THÂN GỬI CHA MẸ YÊU QUÝ,
Con lại phải viết tiếp dẫu chẳng bao lâu nữa con sẽ về; vì giờ đây con hầu như chẳng còn việc gì khác để làm. Con đã hoàn tất mọi việc được giao và chỉ chờ ngày lành tháng tốt để lên đường. Bà Jervis bảo rằng con chắc sẽ cạn tiền vì những thứ đã sắm sửa, thế nên bà định cho con hai đồng guinea trong số năm đồng của bà; nhưng con không thể nhận từ bà được, bởi vì, tội nghiệp người đàn bà phúc hậu ấy, bà phải trả những khoản nợ cũ cho đám con cái hoang phí của mình, và bản thân bà cũng đang túng thiếu. Dẫu vậy, việc này thật rất tốt bụng ở bà.
Con tiếc vì mang theo được rất ít khi về nhà; nhưng con biết cha mẹ sẽ không trách đâu, vì cha mẹ quá đỗi hiền từ!—và con sẽ siêng năng làm việc hơn khi về đến nhà, nếu con có thể kiếm chút việc may vá thêu thùa đơn giản, hay bất cứ việc gì để làm. Nhưng cả chòm xóm nhà mình đều nghèo quá, nên con sợ mình sẽ thiếu việc làm, ngoại trừ may ra mẹ Mumford có thể giúp con kiếm chút việc từ một gia đình khá giả nào đó mà bà quen biết.
Này nhé, thật là một chuyện đáng buồn làm sao! Con đã được nuôi dạy không đúng hướng, xét theo hoàn cảnh hiện tại. Vì, cha mẹ biết đấy, người chủ hiền đức của con, giờ đã ở trên thiên đường, rất yêu ca hát và khiêu vũ; và theo ý bà, con lại có giọng hát, nên bà bắt con học cả hai; và hết lần này đến lần khác, bà bắt con hát cho bà nghe một bài hát trong trẻo, cả một bài thánh ca hay nữa, và khiêu vũ trước mặt bà. Rồi con cũng phải học thêu thùa vẽ vời, và làm những đường kim mũi chỉ thật tinh tế; chà, tất cả những thứ ấy con cũng đã khá thành thạo trong tầm tay, như người ta vẫn nói; và bà thường khen ngợi con, mà bà lại là một người tinh tường trong những chuyện như thế.
Thế mà giờ đây, mọi chuyện xoay vần thì mấy thứ đó có ích gì nào?
Chẳng hơn chẳng kém, con ngỡ mình giống như con châu chấu trong ngụ ngôn mà con từng đọc trong cuốn sách của phu nhân, cụ thể thế này:—[Xem lại Ngụ ngôn Aesop mới được tuyển chọn và phóng tác từ các tác phẩm của Ngài R. L’Estrange cùng các nhà thần thoại học lỗi lạc.]
‘Khi loài kiến đang phơi trữ lương thực vào mùa đông, một con châu chấu đói lả (ngỡ như là con nghèo khó này đây) liền đến cầu xin chúng bố thí chút ít. Chúng bảo nó rằng: Lẽ ra ngươi phải làm lụng vào mùa hè, để mùa đông không phải chịu cảnh túng thiếu. Chà, con châu chấu đáp, nhưng tôi đâu có ngồi không; vì tôi đã cất tiếng hát suốt cả mùa. Thế thì, chúng liền nói, ngươi cứ việc làm cho năm tháng thật vui tươi, và hãy khiêu vũ trong mùa đông theo nhịp điệu bài ca mùa hè của ngươi đi.’
