“Bây giờ chúng ta sẽ trao đổi lần lượt từng người một, bắt đầu từ em nhé, Harriet. Trong đội khảo sát thực địa, y tá không phải là nhân sự tiêu chuẩn, nhưng thường có người tham gia và thường chứng tỏ được rất nhiều hữu dụng. Thầy nhớ đến việc Robert Redfield khi đến Yucatan để nghiên cứu ngôi làng Maya của người Chankas đã mang theo một y tá. Người Maya không thân thiện với họ, nhưng vị y tá này đã kết bạn bằng cách chữa khỏi một số cơn đau bệnh cho họ và giới thiệu vệ sinh học hiện đại, thế là toàn bộ bộ lạc đã cảm động và bắt đầu hợp tác. Các em sẽ thấy trên đảo Siren có một phòng khám có quy mô đáng kể nhưng thô sơ, hay còn gọi là hiệu thuốc, do một thanh niên tên là Viuli phụ trách. Cậu Courtney hôm nay sẽ dẫn em đi gặp cậu ấy. Đã hình thành một sự hiểu ý rằng em được chuẩn y đến hỗ trợ công việc của Viuli này. Một trong những trách nhiệm của em khi đến đây, Harriet, là chăm sóc chúng ta, nhưng vai trò quan trọng hơn của em sẽ là nắm bắt càng nhiều càng tốt các bệnh tật và y tế bản địa, đồng thời ghi chép thật chi tiết các phát hiện của em. Đồng thời, nếu Viuli là người có thể dạy bảo, em có thể giới thiệu các phương pháp chữa trị và vệ sinh mới, tất nhiên, hãy cẩn thận đừng xúc phạm đến phong tục và điều kỵ đáng yêu của họ.”

“Còn về phần em, Rachel, thầy đã tốn bao nhiêu công sức trâu bò để giải thích phân tâm học cho Bodi và Hutia nhưng chẳng ích gì, họ cho rằng đó là trò trẻ con, nhưng thầy nghĩ thầy đã chứng minh được với họ một điểm, phân tâm học là một loại ma thuật đặc biệt, có thể tạo ra tác dụng kỳ diệu đối với những người đang có tâm trạng không tốt. Mặc dù hòn đảo này trông có vẻ không có bệnh nhân tâm thần thực sự nào, nhưng quả thực có một bộ phận nhỏ những người bất hạnh, những người bị rối loạn tâm thần. Hutia đứng đầu một ủy ban gồm 5 nam nữ cao niên gọi là hội đồng chủ sự hôn nhân. Tất cả những bất mãn trong hôn nhân, các đơn ly hôn chưa được giải quyết đều tìm đến họ. Vì vậy, cứ mỗi tháng một lần bà ấy thực thi chức quyền, liền nắm được các bệnh sử tương tự. Bà ấy đồng ý để em chọn 3 bệnh nhân từ 6, 7 ca bệnh hiện có, cố gắng dùng bộ phương pháp chữa trị của em để điều trị cho họ. Hôm nay em sẽ gặp Hutia, có thể hỏi thăm một số tình hình ca bệnh, tự mình đưa ra lựa chọn và bắt tay vào việc. Tiện đây nói cho em biết, cậu Courtney sẽ chuẩn bị một ngôi nhà tranh độc lập cho việc chẩn đoán của em — chiều nay là có thể sử dụng.”

“Bây giờ nói đến em, Lisa, thầy đã lỡ nói ra rồi, nói rằng em muốn nghiên cứu vũ đạo nguyên thủy. Thầy phải nói rằng, Bodi rất vui mừng, thời điểm em đến không thể đúng lúc hơn nữa, họ vừa hay bắt đầu tập luyện các tiết mục lễ hội thường niên. Vũ đạo chiếm vị trí chủ đạo trong các hoạt động giải trí, thế là em liền có cơ hội tận mắt chứng kiến, thậm chí tham gia vào những tiết mục tuyệt vời nhất mà họ cung cấp. Người phụ nữ tên Ovili phụ trách, cũng có thể coi là một loại đạo diễn nào đó, em sẽ sớm gặp cô ấy và xem có thể làm được những gì.”

“Orville, tình trạng của em có chút khác biệt, bởi vì nghiên cứu hành vi so sánh của em liên quan đến tất cả các mặt của chúng ta. Thầy nghĩ em sẽ làm công việc gần như giống hệt với Cora DuBois năm 1937 trên đảo Alor — áp dụng các kỹ thuật tâm lý động lực học vào dân làng — thầy biết DuBois đã thuê thành công Roscheck, thầy đoán em cũng sẽ làm như vậy. Chúng ta đã thảo luận về lịch trình khả thi của em, quyết định rằng ngày đầu tiên em nên bắt tay vào nghiên cứu phong tục tình dục của cộng đồng — thầy nghĩ hôm nay em sẽ gặp “Hội Tam Điểm” — và được giới thiệu với những người thổ dân khác giới tính. Sau đó, em có thể thử thiết lập một mối quan hệ nào đó, lựa chọn ra những người cung cấp thông tin phù hợp nhất, tiến hành đặt câu hỏi và trắc nghiệm đối với họ, bất cứ khi nào em thấy thích hợp.”

