có gì cả. Trong nhà sau, tôi thấy nắp hầm rượu. Tôi đi xuống. Và tôi đã trông thấy gì? Cái thây của Bartolo nằm chìm một nửa dưới nước, có lẽ nước tự con sông thấm qua tường còn đang đọng vũng.

– Bartolo bị giết chết?...

– Do Scalabrino, phải, thưa đức ông.

Guido Gennero đứng dậy, đi dạo một lúc với một vẻ mơ mộng.

– Tốt lắm, cuối cùng ông nói. Mi đã nói với ai về vụ này không?

– Hoàn toàn không có, thưa đức ông.

– Phải, mi phải thật kín đáo. Vậy thì! Thật vô ích để nói đến. Phải giữ sự im lặng hoàn toàn về vụ này. Nó còn có ích lợi... Nào hãy xem... Trong năm hoặc sáu ngày... Thí dụ cho đến ngày 2 tháng hai, mi có nghe rõ ta nói không?

– Vâng, thưa đức ông.

Gã nhân viên bước ra. Những tên dọ thám khác lần lượt đi vào và Gennero lơ đễnh lắng nghe báo cáo của họ.

Đến khi tên cuối cùng biến mất, ông kêu lớn:

– Kế tiếp!

Một người đàn ông đi vào, Gennero không nhận ra.

– Những lời khen ngợi của ta, viên cảnh sát trưởng nói. Chính ta không nhận ra mi. Mi là ai?

Người đàn ông bỏ rơi mái tóc và hàm râu giả xuống và nói:

– Có lẽ bây giờ ông sẽ nhận ra ta, ông Gennero.

Viên cảnh sát trưởng vội vàng đứng lên.

– Đức ông Candiano! ông kêu lên với một giọng nghẹn ngào.

– Nếu như ông kêu lớn tên ta như vậy, Roland nói, ông sắp bắt buộc phải bắt giữ ta... Hoặc ít ra ta buộc phải bắt giữ chính ông.

– Xin thứ lỗi, thưa đức ông, ông nói; tôi rất ít hy vọng có được vinh hạnh đón tiếp ngài ở nơi đây...

– Tại sao thế, thưa ông? Chúng ta không có những quyền lợi chung sao, và chúng ta không có cần thiết để gặp mặt nhau sao? Về phần ta, đó là sự tin tưởng của ta. Và bằng cớ là, vừa trở về Venise từ hôm qua, cuộc viếng thăm đầu tiên của ta là dành cho ông. Ta đến hỏi ông xem cuối cùng cơ hội có thuận lợi cho ông không để ông bắt giữ ta và giao nộp cho Hội đồng Thập nhân chế...

Guido Gennero đã lắng nghe những lời nói đó với một sự ngạc nhiên. Candiano muốn gì ở ông?...

Chúng ta thấy rằng viên cảnh sát trưởng có những quyết định mau lẹ. Trong một lúc, ông trù tính tất cả cái lợi mà ông có thể gặt hái được từ một cuộc bắt bớ.

Foscari được cứu sống.

Venise bị tấn công khủng khiếp bởi một cuộc xử tử trong một quang cảnh hùng vĩ.

Và bấy giờ, ông, Gennero trở thành người đàn ông cứu tinh và cần thiết. Và ông sẽ nhận được tất cả những gì ông muốn.

Nhưng, trước mắt ông lại nghĩ ra một ý kiến đối lập với cái kế hoạch đó. – Thưa đức ông, ông vừa nói vừa đứng lên và làm một cử chỉ kính trọng, tôi đã từ bỏ việc bắt giữ ngài.

– Ta có lòng hiếu kỳ muốn biết tại sao? Roland nói.

– Thật là giản dị: Trước hết là do lòng biết ơn.

– Ông đã đền đáp quá rộng rãi về món nợ tri ân của ông. Cho nên, chúng ta đừng nói đến nữa.

– Kế đó, Gennero nói tiếp, bởi vì tôi nhất định tin rằng công lý sẽ đứng về phía của ngài.

– Lý do chưa đủ, thưa ông. Một người đàn ông như ông không thể xem như là động lực thúc đẩy cuối cùng bởi tính công bằng hoặc là sự bất công về những hành vi của mình. Không, không phải là việc đó,. Và bởi vì ông thiếu sự thành thật đối với ta, ta sẽ tỏ ra thành thật đối với ông...

– Tôi chờ đợi, thưa đức ông, Gennero nói với một giọng lãnh đạm.