Thế thì con sẽ bày ra cái điều hay ho biết bao với chuyện ca hát và khiêu vũ của mình, khi con về đến nhà với cha mẹ! Hơn nữa, con thậm chí chẳng còn thích hợp cho cả một ngày lễ hội Tháng Năm; bởi vì những điệu minuet, rigadoon, và các vũ điệu kiểu Pháp mà con đã tập luyện sẽ chẳng khiến con trở thành bạn đồng hành thích hợp cho những cô thôn nữ vắt sữa sẽ chung xóm với con sau này. Thật chắc chắn là, xét theo hoàn cảnh hiện tại, con thà học giặt giũ cọ rửa, nấu bia và làm bánh, cùng những việc đại loại thế thì hơn. Nhưng con hy vọng rằng, nếu không tìm được việc và có thể xin được một chỗ làm, con sẽ sớm học được những điều đó, nếu có ai đó rộng lòng kiên nhẫn với con cho đến khi con thành thạo: Vì, bất chấp những gì cậu chủ nói, con hy vọng mình vẫn có một tâm hồn khiêm nhường và dễ bảo; và sau ơn phước của Chúa, đó là tất cả niềm an ủi của con: bởi vì con sẽ chẳng coi việc gì là quá thấp h kém miễn là lương thiện. Ban đầu có thể hơi vất vả một chút; nhưng khốn cho cái tâm can kiêu kỳ của con, nếu con thấy thế khi thử sức; vì con sẽ uốn nắn nó cho phù hợp với hoàn cảnh, hoặc bóp nát nó đi.
Con từng đọc về một vị giám mục nọ sắp bị thiêu sống vì đức tin của mình; và ông đã thử xem mình có thể chịu đựng được đến đâu bằng cách đưa những ngón tay vào ngọn nến đang cháy: Thế nên hôm nọ, khi Rachel quay lưng đi, con cũng thử xem mình có cọ rửa nổi một chiếc đĩa thiếc mà cô ấy vừa bắt đầu làm sạch hay không. Con thấy mình có thể làm được dần dần: Nó chỉ làm phồng rộp tay con ở hai chỗ.
Chuyện chỉ có thế, nếu con kiếm đủ việc may vá đơn giản, con sẽ không phải làm hỏng đôi tay mình. Nhưng nếu không thể, con hy vọng sẽ làm cho đôi tay mình đỏ như một dồi huyết, và chai cứng như chiếc thớt gỗ sồi, để thích nghi với hoàn cảnh của mình.—Nhưng con phải dừng bút đây; hình như có ai đang tới.
Đó chỉ là con Hannah mang tin nhắn từ bà Jervis.—Nhưng, khoan đã, lại có ai khác nữa kìa. À, hóa ra chỉ là Rachel.
Con giật mình thót tim chẳng kém gì con chuột thành phố và con chuột đồng trong cùng cuốn sách ngụ ngôn ấy, trước bất cứ thứ gì động đậy. Ôi! Con có biết bao nhiêu chuyện thú vị như thế để kể cho cha mẹ nghe vào những đêm mùa đông khi con về đến nhà. Nếu con chỉ kiếm được việc làm, cùng chút thời gian để đọc sách, con hy vọng chúng ta sẽ vô cùng hạnh phúc bên những bếp lò đốt than bùn.
Lý do khiến con úp mở với cha mẹ rằng con sẽ mang theo rất ít đồ khi về, là thế này:
Cha mẹ phải biết rằng, con đã định làm đúng như những gì con đã làm vào chiều nay: đó là con lấy toàn bộ quần áo và đồ lót của mình, chia chúng thành ba phần, như con từng nói với bà Jervis là con định làm; và con đã nói: Bây giờ là thứ Hai, thưa bà Jervis, và sáng thứ Năm sớm là con phải đi rồi; cho nên, dẫu con biết bà không mảy may nghi ngờ sự trung thực của con, con vẫn xin bà hãy xem qua những món đồ nghèo nàn của con và để mỗi người nhận lại thứ thuộc về họ; vì, con đã nói, cha mẹ biết đấy, con quyết tâm chỉ mang theo những gì con có thể thực sự gọi là của riêng mình.
Bà ấy liền bảo, (lúc đó con chưa rõ ý bà; chắc chắn là bà có lòng tốt; nhưng khi biết rõ rồi thì con chẳng thèm cảm ơn bà đâu): Mang đồ của cháu xuống phòng xanh đi, ta sẽ làm bất cứ điều gì cháu muốn.
Con đáp, lòng con sẵn sàng lắm, phòng xanh hay bất cứ đâu cũng được; nhưng con nghĩ bà có thể bước lên lầu và xem chúng nằm ở đấy thì hơn.
Tuy nhiên, con cũng mang chúng xuống, xếp thành ba phần như trước; và khi xong việc, con đi xuống gọi bà lên xem.