“Tiếp theo, gia đình Kapewitz. Thầy nói này, Sam, nếu nói những chuyện này với một lão luyện như em thì thầy thật quá hồ đồ. Cậu Courtney nói rằng đến ngày kia phía sau nhà tranh của em sẽ có một phòng tối. Em có thể không bị hạn chế chút nào trong việc quay phim và chụp ảnh thỏa thích ở trong và xung quanh ngôi làng. Khi em nghĩ đến việc đi xa hơn vào vùng hoang dã — hãy nhớ sự cố trên bãi biển — em bắt buộc phải được cậu Courtney hoặc Mortuli hoặc bất kỳ ai do họ chỉ định đi cùng. Còn về công việc sinh học của em, em muốn đi đâu cũng được.”

“Thầy không sắp xếp bất kỳ công việc chuyên biệt nào cho em, Estelle. Thầy đoán em sẽ giúp Sam ra ngoài như thường lệ. Nếu em muốn tìm hiểu những chuyện khác, đời sống phụ nữ tẻ nhạt ở đây, giặt giũ, nấu nướng, dọn dẹp, đan lát chính là tất cả, đối với thầy thì đều sẽ có ích. Thầy nghĩ chúng ta có thể thảo luận riêng về vấn đề này, hoàn toàn tùy thuộc vào việc em muốn đi sâu đến mức nào. Về cô con gái của hai người, thầy thực sự đã làm theo đề nghị của các em, và đã nhận được sự cho phép... Đừng lo lắng quá thế, Mary. Là một công trình đầy hứng khởi, sẽ khiến em có vô số chủ đề để nói sau khi trở về Albuquerque. Họ có một trường học khá nguyên thủy — hay có thể gọi là lớp học, bao gồm một dãy nhà tranh — ở tận cuối làng, có một đám học sinh từ 14 đến 16 tuổi. Em có thể tham gia lớp này, nếu em muốn đến — không bút chì, không sách vở, không bảng đen, và cũng không có bài tập về nhà, nếu điều này làm em thấy thoải mái — mọi thứ đều được dạy bằng lời hoặc biểu diễn bởi một hướng dẫn viên nam có hiểu biết tên là Manu. Thầy nghĩ em sẽ thấy việc gặp gỡ những người trẻ tuổi đảo Siren bằng tuổi em, kéo dài liền 6 tuần trời, học những gì họ học, đơn giản là một trò chơi. Người hướng dẫn hy vọng em hôm nay liền đến gặp họ, và tất nhiên, điều thầy muốn là một bản báo cáo chi tiết về trải nghiệm của em. Thầy hứa sẽ nhắc đến em trong luận văn của mình — lại thêm một món quà Giáng sinh đáng yêu nữa.”

“Đến lượt gia đình thầy rồi. Mark, thầy hy vọng em cũng giống như thầy, tập trung vào một người cung cấp thông tin. Tù trưởng Bodi sáng nay đang đợi em, ông ấy cũng sẽ có một số gợi ý. Em có thể bắt đầu từ một thành viên trong gia đình ông ấy, hoặc từ một người ngoài chưa được đồng hóa hoàn toàn trong làng. Claire, thầy hy vọng em giúp đỡ thầy — nói thật là thầy rất cần — lại còn đóng vai trò là người liên lạc giữa thầy với tù trưởng Bodi và cậu Courtney.”

“Như thầy đã nói với mọi người, sự tham gia của các em không có hạn chế, có thể tùy ý trong phạm vi một số điều kỵ đã bám rễ sâu xa. Từ cuộc trò chuyện của thầy với tù trưởng Bodi, được biết rằng Hội Tam Điểm và Thánh Đường là khu vực cấm địa, chỉ khi nhận được sự cho phép trực tiếp của chính Bodi mới được bước vào. Đến hai hòn đảo san hô liền kề đó — nơi người ta tin rằng các vị thần cổ đại cư ngụ, những con người bảo thủ vẫn sùng kính họ — cũng là khu vực cấm địa, trừ khi có một dân làng đi cùng. Trong một số ngôi nhà tranh, các em sẽ tìm thấy các thần tượng bằng đá bazan xám đậm hoặc đen, sờ mó hay xê dịch đều không cho phép. Hệ thống thân tộc — lũ trẻ thuộc về một nhóm thân tộc khổng lồ bao gồm cha mẹ, chú bác, cô dì v.v. — hệ thống này là tối thượng, loạn luân bị cấm tuyệt đối, xâm phạm bạo lực cũng bị cấm. Các em có thể bị kích thích đến mức không thể chịu nổi, hoặc bị ngược đãi, nhưng các em không bao giờ được đánh người khác hoặc làm tổn thương người khác về mặt thể xác. Việc các em nên làm là đi tìm tù trưởng để tố cáo. Giết người, cho dù là tội đáng phải thế, hoặc để trừng phạt một tội ác lớn, cũng đều bị coi là dã man. Một người bị bệnh được coi là bị linh hồn ám đang phán xét anh ta, những người như thế bị cấm tiếp xúc từ đầu, trừ khi là bàn tay dâng thức ăn hoặc bàn tay có đặc quyền quan cao. Toàn bộ đại dương xung quanh nơi này đều là vùng cấm đối với người sống. Do đó, việc đi vào và rời khỏi hòn đảo chính là không được phép, trừ khi nhận được sự cho phép của tù trưởng. Có thể còn có một số điều kỵ nhỏ nào đó mà Bodi bỏ sót, ngay khi biết được, thầy sẽ truyền đạt lại cho mọi người.”

