Những chương sách này viết cho trẻ em, và tôi sẽ cố gắng dùng từ ngữ thật trang trọng để thể hiện sự tôn trọng. Với hy vọng rằng các em đang lắng nghe và đặt trọn niềm tin nơi tôi, tôi xin phép được bắt đầu. Niên đại là những thứ rất khó ghi nhớ; và ngay cả khi đã nhớ được rồi, việc giữ chúng trong đầu cũng chẳng phải chuyện dễ dàng. Thế nhưng, chúng lại vô cùng giá trị. Chúng giống như những ô nhốt gia súc trong một trang trại — chúng giam giữ từng bầy “gia súc” lịch sử trong khoảnh sân riêng của mỗi bầy, ngăn không cho chúng lẫn lộn vào nhau. Niên đại rất khó nhớ bởi vì chúng toàn là những con số; mà con số thì trông vô cùng tẻ nhạt, phẳng lì, chúng chẳng bám lấy tâm trí ta, chẳng tạo ra hình ảnh nào cả, thế nên chúng chẳng cho đôi mắt bất kỳ cơ hội nào để hỗ trợ. Hình ảnh mới là chìa khóa. Hình ảnh có thể giúp ta khắc ghi niên đại. Chúng có thể giúp ta ghi nhớ hầu như mọi thứ — nhất là khi chính tay bạn vẽ nên những bức ảnh đó. Quả thực, đó chính là điểm cốt lõi — hãy tự mình vẽ ra những bức hình ấy. Tôi biết điều này từ chính kinh nghiệm bản thân. Ba mươi năm trước, tối nào tôi cũng phải diễn thuyết một bài đã học thuộc lòng, và tối nào tôi cũng phải nhờ đến một trang ghi chú để tránh bị lẫn lộn. Bản ghi chú ấy gồm những câu mở đầu, tổng cộng có mười một câu, và chúng đại loại như thế này:

“Ở vùng đất đó, thời tiết—”

“vào thời điểm ấy, có một phong tục là—”

“nhưng ở California người ta chưa từng nghe—”

Mười một câu tất cả. Chúng đánh dấu các phần ngắn trong bài diễn thuyết và bảo vệ tôi khỏi việc bị bỏ sót ý. Nhưng trông chúng trên trang giấy đều tựa như nhau; chúng chẳng tạo thành một hình ảnh nào cả; tôi dẫu thuộc lòng nhưng chẳng bao giờ có thể nhớ chắc chắn thứ tự trước sau của chúng; vì thế tôi luôn phải giữ những tờ ghi chú đó bên mình và liếc nhìn chúng sau mỗi khoảnh khắc ngắn ngủi. Có lần tôi sơ ý để thất lạc chúng; các bạn sẽ không thể tưởng tượng nổi sự hoảng loạn của buổi tối hôm đó đâu. Nhận ra tình hình, tôi hiểu rằng mình phải phát minh ra một biện pháp bảo vệ khác. Thế là tôi học thuộc lòng mười chữ cái đầu theo đúng thứ tự — I, A, B, v.v. — và tối hôm đó bước lên bục giảng với các chữ cái được viết bằng mực lên mười móng tay của mình. Nhưng cách đó không hiệu quả. Tôi theo dõi các ngón tay được một lúc; rồi tôi quên mất tăm tích, và sau đó tôi chẳng bao giờ chắc chắn được rốt cuộc mình vừa dùng đến ngón tay nào. Tôi không thể liếm đi một chữ cái sau khi đã dùng xong, bởi dẫu điều đó có thể đảm bảo thành công thì nó cũng sẽ khơi gợi quá nhiều sự tò mò. Sự tò mò khi ấy vốn đã đủ nhiều rồi. Đối với khán giả, có vẻ như tôi quan tâm đến móng tay của mình hơn là chủ đề bài nói; một hai người sau đó còn hỏi han xem tay tôi bị làm sao nữa cơ.

Chính vào lúc đó, ý tưởng về những bức hình chợt lóe lên trong đầu tôi; và mọi rắc rối của tôi từ đó cũng tan biến. Chỉ trong vòng hai phút, tôi dùng bút vẽ nhanh sáu bức hình, và chúng đã làm thay công việc của mười câu mồi kia, lại còn làm một cách hoàn hảo nữa chứ. Tôi vứt ngay những bức hình ấy đi ngay sau khi vẽ xong, bởi tôi chắc chắn rằng mình có thể nhắm mắt lại và nhìn thấy chúng bất cứ lúc nào. Đó là chuyện của một tư thế kỷ trước; bài diễn thuyết đã bay khỏi đầu tôi từ hơn hai mươi năm về trước, nhưng tôi hoàn hảo viết lại nó từ những bức hình ấy — bởi chúng vẫn còn ở đó. Dưới đây là ba bức trong số đó: (Hình 1).

Bức đầu tiên là một đống cỏ khô — bên dưới là một con rắn chuông — và nó nhắc tôi biết phải bắt đầu kể chuyện đời sống trang trại ở thung lũng Carson từ đâu. Bức thứ hai nhắc tôi thời điểm để bắt đầu nói về một cơn gió lạ lùng và dữ dội thường thốc vào Carson City từ dãy núi Sierra Nevada vào mỗi buổi chiều lúc hai giờ, lăm le thổi bay cả thị trấn. Bức tranh thứ ba, như các bạn có thể dễ dàng nhận ra, chính là tia chớp; nhiệm vụ của nó là nhắc nhở tôi khi nào thì nên bắt đầu nói về thời tiết ở San Francisco, nơi KHÔNG hề có chớp — cũng chẳng có sấm — và nó chưa bao giờ làm tôi thất vọng.