Sự thật, viên cảnh sát run rẩy, và mồ hôi nhỏ giọt trên trán, trong lúc ông nghĩ thầm:

– Người đối thủ mới ghê gớm làm sao!... Còn giỏi hơn ta, cả trên phạm vi mưu kế... Phạm vi mà ta không chịu khuất phục ai!

– Vậy là chính ta, Roland nói tiếp, sẽ buộc phải nói cho ông biết tại sao ông không bắt giữ ta... Ông hãy lắng nghe: Nếu như ông bắt giữ ta sáng nay, trong hai giờ, Foscari sẽ cử ông làm Đại Pháp quan, đó là giấc mơ suốt cả cuộc đời ông.

– Ngài thấy rõ, thưa đức ông, rằng chỉ có công lý...

– Ông hãy chờ... Chà! Ông cảnh sát trưởng, ta tưởng rằng ông kiên nhẫn hơn. Nên, ông bắt giữ ta, ông sẽ trở thành Đại Pháp quan. Và bấy giờ, việc gì sẽ xảy ra? Ngày Một tháng Hai tới đây, ta, ta không còn ở đó nữa, bởi vì ông vội vàng cho xử tử ta. Trận chiến sẽ giới hạn giữa Foscari và Altieri. Ông theo dõi ta, phải không?

– Hoàn toàn, thưa đức ông.

– Ông cần biết rằng tất cả những vận may đều thuộc về Altieri. Venise ghê tởm Foscari. Vị thủ tướng không chống trả nổi một sức mạnh bằng võ lực. Ông ta thất bại. Altieri đắc thắng, và việc làm cẩn thận đầu tiên của ông ta là quăng vào những chiếc giếng những nhân vật của vị thủ tướng bị truất phế, trong số đó, kẻ đầu tiên, là ngài Đại Pháp quan Guido Gennero. Đó là tại sao, thầy Gennero, thầy không bắt giam ta. Thầy nói sao?

– Tôi nói rằng tôi đầu hàng, thưa đức ông.

– Đáng lý ra ông phải bắt đầu bởi việc đó, Candiano nói, ông chớ nên toan giật việc bổ dụng của ông bằng cách làm cho ta tin rằng ông không hội đủ tính cốt yếu của một viên cảnh sát trưởng có tài: Nghĩa là có mưu kế tàn nhẫn và có năng lực chống lại tất cả những sự chuyển động của con tin.

– Có quá trễ chăng, thưa đức ông, Gennero hỏi.

– Ông có chịu đầu hàng vô điều kiện không?

– Vâng, thưa đức ông! Viên cảnh sát trưởng nói không do dự.

– Ông thuộc về ta không có ẩn ý?

– Không hạn chế tinh thần... Chỉ có điều tôi van xin đức ông một ngày kia nhớ lại rằng dù sao tôi cũng có thể là một chướng ngại đáng kể đối với ngài.

– Nói tóm lại là ông đòi hỏi chức vụ Đại Pháp quan?

Gennero nghiêng mình chào.

– Vậy thì! Ông bạn thân mến, Roland nói, ta lấy làm tiếc để thông báo với ông rằng ta có ý định bãi bỏ cái chức vụ đó.

Viên cảnh sát trưởng tái mặt.

Đó là một nhát đòn nặng nề đối với ông: Sự sụp đổ của một mối hy vọng ôm ấp từ lâu, sự tan biến về những gì được Roland gọi là giấc mơ suốt cả đời ông.

Có một lúc nổi loạn ở nơi ông.

Gennero nhìn ra phía cửa.

Roland theo dõi tất cả cử động của ông và ghi nhận những sự biến đổi trên nét mặt ông.

Vào lúc viên cảnh sát trưởng giơ cánh tay về phía một chiếc búa nằm ở trên bàn, Roland đứng lên, đi lại cửa sổ và nói:

– Thầy Gennero, ta muốn tránh cho ông một sự dại dột vô ích. Trước khi gọi mọi người, ông nên đến cửa sổ này xem qua một chút.

– Thưa đức ông, Gennero ấp úng cùng lúc giận dữ và bị khuất phục, xin ngài tin rằng...

– Ông hãy cứ đến!

Gennero tuân lời.

– Hãy nhìn xem, Roland bảo. Ông trông thấy gì?

Gennero đứng ở cửa sổ văn phòng chăm chú quan sát bến sông. Và ông giữ im lặng.