“Nhắc đến đề tài, thầy muốn bổ sung thêm một điểm, nhân học cũng có mấy điều kỵ của riêng mình — sự hạn chế, tức là — trong một số cử chỉ và hành vi. Đây là những quy tắc không mấy nghiêm khắc, nhưng đại diện cho các chuẩn mực đúc rút từ thực tiễn lâu dài. Đầu tiên, về bản thân các em hoặc phong tục tập quán của các em, tuyệt đối đừng bao giờ nói dối họ. Nếu họ một khi phát hiện các em nói dối, các em sẽ bị tẩy chay. Khi phát hiện bản thân nói năng không thỏa đáng, hãy lập tức nhận lỗi, làm rõ ý nghĩa thực sự của các em. Khi họ trêu chọc các em, châm chọc các em hoặc chế giễu các em, đừng nổi can giận, bởi vì họ có thể đang thăm dò các em. Tình hình trên không xảy ra vấn đề gì, các em sẽ thiết lập được mối quan hệ thân thiện. Nếu các em bị cản trở bởi một thứ mê tín nào đó của họ, đừng hành động thô bạo hoặc tranh cãi với họ. Cứ để những điều mê tín đó ở đó đi, các em bỏ qua đoạn công việc đó là được. Thầy nhớ lại một cuộc khảo sát ở chỗ người Andaman, Edley muốn chụp vài bức ảnh, mà thổ dân thì vô cùng sợ hãi, cho rằng máy ảnh đã hút mất hồn phách của họ, thế là Edley đành phải đặt máy ảnh sang một bên, quên béng chuyện chụp ảnh đi. Đối phó với người đảo Siren, tuyệt đối đừng cố chấp, cứng nhắc hay tự phụ, cảm giác ưu việt sẽ khiến các em tiến bước khó khăn, suy cho cùng, ai lại đi bàn chuyện phương thức của chúng ta ưu việt hơn của họ chứ?”

“Như một quy luật chung, thầy khuyên mọi người nên tiết chế rượu chè. Thầy không rõ thói quen cá nhân của các em, nhưng nếu thích chất gây tê hoặc rượu, thầy đề nghị trong mấy tuần này cố gắng đừng đụng đến nó. Tất nhiên, khi họ uống rượu, nếu các em có thể uống thì nên uống. Nhưng ngay cả như vậy, các em cũng không nên say xỉn. Sự thiếu kiểm soát có thể khiến các em trông nực cười và đáng ghét.”

“Do trong 10 người chúng ta có 7 người là nữ — bao gồm cả bản thân thầy — thầy nghĩ, nói sơ lược một chút về vai trò của phụ nữ trong khảo sát thực địa có lẽ sẽ có ích. Trang phục của các em nên giống như ở nhà, thoải mái và bảo thủ một chút. Nếu trời trở nóng, không cần thiết phải mặc đồ lót — váy liền, áo ngực, quần lót — bởi vì đàn ông trên đảo Siren không có lòng hiếu kỳ đặc biệt đối với những bộ phận riêng tư của các em. Như các em đã thấy, ở đây hầu như không tồn tại sự che đậy, vẻ bề ngoài của họ hoàn toàn tự nhiên. Hầu hết các cộng đồng kiểu này đều không thích phụ nữ hay gây sự, phụ nữ hung hổ, phụ nữ thiếu khiếu hài hước. Bản thân thầy cũng phải luôn luôn ghi nhớ điều này.”

“Bây giờ chúng ta đến với một đề tài tế nhị, một vấn đề thường xuyên liên quan đến phụ nữ trong khảo sát thực địa, ý thầy là vấn đề sống chung với thổ dân. Chúng ta hiện đang đặt mình vào một xã hội khá năng động và uyển chuyển về hành vi tình dục. Có một phái nhân học tin rằng nên hoan nghênh chứ không nên tránh né những mối tình phong lưu. Tất nhiên, sống chung với một thổ dân thì dễ dàng, đơn giản, không có mục đích gì khác. Người thổ dân sẽ không vì thế mà coi thường các em, thực tế còn sẽ khá vui mừng. Chưa nói đến chuyện việc thế này có thể mang lại cho các em kiến thức và thú vui, nhưng thầy phải chỉ ra tác dụng ngược của nó. Giả sử chuyện tình của các em là bí mật, thì nó sẽ cản trở các em viết các luận văn khoa học một cách trung thực. Các em sẽ không thể báo cáo sự thật; nếu chuyện tình của các em đẩy các em vào cuộc cạnh tranh với cùng một người phụ nữ bản địa, các em sẽ tự cô lập mình khỏi những người khác trong cộng đồng. Lại có một vấn đề nữa, thầy muốn dùng một ví dụ để miêu tả nó. Nhiều năm trước, Edley và thầy ở Châu Phi, đi cùng chúng tôi có 3 học viên tốt nghiệp, hai nam một nữ. Nữ sinh này đã thu hút được một người da đen bản địa trẻ tuổi, và đã sống chung với anh ta. Cô ấy không hề che giấu, những thổ dân khác rất vui mừng. Cử chỉ của cô ấy giống như phụ nữ của họ, và, bởi vì cô ấy là một du khách da trắng có quyền thế, họ coi chuyện tình của cô ấy như một tầm cao của thực tiễn dân chủ. Ở đây vấn đề không phải là cô ấy làm phiền hà người thổ dân — cô ấy đã thích nghi với phương thức của họ — mà là cô ấy làm cho các nam giới trong đội ngũ chúng ta bất an. Họ bị hành động của cô ấy làm rối trí, oán hận cô ấy, vô số bài toán khó chính trị trong đội ngũ chúng ta từ đó mà sinh ra.”