Tôi sẽ mách bạn một mẹo vô cùng giá trị. Khi ai đó đang phát biểu và bạn chuẩn bị lên nói tiếp theo, đừng ghi chép lại các ý chính để dựa vào đó mà phát biểu, hãy ghi lại bằng HÌNH ẢNH. Thật bất tiện và ngượng ngùng khi cứ phải cắm cúi tra cứu ghi chú; ngoài ra, việc đó còn làm vỡ vụn bài diễn thuyết của bạn, khiến nó trở nên chắp vá và rời rạc; nhưng bạn có thể xé phứt những bức hình của mình đi ngay sau khi vẽ xong — chúng vẫn sẽ tươi mới và mạnh mẽ khắc sâu trong trí nhớ của bạn theo đúng trình tự và thứ tự mà bạn vừa vạch ra. Và nhiều người sẽ phải trầm trồ thán phục vì thấy bạn sở hữu một trí nhớ siêu việt đến nhường nào, trong khi có lẽ trí nhớ của bạn cũng chẳng khá hơn tôi là bao.

Mười sáu năm trước, khi các con tôi hãy còn là những đứa trẻ nhỏ, cô gia sư đang cố gắng nhồi nhét mấy cuốn sách lịch sử vỡ lòng vào đầu chúng. Một phần của cái sự thú vị này — nếu bạn thích gọi nó là như vậy — bao gồm việc học thuộc lòng niên đại lên ngôi của ba mươi bảy vị quân vương đã trị vì nước England kể từ thời William kẻ Chinh phạt trở xuống. Mấy đứa nhỏ thấy đây là một thử thách cay đắng và khó nhằn. Toàn là niên đại với niên đại, trông đứa nào cũng giống đứa nào, và chúng chẳng chịu chui vào đầu. Ngày lại ngày trong kỳ nghỉ hè cứ thế trôi qua, thế mà các vị vua vẫn hiên ngang cố thủ; bọn trẻ chẳng thể nào chinh phục nổi dù chỉ sáu vị trong số đó.

Nhớ lại kinh nghiệm diễn thuyết của mình, tôi biết rằng mình có thể tìm ra lối thoát cho rắc rối này bằng hình ảnh, nhưng tôi hy vọng có thể tìm ra một cách nào đó cho phép bọn trẻ vừa được chạy nhảy ngoài trời vừa học về các vị vua. Và tôi đã tìm ra, để rồi chẳng mấy chốc chúng nắm vững toàn bộ các bậc đế vương chỉ trong một hoặc hai ngày.

Ý tưởng ở đây là bắt chúng phải dùng mắt để nhìn thấy các triều đại; điều đó sẽ giúp ích rất nhiều. Hồi đó chúng tôi đang ở trang trại. Từ hiên nhà, khu đất thoải dần xuống hàng rào phía dưới và nâng cao dần về bên phải, nơi có căn lều làm việc nhỏ của tôi tọa lạc. Một con đường dành cho xe ngựa uốn lượn qua khu vườn và ngược lên đồi. Tôi cắm các cột mốc tương ứng với các vị vua England dọc theo con đường ấy, bắt đầu từ William kẻ Chinh phạt, và bạn có thể đứng ngoài hiên nhà để quan sát rõ mồn một mọi triều đại cùng độ dài của chúng, từ thời Trinh phạt cho đến Nữ hoàng Victoria, lúc bấy giờ đang ở năm trị vì thứ bốn — tám trăm mười bảy năm lịch sử England hiện ra trước mắt bạn cùng một lúc!

Lịch sử England lúc bấy giờ đang là một chủ đề cực kỳ sôi nổi tại Mỹ. Thế giới đột nhiên nhận ra rằng trong lúc họ không để ý, Nữ hoàng đã vượt qua Henry VIII, vượt qua Henry VI và Elizabeth, và khoảng thời gian trị vì cứ ngày một kéo dài thêm. Triều đại của bà đã gia nhập hàng ngũ những triều đại kéo dài lâu nhất; giờ đây ai nấy đều vô cùng thích thú — họ đang theo dõi một cuộc đua nước rút. Liệu bà có vượt qua vị vua Edward trị vì lâu năm kia không? Khả năng đó là hoàn toàn có thể. Liệu bà có vượt qua vị vua Henry trường thọ nọ không? Thật đáng ngờ, phần lớn mọi người đều nói vậy. Vị vua George trường thọ thì sao? Thật bất khả thi! Ai nấy đều khẳng định chắc nịch như thế. Thế nhưng chúng ta đã sống để chứng kiến bà bỏ lại vị vua ấy ở phía sau tận hai năm.

Tôi đo đạc một đoạn đường dài 817 feet, với mỗi foot tượng trưng cho một năm, và ở điểm đầu lẫn điểm cuối của mỗi triều đại, tôi đóng một cột gỗ thông trắng dài ba thước xuống bãi cỏ ven đường rồi ghi tên cùng niên đại lên đó. Ngay sát phần giữa của mặt tiền hiên nhà là một chiếc bình hoa bằng đá hoa cương lớn, tràn ngập một thác hoa vàng rực rỡ — tôi không sao nhớ nổi tên chúng. Chiếc bình hoa ấy chính là William kẻ Chinh phạt. Chúng tôi ghi tên ông và năm lên ngôi lên đó, 1066. Chúng tôi xuất phát từ mốc đó và đo tiếp hai mươi mốt foot đường, rồi đóng cọc của William Rufus; tiếp đó là mười ba foot cho cọc của Henry đầu tiên; rồi ba mươi lăm foot cho Stephen; rồi mười chín foot, đưa chúng ta vừa qua khỏi ngôi nhà hóng mát nằm bên trái; rồi chúng tôi lần lượt cắm các mốc ba mươi lăm, mười và mười bảy cho Henry thứ hai, Richard và John; rẽ qua khúc cua và bước vào đoạn đường vừa vặn đúng thứ mà Henry III cần — một đoạn đường thẳng tắp, bằng phẳng dài năm mươi sáu foot không một nếp gấp. Nó nằm ngay trước ngôi nhà, ở chính giữa khu đất. Không thể tìm đâu ra một vị trí nào tốt hơn cho triều đại kéo dài đằng đẵng ấy; bạn có thể đứng ngoài hiên và nhìn thấy hai cái cọc cách xa nhau ấy gần như ngay cả khi nhắm nghiền mắt lại. (Hình 2).

