Ngày hôm sau, vào lúc chín giờ đêm, cung điện quận công được thắp sáng rực rỡ. Cái khối nặng nề và nghiêm trang của nó hiện ra duyên dáng với những vòm nhọn, những hình tam diệp, phơi bày cái kiến trúc huyền diệu – tất cả hình dáng phương đông của nó nổi bật lên dưới ánh sáng muôn màu.

Ở bên ngoài, toàn thể Venise sôi nổi như những cơn lốc xung quanh tòa lâu đài rộng lớn, trên sông đầy dẫy những chiếc du thuyền va chạm nhau. Đám đông đó không còn ca hát nữa như ngày hôm trước, những tiếng lao xao ngấm ngầm như những đợt sóng nhấp nhô trên mặt đại dương vào giờ giông tố, mà người ta không hiểu nổi nguyên nhân sâu xa của những sự chuyển động đó.

Trong cung điện, ở cửa vào những gian phòng tiếp khách rộng mênh mông và lộng lẫy, trên đầu cầu thang là “những người khổng lồ”, chính thủ tướng Candiano đứng đó, mặc bộ trang phục chiến trận, đón nhận sự tôn kính của tất cả giới quý tộc ở thành phố Venise và các miền về dự buổi lễ.

Bên cạnh ông, bà thủ tướng Silvia, nét mặt trang nghiêm bệ vệ, tiếp đón những lời chúc tụng của quan khách với một nụ cười lo âu, và ánh mắt của bà dường như muốn đọc thấu tâm can và điều bí ẩn của những người đàn ông, sự bí mật về hạnh phúc của đứa con trai mình... hoặc là sự bất hạnh của nó!

Bembo là một trong những người đi đến đầu tiên, nói:

– Tôi đã sáng tác cho ngày hôn lễ một bài thơ chúc hôn huyền diệu đến nỗi Arioste[1] cũng không phảnđối! Ông ta sẽ phải ganh tỵ với bài thơ đó.

Và thật là lạ lùng, tất cả các quan khách đều mặc lễ phục, nhưng họ mang bên hông không phải là thanh gươm nhẹ để phô diễn, mà là thanh gươm to bản hai lưỡi dùng cho chiến trận. Người ta đoán thấy họ mặc những áo lưới sắt dưới những chiếc áo chẽn ngắn bằng xa tanh, và vẻ lo ngại biểu hiện qua nụ cười miễn cưỡng của các phu nhân.

Thế việc gì đã xảy ra?..

Tại sao những tiếng đồn về cuộc nổi loạn của dân chúng cùng xảy đến một lúc với cuộc lễ đính hôn?

Roland và Léonore ngồi bên cạnh nhau trong gian phòng rộng lớn mà trần nhà được trang trí lộng lẫy bởi những bức bích họa vô giá, dường như tỏa ra một niềm hạnh phúc vui tươi.

Dandolo, nhà quý tộc Dandolo, hậu duệ của vị thủ tướng đầu tiên viết ra lịch sử của Venise, đứng bên cạnh con gái mình, và trong ánh mắt của ông, biểu lộ một sự lo lắng ngấm ngầm trước sự chú ý của đám đông quan khách.

Roland bắt tay mọi người mới đến, ấp úng những lời cảm tạ các quan khách bởi niềm hạnh phúc lớn lao đang bóp nghẹt nơi cổ họng chàng. Và ánh mắt mông lung của chàng dường như nhìn những sự vật mà chỉ riêng chàng mới cảm nhận. Ký ức về tuổi thơ và tuổi thiếu niên của chàng trỗi dậy, vào lúc đó diễn ra mau lẹ trong một ảo ảnh thú vị. Chàng thấy lại mình đang chạy tung tăng trên các bờ sông, lúc nào cũng ăn mặc lôi thôi, ưa đánh nhau, cãi nhau, hăm hở len lỏi giữa những người chèo thuyền và những người thủy thủ ở cảng, kiếm chuyện gây sự với nhân viên của Thập nhân chế. Một hôm trong lúc chơi đùa chàng đã lấp kín thùng thơ Tố cáo, sẵn sàng rút gươm ra trên cầu Rialto2 đối với một cái nhìn ngang, rồi mơ mộng, ngâm thơ, dưới họ là những người đẹp đang cười vào mũi những người chồng, siết chặt bàn tay sù sì của những người thủy thủ...

Sự kiện ấy diễn ra với một vẻ linh hoạt, một sức sống vui vẻ tràn trề, bồng bột và tiếp tục kéo dài cho đến cái ngày mà thân phụ chàng trở thành thủ tướng...

Tất cả mọi việc đó bỗng nhiên kết thúc vào một đêm đẹp trời mùa hạ vào lúc Léonore say đắm nhìn chàng!

Giờ đây, nàng đang ngồi bên cạnh chàng, trong cung điện của thân phụ chàng, ý trung nhân của chàng, người tình nhân được tôn sùng!

– Chúc hạnh phúc, Roland Candiano... – một người khách đưa tay ra nói.