Chà, hóa ra bà đã chuẩn bị sẵn cho cậu chủ xem màn kịch này từ trước, mà con không hề hay biết; và trong căn phòng xanh ấy có một cái kho chứa đồ, với cửa kính lắp chớp và một chiếc rèm che phía trước; đó là nơi bà cất kẹo mứt và những thứ đại loại như vậy; và có vẻ như bà làm thế để lay động lòng cậu, vì đoán trước được ý định của con, chắc là để cậu bắt con phải nhận lấy những món đồ ấy; bởi vì, nếu cậu làm thế, con đã có thể bán chúng lấy tiền để giúp gia đình mình khi đoàn tụ, vì chắc chắn là con chẳng bao giờ dám mặc chúng ra đường.
Chà, như con đang nói dở, cậu đã lẻn vào căn kho này từ lúc nào mà con không biết; chắc là trong lúc con đi gọi bà Jervis: và sau đó bà cũng thú nhận với con rằng đó là theo ý muốn của cậu, khi bà kể cho cậu nghe đôi điều về dự tính của con, bằng không thì bà đã chẳng làm thế; dẫu rằng con có lý do để ghi nhớ mãi vụ việc trong căn kho lần trước.
Thế là khi bà bước lên, con liền nói: Thưa bà Jervis, đây là phần thứ nhất; cháu sẽ bày ra hết cho bà xem. Đây là những món đồ mà người chủ hiền đức của cháu đã ban cho.—Trước hết, cháu xin thưa rằng—và thế là con tiếp tục kể lể về số quần áo và đồ lót mà phu nhân đã ban tặng, vừa nói vừa lồng vào những lời cầu nguyện ơn trên vì lòng tốt của bà đối với con; và khi con đã lật xem xong phần đó, con liền nói: Vâng, thế là xong phần thứ nhất, thưa bà Jervis; đó là những món quà của phu nhân.
Bây giờ con chuyển sang những món quà của cậu chủ yêu quý và đức hạnh của con: Chà, chắc bà Jervis phải biết cất vào kho nào rồi chứ! Bà ấy cười và bảo rằng chưa từng thấy cô gái nào kỳ quặc đến thế trong đời! Nhưng cứ tiếp tục đi. Con sẽ tiếp tục ngay, thưa bà Jervis, con vừa nói vừa mở gói đồ; vì con lúc đó đang nhanh nhẹn và lanh lợi hết mức, hoàn toàn không ngờ tới việc có ai đang nghe lén mình.
Bây giờ, thưa bà Jervis, con nói tiếp, đây là những món quà của người chủ luôn đáng kính của con; và rồi con liệt kê chi tiết tất cả những thứ trong gói thứ hai.
Sau đó, con quay sang phần của mình, và nói:
Bây giờ, thưa bà Jervis, đến lượt gói đồ của cô Pamela nghèo khổ; so với mấy gói kia thì nó nhỏ bé làm sao. Đầu tiên, đây là chiếc áo ngủ bằng vải calico mà con thường mặc vào mỗi buổi sáng. Nó hơi quá tốt đối với con khi về đến nhà; nhưng con buộc phải có thứ gì để mặc chứ. Kế đến là một chiếc váy chần bông bằng vải calamanco, và một đôi tất con mua từ người bán hàng rong, rồi chiếc mũ rơm đính dải ruy băng xanh; cùng một khúc vải thô Scotland, đủ để may hai chiếc áo sơ mi nam và hai chiếc áo lót nữ, loại giống y như chiếc con đang mặc, cho cha mẹ tội nghiệp của con. Và đây là bốn chiếc áo lót khác, một chiếc giống hệt chiếc con đang mặc; một chiếc khác khá đẹp, và hai chiếc còn lại là đồ cũ đã rách việc nhưng còn tốt, con có thể mang về nhà để xoay sở vá víu, vì chúng chẳng đáng để lại đây; và đây là hai đôi giày, con đã gỡ bỏ phần ren, lát nữa sẽ đem đốt, may ra có thể đổi được chút ít tiền lúc túng quẫn, cùng với một hoặc hai chiếc khóa giày bằng bạc cũ.
Bà Jervis cười cái gì thế hả? con hỏi.—Sao trông bà giống như một ngày tháng Tư thế; vừa khóc vừa cười trong chớp mắt.