“Cho nên, để thầy nói câu cuối cùng về việc sống chung — thầy nói với tất cả mọi người ngoại trừ Mary. Các em đều biết lợi ích nằm ở đâu, cũng biết cạm bẫy nằm ở đâu, thầy không cần phải nói thêm nữa. Các em sẽ thấy, thầy không phải là kiểu người gọi loại hành vi này là đáng xấu hổ — chỉ có người ngoài ngành mới làm vậy — đối với thầy, mỗi một việc được dán nhãn gọi là đáng xấu hổ như thế đều là một dấu hiệu hữu ích, thầy không thể và cũng sẽ không gọi nó là đáng xấu hổ. Các em tự vấn lương tâm, tự hỏi lương tâm của chính mình, rồi cứ làm theo những gì các em cho là đúng.”

“Khi thảo luận về hành vi của chúng ta, có một tình huống thầy hy vọng phòng ngừa từ phán đoán đạo đức. Thầy yêu cầu mỗi người các em hãy thề với chính mình, với thầy, đừng vì mục đích ích kỷ mà mưu toan thay đổi bất kỳ khía cạnh nào của xã hội này. Trong giai đoạn đầu của nhân học, có một số người — nhà dân tộc học người Đức Otto Finsch, từng khảo sát ở Nam Hải trong khoảng thời gian từ 1879 đến 1884, là một trong số đó — họ dùng sự tấn công để làm tan rã bộ lạc, chủ nghĩa Don Juan không được hoan nghênh. Trong những năm tháng qua, còn có những nhân vật tương tự, dùng whisky phương Tây chuốc say thổ dân, dụ dỗ họ tái diễn lại những cảnh tượng tình ái phóng đãng cổ xưa. Thầy tuyệt đối không cho phép ép buộc hay dụ dỗ thổ dân thân thiện quan hệ tình dục hoặc dùng cồn để thỏa mãn nhu cầu nghiên cứu của chúng ta. Vài năm trước, Đại học Harvard đã phái một đội đến thung lũng Baliem thuộc New Guinea thuộc Đức để nghiên cứu các hoạt động nguyên thủy. Theo lời các nhà truyền giáo, đội này nóng lòng muốn quay phim mọi cảnh tượng trong đời sống của thổ dân, đã khơi mào một cuộc chiến tranh địa phương, vì nghiên cứu mà khiến nhiều người bỏ mạng. Thầy không biết chuyện này có thực sự xảy ra hay không, nếu là sự thật, và đã được đông đảo mọi người biết đến, thầy tuyệt đối không để tội danh này giáng xuống đầu đội khảo sát do Tiến sĩ Maud Hayden lãnh đạo.”

“Thực tế, thầy đến sự khiêu khích nhẹ nhàng cũng không cho phép. Thầy biết, một học giả nghiên cứu được kính trọng như Edward Westermarck, Edley và thầy đã gặp ông ấy trước khi ông ấy qua đời năm 1939, vẫn còn vận dụng ma thuật nhỏ ở Ma-rốc để dọa dẫm người Ả-rập, từ chỗ họ thu thập thông tin về đạo đức của họ. Thầy tuyệt đối không tha thứ cho bất kỳ loại thủ đoạn nào. Pháo hoa trò trẻ dùng không đúng cách cũng có thể trở thành chất nổ nguy hiểm.”

“Nói tóm lại, thầy không muốn xuất hiện bất kỳ Leo Frobenius nào trong nghiên cứu lần này. Công việc nhân học của ông ấy ở Châu Phi có thể coi là huy hoàng, nhưng phương pháp và thành kiến của ông ấy lại rất đáng bàn cãi. Ông ấy đứng từ trên cao nói chuyện với các thầy tu ở Ibadan, bóc lột những con người nghèo khổ để có được tài sản tôn giáo của họ, thâm nhập vào một tập đoàn ám sát bí mật rồi lại vạch trần nó, và đối xử với thổ dân Châu Phi như một giống loài cấp thấp, đặc biệt là đối với những người thổ dân đã được văn minh hóa một phần, ông ấy luôn khinh miệt gọi họ là ‘đồ da đen mặc quần’. Thầy tuyệt đối không cho phép chuyện này xảy ra ở đây. Thầy không cho phép bóc lột những con người tốt bụng này, cho dù là bóc lột về mặt tình cảm hay vật chất, thầy cũng không cho phép bất kỳ ai trong chúng ta ôm lòng ưu việt đối với họ, thầy sẽ dùng mọi nỗ lực để hạn chế điều đó.”

“Giả sử các em không thể tôn trọng con người ở đây, các em không nên ở lại đây. Giống như Evans-Pritchard đã nói, các em bắt buộc phải tiến hành sự chuyển dịch về mặt lý trí và tình cảm đối với thổ dân được nghiên cứu, suy nghĩ và cảm nhận như họ, cho đến khi xã hội của họ đi vào tâm hồn các em, chứ không chỉ nằm trong sổ tay của các em. Thầy nhớ lại mấy câu nói của ông ấy mà mình đã ghi nhớ trước đây. ‘Đối với một nhà nhân học, khi anh ta nói lời tạm biệt với thổ dân, nếu không phải là cả hai bên đều đau buồn vì ly biệt, thì anh ta đã thất bại. Hiển nhiên, nếu anh ta ở một mức độ nào đó trở thành một thành viên trong xã hội của họ, anh ta chắc chắn sẽ thiết lập được mối quan hệ gắn bó...’”