Đó không phải là hình dáng thực sự của con đường — tôi đã dồn ép nó lại như thế để tiết kiệm không gian. Con đường vốn có một số khúc cua rất lớn, nhưng độ uốn lượn thoai thoải của chúng hoàn toàn không làm lu mờ đi dòng chảy lịch sử. Không, trên con đường của chúng tôi, người ta có thể nhận ra ngay lập tức ai với ai chỉ nhờ khoảng trống giữa các cột mốc — tất nhiên là có sự trợ giúp của khung cảnh xung quanh nữa.

Dù tôi đang ở tận một ngôi làng Thụy Điển xa xôi này[3] và những cái cọc ấy đã chẳng thể trụ lại cho đến khi mùa đông tuyết phủ, nhưng ngày hôm nay tôi vẫn nhìn thấy chúng rõ mồn một như ngày nào; và bất cứ khi nào tôi nghĩ đến một vị quân vương England, những chiếc cọc của ông ta lại tự động hiện lên trước mắt và tôi lại chú ý đến khoảng không gian rộng hay hẹp mà ông ta chiếm giữ trên con đường của chúng tôi. Các vị vua trong tâm trí bạn đã được phân chia khoảng cách rõ ràng chưa? Khi bạn nghĩ về Richard III và James II, khoảng thời gian trị vì của họ có vẻ giống nhau đối với bạn không? Với tôi thì không phải vậy; tôi luôn nhận ra rằng có sự khác biệt là một foot. Khi bạn nghĩ đến Henry III, bạn có nhìn thấy một đoạn đường thẳng tắp dài dằng dặc không? Tôi thì có đấy; và ngay đoạn cuối nơi nó nối liền với Edward I, tôi luôn nhìn thấy một bụi lê nhỏ với những quả xanh lủng lẳng. Khi nghĩ đến Thịnh vượng chung, tôi lại thấy một cụm cây non râm mát nhỏ nhắn mà chúng tôi gọi là phòng khách sồi; khi nghĩ đến George III, tôi thấy ông kéo dài lên phía đồi, một phần bị chiếm bởi một dãy bậc thang bằng đá; và tôi có thể xác định vị trí của Stephen đến từng inch khi ông hiện về trong tâm trí, bởi ông vừa vặn lấp đầy đoạn đường chạy qua ngôi nhà hóng mát. Triều đại của Victoria vươn tới tận cửa phòng làm việc của tôi trên ngọn đồi nhỏ đầu tiên; bây giờ còn phải cộng thêm mười foot nữa; tôi tin rằng chừng đó sẽ kéo dài nó chạm tới một cây thông lớn từng bị sét đánh vỡ đôi vào một mùa hè khi nó đang cố tình nhắm vào tôi.

[3] Mùa hè năm 1899.

Chúng tôi đã thu nhận được rất nhiều niềm vui từ con đường lịch sử ấy; và cả sự vận động nữa. Chúng tôi chạy nước rút suốt chặng đường từ chỗ kẻ Chinh phạt cho đến phòng làm việc, bọn trẻ hô to tên, niên đại và độ dài các triều đại khi chúng tôi chạy ngang qua các cột mốc, bước đi với tốc độ khá nhanh ở những triều đại kéo dài, nhưng chậm lại khi gặp những nhân vật như Mary và Edward VI, hay những đời Stuart và Plantagenet ngắn ngủi, để có thời gian điểm lại các số liệu thống kê. Tôi cũng trao các phần thưởng — những quả táo. Tôi ném một quả đi xa hết mức có thể, và đứa trẻ nào hét lên đầu tiên tên triều đại mà quả táo rơi vào sẽ giành được quả táo đó.

Bọn trẻ được khuyến khích thôi không dùng những cách định vị kiểu như “ở đằng chỗ giàn cây,” hay “trong phòng khách sồi,” hoặc “lên trên mấy bậc thềm đá” nữa, thay vào đó hãy nói rằng các món đồ nằm ở thời Stephen, thời Thịnh vượng chung, hay thời George III. Chúng quen với thói quen đó mà chẳng gặp chút khó khăn nào. Việc vạch sẵn một con đường dài với độ chính xác tuyệt đối như vậy là một phúc lớn đối với tôi, bởi tôi có thói quen vứt sách vở và những món đồ khác lung tung khắp nơi, và trước đó không thể gọi tên chính xác địa điểm nên thường xuyên phải tự thân đi lấy lại để tiết kiệm thời gian và tránh thất lạc; nhưng giờ đây tôi có thể gọi tên triều đại mà mình đã bỏ quên món đồ, và sai lũ trẻ đi lấy.