Nào, để con xem tiếp; à, đây là chiếc khăn tay bằng cotton con mua của người bán hàng rong—lẽ ra còn một chiếc nữa đâu đó ở đây. Ôi, đây rồi! và ở đây cũng có cả đôi găng tay đan mới mua của con; đây là chiếc áo khoác nỉ mới của con, giống hệt chiếc con đang mặc; và trong gói này, được kẹp ghim lại với nhau, là vài mảnh vải calico in hoa, những mảnh lụa vụn, và những thứ đại loại thế, nếu may mắn mỉm cười và con kiếm được việc làm, chúng sẽ dùng được cho phần ve áo, nẹp áo và những việc tương tự. Cả đôi túi áo này nữa: chúng quá đẹp đối với con; nhưng con chẳng còn món nào tệ hơn thế. Ôi chao, con thốt lên, con không ngờ mình lại có nhiều đồ tốt đến thế!
Nào, thưa bà Jervis, con nói, bà đã thấy hết toàn bộ gia tài của con rồi đấy, giờ con sẽ ngồi xuống và thổ lộ hết tâm can cho bà nghe.
Vậy hãy nói ngắn gọn thôi nhé, cô bé ngoan của tôi: vì sau đó bà thừa nhận rằng bà sợ con sẽ nói quá nhiều.
Thế thì sự tình là thế này: con sắp phải bước vào một vấn đề thuộc về lẽ công bằng và lương tâm, thưa bà Jervis; và con xin bà, nếu quý mến con, hãy để con được tự ý mình quyết định. Những món đồ kia của phu nhân, con hoàn toàn không có quyền nhận để mang đi; vì bà đã ban cho con với giả định rằng con sẽ mặc chúng khi còn phục vụ bà, và để làm rạng danh cho tấm lòng hào phóng của bà. Nhưng, vì con đã bị sa thải, bà biết đấy, con không thể mặc chúng ở nhà cha mẹ nghèo của con được; vì làm thế chẳng khác nào con rước cả cái làng nhỏ đó lên lưng mình; thế nên con quyết tâm không nhận chúng.
Thế rồi, thưa bà Jervis, con nói tiếp, con càng chẳng có chút quyền nào đối với những món đồ của cậu chủ đáng kính của con; vì bà thấy rõ mục đích của cậu khi ban chúng cho con là gì rồi đấy. Chúng vốn là cái giá cho sự ô nhục của con, và nếu con dùng đến chúng, con nghĩ mình sẽ chẳng bao giờ gặp may mắn với chúng được; và hơn nữa, bà biết đấy, thưa bà Jervis, nếu con đã không chịu làm việc cho người đàn ông tốt bụng ấy, thì hà cớ gì con lại nhận tiền công của cậu? Thế nên, xét theo lương tâm, danh dự, và mọi lẽ ở đời, con chẳng có dính líu gì đến ngươi đâu, hỡi gói đồ tội lỗi thứ hai!
Nhưng, con vừa nói vừa ôm chầm lấy, hãy đến với vòng tay ta, hỡi gói đồ thứ ba thân yêu, người bạn đồng hành của nỗi cơ hàn và là nhân chứng cho sự trung thực của ta; và mong sao ta đừng bao giờ xứng đáng với dù chỉ một mảnh giẻ rách chứa đựng trong ngươi, một khi ta đánh mất danh dự về sự trong trắng ấy, điều mà con hy vọng sẽ mãi là niềm tự hào trong cuộc đời con! và khi ấy con chắc chắn đó sẽ là niềm an ủi lớn lao nhất lúc lâm của con, khi mà mọi thứ vinh hoa phú quý trên đời này còn tệ hơn cả những giẻ rách hèn mát nhất mà kẻ ăn mày có thể mặc! Và thế là con ôm chặt lấy gói đồ thứ ba của mình.
Nhưng, con lại nói, thưa bà Jervis, (và bà đã khóc khi nghe con nói thế), con còn một chuyện nữa muốn làm phiền bà, và đó là điều cuối cùng.