– Altieri thân mến, cám ơn! Ồ! Cám ơn... Tôi thương mến anh, anh là một người bạn thật sự...

– Tôi cũng vậy, tôi thương mến anh... Chúc hạnh phúc, Roland Candiano!...

– Và anh, anh Bembo thân mến! Anh cũng ở đây! Chà! Chúng ta sẽ sáng tác những bài hát đưa đò và những bài dân ca nữa, anh biết không? Anh làm thơ rất hay!

– Thưa đức ông, Bembo nghiêng đầu chào, ngài thật quá tốt...

Và Bembo mất hút trong đám đông.

Vào lúc đó, những vệ binh võ trang đột nhiên trấn giữ các cửa. Một sự im lặng kinh hoàng đè nặng lên gian phòng khánh tiết lộng lẫy. Một người đàn ông được hai truyền lịnh sứ mở đường, tiến tới và với một giọng oai nghiêm, trịnh trọng tuyên bố:

– Ta Foscari, Đại pháp quan của Quốc gia, ta tuyên bố rằng ở đây có một kẻ phản nghịch, một kẻ phiến loạn, một kẻ âm mưu, ta có bổn phận đến bắt giữ vì sự an ninh của nước Cộng hòa!...

Sự việc quá bất ngờ, Thủ tướng Candiano uất ức nhìn ông ta, đôi bàn tay ngài run rẩy, đôi môi trắng bệch biểu lộ cơn giận dữ điên cuồng đang gầm thét trong lòng ngài.

– Một việc tai tiếng như thế ư! Vào một đêm như thế này ư! Trong gian phòng của những vị thủ tướng! Dù cho bị cáo là thế nào đi nữa, ông ta vẫn là khách của ta ở đây, ngài nghe rõ không, đức ông Foscari! Và bởi những cây đinh trên thập tự đẫm máu, người ta sẽ không bao giờ nói rằng một người Candiano lại không làm tròn bổn phận hiếu khách của mình.

Foscari đứng thẳng lên, oai vệ nói:

– Thưa Đức ông quận công, tôi yêu cầu và thôi thúc ngài hãy nói xem ngài có muốn chống cự lại không ngay trong gian phòng các vị thủ tướng, trước pháp luật mà các vị thủ tướng đã từng tuyên thệ bảo vệ.

Candiano nhìn xung quanh mình với ánh mặt cuồng dại.

Ngài thấy hai ngàn quan khách yên lặng, cúi đầu, bất động.

Thủ tướng run lên về sự bất lực của mình...

Với một giọng nghẹn ngào, ngài hỏi:

– Tên của bị cáo?...

– Roland Candiano! – Viên Đại Pháp quan trả lời.

Bỗng hai tiếng kêu thống thiết, tuyệt vọng, vang lên, hai người đàn bà, liền xông đến trước mặt Foscari, đôi mắt đầy căm phẫn.

Silvia và Léonore, người mẹ và người tình, choàng tay ôm chặt chàng thanh niên, đôi mắt nảy lửa, như thách thức:

– Hãy lại đây cướp lấy, nếu như các người dám!...

Cùng lúc, Thủ tướng Candiano thốt lên:

– Con trai của ta! ... Ngài nói rằng con trai của ta đang âm mưu phản nghịch!...

– Lời tố cáo đã rõ ràng!

– Lời nhục mạ và giả dối!... Trong cơn hỗn loạn và những lời la hét đầy hăm dọa lay động buổi hội, tức thì thủ tướng rút thanh gươm của ngài ra. Ngay lúc đó, Altieri đến gặp Roland Candiano và đôi mắt nhìn xuống, mặt tái xanh, ông lẹ làng nói nhỏ với chàng:

– Những kẻ thù của thân phụ anh đã tổ chức cảnh tượng này để đẩy ngài vào cảnh tuyệt vọng và làm hại ngài... Anh hãy đầu hàng đi, Roland! Tôi bảo đảm cho sinh mạng của anh!... Trong một giờ, tất cả sẽ được thu xếp!

Những lời nói đó làm yên tâm Silvia, Léonore cũng như Roland. Thế lực của Altieri trong Hội đồng Thập nhân chế là bằng chứng đảm bảo chắc chắn như là tình bạn hữu của ông ta đối với đứa con trai của thủ tướng.

Thoát khỏi vòng tay của người thân, Roland cảm động nắm lấy bàn tay của Altieri:

– Bạn hữu trung thành!... sự sáng suốt của anh cứu thoát thân phụ tôi... kể từ nay giữa chúng ta là tình anh em sinh tử!

Rồi chạy về phía thủ tướng Candiano, chàng đến vừa kịp lúc ngài giơ cao thanh gươm lên để cầu cứu đến những quan khách mà chỉ có năm hay sáu người biểu lộ ánh mắt thiện cảm với ngài...

– Thưa cha! – Chàng kêu lớn.