Tiếp theo, tôi nghĩ mình sẽ đo đạc các triều đại của Pháp, và cắm các cột mốc song song với các triều đại England, để chúng ta luôn có thể quan sát lịch sử Pháp đương thời ngay trước mắt mỗi khi dạo bước trên con đường England của mình. Chúng tôi cắm mốc cho đến tận thời kỳ Chiến tranh Trăm năm, rồi sau đó dẹp bỏ ý tưởng này, tôi bây giờ không còn nhớ vì lý do gì nữa. Sau đó, chúng tôi dùng các cột mốc England để quây lấy cả lịch sử châu Âu lẫn lịch sử châu Mỹ cũng như lịch sử England, và cách đó tỏ ra rất hiệu quả. Các nhà thơ, chính khách, nghệ sĩ, anh hùng, các trận chiến, dịch bệnh, tai biến, các cuộc cách mạng của cả người England lẫn ngoại quốc — chúng tôi tống tuốt tuồn tuột tất cả vào các hàng rào của England tùy theo niên đại của họ. Bạn đã hiểu chưa? Chúng tôi gán ngày sinh của Washington cho các mốc của George II và ngày mất của ông cho mốc của George III; George II nhận trận động đất Lisbon còn George III nhận Bản Tuyên ngôn Độc lập. Goethe, Shakespeare, Napoleon, Savonarola, Jeanne d'Arc, Cuộc cách mạng Pháp, Sắc lệnh Nantes, Clive, Wellington, Waterloo, Plassey, Patay, Cowpens, Saratoga, Trận chiến sông Boyne, phát minh ra logarit, kính hiển vi, động cơ hơi nước, điện tín — bất cứ thứ gì và mọi thứ trên khắp thế giới — chúng tôi đổ tất cả vào giữa các cột mốc England theo đúng niên đại của chúng mà không màng đến quốc tịch.

Nếu kế hoạch cắm mốc ven đường không thành công, tôi chắc chắn sẽ khắc sâu các vị vua vào đầu lũ trẻ bằng những bức tranh — nghĩa là, tôi sẽ thử làm thế. Nó có lẽ đã thất bại, bởi những bức tranh chỉ có thể phát huy tác dụng khi do chính học sinh vẽ nên; chứ không phải người thầy, vì chính công sức bỏ ra cho bức vẽ mới là thứ giúp bức vẽ lưu lại trong trí nhớ, và các con tôi lúc bấy giờ còn quá nhỏ để có thể tự vẽ tranh. Và thêm nữa, chúng chẳng có mấy năng khiếu nghệ thuật, điều này thật lạ lùng, bởi ở những mặt khác chúng rất giống tôi.

Nhưng tôi sẽ phát triển kế hoạch vẽ tranh ngay bây giờ, với hy vọng rằng bạn sẽ có thể áp dụng nó. Nó sẽ rất hữu ích khi ở trong nhà vào những lúc thời tiết xấu và người ta không thể ra ngoài để cắm mốc trên đường. Hãy tưởng tượng rằng các vị vua là một đoàn rước, và họ đã bước ra từ Hòm bia Noah và đi xuống núi Ararat để vận động gân cốt, và giờ đây lại đang bắt đầu hành trình quay trở lại theo con đường dốc hình zích zắc. Điều này sẽ đưa một vài người trong số họ xuất hiện trong tầm mắt cùng một lúc, và mỗi đoạn zích zắc sẽ tượng trưng cho độ dài triều đại của một vị vua.

Cứ như thế tiếp tục. Bạn sẽ có dư dả không gian, bởi theo dự án của tôi, bạn sẽ sử dụng bức tường phòng khách. Bạn không vẽ trực tiếp lên tường; điều đó sẽ gây phiền phức đấy. Bạn chỉ dán những mẩu giấy lên tường bằng đinh ghim hoặc đinh bấm. Chúng sẽ chẳng để lại bất kỳ dấu vết nào.

Bây giờ hãy cầm bút lên, cùng với hai mươi mốt mẩu giấy trắng, mỗi mẩu vuông hai inch, và chúng ta sẽ làm hai mươi mốt năm trị vì của William kẻ Chinh phạt. Trên mỗi ô vuông, hãy vẽ hình một con cá voi và ghi lại niên đại cùng thời gian tại vị. Chúng ta chọn cá voi vì một số lý do: tên của nó và tên của William bắt đầu bằng cùng một chữ cái; nó là loài cá lớn nhất bơi lội dưới biển, và William là nhân vật nổi bật nhất trong lịch sử England xét theo khía cạnh là một cột mốc lịch sử; cuối cùng, cá voi là thứ dễ vẽ nhất. Đến lúc bạn vẽ xong hai mươi mốt con cá voi và viết dòng chữ “William I.—1066-1087—hai mươi mốt năm” đúng hai mươi mốt lần, thì những chi tiết đó sẽ hoàn toàn thuộc về sở hữu của bạn; bạn chẳng thể nào đánh bật chúng khỏi trí nhớ của mình bằng bất cứ thứ gì ngoài thuốc nổ đâu. Tôi sẽ làm một mẫu để bạn chép lại: (Hình 3).

Tôi vẽ phần cằm của nó hơi quá cao, nhưng điều đó không hề gì; nó đang tìm kiếm Harold. Có lẽ cá voi không có chiếc vây ở trên lưng như thế kia, nhưng tôi không nhớ rõ lắm; và vì thế, khi có sự nghi ngờ, tốt nhất là cứ đi theo hướng an toàn. Dù sao thì trông nó có vẻ đẹp hơn là khi không có chiếc vây đó.

Hãy thật cẩn thận và tập trung khi bạn vẽ con cá voi đầu tiên dựa theo mẫu của tôi và viết từ ngữ cùng các con số bên dưới nó, để bạn không cần phải nhìn mẫu để chép lại nữa. Hãy so sánh bản vẽ của bạn với mẫu; quan sát thật kỹ lưỡng; nếu bạn thấy mình đã làm đúng mọi thứ, có thể nhắm mắt lại mà vẫn nhìn thấy bức tranh cũng như đọc lên được các từ ngữ và con số, thì hãy lật úp mẫu lẫn bản vẽ lại và thực hiện bản vẽ tiếp theo hoàn toàn từ trí nhớ; rồi cứ thế tiếp tục với các bản tiếp theo, luôn luôn vẽ và viết bằng trí nhớ cho đến khi bạn hoàn thành toàn bộ hai mươi mốt con. Việc này sẽ ngốn của bạn chừng hai mươi hoặc ba mươi phút, và đến lúc đó bạn sẽ nhận ra rằng mình có thể vẽ xong một con cá voi trong thời gian ngắn hơn cả một người không có chuyên môn vẽ một con cá mòi; ngoài ra, cho đến tận lúc gần đất xa trời, bạn sẽ luôn có thể cung cấp niên đại của William cho bất kỳ kẻ dốt nát nào đến hỏi.