Có bốn đồng guinea, bà biết đấy, rơi ra từ túi của người chủ kính yêu khi bà qua đời; số tiền đó, cộng với một ít tiền bạc, đã được cậu chủ trao cho con: Giờ thì bốn đồng guinea này con đã gửi về cho cha mẹ nghèo của mình, và họ đã tiêu lẹm đi rồi; nhưng họ sẵn sàng bù lại nếu con muốn thế; và nếu bà nghĩ nên làm thế, con sẽ làm theo. Nhưng xin hãy nói thật lòng suy nghĩ của bà cho con nghe: Xét trong ba năm trước khi phu nhân qua đời, bà có nghĩ rằng, vì con không hề nhận tiền lương, thì con có thể được xem là đã xong nợ đôi bên chưa?—Xong nợ ở đây, con không có ý ngầm so sánh những dịch vụ nghèo nàn của mình với lòng tốt của phu nhân; điều đó là không thể nào. Nhưng vì mọi sự dạy dỗ và giáo dưỡng mà bà dành cho con, xét theo hoàn cảnh xoay vần, giờ đây sẽ chẳng giúp ích được mấy cho con; vì quả thực thà rằng con được dạy dỗ để làm lao động chân tay từ nhỏ thì hơn; bởi cuối cùng con cũng phải quay về với việc đó nếu không xin được việc làm: (và bà biết đấy, làm tôi tớ ở các nhà cũng dễ vướng vào những cám dỗ kinh hoàng đến mức chẳng dám nghĩ tới:) thế nên, con nói vậy, ý con chỉ là, khi con trả lại tất cả những món đồ tốt lành mà bà đã ban tặng, liệu con có thể lấy những dịch vụ nhỏ nhoi của mình để bù trừ cho tiền ăn ở không; bởi vì, như con đã nói, việc học hành của con giờ đây không còn nằm trong câu hỏi nữa; và con chắc chắn người chủ hiền đức vô cùng của con cũng sẽ nghĩ thế, giả như bà còn sống; nhưng chuyện đó nay cũng đã qua rồi. Vậy thì, nếu đúng thế, con muốn hỏi rằng, trong hơn một năm con sống với cậu chủ, vì con quyết tâm để lại tất cả những món quà của cậu, liệu con đã làm đủ để đổi lấy tiền ăn ở, bốn đồng guinea này, và những món quần áo nghèo nàn trên người cùng trong gói đồ thứ ba của con chưa? Giờ thì hãy nói cho con nghe suy nghĩ của bà một cách thật thoải mái, đừng vì chút thiên vị hay ân tình nào cả.
Trời ơi! Cô bé thân yêu của tôi ơi, bà đáp, cháu làm ta nghẹn ngào chẳng nói nên lời: Chắc chắn đó sẽ là sự sỉ nhục lớn nhất có thể gây ra, nếu cháu dám để lại bất kỳ món đồ nào trong số này; và cháu phải mang theo tất cả các gói đồ của mình, bằng không cậu chủ sẽ chẳng bao giờ tha thứ cho cháu đâu.
Thôi nào, thôi nào, thưa bà Jervis, con nói, con chẳng màng; dạo này con đã quá quen với việc bị cậu chủ hắt hủi và đối xử tàn nhẫn rồi. Con chẳng làm gì hại cậu; và con sẽ luôn cầu nguyện cho cậu và mong cậu được hạnh phúc. Nhưng con không xứng đáng với những món đồ này; con biết là mình không xứng. Hơn nữa, con không thể mặc chúng, nhỡ có nhận lấy thì chúng cũng chẳng mang lại lợi ích gì cho con: Và con tin rằng mình sẽ không túng thiếu đến mức phải cần đến số tiền còm cõi ấy, đó là tất cả những gì con mong muốn để duy trì sự sống. Con có thể sống bằng bánh mì và nước lã, thưa bà Jervis, với sự thanh thản. Nước thì con có thể lấy ở bất cứ đâu; và nếu không kiếm được bánh mì, con sẽ sống như một chú chim mùa đông bằng quả tầm xuân và táo gai, còn những lúc khác thì bằng củ nấm dại, khoai tây, củ cải, hay bất cứ thứ gì. Thế thì con cần gì đến những món đồ này?—Nhưng tất cả những gì con thắc mắc chỉ là về bốn đồng guinea này, và nếu bà nghĩ con không cần phải trả lại chúng, đó là tất cả những gì con muốn biết.—Chắc chắn rồi, em thân mến, cháu không cần phải trả lại; cháu đã kiếm thừa thãi chúng chỉ nhờ chiếc áo ghi-lê đó thôi. Không, con nghĩ không chỉ riêng món đó đâu; nhưng cả đồ lót và những thứ khác nữa, bà nghĩ con đã làm đủ chưa? Rồi, rồi, bà ấy đáp, thậm chí còn hơn thế nữa. Ý con là đã trừ cả tiền ăn ở rồi chứ, thưa bà Jervis? Hãy nhớ kỹ điều đó nhé. Ừ, cô nàng kỳ quặc của tôi ơi, chắc chắn là cháu đã làm đủ rồi. Thế thì, con reo lên, con hạnh phúc như một nàng công chúa. Con hoàn toàn giàu có như mong muốn: và một lần nữa, hỡi gói đồ thứ ba thân yêu của ta, ta sẽ ôm chặt ngươi vào ngực. Và con xin bà đừng nói nửa lời về tất cả những chuyện này cho đến khi con đi khỏi, để cậu chủ không quá giận dữ, và để con có thể ra đi trong bình yên; vì nếu không có chuyện khác thì tâm can con cũng đã sắp tan nát đến nơi khi phải chia tay tất cả mọi người rồi.
