Vừa ra khỏi gian phòng các vị Thủ tướng, được viên Đại Pháp quan hộ tống, Roland Candiano đi băng qua ba gian phòng trống nằm trước gian phòng của Hội đồng Thập nhân chế.

Foscari mở một cánh cửa, nói:

– Hãy vào đây... ngài sẽ được gọi trong giây lát.

Roland do dự, rồi đi vào!...

Suốt cả đời mình, chàng sẽ nhớ mãi giây phút do dự này, vào lúc đó, dường như lạ lùng đối với chàng và chàng tự trách về sự yếu đuối của mình!

Khi chàng vừa bước vào, cánh cửa từ từ khép lại.

Năm phút trôi qua, rồi mười... mười phút nữa... rồi một giờ...

Ngay lúc đó, căm phẫn cao độ, Roland muốn mở cánh cửa nhưng nó bị đóng kín.

Tuy nhiên, do bản năng, chàng đứng gần bên cửa như để được gần hơn lúc đi ra.

– Nào hãy xem, chàng tự an ủi, chúng ta hãy giữ tất cả sự bình tĩnh. Có thể do sự phụ thuộc nào đó đã làm chậm trễ cái lúc mà ta phải ra trước các vị thẩm phán... chắc chắn ta cảm thấy thời gian trôi qua quá dài...

Chàng tự kềm chế đến phút chót theo nhịp đập của trái tim mình, và đặt bàn tay lên ngực, nhưng tim đập nhanh khiến cho chàng không theo kịp tiếng tích tắc kinh hoàng...

Tuy nhiên, Roland không còn làm chủ được mình nữa, sự rung chuyển ngấm ngầm lay động chàng. Những cái rùng mình, ban đầu ở ngoài da, thấm vào chàng. Những nhịp đập của trái tim làm cho chàng đau đớn, nhiều ý nghĩ lạ lùng đến quấy rầy chàng. Một sự đau đớn ê chề của ký ức đưa chàng trở về trong ngôi vườn của dòng họ Dandolo, và hình ảnh thật rõ ràng của Léonore hiện ra trước mắt chàng ở xa xa dưới tàng cây bách hương to lớn.

Chính vào lúc đó cánh cửa bỗng mở ra trong ánh sáng mập mờ, Roland thấy những ánh thép mơ hồ như những con vật hoang đường trong cơn ác mộng. Chúng đang lúc nhúc trước mặt chàng, đó là những sinh vật mặc giáp thép, và lởm chởm những gai thép nhọn, sắc bén.

Cùng một lúc, những sinh vật dị dạng mà chàng thoáng thấy đã bắt đầu chuyển động. Những sinh vật đó, là hai mươi người đàn ông, đầu đội mũ sắt, ngực, tay và chân bọc sắt... những người bằng thép đang tiến tới với bước chân chậm chạp, đồng loạt, không một lời nói, không một tiếng kêu!...

Mỗi người trong bọn họ so ngọn giáo của mình, ngọn giáo cán bằng cây rất ngắn, với một lưỡi thép rộng bản hai bên bén ngọt, nhọn như một cây dao găm...

Việc đó hợp thành một quang cảnh kinh hoàng, một sự huyền bí, sự xoay trở của một con rắn và mỗi cái vảy là một cái lao... và thật yên lặng.

Roland cũng vậy, chàng nín thinh... Lời nói nào có thể diễn tả được sự cuồng loạn trong tư tưởng của chàng!

Trong cơn tuyệt vọng, chàng gắng sức chụp một ngọn giáo, rồi cúi xuống, nằm sấp trên sàn nhà, cố chui qua bên dưới, một dòng máu từ cánh tay chảy vọt ra...

Chàng bước lui, lui nữa, miệng sùi bọt mép, thở hổn hển... Chàng lùi mãi cho đến sát tường, nghĩ rằng mình sắp chết ở đây...

Nhưng không!... Sau lưng chàng, bức tường nứt ra, mở ra. Một cánh cửa bí mật mở rộng... những cây thương đi tới. Chàng có cảm giác cái lạnh của thép trên cổ họng, chàng lùi lại, đi sâu vào một hành lang tối...

Trong hành lang, những người đàn ông bọc thép, đi vào sau lưng chàng, họ đi tới với bước chân chậm chạp, trong im lặng...

Chàng lùi mãi. Xuống một thang lầu, thang lầu khác, rồi chàng bị đẩy vào một hành lang khác, cuối cùng đến một cái vòm rộng được thắp sáng và khi trông thấy, chàng thét lên một tiếng kêu tuyệt vọng ác liệt:

– Chiếc Cầu Than thở!... Ôi! Chiếc Cầu Than thở!...