Bây giờ bạn sẽ lấy mười ba mẩu giấy XANH DƯƠNG, mỗi mẩu vuông hai inch, và làm về William II. (Hình 4.)

Hãy vẽ để nó phun nước về phía trước thay vì về phía sau; đồng thời vẽ nó nhỏ con lại, cắm một cây lao vào người nó và tô điểm cho nó cái vẻ mặt ốm yếu ấy. Nếu không, trông bạn có vẻ như đang tiếp nối vị William trước, và điều đó sẽ gây ra sự nhầm lẫn cùng tổn hại. Việc vẽ nó nhỏ con là hoàn toàn chính xác; nó chỉ là một con cá voi cỡ số 11 thôi, hoặc đại loại thế; bên trong cơ thể nó không đủ chỗ cho cái tinh thần vĩ đại của người cha. Ngạnh của cây lao đó lẽ ra không nên lộ ra như thế, bởi nó nằm tít bên trong con cá voi và đáng lẽ phải bị che khuất, nhưng đành chịu thôi; nếu cái ngạnh bị giấu đi, mọi người sẽ tưởng ai đó đã nhặt một cái cán roi cắm vào con cá voi mất. Tốt nhất là cứ để nguyên cái ngạnh như vậy, khi đó ai nấy đều sẽ biết đó là một cây lao đang làm nhiệm vụ của mình. Hãy nhớ — chỉ vẽ theo mẫu đúng một lần; hãy tự làm mười hai bức còn lại và phần chữ viết bằng trí nhớ.

Sự thật là bất cứ khi nào bạn đã chép lại một bức tranh và phần chữ đi kèm một lần từ mẫu của tôi và hai hoặc ba lần từ trí nhớ, các chi tiết sẽ khắc sâu vào tâm trí bạn và rất khó để quên đi. Sau đó, nếu thích, bạn có thể chỉ vẽ phần đầu con cá voi và tia nước cho William kẻ Chinh phạt cho đến khi kết thúc triều đại của ông, mỗi lần như vậy chỉ cần đọc to phần chữ thay vì viết ra; và đối với trường hợp của William II, hãy chỉ vẽ mỗi cây lao, và đọc lên phần chữ mỗi khi bạn làm thế. Bạn thấy đấy, làm bộ đầu tiên sẽ mất gần gấp đôi thời gian so với bộ thứ hai, và điều đó sẽ mang lại cho bạn một cảm giác vô cùng rõ rệt về sự khác biệt về độ dài giữa hai triều đại.

Tiếp theo hãy làm về Henry I trên ba mươi lăm ô giấy đỏ. (Hình 5.)

Đó là một con gà mái, và gợi nhắc đến cái tên Henry thông qua âm tiết đầu tiên. Khi bạn đã lặp lại hình con gà mái và phần chữ cho đến khi hoàn toàn chắc chắn về chúng, hãy chỉ vẽ phần đầu con gà mái cho ba mươi lăm lần còn lại, miệng đọc to phần chữ mỗi lần vẽ. Cụ thể như sau: (Hình 6).

Bây giờ bạn bắt đầu hiểu được đoàn rước này trông sẽ thế nào khi được dán lên tường rồi chứ. Đầu tiên sẽ là hai mươi mốt con cá voi và những cột nước của William kẻ Chinh phạt, hai mươi mốt ô giấy trắng nối liền với nhau tạo thành một dải màu trắng dài ba rưỡi foot; mười ba ô giấy xanh của William II sẽ nối tiếp vào đó — một dải màu xanh dài hai foot, hai inch, tiếp theo là dải màu đỏ của Henry dài năm foot, mười inch, cứ thế tiếp tục. Các phân vùng màu sắc sẽ đập vào mắt một cách sống động, thể hiện sự khác biệt về độ dài của các triều đại, đồng thời khắc sâu tỷ lệ vào trí nhớ và sự hiểu biết của bạn. (Hình 7.)

Stephen xứ Blois xuất hiện tiếp theo. Ông cần mười chín ô giấy màu vàng cỡ hai inch. (Hình 8.)

Đó là một con bò tót đực. Âm thanh của từ này gợi nhắc đến phần đầu trong tên của Stephen. Tôi chọn nó vì lý do đó. Tôi có thể vẽ một con bò đẹp hơn thế này khi không bị kích động. Nhưng con này thế là ổn rồi. Nó đủ tốt để làm một con bò lịch sử. Cái đuôi có chút khiếm khuyết, nhưng chỉ cần uốn thẳng lại là được.

Tiếp theo là Henry II. Hãy dành cho ông ba mươi lăm ô giấy đỏ. Những con gà mái này phải quay mặt về hướng tây, giống như những con trước. (Hình 9.)

Con gà mái này khác với con trước. Nó đang trên đường đi tìm hiểu xem chuyện gì đã xảy ra ở Canterbury.

Bây giờ chúng ta đến với Richard I, được mệnh danh là Richard Trái Tim Sư Tử vì ông là một chiến binh dũng cảm và chưa bao giờ cảm thấy thỏa mãn hơn khi được dẫn đầu các cuộc Thập tự chinh ở Palestine và bỏ bê giang sơn ở quê nhà. Hãy dành cho ông mười ô giấy trắng. (Hình 10).

Đó là một con sư tử. Nhiệm vụ của nó là gợi nhắc bạn nhớ đến vị vua Richard Trái Tim Sư Tử. Có gì đó không ổn với đôi chân của nó, nhưng tôi không rõ rắc rối nằm ở đâu, trông chúng có vẻ không đúng lắm. Tôi nghĩ đôi chân phía sau là có vấn đề nhất; chân trước thì tạm ổn rồi, dẫu sẽ tốt hơn nếu chúng đúng là chân trái và chân phải.