Candiano ngơ ngác, ngoảnh lại thấy con trai của mình, và cơn thịnh nộ của ngài biến thành nỗi tuyệt vọng, sự nổi loạn của ngài bị một niềm đau đớn dữ dội làm lắng đọng lại. Ngài mở rộng hai cánh tay ôm choàng đứa con thân yêu và khóc nức nở.

Rồi Roland nói nhỏ vào tai của thân phụ.

Bỗng nhiên, người ta thấy thủ tướng quay sang viên đại pháp quan:

– Ngài Foscari, ông nói với một giọng mà ông cố gắng làm cho êm dịu, đứa con trai vô tội của ta đòi hỏi rằng sự vô tội của nó phải được Hội đồng xét xử. Ngài hãy làm phận sự của ngài, cũng như chúng tôi làm bổn phận của mình. Xin cho triệu tập tòa án ngay tức khắc!

– Tòa án đang chờ! Foscari lạnh lùng nói.

Thủ tướng giật mình. Thế là mọi việc đã được an bài cho cuộc xử án!

– Vô phúc cho tên nào hèn nhát tố cáo! Ngài gầm lớn. Ta sẽ truy tìm nó, ta sẽ tìm thấy nó trong bóng mờ của nó! Và lúc bấy giờ, mặc cho nó run sợ! Bởi vì cuộc báo thù sẽ còn ghê gớm hơn là sự tố giác đê tiện và hèn hạ!

– Ngài Foscari, Roland bình tĩnh nói, đây là thanh gươm của tôi giao phó cho ngài. Tôi sẵn sàng trả lời trước tòa án.

Với một dấu hiệu của viên Đại Pháp quan, mười hai vệ binh liền xông tới, một sĩ quan chụp lấy cánh tay Roland. Nhưng ông ta chưa kịp ra tay thì bỗng ngã gục, trán bị đẫm máu bởi một cú đấm của Roland, nhanh như sét đánh.

– Chúng ta hãy thỏa thuận, thưa ngài đại pháp quan, Roland nói với lòng tự tin và nụ cười đầy kiêu hãnh, ngài có ở trước mặt một người đàn ông tự do. Do ý chí của tôi mà tôi đầu hàng trước Hội đồng tối cao. Tôi xin ngài ra lịnh cho bọn vệ binh dang xa ra. Ngài hãy vui lòng, cho thi hành mau...

Với một cái liếc mắt, Foscari đã phán đoán thấy tình thế bất lợi. Roland hiện ra trước mắt ông: Anh ta có khả năng chống cự một đạo binh, có khả năng kêugọi cả thành phố nổi dậy. Ở bên ngoài, không khí bạo động dâng cao.

– Được! ông ta nói, thái độ vẫn lạnh lùng. Không một ai sẽ dộng đến ông. Hãy đi theo ta, Roland Candiano.

Tôi đi trước ngài, chàng thanh niên nói.

– Roland! Léonore kêu lên, và giương thẳng cánh tay.

Roland ngoảnh lại thấy vị hôn thê của mình mặt tái xanh, nàng tựa vào người thân mẫu chàng để không ngã, chàng thấy ánh lửa tình yêu trong đôi mắt đẹp của nàng bị ướt đẫm vì giọt lệ đau đớn. Chàng thấy cử chỉ mẹ già quá tuyệt vọng, chỉ có đôi môi run run còn biểu hiện sự sống trong gương mặt tựa sáp của bà. Chàng thấy thân phụ đứng ủ rủ ở giữa những vị lãnh chúa lặng lẽ. Quang cảnh tang tóc và khủng khiếp thu gọn lại trong đôi mắt của chàng.

– Trong một giờ, Léonore! Trong một giờ mẹ của con! Trong một giờ, cha của con!

Chàng thốt lên những lời đó với một vẻ cương nghị lạ lùng. Bỗng dưng quay mình lại, chàng đi ra cửa lớn, bước đi trước viên Đại Pháp quan, băng qua nhóm quan khách, trong khi họ vội tránh ra với vẻ khiếp sợ.

Trước sự ly biệt, chàng nghe lần cuối cùng tiếng gọi của vị hôn thê – lời gọi thống thiết giống như lời vĩnh biệt của người vợ còn sống gọi người chồng đã chết được đưa xuống lòng đất:

– Roland! Roland!

Chàng đứng lại, tái mét và rùng mình.

Nhưng sao! Chàng có gì phải lo ngại! Chỉ một lời của chàng sẽ làm bẽ bàng lời vu khống – và chàng cứu thoát phụ thân của mình...

Chàng đi qua!... Cánh cửa lớn nặng nề đóng lại!...

❀ ❀ ❀

[1] Danh tiếng của Arioste được phổ biến rộng rãi. Còn về hồng y Bembo – một thư ký tầm thường nửa giáo sĩ, nửa thi sĩ vào lúc khởi đầu câu chuyện này – ông ta để lại nhiều bức thơ tình khá hiếu kỳ, nhất là mười bức thơ gởi cho Lucrèce Borgia, và một số thư khác. Cầu danh tiếng bắc trên sông Đại Giang.