“Nhắc đến sự tham gia, Malinowski thể hiện rằng, có những tình huống hỏi thế nào cũng không hỏi ra được. Phải nghiên cứu — ông ấy đã dùng một câu danh ngôn — ‘những điều không thể diễn tả bằng lời trong đời sống hiện thực’ — nghĩa là, biến bản thân thành một phần trong đời sống hằng ngày trên đảo Siren, trải nghiệm ngọt bùi cay đắng của thổ dân trong sự tiếp xúc, hiểu được sự hư vinh và điều không thích của người ta, hiểu được người ta coi trọng cơ thể mình thế nào, hiểu được những điều sợ hãi trong tâm trí người ta, hiểu được những chuyện giữa người ta với vợ chồng, giữa người ta với con cháu. Để thực hiện sự chuyển dịch này, chúng ta không thể trở thành một câu lạc bộ đến từ nơi xa xôi, sống khép kín, đi thành bầy đàn, đặc biệt cô lập. Sự nguy hiểm khi đến đây dưới dạng một đại đội là, sau công việc ban ngày, chúng ta có thể muốn quay về với sự giao lưu giữa chúng ta với nhau, ở bên nhau thay vì ném bản thân vào cộng đồng.”

“Có người — thầy nghĩ là em, Rachel — muốn biết chúng ta báo đáp thế nào đối với thời gian và phiền toái mà những người trên đảo Siren đã bỏ ra cho chúng ta. Chúng ta quả thực nợ họ. Chúng ta cho họ cái gì để làm sự báo đáp đây? Chúng ta không thể trả tiền cho họ. Nếu coi sự giúp đỡ của họ là làm vì tiền công, chúng ta đã hủy hoại các mối quan hệ nhân sinh một cách trầm trọng. Món quà quá mức cũng sẽ có hại giống như tiền bạc. Thầy đề xuất, thỉnh thoảng tặng một món quà không đắt tiền, một món đồ dùng nhỏ, một loại thực phẩm nào đó mà chúng ta mang theo, đồ chơi của trẻ con, tặng họ một cách tự nhiên, là hoàn toàn có thể. Hơn nữa, thầy cho rằng giúp đỡ họ, bằng bất kỳ cách nào chúng ta có thể làm được, là điều dễ chấp nhận hơn — ồ, nếu Mark hoặc Sam giúp họ dựng một ngôi nhà tranh hoặc thu gom thức ăn, hoặc Harriet chữa bệnh cho bệnh nhân, hoặc Rachel đưa ra lời khuyên vào lúc cần thiết, hoặc Mary dạy các trò chơi — tất cả những thứ đó đều là phương thức báo đáp. Thầy còn đề xuất đối với tất cả sự tiếp đãi đặc biệt dành cho chúng ta, tất cả chúng ta đều nên báo đáp. Tối hôm qua, gia đình thầy và thầy đã đến nhà tù trưởng Bodi làm khách, bây giờ, chúng ta nên tìm cơ hội mời ông ấy và gia đình ông ấy đến chỗ chúng ta làm khách, khoản đãi họ bằng thức ăn kiểu Mỹ của chúng ta.”

“Cuối cùng nói vài chuyện nhỏ. Orville hỏi thầy rằng khi có người trên đảo Siren tặng cho chúng ta những thứ không thể chấp nhận thì phải xử lý thế nào? Chuyện thế này thường xuyên xuất hiện trong khảo sát thực địa. Khi Westermarck ở chỗ người Ả-rập, họ tặng ông ấy mấy người vợ. Ông ấy không muốn từ chối họ trước mặt, bèn nói với họ rằng trong nhà mình đã có 5, 6 người vợ rồi, hoàn toàn không có khả năng nuôi nổi nhiều hơn nữa. Vì sự hiếu khách, một gia đình có lẽ sẽ cho các em một đứa trẻ để nhận nuôi, hoặc một cô con gái trưởng thành làm tình nhân hoặc vợ. Phương thức xử lý đơn giản nhất là nói với họ rằng trong xã hội của các em, việc coi con cái nhà người khác như con mình, nuôi tình nhân hoặc một người vợ khác trong nhà, đều là những điều bị cấm ngặt. Khi cần thiết các em có thể tự phát minh ra điều kỵ của chính mình, điều này khó mà coi là nói dối. Điều này có thể được thấu hiểu, các em cũng sẽ không đắc tội với bất kỳ ai.”