Tiếp theo là Vua John, và ông ta là một nhân vật tồi tệ. Ông ta bị gọi là John Vô Đất. Ông ta đã dâng vương quốc của mình cho Giáo hoàng. Hãy cho ông ta mười bảy ô giấy vàng. (Hình 11.)

Sinh vật đó là một thứ kỳ dị. Trông nó giống một nhãn hiệu thương mại hơn, nhưng đó chỉ là sự tình cờ chứ không hề cố ý. Nó thuộc thời tiền sử và đã tuyệt chủng. Nó từng lang thang trên mặt đất vào thời kỳ Silur Cổ, chuyên đẻ trứng, bắt cá, trèo cây và sống bằng hóa thạch; bởi vì nó thuộc giống lai tạp, vốn là mốt thời bấy giờ. Nó cực kỳ hung dữ, và người thời Silur Cổ rất sợ nó, nhưng con này thì đã được thuần hóa. Về mặt hình thể, nó không còn đại diện nào tồn tại hiện nay, nhưng tâm trí của nó thì đã được di truyền lại. Ban đầu tôi vẽ nó ở tư thế ngồi, nhưng giờ đã quay mặt nó theo hướng ngược lại bởi tôi nghĩ trông nó hấp dẫn và đầy sức sống hơn khi một đầu của nó đang phi nước đại. Tôi rất thích nghĩ rằng ở tư thế này, nó mang lại cho chúng ta một hình ảnh thú vị về John đang vô cùng phấn khích chạy đến xem các nam tước đã sắp xếp những gì cho ông ta ở Runnymede, trong khi con kia lại gợi cho ta hình ảnh ông ta đang ngồi bóp tay và đau buồn về điều đó.

Bây giờ chúng ta đến với Henry III; tất nhiên lại là các ô giấy đỏ — năm mươi sáu ô. Chúng ta phải làm cho tất cả các đời Henry đều có cùng một màu; điều đó sẽ giúp các triều đại kéo dài của họ hiển thị thật đẹp mắt trên tường. Trong số tất cả tám đời Henry chỉ có hai vị trị vì ngắn ngủi. Quả là một cái tên may mắn xét về độ thọ. Triều đại của sáu vị Henry kéo dài tổng cộng 227 năm. Lẽ ra sẽ rất hay nếu đặt tên cho tất cả các hoàng tử hoàng gia là Henry, nhưng điều này đã bị bỏ quên cho đến khi quá muộn. (Hình 12.)

Đây là bức đẹp nhất từ trước tới nay. Ông đang trên đường (năm 1265) đến quan sát Hạ viện đầu tiên trong lịch sử England. Đó là một sự kiện mang tầm vóc lịch sử, vị trí của Hạ viện, và là cột mốc tự do lớn thứ hai mà thế kỷ ấy đã dựng lên. Tôi đã vẽ Henry với vẻ mặt vui mừng, nhưng điều này hoàn toàn không có chủ ý.

Edward I xuất hiện tiếp theo; giấy màu nâu nhạt, ba mươi lăm ô. (Hình 13.)

Đó là một biên tập viên. Ông ta đang cố suy nghĩ để tìm một từ ngữ. Ông ta gác chân lên ghế, đó là phong cách của biên tập viên; làm vậy giúp ông ta suy nghĩ tốt hơn. Tôi không thích bức này lắm; đôi tai của ông ta không đều nhau; dẫu sao thì từ “editor” (biên tập viên) cũng gợi âm thanh của cái tên Edward, và thế là tạm ổn. Tôi có thể vẽ ông ta đẹp hơn nếu có người mẫu, nhưng tôi đã vẽ bức này từ trí nhớ. Dù vậy cũng chẳng có gì to tát; đằng nào thì trông chúng cũng giống nhau cả thôi. Chúng kiêu ngạo, phiền phức và trả nhuận bút chẳng đủ chút nào. Edward là vị vua mang đậm chất England đầu tiên ngự trị trên ngai vàng. Viên biên tập viên trong bức tranh có lẽ trông hệt như Edward khi ông lần đầu nhận thức được rằng sự thật là như vậy. Toàn bộ tư thế của ông thể hiện sự thỏa mãn và kiêu hãnh hòa quyện cùng sự sững sờ và kinh ngạc.

Đến lượt Edward II; hai mươi ô giấy xanh dương. (Hình 14.)

Lại một biên tập viên nữa. Cái vật đằng sau tai ông ta chính là cây bút chì. Bất cứ khi nào tìm thấy một ý hay ho trong bản thảo của bạn, ông ta sẽ dùng nó để gạch bỏ đi. Điều đó làm ông ta thấy sảng khoái, và khiến ông ta mỉm cười lộ cả hàm răng, giống như những gì đang làm trong bức tranh. Nhân vật này vừa mới gạch bỏ một ý tưởng xuất sắc, và giờ đang ngồi đó với hai ngón cái nhét vào túi áo vest, đầy đắc ý. Biên tập viên vốn là những kẻ đầy đố kỵ và hiểm độc. Bức tranh này sẽ phục vụ cho việc nhắc nhở bạn rằng Edward II là vị vua England đầu tiên bị phế truất. Theo yêu cầu, chính tay ông đã ký vào văn bản thoái vị của mình. Ông thấy việc làm vua là một nghề vô cùng bực bội và khó chịu, và bạn có thể nhìn thấy qua biểu cảm của ông rằng ông rất vui vì đã từ chức. Giờ đây ông đã cất cây bút chì xanh của mình đi vĩnh viễn. Ông đã từng dùng nó để gạch bỏ biết bao ý tưởng hay ho trong đời mình.

Tiếp theo là Edward III; năm mươi ô giấy đỏ. (Hình 15.)