– Ông có thể sử dụng được bao nhiêu người để bắt giữ ta? Roland nói tiếp.

– Nếu như tôi gọi, Gennero nói, trong ba phút, tôi sẽ có một trăm cảnh binh hoặc là lính cung thủ thuộc quyền sử dụng... Nhưng tôi không muốn gọi!

Ông bước lùi lại.

– Ông có lý, Roland nói vừa buông tấm màn mà chàng đã vén lên. Cái đám đông khác thường gồm những người chèo thuyền, những người thợ đi qua lại, những thủy thủ, đó là những bộ hạ của ta; có ba trăm người trên bến sông; có chừng bằng số đó trong các con đường lân cận. Nếu như ông muốn giao chiến, thầy Gennero, ta là người của ông.

– Thưa đức ông, tôi đã nói với ngài rằng tôi xin đầu hàng.

– Không điều kiện?

– Không điều kiện, ngài là kẻ mạnh hơn; tôi xin tự đặt mình bởi sự công minh và lòng đại độ của ngài.

– Tốt lắm, mời ông ngồi xuống; chúng ta cần nói chuyện lâu. Ta có những câu hỏi đặt ra cho ông về vấn đề cuộc lễ lớn ngày Một tháng Hai. Vào giờ nào thủ tướng sẽ đi ra khỏi cung điện quận công?

– Vào đúng chín giờ sáng.

– Ông hãy báo cho ta lộ trình chính xác mà đoàn người sẽ đi theo để đến Lido. Đội bảo vệ gồm những sắc lính nào?

– Những lính trường thương ở cung điện. Đại đội cung thủ và đại đội lính bắn súng hỏa mai sẽ đi xuống chiếc soái hạm thủy sư sáng sớm với lý do để bảo vệ và làm vinh dự cho thủ tướng.

– Vị trí của đại úy thống lĩnh ở nơi nào?

– Bên cạnh vị thủ tướng ngay lúc khởi hành ở cung điện.

– Vinh dự đối với một người bạn quá trung thành. Ta nhận ra có bàn tay của ông trong sự sắp xếp đó, thầy Gennero, và ta xin khen ngợi ông. Bây giờ, ông biết có gì mới liên quan đến bọn người âm mưu?

– Không có gì hơn ngoài những điều ngài đã biết, thưa đức ông. Ngài biết rõ hơn cả tôi cái kế hoạch của cuộc âm mưu. Những gì tôi có thể nói thêm: Là vị đại úy thống lĩnh đã hân hoan chấp nhận cái ý kiến cho xuống tàu những lính cung thủ và lính bắn súng hỏa mai của ông trên chiếc soái hạm thủy sư. Thật vậy, theo kế hoạch, chính ở trên chiếc soái hạm, ngay vào lúc hành lễ, Altieri sẽ bắt giữ thủ tướng. Trong thời gian đó, trên bờ, một nhóm đông tiến thẳng đến cung điện gần như trống rỗng không có lính bắn súng hỏa mai.

Người kéo chuông ở Saint-Marc được lịnh kéo chuông cấp báo, những giáo đường khác sẽ đáp lại. Bấy giờ lính cung thủ và lính bắn súng hỏa mai sẽ đổ bộ để chiếm lĩnh nhiều điểm khác nhau ở thành phố.

– Bây giờ chúng ta hãy xem cái phản kế của Foscari ra sao.

– Nó rất giản dị: Đoàn người đi đến trên bến Lido. Bấy giờ vị thủ tướng, thay vì đi xuống chiếc du thuyền có phận sự đưa ngài đến chiếc soái hạm thủy sư, ngài lại sát hại Altieri đang đứng gần bên ngài. Đồng thời những vị thủ lĩnh chủ yếu của cuộc âm mưu mỗi người sẽ bị sát hại bởi một vị sĩ quan ở cung điện, và họ sẽ được chỉ định sứ mạng đó vào sáng ngày Một tháng Hai. Còn về chiếc soái hạm thủy sư, vào ngay lúc đó, nó sẽ bị kẹp giữa hai chiếc chiến hạm cặp vào hai bên hông và dọa sẽ đánh chìm nó.

– Cũng giản dị như những ý kiến tốt. Nhưng ông chưa nói với ta về vai trò của bọn cảnh binh...