“Điểm cuối cùng, rồi thầy đảm bảo với mọi người, đến đây là hết. Phần lớn chúng ta là các nhà khoa học xã hội, chúng ta tự hỏi bản thân tại sao lại đến đây, chịu đựng sự hành hạ trong cái môi trường chưa từng nghe thấy này, gánh chịu những bất tiện về mặt thể chất, vắt kiệt tâm tư trí tuệ suốt cả ngày để thu thập tài liệu, làm việc đến tận rạng sáng chỉ để ghi chép cho tốt? Các em dấn thân vào khoa học, đến đây khảo sát thực địa, tất nhiên có thể có những nguyên nhân về mặt vật chất. Đây là một cách kiếm sống. Bởi vì những gì các em nhìn thấy ở đây, các em sẽ dùng để thúc đẩy sự nghiệp của mình, kiếm tiền trong kinh doanh, từ chính phủ hoặc dựa vào việc xuất bản sách. Nhưng đây là động lực nhỏ bé nhất. Vẫn còn những động lực quan trọng hơn, vẫn có những động lực khoa học, nhân đạo và triết học đang thúc đẩy các em. Các em muốn có được tri thức và truyền bá nó ra ngoài. Tất cả các lĩnh vực của hành vi con người là mục tiêu của các em. Các em muốn canh tân bản thân trong một nền văn hóa mới, có được một cái nhìn thế giới mới, hơn nữa, thậm chí còn có nhiều yêu cầu hơn thế. Giữa chúng ta có một chủ nghĩa lãng mạn sâu sắc. Chúng ta là những kẻ lãng mạn có sự tò mò không bao giờ cạn đối với tri thức. Chúng ta không phải là những nhà khoa học ngồi trên ghế, chúng ta không phải là những nhà nhân học mà Malinowski gọi là chỉ nghe hơi nồi chõ, chúng ta thích sự ma thuật và kích thích của môi trường mới. Chúng ta vứt những vụn vặt thường ngày sang một bên, để thám hiểm thế giới mới đầy kích động, đi thẳng vào đời sống của các dân tộc ngoại tộc, biến thành một phần trong số họ.”

“Nói tóm lại, tóm lại là một câu, cho dù việc đưa tất cả chúng ta đến với nhau, đưa đến quỹ đạo của sáng nay khác biệt thế nào đi nữa, thì nguyên nhân thực sự khiến chúng ta đến đây cũng giống như nguyên nhân đưa một mình Bronisław Malinowski vào một buổi sáng tháng 8 năm 1914 đến đảo Boyawa thuộc quần đảo Trobriand gần New Guinea. Động lực của ông ấy, thầy cho rằng không có gì khác biệt với động lực của các em và thầy. ‘Có lẽ,’ ông ấy nói, ‘thông qua việc nhận thức bản chất con người tồn tại trong một hình thái vô cùng xa xôi và xa lạ đối với chúng ta, chúng ta sẽ nhận thức rõ ràng hơn về hình thái của chính mình.’”

“Đối với điều này, thầy muốn nói — Amen. Đối với tất cả mọi người, thầy muốn nói — Chúng ta hãy bắt đầu thôi.”

Mark Hayden nơm nớp lo sợ đứng ở giữa sảnh tiếp kiến trong ngôi nhà tranh của tù trưởng Bodi, chính là lúc Courtney đi vào căn phòng khác đã để anh ta lại ở đó. Mark không nhớ nổi phòng khách này trông như thế nào vào tối hôm qua. Mặt nền được lát bằng những phiến đá nhẵn nhụi bị nước biển xói mòn, xung quanh đặt những tấm đệm cọ dày, anh cho rằng chúng dùng để làm ghế ngồi. Ngoại trừ bức tượng thần bằng điêu khắc đá xám đậm ở góc phòng, phòng khách này cũng quá ư giản dị.

Mark tiến lại gần bức tượng thần hơn một chút muốn nhìn cho kỹ. Đầu và thân thể trông giống như nam giới, hoặc là một vị thần phương nào đó, mang lại cho người ta ấn tượng về một tác phẩm hợp tác sau khi say rượu của Modigliani và Picasso. Lùi lại phía sau một chút từ chỗ bức tượng thần kỳ lạ có chiếc đầu kéo dài này, Mark đã nhận ra tại sao nó lại khiến người ta chán ghét. Bất kể vẻ bề ngoài kỳ dị của nó, đây là một vật đại diện cho cơ quan sinh dục nam dài 4 feet.

“Sự chán ghét của Mark đối với vật sùng bái kiểu này của ngôi làng, khiến anh quay người đi, anh bứt rứt quay vòng vòng trong sảnh, tỏ vẻ khinh thường bức tượng thần. Tâm trạng của anh vẫn u ám, kể từ khi bức thư của Istel đến, đã lâu như thế này rồi, có vẻ như mọi chuyện, những chuyện vụn vặt nhỏ nhặt, đã từ không tốt lại chuyển biến thành tồi tệ hơn. Anh đã cảm thấy chán ngấy những chiếc xiềng xích nặng nề trói buộc anh vào nhân học — từ trước đến nay vẫn căm hận sự nô dịch nhẫn tâm của nó — anh đố kỵ với những người như Rex Garrity, tự do tự tại, không gian sống rộng lớn, cả thế giới giống như một món đồ chơi mặc anh sai khiến. Những cuộc thám hiểm như của Garrity, Mark hiểu rõ, chẳng có xiềng xích nào cả. Anh không phải là một con cừu trong bầy đàn, anh có thân phận, hơn nữa, anh đang làm một công việc ăn khách, một đêm có thể không những nổi tiếng mà còn có thể phát tài. Chính Garrity, vào tối hôm tiệc tùng ở Hackfeld, đã truyền cho Mark tầm nhìn này, và ám chỉ sẽ hợp tác với anh, cho Mark một cơ hội cùng anh bay cao khỏi thế giới học thuật nhân học khô khan, trói buộc này. Trong thế giới này, Mark vĩnh viễn cũng sẽ không vượt qua được mẹ hay cha mình, sẽ luôn luôn không phát huy được trình độ thực sự của bản thân mình.