Viên biên tập viên này là một nhà phê bình. Ông ta đã rút dao lóc thịt cùng rìu chiến ra và đang lùng sược một cuốn sách mà ông ta chuẩn bị đem ra "ăn sáng". Tay của nhân vật này bị lắp ngược. Lúc đầu tôi không để ý, nhưng giờ thì tôi thấy rồi. Chẳng hiểu sao ông ta lại đưa tay phải vào vai trái, và tay trái vào vai phái, khiến chúng ta nhìn thấy mu bàn tay của ông ta ở cả hai bên. Điều này biến ông ta thành một kẻ thuận tay trái toàn diện, một chuyện chưa từng xảy ra trước đó, ngoại trừ có lẽ là trong bảo tàng. Nghệ thuật là thế đấy, khi nó không phải thứ được rèn giũa mà là năng bẩm sinh: bạn bắt đầu vẽ một thứ gì đó nhỏ nhặt đơn giản, chẳng mảy may nghi ngờ rằng thiên tài của mình đang bắt đầu hoạt động, phình to và căng lên trong bí mật, để rồi đột nhiên có một cơn co giật xảy ra và bạn cho ra lò một tác phẩm đáng kinh ngạc. Người ta gọi đó là nguồn cảm hứng. Nó là một sự tình cờ; bạn chẳng bao giờ biết trước khi nào nó đến. Tôi có thể đã cố gắng mất cả năm trời để nghĩ về một thứ kỳ quái như một kẻ thuận tay trái toàn diện mà vẫn không sao làm nổi, bởi vì càng cố nghĩ về một thứ không thể tưởng tượng nổi thì nó lại càng trốn tránh bạn; nhưng nó không thể trốn tránh nguồn cảm hứng được; bạn chỉ cần dùng cảm hứng làm mồi nhử là sẽ tóm được nó mỗi lần như thế. Hãy nhìn bức “Mùa xuân” của Botticelli mà xem. Những người phụ nữ uốn lượn như rắn kia là những thứ không thể tưởng tượng nổi, nhưng cảm hứng đã mang chúng đến cho chúng ta, tạ ơn Chúa. Giờ thì quá muộn để chỉnh đốn lại viên biên tập viên kiêm nhà phê bình này rồi; chúng ta cứ để nguyên ông ta như vậy đi. Ông ta sẽ làm nhiệm vụ nhắc nhở chúng ta.

Tiếp theo là Richard II; hai mươi hai ô giấy trắng. (Hình 16.)

Chúng ta lại dùng hình con sư tử bởi đây lại là một vị Richard khác. Giống như Edward II, ông cũng bị phế truất. Ông đang tha thiết đưa ánh mắt cuối cùng ngắm nhìn chiếc vương kịp trước khi nó bị tước đoạt. Không đủ chỗ nên tôi đã vẽ nó quá nhỏ; nhưng đằng nào thì nó cũng có vừa vặn với ông bao giờ đâu.

Bây giờ chúng ta rẽ qua góc cua của thế kỷ với một dòng dõi quân vương mới — các vị vua nhà Lancaster.

Henry IV; mười bốn ô giấy vàng. (Hình 17.)

Con gà mái này đã đẻ ra quả trứng của một triều đại mới và nhận thức được quy mô hoành tráng của sự kiện đó. Nó đang phát thông báo theo cách thông thường. Bạn nhận thấy tôi đang tiến bộ dần trong việc vẽ gà mái chứ. Ban đầu tôi vẽ chúng giống động vật khác quá, nhưng con này thì rất chuẩn chỉnh. Tôi nhắc đến điều này để khích lệ bạn. Bạn sẽ thấy rằng càng luyện tập nhiều thì bạn sẽ càng trở nên chuẩn xác. Tôi lúc nào cũng vẽ được động vật, nhưng trước khi được trau dồi thì tôi chẳng thể nhận ra chúng là loài gì khi vẽ xong, còn bây giờ thì có rồi. Hãy giữ vững dũng khí; bạn cũng sẽ thế thôi, dẫu có thể bạn không nghĩ vậy. Vị Henry này qua đời vào năm sau khi Jeanne d'Arc ra đời.

Henry V; chín ô giấy xanh dương. (Hình 18)

Ở đó bạn thấy ông đang đắm chìm trong dòng suy tư trước tấm bia ghi lại những con số đáng kinh ngạc của trận chiến Agincourt. Lịch sử Pháp ghi nhận 20.000 người England đã đánh tan tác 80.000 người Pháp ở đó; còn các sử gia England thì nói rằng tổn thất của phía Pháp, tính cả người chết và bị thương, lên tới 60.000 người.

Henry VI; ba mươi chín ô giấy đỏ. (Hình 19)

Đây là tội nghiệp Henry VI, vị vua trị vì lâu năm và gặt hái vô vàn bất hạnh cùng sự nhục nhã. Cả hai thảm họa lớn nữa: ông đánh mất nước Pháp vào tay Jeanne d'Arc đồng thời đánh mất ngai vàng và chấm dứt luôn triều đại mà Henry IV đã khởi nghiệp với những viễn cảnh tốt đẹp nhường ấy. Trong bức tranh, chúng ta thấy ông buồn bã, mệt mỏi và chán nản, với cây quyền trượng đang tuột khỏi bàn tay mềm nhũn của mình. Đó là sự lụi tàn thảm hại của một vầng thái dương từng mọc lên đầy rực rỡ.

Edward IV; hai mươi hai ô giấy màu nâu nhạt. (Hình 20.)

Đó là một biên tập viên chuyên mục xã hội, đang ngồi đó với trang phục lịch lãm, vắt chéo chân đầy uể oải, quan sát trang phục mà các quý cô mặc để có thể miêu tả chúng lên báo chí, thêu dệt cho chúng lộng lẫy hơn thực tế nhằm nhận hối lộ và trở nên giàu có. Bông hoa mà ông ta cài trên khuyết áo là một đóa hồng — một đóa hồng trắng, hoa hồng nhà York — và sẽ dùng để nhắc nhở chúng ta về Cuộc chiến Hoa hồng, và rằng đóa hồng trắng chính là phe chiến thắng khi Edward giành được ngai vàng và truất quyền triều đại nhà Lancaster.