Cuối cùng chàng hiểu rằng người ta muốn đẩy chàng xuống đó!

Khủng khiếp! Biết tẩu thoát đường nào? Làm sao thoát khỏi những ngọn thương?... Không thể làm được!Ôi! Không thể được! Chàng đi vào dưới cái vòm! Chàng thấy mình đứng trên chiếc Cầu Than thở... và đột nhiên, từ bên kia đầu cầu, bên kia đầu hành lang của những người bị đọa đày, một toán người khác tiến đến, bọc sắt, lởm chởm, im lặng... Giữa hai khối lởm chởm, Roland bị bao kín, bị đẩy đến giữa cầu và dưới những mũi nhọn ấn lên ngực chàng, chàng bị dồn vào một cái khám xây sâu vào trong tường đá... Vừa bước vào chàng liền bị những sợi dây xiềng quấn vào chân, vào tay, ngực, chàng lâm vào cảnh bất lực... Thừa hành xong, hai toán người lặng lẽ rút lui.

Lơ láo gần như điên dại, Roland nhìn phía trước....

Và trước mặt chàng, chàng thấy chiếc ghế bằng đá trên đó người ta để những người bị kết án ngồi lên để hành quyết họ... Không phải giết họ chết... Nhưng để cho một cuộc hành hình còn ghê gớm hơn cái chết.

Roland nghỉ được hai phút, nhiều ý nghĩ thoáng qua trong tâm trí chàng, những vực thẳm khủng khiếp và hận thù.

Lúc ấy, chàng thấy từ phía đầu cầu một nhóm người đi về phía mình. Họ dừng lại trước chiếc ghế bằng đá – Chiếc ghế của người bị xử tử hình!...

Trên chiếc ghế, một người đàn ông bị trói chặt, được năm hay sáu binh sĩ đưa đến. Người đàn ông đó trùm kín lên đầu một tấm vải đen của những người tử tội.

Khi ông ta được cột chặt trên chiếc ghế bằng đá, cả toán người dang ra để cho Roland có thể trông thấy.

Một người nào đó nói:

– Nên lột tấm vải của ông ta!

Roland nhận ra người vừa nói là viên Đại pháp quan Foscari và gần bên ông ta, chàng nhận ra một tên đao phủ.

Người đao phủ giở tấm vải đen.

Và một tiếng kêu thống thiết của chính Roland:

– Cha tôi!... Cha tôi!... Chính là cha tôi!... Ông lão Candiano cũng đã nhận ra Roland! Người cha và đứa con trai không ngớt lấy mắt nhìn nhau, không rời, cho đến lúc cuối của quang cảnh đáng ghê sợ này. Thình lình, giọng nói của Foscari cất lên lần nữa:

– Candiano, tòa án dung tha mạng sống của ngài...

– Tòa án lấy quyền hạn nào mà xét xử ta lại không nghe ta nói!

– Tòa án, Foscari trả lời, noi theo quyền lợi tối cao của nước Cộng hòa. Tòa án đã xét xử ngài,kết án ngài. Ngài được tha toàn mạng... Nhưng Hội đồng đã có những biện pháp cần thiết để phòng ngừa ngài có thể hành động phương hại đến nước Cộng hòa...

– Ta hiểu! Candiano chua chát nói, các người hội họp trong bóng tối như bọn hèn nhát, các người đã quyết định quăng ta vào một ngục tối nào đó để không bao giờ ta được ra. Thế thì, được! Nhưng các người nên coi chừng! Những tội ác của các người đã làm cho người ta ghê tởm. Các người khiển trách ta việc gì? Có phải vì ta quá tôn trọng sự tự do không! Có phải vì không chịu hy sinh cả một dân tộc cho tham vọng vô bờ về quyền lực và đặc quyền khả ố của các người không?... Thế thì cũng được! Hãy sát hại ta vì ta là người gìn giữ cẩn mật luật pháp của chúng ta, vì ta đã suy nghĩ và hành động theo nền công lý bất diệt!... Nhưng còn con trai của ta, nó đã làm gì đến các người? Một đứa trẻ hai mươi tuổi! Nếu như các người còn lại một tình cảm nhân đạo trong tim, các người hãy tha cho nó. Các người sẽ tha cho nàng thiếu nữ quý tộc đang than khóc và đangtuyệt vọng. Đó là lời thỉnh cầu sau cùng của ta. Với cái giá đó, ta vui vẻ bằng lòng chấm dứt cuộc đời của ta trong những cái giếng hoặc dưới những viên đạn!...