Lại một lần nữa anh cảm thấy phẫn nộ khôn nguôi trước việc Matty phất tay gạt bỏ Garrity, cắt đứt anh với tiềm năng của Garrity, trói buộc anh bên cạnh mạình như một kẻ thế thân của Edley. Sự phẫn nộ này đã tăng lên gấp bội: Matty coi anh như nô bộc của cô ấy, Matty tiếp tục cuộc hôn nhân tinh thần với người cha tầm thường và tự phụ của anh, Matty vĩnh viễn lên lớp anh. Cô ấy vẫn luôn lên lớp anh, không phải người khác mà là anh, cho đến nửa tiếng trước trong văn phòng nực cười của cô ấy vẫn là như vậy. Tràng cao đàm khoả luận đó là nhắm vào ai thế — về Leo Frobenius và sự ưu việt của ông ta đối với thổ dân — không phải nhắm vào anh thì còn nhắm vào ai? Nghĩ đến đây, Mark nguyền rủa sự khách quan và chủ nghĩa tự do đáng ghét của Matty — cô ấy dùng chiêu trò này để đặt tất cả mọi người vào thế bị động, mà duy chỉ có bản thân cô ấy là người luôn luôn đúng và là nhà khoa học chân chính. Dẹp quách đi.”

Mark lúc này lúc này trong lòng cũng nguyền rủa vợ mình, Claire càng lúc càng khiến anh thất vọng. Năm ngoái, cô ấy trở nên quá mức khao khát — trong ánh mắt của cô ấy, đôi mắt bò mộng quỷ quái đó — trong sự im lặng của cô ấy, những sự im lặng mang tính kết tội quỷ quái đó — đòi hỏi quá nhiều, quá ham hưởng thụ, quá quấn quýt mà lại quá ra vẻ nữ tính. Giống như Matty, giống như rất nhiều phụ nữ, cô ấy là một người mang lại cảm giác tội lỗi — chính xác mà nói — một người bẩm sinh mang lại cảm giác tội lỗi, luôn khiến bạn cảm thấy mất cân bằng, luôn cảm thấy làm chưa đủ vậy, luôn cảm thấy không yên tâm, bất an và lo âu. Mà trong tất cả những điều này, điều khiến Mark tức giận nhất là hành vi gần đây của cô ấy. Cô ấy đang trưng bày mặt khác của mình, điều này anh đã sớm phát hiện ra, chỉ là không công khai như thế này mà thôi. Cô ấy khi ở nhà rất sốt sắng bàn luận về chuyện tình dục, nhưng biểu hiện lười nhác tối qua thì quả là không thể tha thứ. Khoe khoang cặp ngực to lớn đó, thực tế là đang quyến rũ tên đười ươi trẻ tuổi Mortuli và tên lang thang bịp bợm Courtney, thật sự rất ghê tởm. Cô ấy hoàn toàn làm thế vì sự thù địch đối với chồng. Điều này quả thực là muốn làm gái điếm ra dáng người mẹ. Tạ ơn Chúa, anh tự nhủ, anh đã không bị cô ấy ép buộc mà lún sâu hơn vào tình cảnh tự giam cầm bản thân.”

Mark hồi tưởng lại sự kiện sáng nay, càng tức giận lồng lộn hơn. Đầu tiên là để trần ngực, sau đó là quần đùi và không mặc đồ lót. Bước tiếp theo là gì? Bước tiếp theo, một chiếc váy cỏ, thế là tất cả đàn ông đều có thể nhìn thấy bộ phận chưa được nhìn thấy. Con chó cái này, con chó cái dơ dáy đáng ghét này. Bây giờ cô ấy có Matty chống lưng, tất cả những con chó cái đều là như thế, tay cầm giấy phép thông dâm. Anh bắt chước giọng của người mẹ trong đầu: “Tất nhiên, việc sống chung với một thổ dân thì dễ dàng, đơn giản, không có mục đích gì khác.” Chúa ơi.

Mark nhận ra anh không chỉ có một mình, Courtney đã quay lại, Mark lập tức giấu đi sự bực bội của mình, đổi sang nụ cười nghề nghiệp một cách chớp nhoáng.

“Cậu ấy muốn gặp anh bây giờ,” Courtney nói. “Cậu ấy lập tức ra ngay. Đối phó với Bodi không cần bất kỳ nghi thức nào, cứ nói thẳng sự thật là được, tôi đã nói với cậu ấy về nhu cầu của anh, cậu ấy sẽ nói cho anh biết thế nào là có thể làm được.”

“Cảm ơn, từ tận đáy lòng tôi vô cùng cảm kích anh đã...”

Courtney đứng ở cửa dứt khoát ngắt lời anh.

“Không có gì, quên nó đi, tôi phải quay về ngôi nhà tranh của mẹ anh, giúp đỡ người khác một chút đây.”

Cậu ta đi rồi, Mark thở phào nhẹ nhõm, lại có thể ôm hận tiếp.