Bây giờ, thưa bà Jervis, con nói tiếp, còn một chuyện nữa: đó là lần đối xử tệ bạc gần đây nhất của cậu chủ trước mặt ông Longman.—Bà ấy liền bảo: Này Pamela thân mến, cháu hãy chạy ra phòng ta lấy giúp tờ giấy ta để trên bàn đi. Ta có thứ này muốn cho cháu xem trong đó. Vâng, con đáp và lật đật chạy xuống; nhưng hóa ra đó chỉ là một chiêu trò để nhận lệnh từ cậu chủ, sau đó con mới biết được. Hình như cậu nói rằng cậu đã định hai ba lần lao ra chất vấn con; nhưng cậu không tài nào chịu nổi, và chỉ mong sao con không biết là cậu có ở đó. Nhưng con nhanh nhẹn tót trở lên ngay (vì làm gì có tờ giấy nào), đến mức con vừa vặn nhìn thấy bóng lưng cậu, như thể đang bước ra từ căn phòng xanh đó và đi vào căn phòng bên cạnh, cánh cửa đầu tiên đang mở—con lách mình vụt vào, sập cửa lại rồi cài then ngang. Ôi bà Jervis! con kêu lên, bà đã đối xử với cháu thế này sao?—Cháu thấy mình chẳng thể tin tưởng được ai nữa rồi. Cháu bị vây tứ phía. Hỡi cô nàng Pamela khốn khổ, khốn khổ ơi, mày còn mong chờ tìm được một người bạn ở đâu nữa, nếu ngay cả bà Jervis cũng hùa vào phản bội mày thế này? Bà ấy đưa ra biết bao lời thề thốt (kể lại cho con nghe tất cả, và rằng cậu đã thú nhận con đã khiến cậu phải lau nước mắt hai ba lần, và bảo rằng bà hy vọng điều đó sẽ mang lại hiệu quả tốt đẹp, đồng thời nhắc nhở con rằng những gì con nói chẳng có gì ngoài những lời chỉ có thể gợi lên lòng trắc ẩn thay vì sự phẫn nộ), đến mức con đã tha thứ cho bà. Nhưng ôi! Ước gì con được an toàn rời khỏi ngôi nhà này! vì chưa từng có sinh vật tội nghiệp nào bị làm cho hoảng loạn như con suốt bao nhiêu tháng trời qua;—Con lại bị gọi xuống khỏi những dòng nguệch ngoạc dài lê thê này rồi. Không biết điều gì sắp giáng xuống đầu con đây nữa.
Đứa con ngoan của MẸ.
B bà Jervis bảo rằng bà chắc chắn con sẽ được đi xe ngựa sang trọng để về với cha mẹ. Dẫu việc này trông có vẻ quá lớn lao đối với con, nhưng ít nhất nó cũng cho thấy là con không bị sa thải trong sự ô nhục hoàn toàn. Chiếc xe ngựa đường dài đã từ Lincolnshire đến rồi, và con đoán chắc mình sẽ đi chuyến đó; vì chiếc kia thì quá ư lộng lẫy.