– Những bộ hạ của tôi sẽ ở rải rác khắp trong Venise. Chúng nó sẽ hô to: Hoan hô Foscari và lôi cuốn dân chúng... Nhưng mà người ta cũng có thể bảo chúng nó hô to một tiếng khác.

– Thật vô ích, Candiano lạnh lùng nói, hãy để cho họ kêu lên: Hoan hô Foscari! Theo ý thích của họ. Ta ưa việc đó hơn... Vậy thì! Đừng nên thay đổi gì về kế hoạch của ông, thầy Gennero; còn về kế hoạch của những kẻ âm mưu, nó cũng sẽ không thay đổi gì nữa.

– Tôi chỉ còn lại sự chờ đợi ngày Một tháng Hai?

– Phải thong thả chờ đợi như chính ta đã chờ đợi, Roland nói vừa đứng lên. Thật tình, ta xin cầu chúc cho ông.

Roland đi thẳng về phía cửa.

– Một lời cuối, thưa đức ông, Gennero nói. Nếu xảy ra một biến cố bất ngờ và đáng để ý, tôi phải báo cho ngài ở đâu?

– Trong ngôi nhà ở đảo Olivolo, Roland trả lời không chút do dự. Và nhìn sững viên cảnh sát trưởng với một ánh mắt làm cho ông tái mặt.

Roland nói thêm:

– Ta ở đó một mình như mọi đêm.

– Một mình, thưa đức ông! Đó là sự bất cẩn...

– Một mình cùng với ông cha già mù và điên cuồng của ta, Roland nhấn mạnh mà giọng nói của chàng trở nên khàn và cứng rắn, trong lúc một ánh lửa âm u lóe ra từ đôi mắt chàng.

Viên cảnh sát trưởng nghiêng mình thật sâu hơn.

Đến lúc ông đứng lên, ông thấy Roland đi ngang qua gian tiền phòng và thản nhiên bước đi.

Ông lầm bẩm, mơ mộng:

– Một mình!... Cùng với ông cha già mù và điên cuồng...

Roland đã biến mất từ lâu mà Guido Gennero vẫn còn đứng nguyên tại chỗ, suy nghĩ, đôi chân mày nhíu lại bởi sự trầm tư mặc tưởng.

Cuối cùng ông ngồi xuống chiếc ghế bành của mình.

Và ai có ở gần bên ông vào lúc đó, ắt nghe ông nói gần như lớn tiếng:

– Tại sao ông ta bãi bỏ chiếc ghế Đại Pháp quan? Mặc kệ cho ông ta!... Phải... Mà có thật là ông ta chỉ có một mình ban đêm ở trong ngôi nhà đó không?... Hãy coi chừng, Gennero, cái quyết định mà mi sắp thực hiện rất hệ trọng...

Gennero dường như mơ mộng lâu hơn.

Ông đứng lên và đi dạo, bước chầm chậm.

Bỗng nhiên, ông dường như có một quyết định, bởi vì ông dùng chiếc búa nhỏ gõ lên mặt bàn.

Một tên gia nhân hiện ra ngay.

Gennero nhìn sững lên gã, ông đang đánh giá người đàn ông đó và có một sự tin cẩn lớn nơi gã.

– Mi sẽ đi... Ông bắt đầu.

Rồi ông ngừng lại. Tên gia nhân chờ đợi.

– Không, đột nhiên Gennero nói tiếp, thật vô ích...Mi có thể lui ra.

Người đàn ông vâng lời.

Bấy giờ, Gennero bắt đầu hóa trang thật công phu, tỉ mỉ làm cho ông hoàn toàn biến đổi khác.

Và ông lẩm bẩm:

– Chỉ riêng một mình ta mới có thể làm một chuyến đi như thế!

Đến lúc Guido Gennero sẵn sàng, cái mưu chước mới vừa nghĩ ra trong đầu ông cũng đã sẵn sàng thực hiện – ít ra, đúng theo ý nghĩa của nó.

Đây là những gì viên cảnh sát trưởng đã nghĩ:

– Nếu như ông để cho mọi việc trôi chảy, Roland Candiano sẽ trở thành người chiến thắng. Không có sự ngờ vực của ông về điều đó. Thế mà Candiano vừa loan báo cho ông ý định dứt khoát của chàng là bác bỏ chức vụ Đại Pháp quan.