Edward V; một phần ba ô giấy đen. (Hình 21.)

Người chú Richard của cậu đã sai người sát hại cậu trong tháp London. Khi bạn trưng bày các triều đại lên tường, nhân vật này sẽ rất nổi bật và dễ nhớ. Đây là triều đại ngắn nhất trong lịch sử England ngoại trừ của Lady Jane Grey, vốn chỉ kéo dài chín ngày. Bà chưa bao giờ được công nhận chính thức là một vị quân vương của England, nhưng nếu bạn hoặc tôi mà có dịp ngự trị trên ngai vàng thì chúng ta cũng muốn được ghi nhận một cách tử tế; và điều đó cũng hoàn toàn công bằng và đúng đắn thôi, nhất là khi chúng ta chẳng thu được lợi lộc gì mà lại còn mất cả mạng sống.

Richard III; hai ô giấy trắng. (Hình 22.)

Đó không phải là một con sư tử đẹp cho lắm, nhưng Richard cũng chẳng phải là một vị vua tốt cho lắm. Bạn sẽ nghĩ rằng con sư tử này có hai cái đầu, nhưng không phải thế; một cái chỉ là cái bóng. Sẽ có những cái bóng cho phần còn lại của nó, nhưng ánh sáng lại không đủ để chiếu hết, bởi đó là một ngày ảm đạm, thỉnh thoảng mới có vài tia nắng vụt qua rồi tắt. Richard có một chiếc lưng gù cùng một trái tim sắt đá, và đã ngã xuống tại trận chiến Bosworth. Tôi không biết tên của loài hoa trong chậu đó là gì, nhưng chúng ta sẽ dùng nó làm thương hiệu của Richard, bởi người ta đồn rằng loài hoa ấy chỉ mọc ở đúng một nơi trên thế giới — Cánh đồng Bosworth — và truyền thuyết kể rằng nó chưa từng mọc ở đó cho đến khi dòng máu hoàng gia của Richard sưởi ấm những hạt giống đang ẩn giấu của nó bừng tỉnh sự sống và khiến nó sinh sôi.

Henry VII; hai mươi bốn ô giấy xanh dương. (Hình 23.)

Henry VII không hề thích chiến tranh và sự hỗn loạn; ông thích hòa bình, sự tĩnh lặng cùng sự thịnh vượng chung mà những điều kiện đó tạo ra. Ông thích ngồi ấp những chiếc trứng kiểu đó vì lợi ích riêng của bản thân cũng như của quốc gia, sau đó nở ra chúng và kiểm đếm kết quả. Khi qua đời, ông để lại cho người thừa kế 2.000.000 bảng Anh, một gia tài vô cùng bất thường đối với một vị vua sở hữu vào thời kỳ đó. Thành tựu vĩ đại của Columbus đã khơi dậy trong ông cơn sốt khám phá, và ông đã cử Sebastian Cabot đến Tân Thế Giới để tìm kiếm một số vùng lãnh thổ nước ngoài cho England. Đó chính là con thuyền của Cabot ở trên góc kia kìa. Đây là lần đầu tiên England vươn mình ra biển lớn để mở rộng lãnh thổ — nhưng không phải là lần cuối cùng.

Henry VIII; ba mươi tám ô giấy đỏ. (Hình 24.)

Đó là Henry VIII đang đàn áp một tu viện theo phong cách ngạo mạn của ông ta.

Edward VI; sáu ô giấy vàng. (Hình 25.)

Cậu là vị vua tên Edward cuối cùng tính đến thời điểm hiện tại. Điều đó được biểu thị bằng vật đặt trên đầu cậu, chính là cái khuôn giày — chiếc khuôn đóng giày.

Mary; năm ô giấy đen. (Hình 26.)

Bức tranh miêu tả một vị tử đạo đang bị thiêu cháy. Anh ta nằm khuất sau làn khói. Ba chữ cái đầu trong tên của Mary và ba chữ cái đầu trong từ "martyr" (tử đạo) hoàn toàn giống nhau. Thời kỳ tử đạo đang dần lụi tàn vào thời của bà và những vị tử đạo ngày càng trở nên khan hiếm, nhưng bà đã tạo ra được kha khá người. Vì lý do này mà đôi khi bà được gọi là Mary Đẫm Máu.

Điều này đưa chúng ta đến triều đại của Elizabeth, sau khi đã trải qua một khoảng thời gian gần năm trăm năm lịch sử của England — chính xác là 492 năm. Tôi nghĩ giờ đây bạn đã có thể được tin tưởng để đi hết quãng đường còn lại mà không cần thêm các bài học nghệ thuật hay nguồn cảm hứng nào về mặt ý tưởng nữa. Giờ thì bạn đã nắm được kế hoạch, và điều gì đó trong tên hoặc sự nghiệp của vị quân vương sẽ gợi ý cho bạn biểu tượng mang tính hình ảnh. Nỗ lực tự phát minh ra những thứ như vậy sẽ không chỉ giúp ích cho trí nhớ của bạn, mà còn phát triển tính nguyên bản trong nghệ thuật. Hãy nhìn xem nó đã làm được gì cho tôi kìa. Nếu bạn thấy bức tường phòng khách không đủ rộng cho toàn bộ lịch sử England, hãy tiếp tục kéo dài nó sang phòng ăn và các căn phòng khác. Điều này sẽ biến những bức tường trở nên thú vị, mang tính giáo dục và thực sự có giá trị thay vì chỉ là những tấm vách phẳng phiu dùng để giữ cho ngôi nhà đứng vững.