– Candiano, trong một giờ nữa ngài sẽ được tự do!...

Roland buông ra một tiếng kêu vui mừng, và hai cánh tay nặng xiềng xích của chàng giơ thẳng về phía ông lão.

– Cha! Cha ơi, cha được tự do! Foscari, xin cảm tạ ngài!

Một nụ cười thâm hiểm làm co rúm đôi môi của viên Đại pháp quan.

Về phần Candiano, ngài đã run rẩy vì kinh hãi và gương mặt của ngài trở nên nhợt nhạt như một tử thi.

– Ôi! Ngài lẩm bẩm, người ta sẽ không làm việc đó. Không... như thế sẽ là quá ghê tởm!

Ngài đã hiểu, kẻ vô phúc!

– Đao phủ, Foscari bất ngờ gọi, hãy làm phận sự của mi!

– Người đao phủ, Roland ấp úng. Người đao phủ đến đây làm gì khi cha ta được tự do!... Ôi! bỗng nhiên chàng nói tiếp, nhưng thật là khủng khiếp!

– Roland! Roland! Ông lão Candiano kêu lên với tiếng kêu đau đớn tuyệt vọng, con đừng có nhìn!...

Nhưng mà Roland đang nhìn!

Đôi mắt của chàng bị thôi miên, không thể rời khỏi quang cảnh hãi hùng này. Chàng nhìn, chàng thấy... tất cả... cho đến lúc cuối...

Vào lúc Foscari ban ra lịnh oan nghiệt, người đao phủ với một cử động thô lỗ, đến gần bên Candiano và úp một chiếc mặt nạ bằng kim khí lên mặt ngài.

– Bên trong chiếc mặt nạ, ở ngang tầm đôi mắt, có hai mũi nhọn bằng thép nhỏ như những cây kim...

Người đao phủ đặt bàn tay trái lên trên đầu của người tử tội để kềm chặt nó.

Bấy giờ, khi Roland kêu la xin dung tha và thương xót, trong lúc ông lão vùng vẫy trong một cái co giật của bản năng, bàn tay mặt của tên đao phủ đè mạnh lên trên chiếc mặt nạ.

Người ta nghe một tiếng thét khủng khiếp và hơi thở mạnh hắt ra, đó là Roland, chàng trai ngã xuống bất tỉnh.

Tiếng thét của ông lão được người đao phủ lẹ làng gỡ chiếc mặt nạ và dây trói. Ngài đứng lên, hai tay giơ thẳng trước mặt, gương mặt bị thủng, hai lỗ đẵm máu...

Người đao phủ vừa chọc thủng đôi mắt của ngài!

Người đao phủ thực hiện hết sức khéo léo tuy rùng rợn nhưng đôi mắt của kẻ bị hoạn nạn, chỉ chảy ít máu. Duy chỉ có hai mí mắt của ngài là bị co quắp bởi sự đau đớn còn mở rộng, nó tạo thành một gương mặt đáng sợ, vặn vẹo trong một vẻ nhăn nhó đau đớn, với hai cái lỗ hơi đen và dính máu...

Hai người đàn ông mỗi người một cánh tay lôi ngài ra khỏi cung điện quận công.

Một chiếc thuyền đang đậu sẵn tại một bờ sông.

Người ta đưa người vào trong thuyền.

Chiếc thuyền lập tức tách bến, người lái đò chèo đi ngay. Nơi chiếc thuyền cặp bến, một chiếc xe đóng hai con ngựa khỏe mạnh đang chờ sẵn.

Người ta đỡ người mù vào trong xe cũng như lúc đưa ông xuống thuyền. Chiếc xe chạy theo sức phi mau của hai con ngựa. Xe chạy suốt nhiều giờ, cuối cùng dừng lại ở một nơi nào đó ngay cửa vào một ngôi làng.

Người ta cho người mù xuống xe.

Candiano cảm thấy người ta dùng một sợi dây đeo cột vào vai ông một chiếc bị và đặt vào tay ông một cây gậy. Ông nghe một giọng nói rằng:

– Thưa ông, ông có bánh mì ở trong bị, thêm mười ê-quy bạc. Trước mặt ông là một ngôi làng, ông sẽ tìm thấy ở đó một tâm hồn từ thiện. Đi đi, ông hãy đi đi... xin nhờ ơn Trời phò hộ ông!

Candiano kinh ngạc vì ghê tởm và đau đớn, ông đứng yên một lúc ở giữa đường, lắng nghe chiếc xe vừa đưa ông đã rời xa.