Nhưng Gennero muốn làm Đại Pháp quan. Đã từ lâu ông ước mơ cái địa vị đó một cách mãnh liệt... Dán chặt đôi mắt lên trên giấc mộng của đời ông mà lòng mơ ước đã trở thành cố định và tuyệt đối. Có thể viên cảnh sát trưởng đang chọn giữa chức vụ Đại Pháp quan và chức vụ Thủ tướng, bấy giờ ông có do dự chăng? Thật vậy, không phải chỉ vì cái uy quyền danh dự và gần như tột bực mà ông mong muốn quá mãnh liệt, quá hăng hái, mà còn là vì cái quyền hành thiết thực và bí mật. Cái thú vui to lớn của ông là làm cho Venise run sợ từ nơi đáy văn phòng của ông. Ông được biết tất cả, được biết cả những điều bí ẩn và giải quyết tất cả theo ý của mình.

Guido Gennero không phải độc ác. Ông không có tham vọng.

Guido Gennero là một mẫu người cảnh sát hoàn toàn theo đúng nghĩa của nó, và ông mơ ước làm người cảnh sát thực thụ có quyền hành...

Việc bãi bỏ chức vụ Đại Pháp quan sẽ làm cho ông yếu thế, dù cho người ta có hiến dâng cho ông một địa vị bề ngoài sáng chói hơn. Không còn Đại Pháp quan! Ông sẽ phải làm gì ở trong đời! Ông sẽ bấu víu vào cái gì!...

Để tránh cho cái tai biến thật sự đó, chỉ còn một cách:

Trừ khử chính Roland Candiano!

Phải!... Nhưng ở đây, sự suy luận của Gennero sẽ là hai con đường:

Trước hết, ông quyết định đánh Roland, cần phải đánh chàng bằng nhát đánh chắc chắn. Với một kẻ địch thủ có tầm vóc đó, không được ra tay hai lần. Nếu ông đánh hụt Roland, chàng tất sẽ không đánh hụt ông! Và cuộc trả thù của chàng sẽ ghê gớm.

Thế là lúc bấy giờ Gennero bỗng có ý nghĩ đột ngột sáng suốt trong đầu óc ông:

Ông sẽ không đánh Roland Candiano.

Nhưng ông sẽ làm cho chàng bị đánh!

Guido Gennero, nghĩ thầm đến kẻ được ông lựa chọn, ông lẩm bẩm:

– Nếu như ông ta thành công... Nếu như ông ta giết chết Candiano, mọi việc đều tốt. Chính ta sẽ báo cho ông ta biết, chính ta sẽ chỉ dẫn cho ông ta biết chỗ, cho nên ta có quyền trông cậy đến lòng tri ân của ông ta... Nếu như ông ta không thành công, Candiano sẽ không bao giờ biết được sự thật.

Kẻ được Guido Gennero lựa chọn để đánh Candiano, đó là viên đại úy thống lĩnh Altieri!

Chúng ta thấy đó là tất cả những thủ đoạn của cái đầu óc xảo quyệt giàu sáng kiến mà chúng tôi đã khó nhọc theo dõi, có thể rút tỉa ra từ một ý nghĩ như thế.

Cái điểm suy luận thứ hai của Gennero nhắm vào chính cuộc âm mưu.

Nếu như Altieri đắc thắng, Gennero sẽ chứng minh với ông rằng ông ta biết rõ từ lâu cuộc âm mưu, và ông ta đã bí mật phục vụ cho ông, chưa kể việc ông ta đã giúp trừ khử Candiano.

Nếu như ngược lại, Fooscari chiến thắng trở về cung điện quận công, Gennero sẽ đắc thắng đồng thời với ông. Và ông đã không có lời hứa hẹn của vị thủ tướng hay sao!...

Sau khi thảo xong cái kế hoạch được chúng tôi đã trình bày cho thấy có một ý nghĩ về cái thời kỳ có những mưu kế và phản mưu kế. Gennero đi thẳng đến dinh thự Altieri.

Vả lại, ông không thiếu cơ hội để kéo dài việc ở lại trong các gian tiền sảnh mà không một ai nhận ra ông, nhờ ở tài hóa trang khéo léo của ông.

Gennero chăm chú lắng nghe tất cả những lời nói, và theo dõi những cử chỉ. Không một lời nói thì thầm nào, không một nụ cười kín đáo nào thoát khỏi ông.

Đông đảo những sĩ quan đang chờ ở đó, họ bàn tán về cuộc lễ lớn ngày Một tháng Hai.