Nhưng chớp mắt một cái, tù trưởng Bodi đã ở trong sảnh. “Chào buổi sáng, chào buổi sáng, Tiến sĩ Hayden.” Bodi, để trần lưng, đi chân đất, mặc khố bằng vải thô màu trắng. Mặc dù trông có vẻ hơi yếu ớt, nhưng ông ấy vẫn bước về phía trước một cách đầy tinh thần.

“Chào buổi sáng, thưa ngài,” Mark nói. “Ngài có thể giúp đỡ tôi thì tôi thực sự rất cảm kích.”

“Tôi phát hiện một người luôn luôn giúp đỡ người khác — người khác — cũng giúp đỡ chính mình. Việc khiến anh có được ấn tượng tốt nhất về người dân của tôi phù hợp với lợi ích của chính tôi.” Ông ngồi lên tấm đệm cọ dày nhất, khoanh hai chân gầy như que diêm lại. “Ngồi đi, xin mời ngồi,” ông ra lệnh.

Mark quay mặt về phía tù trưởng ngồi lên tấm đệm một cách khó chịu.

“Cậu Courtney nói với tôi, anh muốn dùng một chút thời gian để gặp một người ở chỗ tôi.”

“Vâng, tôi cần một người cung cấp thông tin, một người rất quen thuộc với lịch sử, ca ngợi, phong tục của các anh, một người có thể nói sự thật và sẵn sàng thảo luận về cuộc sống ở đây của các anh.”

Bodi nhai kẹo cao su. “Nam hay nữ?”

Điều kỳ diệu là Bodi dùng từ “nữ” đã khơi gợi lại một chút ký ức tươi mới của Mark. Anh lại một lần nữa nghe thấy âm nhạc nguyên thủy của tối hôm qua, lại nhìn thấy hình ảnh cô gái thổ dân trên sân khấu, phần đầu ngực đỏ hồng nhô lên, chiếc rốn lộ ra, cơ bắp sáng bóng và đôi cẳng chân xinh xắn. Bóng dáng của cô ấy cứ vương vấn trong mắt anh, uốn éo duyên dáng. Te-hura, đây là tên của cô ấy, Te-hura, có những bước nhảy nhẹ nhàng.

Bodi, đôi bàn tay chằng chịt nếp nhăn đặt chồng lên đầu gối, kiên nhẫn đợi chờ, Mark thốt lên, “Nữ.”

“Rất tốt.”

“Tốt nhất là người trẻ tuổi,” Mark bổ sung. “Bởi vì ngài sẽ làm người cung cấp thông tin cho mẹ tôi, tôi tin rằng bà ấy sẽ có được một bức tranh hoàn chỉnh miêu tả xã hội của các anh từ quan điểm của một bậc tôn giả nam giới. Để đối chiếu, tôi cảm thấy tôi nên có được quan điểm của một người trẻ tuổi nào đó, có lẽ là một cô gái độ tuổi đôi mươi.”

“Đã kết hôn hay chưa kết hôn?”

“Chưa kết hôn thì tốt hơn.”

Bodi suy nghĩ một lúc. “Có rất nhiều—”

Mark đã hạ quyết tâm, muốn thực hiện ảo tưởng trong đầu, lúc này chính là cơ hội hiếm có mất đi không bao giờ có lại. “Thưa ngài, người ứng cử trong lòng tôi là — giống như cháu gái của ngài.”

Bodi lộ ra một tia kinh ngạc. “Te-hura?”

“Cô ấy trong mắt tôi khá thông minh và có giáo dục.”

“Là thế, đúng vậy,” Bodi nói, ông vẫn đang suy ngẫm.

“Tất nhiên, nếu ngài có bất kỳ ý kiến trái chiều nào — hoặc cảm thấy cô ấy có thể không dễ hợp tác hoặc xấu hổ — vậy thì, bất kỳ cô gái nào khác cũng sẽ—”

“Không, tôi không có bất kỳ ý kiến trái chiều nào. Còn về Te-hura, nó là đứa được định sẵn là sẽ đi xa, nó là loại con gái trong số những đứa con gái trẻ của chúng ta có tâm hồn phóng khoáng giống như thanh niên dũng cảm, bất cứ lúc nào cũng sẵn sàng tìm kiếm bất kỳ điều gì mới mẻ...” Giọng của ông ngày càng nhỏ đi, giống như đang lẩm bẩm một mình, sau đó, ông chằm chằm nhìn Mark. “Anh muốn Te-hura rốt cuộc là có ý tưởng gì? Anh sẽ tiến hành như thế nào?”

“Trò chuyện phi chính thức, không còn gì khác,” Mark nói. “Mỗi ngày trò chuyện một hoặc tối đa là hai tiếng khi cô ấy rảnh rỗi. Chúng ta sẽ ngồi thế này giống như anh và tôi đang ngồi đây, tôi đặt câu hỏi, cô ấy trả lời, tôi sẽ ghi chép rất nhiều, đó là toàn bộ quá trình.”

Bodi lộ ra vẻ mặt hài lòng. “Nếu chỉ có vậy — rất tốt, nó làm được. Tất nhiên, quyết định hợp tác phải do nó tự đưa ra. Mặc dù vậy, nếu nó biết tôi đã phê chuẩn, nó chắc chắn sẽ đồng ý... Anh bắt đầu khi nào?”

“Hôm nay, nếu có thể, bây giờ bắt đầu luôn. Chúng ta cần mấy quá trình ngắn ngủi để cô ấy thích nghi, khiến cô ấy không còn câu nệ.”