Bấy giờ, người mù cúi đầu, tự nhiên hai giòng nước mắt bắt đầu chảy từ đôi mắt của người mù vĩnh viễn không còn thấy nữa...

Roland ngã gục xuống bất tỉnh khi nhìn thấy cảnh người ta xử nhục hình cha chàng.

Sau hai mươi phút, Roland mở mắt ra nhìn xung quanh với vẻ ngơ ngác.

– Roland Candiano... Foscari gọi.

Chàng thanh niên ném ra một ánh mắt ngạc nhiên không trả lời.

– Ai gọi tôi?... Có phải cha hay không, thưa cha?...

– Roland Candiano, ta chuyển đến cho ông quyết định của Hội đồng tối cao về những gì liên quan đến ông.

– Kia là Léonore, chàng thanh niên nói và nở một nụ cười. Cha thấy không, nàng đẹp biết bao, nàng duyên dáng, quyến rũ biết bao! Nàng đã làm phấn khích tâm hồn con...

– Roland Candiano! viên Đại pháp quan nói tiếp, cuộc bạo động mà ông đã gây nên với sự đồng lõa của cha ông đã bị dập tắt, nhờ ơn Trời và nghị lực của chúng ta. Ông đã bị trừng phạt cũng như là vị thủ tướng phản bội lại bổn phận của ông ta... Roland Candiano, tòa án tha cho ông được toàn mạng do lời cầu khẩn của ngài quý tộc Altieri... Roland Candiano, ông bị kết án tù chung thân!

Roland như không nghe những lời nói đó.

Hãy đưa ông ta đi! Foscari bảo.

– Có cần chừa lại dây xiềng cho ông ta? Tên ngục tốt hỏi.

Foscari nhìn Roland không thương xót.

– Vô ích! Ông ta nói vắn tắt.

–Phải để ông ta vào ngục tối nào? Tên ngục tốt hỏi tiếp.

–Hãy để vào số 17.

Những người đàn ông đang bao quanh Foscari là những người bằng sắt, những quả tim bằng đá... thế mà họ cũng run sợ vì khủng khiếp.

Roland được mở xiềng. Một tên ngục tốt nắm cánh tay chàng lôi đi. Chàng không chống cự, ngoan ngoãn để hắn dắt đi, không thốt một lời nào.

Chỉ có khi qua khỏi cầu, khi người ngục tốt đưa người tội nhân xuống ba tầng lầu có những bậc thang mòn, mốc meo, Roland bắt đầu lạnh run lập cập, chàng nói:

– Tôi lạnh... tôi lạnh quá!...

Người ta đi xuống, đi sâu xuống nữa.

Bầu không khí hôi thối nặng nề ẩm ướt bốc lên trong các hành lang tối tăm đó.

Tên ngục tốt dường như thở thong thả, hướng dẫn mà không cần ánh sáng, bởi vì buồng phổi và đôi mắt của hắn đã quen thuộc trong bóng tối cũng như quả tim hắn quá quen thuộc với tính lãnh đạm tàn nhẫn của nó.

Cuối cùng, người đàn ông đứng lại và buông cánh tay của Roland ra.

Kẻ khốn nạn ở trong ngục tối số 17.

Chàng đã bị xóa tên trong danh sách những người sống.

Tư tưởng của chàng đã bị tiêu tan do tai biến ập đến, hạnh phúc của chàng tan vỡ.

Chàng đã điên. Chàng như là đã chết...

Ngục tối số 17 là xà lim khá rộng, nền gồm có những tấm đá lát rộng, tường được làm bằng những tảng đá to và trơn được một lớp hỏa tiêu mỏng che phủ. Một chiếc phản chật hẹp được gắn chặt vào tường. Chiếc phản đó gồm nhiều lát đá láng. Ngang mặt cửa về phía trần, một cửa sổ hầm có chấn song sắt nhọn. Trong một góc, một bình nước đầy. Trên bình nước, một ổ bánh mì.Ở một nơi nào đó, người ta không biết đích xác, mơ hồ như nghe một thứ tiếng sóng vỗ buồn tẻ... đó là nướccủa con sông... Ở đây tối đen, một màu đen tuyệt đối.Ở đây lạnh lẽo, ngoài tiếng vỗ róc rách của nước chảy qua những tảng đá ở bên ngoài ngục thất, người ta không nghe gì cả... nếu không phải là từ nơi xa, tiếng kêu hấp hối của một kẻ khốn nạn nào đó vọng lại.