Và Gennero, đã biết rõ tất cả những gì được trù định, hiểu những điều ám chỉ một cách tuyệt diệu, và mỗi lúc, dẫn đến những tràng cười rộ. Những người đó làm cho những thanh gươm của họ khua rổn rảng với sự xấc láo đặc biệt với những quân nhân khi tin chắc về một cuộc đắc thắng sắp đến.

Altieri, đó là quân đội...

Trong những điều đó, dân chúng không đáng kể so với ngày nay. Dân chúng chỉ đáng kể khi họ bắt đầu gầm thét và nhe răng như là vào năm chín mươi ba[1]. Bấy giờ, giới thẩm phán, quân đội, quyền bính, giai cấp trung lưu, giới tăng lữ, tất cả đều rạp sát đất... Nhưng mà những cơ hội đó rất hiếm: Lịch sử ghi vào với sự kinh ngạc... Và bỏ qua.

Cuối cùng, một tên gia nhân nhìn thấy Gennero đang ngồi nép mình vào một góc và hỏi ông làm gì ở đó mà không kém vẻ vũ phu.

– Tôi đến đem một bức thư cho đức ông đại úy thống lĩnh, Gennero nói.

– Bức thư của ai?

– Của chủ nhân tôi, ngài cảnh sát trưởng Guido Gennero.

– Tốt. Hãy đợi ở đó.

Một giờ sau, Gennero được đưa vào trong văn phòng của đại úy thống lĩnh.

– Anh đến về việc của Gennero? Altieri hỏi với một sự lo sợ ngấm ngầm.

– Tôi không muốn làm cho ngài bối rối, viên cảnh sát trưởng nói... Chính tôi là Gennero.

– Giờ đây ta nhận ra ngài... Nhưng tại sao...

– Việc cải trang nầy? Một thói quen cũ: Và rồi, tôi không muốn cho người ta thấy tôi đi vào đây. Tôi có một việc bí mật để tiết lộ với ngài.

– Nào hãy xem! Altieri nói vừa chỉ một chiếc ghế cho Gennero.

Đồng thời, ông rút chiếc dao găm của mình ra và làm như tự nhiên giỡn với lưỡi dao bén ngọt.

Gennero mỉm cười.

Altieri chờ đợi với một nỗi lo sợ dữ dội, quyết định sẽ đâm chết viên cảnh sát trưởng khi phát hiện một sự nghi ngờ đầu tiên.

– Ngài nói sao, Gennero bỗng nhiên nói, nếu như tôi bắt giữ Roland Candiano tối nay?

Altieri rùng mình. Đôi mắt ông sáng rực, đầu óc căng thẳng.

Gennero có thêm một nụ cười và nói tiếp:

– Tôi không muốn thi hành một việc quá hệ trọng như vậy, nó tùy thuộc biết bao vào những mối quan hệ khác nhau, mà không báo cho ngài hay.

– Ngài có báo cáo lên thủ tướng chưa? Altieri vội vàng hỏi.

– Vẫn chưa. Tôi nghĩ rằng ngài là người đầu tiên, phải được thông báo cho biết trước.

Altieri ném một ánh mắt u ám lên viên cảnh sát trưởng.

Ông hiểu rằng Gennero rất tận tụy với thủ tướng, hoặc là ít ra theo như ông nghĩ. Sự bận tâm lớn nhất của ông từ lâu là thoát khỏi những sự điều tra của người đàn ông đó... Bây giờ ông ta muốn gì đến ông?... Ông ta đến để dọ thám ông chăng?... Tại sao cái tên của Candiano lại bỗng nhiên được ném vào ông như là một miếng mồi câu?

– Tại sao, ông tự hỏi với một sự thô bạo, lạnh lùng, ngài đến nói với ta về việc đó hay là với một người khác? Bộ ta phụ trách về cảnh sát của nước Cộng hòa sao?... Chà! Thưa ngài, hãy để cho ta nói với ngài điều đó: Nếu như ta thật sự phụ trách việc đó, Roland Candiano tất đã bị xử tử từ lâu. Phản bội, phản nghịch, thủ lĩnh bọn phản loạn, ông ta còn dám đến Venise!...

– Và ông ta còn dám trở lại nữa, Gennero thản nhiên nói.

Altieri giật mình.

– Ông ta muốn gì? Ông ta đến làm gì? Ông gầm vang và mân mê chiếc dao găm của mình.

– Ngài nên thấy rằng ngài sẽ có lợi để biết rõ số phận của Roland Candiano... Ngài vừa nói chuyện với tôi bằng một cách thức mà đến nỗi tôi buộc phải đứng lên để rút lui... Nhưng tôi còn hơn là người bạn của ngài.

– Ngài! Là bạn hữu của ta?...

– Phải. Việc đó làm cho ngài ngạc nhiên?... Tuy nhiên đúng như thế... Xin ngài hãy tin tôi, tôi biết rất nhiều việc...

– Về tính cách nào? Altieri kêu lên mặt vừa tái xanh.

– Nhưng... Về việc liên quan đến Roland Candiano, nhất là tôi biết một mối thù hận cá nhân và có lý do chính đáng khích động ngài chống lại ông ta. Chúng ta nên thành thật. Bằng cớ về sự thành thật của tôi, là tôi cần đến ngài... Sau này tôi sẽ nói cho ngài biết tại sao...

– Chừng nào? Viên đại úy thống lĩnh lẩm bẩm.

– Trong một tháng... Trong mười lăm ngày... Từ đây đến đó, tôi buộc phải vắng mặt ở Venise... Việc gì sẽ xảy ra trong thời gian đó, tôi không muốn biết đến...Dù người ta bắt bớ Candiano... Dù người ta để cho ông ta tự do, dù người ta làm... Việc nào khác... Tôi sẽ không biết gì cả!

– Ngài đi khỏi Venise?... Có thể người ta biết được vì sao không?

– Chủ yếu là việc này: Rằng tôi không muốn dính líu gì cả đến những gì sắp xảy ra, rằng tôi muốn không hiểu tất cả mọi việc...

Altieri đột nhiên đứng lên.

Giờ đây ông tin chắc rằng viên cảnh sát trưởng biết rõ cuộc âm mưu...

Ông bước đến gần bên ông ta.

– Nếu như ta nói lỡ một lời, Gennero nghĩ, ta sẽ bị giết.

– Ngài nghĩ rằng sắp xảy ra một việc gì? Altieri gầm vang.

– Tôi đã nói với ngài việc đó từ mười phút: Việc bắt bớ Candiano.

Altieri thở phào. Ông trở lại chỗ ngồi.

– Và tại sao ngài không muốn nhúng tay vào? Ông hỏi với một giọng bớt cứng rắn hơn, gần như đã bị thuyết phục.

– Tôi đã thử bắt Candiano hai lần, và tôi đã không thành công. Lần thất bại thứ ba sẽ đắt giá cho tôi. Vì tôi có sự tin tưởng – dị đoan, nếu như ngài muốn – rằng lần thứ ba, cũng không hơn hai lần đầu, tôi sẽ không thành công... Tôi không biết ngài có hiểu rõ tôi không.

– Ta hiểu ngài, xin hãy nói tiếp.

– Tôi đã trông thấy người đàn ông đó quá ghê gớm, quá bất trị, nên tôi đi đến chỗ lo ngại ông ta, tôi là kẻ không biết lo ngại gì cả. Và tôi nghĩ rằng nhất định việc bắt bớ Candiano không phải là một vấn đề của cảnh sát... Mà là một vấn đề... Của gia đình.

– Chà!. Chà!

– Một vấn đề đấu gươm tay đôi, nếu như ngài muốn. Tôi nghĩ rằng có nhiều người ở Venise rất muốn được biết, ví dụ, rằng Roland Candiano sẽ ở một mình, đêm nay, trong ngôi nhà của ông ta.

– Nghe những lời nói đó, Altieri rùng mình dữ dội như ông đã có vào lúc khởi đầu câu chuyện này.

Nhưng ông tự kềm chế và hỏi âm vang:

– Ngài muốn nói đến những người nào?

– Thí dụ chẳng hạn như ngài, Gennero nói với giọng tự nhiên, đó là một nghệ thuật tuyệt diệu của ông. Ngài, Altieri... – Nào hãy xem, tôi đã nói với ngài rằng tôi thành thật. Tôi sẽ thành thật cho đến cuối, dù cho sự thành thật của tôi có làm mếch lòng ngài... Bộ tôi không hiểu rằng ngài và Roland, các ngài có cùng... Một thần tượng sao!... Bộ tôi không hiểu rằng người đàn ông đó là một chướng ngại cho hạnh phúc của ngài sao! Tận đáy lòng, việc Roland bị bắt không quan hệ đối với tôi!... Miễn là tôi ngăn không cho ông ta toan tính chống lại nước Cộng hòa, là tôi đã làm xong bổn phận... Nhưng còn ngài, lại là việc khác. “Tôi xin nhường ông ta cho ngài”, và tôi xin thành thật giúp cho ngài một việc quan trọng bằng cách giao phó người đàn ông đó cho ngài... Ô! Ngài đừng ngạc nhiên. Ngài đã gạt riêng tôi ra bởi vì ngài ngỡ rằng tôi đã tận tụy phục vụ một cách mù quáng cho quyền lợi... Của một người khác... Nhưng tôi đã theo dõi những nỗ lực của ngài... Với lòng thiện cảm. Tôi lấy làm phiền muộn là không thấy ngài ở trong cái địa vị thích hợp với ngài hơn... Nhất là tôi lấy làm phiền muộn về những sự buồn rầu của ngài...

Có một lúc im lặng lâu.

– Ông ta phản bội ai? Altieri tự hỏi.

Nhưng chẳng bao lâu ông thấy hiển nhiên rằng Gennero thật tình. Nếu như ông ta biết về cuộc âm mưu, nếu như ông ta tận tụy cùng Foscari, ai ngăn cản ông ta bắt giữ mình trong cung điện quận công mà giờ đây mình đi đến gần như mỗi ngày?...

Ông liếc nhìn viên cảnh sát trưởng thấy ông ta đang tỏ ra thản nhiên.

Và Gennero đọc thấy trong ánh mắt đó rằng lý lẽ của mình đã thắng.

Viên cảnh sát trưởng đứng lên.

– Tôi tin rằng đã thi hành xong một nhiệm vụ khi đi đến đây. Tôi xin để ngài ở lại... Dù việc gì xảy ra, ngài nên nhớ rằng tôi đã hành động với ngài như là người bạn thật sự.

Altieri im lặng, nhưng rồi cũng đứng lên để tiễn Gennero ra đến cửa phòng.

Lúc viên cảnh sát trưởng sắp bước qua khỏi cửa, viên đại úy thống lĩnh bỗng nhiên đưa bàn tay cho ông.

Gennero nắm lấy với một vẻ kính trọng.

– Ngài nói, Altieri hỏi với một giọng thấp và hơi run, ngài nói rằng Roland Candiano đang ở trong ngôi nhà của ông ta, tối nay?

– Ở đảo Olivolo.

– Một mình?

– Phải, một mình... Cùng với người cha già của ông ta.

Dứt lời, Gennero bước đi và lẹ làng trở về nhà mình.

Ông nhìn ảnh mình trong gương và kêu lớn:

– Ôi hỡi vĩ nhân! Tất cả những người đó cân nhẹ trong bàn tay của mi! Thủ tướng, đại úy, âm mưu, thủ lĩnh đảng phái và thủ lĩnh các đảng cướp, hãy chào quan thầy của các người, và nên sùng bái nơi ta cái sự thiết lập ghê gớm nhất và đẹp đẽ nhất của thế giới văn minh: Sở cảnh sát!...

Nói xong, Gennero bật cười ha hả, xoa hai bàn tay, và gọi tên gia nhân đã có đến trình diện rồi.

– Mi biết đảo Olivolo không? viên cảnh sát trưởng hỏi.

Tên gia nhân mỉm cười.

– Mi có biết ai ở đó vào lúc này không?

– Người đàn ông đã đến viếng đức ông sau buổi báo cáo.

– Chà! Chà! Mi đã nhận ra ông ta sao?

Thêm một nụ cười của tên gia nhân.

– Vậy thì tối nay mi sẽ đi đến ngôi vườn. Mi sẽ ở đó suốt đêm. Dù có việc gì xảy ra trong nhà hoặc là trong ngôi vườn, mi sẽ không nhúng tay vào. Chỉ có điều, mi sẽ nhìn tất cả, mi sẽ nghe tất cả, và sáng mai, mi sẽ nói cho ta nghe những gì mà mi đã nghe và thấy.

Mười ê-quy nếu như mi thành công. Mười nhát roi nếu như người ta nhận thấy cái chóp tai của mi.

Tên gia nhân nghiêng mình chào sâu và biến mất.

❀ ❀ ❀

[1] Tác giả muốn nhắc bóng gió đến cuộc cách mạng năm 1793 ở Pháp, giữa nhóm bảo hoàng và Công xã Paris thuật trong quyển tiểu thuyết ‘Chín mươi ba’ của đại văn hào Victor Hugo.