Đó là một ngày trong trẻo sắc xanh thẳm của thép. Vòm trời và mặt biển gần như hoà lẫn vào nhau trong một sắc xanh ngút ngàn bao trùm; chỉ có điều, bầu trời đầy tư lự mang một vẻ trong lành và dịu dàng đến thuần khiết, tựa ánh mắt của người phụ nữ, trong khi đại dương vạm vỡ và nam tính lại đang cuộn lên những con sóng dài, mạnh mẽ và lưu luyến, hệt như lồng ngực của Samson trong giấc ngủ.

Lượn lờ khắp chốn trên cao là đôi cánh trắng muốt của loài chim nhỏ không tì vết; ấy là những tâm tư dịu ngọt của bầu trời nữ tính; thế nhưng ở tận sâu thẳm dưới kia, nơi đáy xanh vô tận, những con thủy quái khổng lồ, cá kiếm và cá mập đang lao đi cuồn cuộn; và đó chính là những suy nghĩ mạnh mẽ, đầy sóng gió và mang hơi hướng sát phạt của biển cả nam tính.

Song dù mang sự tương phản nội tại ấy, nét đối lập kỳ thực chỉ nằm ở những sắc thái và bóng hình nơi bề ngoài; hai kẻ ấy dường như là một; chỉ có giới tính, dường như là thế, mới tạo nên ranh giới giữa chúng.

Ngự trị trên cao, tựa như một vị hoàng đế và quốc vương quyền uy, mặt trời tựa hồ đang trao làn gió dịu dàng này cho biển cả hào phóng và dập dờn; chẳng khác nào cô dâu trao gửi cho chú rể. Và tại đường chân trời bao quanh, một chuyển động nhẹ nhàng và rung rẩy — rõ rệt nhất tại nơi xích đạo này — đã biểu thị niềm tin yêu đang phập phồng đập, cùng nỗi âu lo đầy tình ái, khi người cô dâu tội nghiệp dâng hiến cả cõi lòng mình.

Bó buộc và xoắn xít; cằn cỗi và chi chít những nếp nhăn; kiên định một cách tiều tụy và bất khuất; đôi mắt Ahab rực sáng như những hòn than vẫn đang âm ỉ cháy trong đống tro tàn của sự hoang tàn; lão Ahab đứng sừng sững giữa buổi sáng trong lành; ngước vầng trán có những vết sẹo như chiếc mũ trụ rạn nứt của lão lên hướng về phía vầng trán tựa thiếu nữ ngọc ngà của bầu trời.

Ôi, tuổi thơ bất tử và sự ngây thơ của sắc xanh thiên thanh! Những sinh vật có cánh vô hình đang đùa giỡn khắp chốn xung quanh chúng ta! Tuổi thơ ngọt ngào của không trung và bầu trời! Các ngươi nào có hay biết gì về nỗi đau đớn cuộn trào sâu kín của lão Ahab già cỗi! Nhưng ta đã từng thấy những bé Miriam và Martha, những yêu tinh có đôi mắt biết cười, hồn nhiên nô đùa xung quanh người cha già của chúng; đùa nghịch với vòng tóc cháy xém mọc ven cái miệng hố đã tắt ngấm trên bộ óc của lão.

Chậm rãi bước qua boong tàu từ cửa hầm, Ahab cúi người tựa vào mạn tàu và dõi theo bóng hình mình dưới làn nước đang chìm dần, chìm dần vào tầm mắt, khi lão càng cố gắng nheo mắt nhìn xuyên qua chiều sâu khôn lùng ấy. Thế nhưng những hương thơm ngào ngạt trong làn không khí huyền ảo ấy cuối cùng dường như đã xua tan đi, dẫu chỉ trong khoảnh khắc, khối u nhọt mục rữa trong tâm hồn lão. Làn gió hân hoan, hạnh phúc ấy, bầu trời đáng yêu ấy, cuối cùng đã vuốt ve và mơn trớn lão; thế giới mẹ ghẻ, bấy lâu nay vẫn nhẫn tâm và lạnh lùng — giờ đây đã choàng đôi tay trìu mến quanh chiếc cổ bướng bỉnh của lão, và dường như còn thổn thức đầy vui sướng trên người lão, tựa thể dẫu cho lão có bướng bỉnh và lầm đường lạc lối đến đâu chăng nữa, bà vẫn tìm thấy trong cõi lòng mình sự bao dung để cứu rỗi và ban phước cho lão. Từ dưới chiếc vành mũ sụp xuống, Ahab thả một giọt lệ xuống biển cả; và ngay cả toàn bộ Thái Bình Dương cũng chẳng thể chứa đựng nổi một gia tài nào sánh được với giọt nước mắt nhỏ nhoi ấy.

Starbuck nhìn thấy lão già; nhìn thấy tư thế lão đang nặng nề nhoài người trên mạn tàu; và anh dường như nghe thấy tận sâu trong cõi lòng chân thực của mình tiếng thổn thức khôn cùng vươn lên từ tâm điểm của sự thanh tịnh bao quanh. Cẩn trọng không để chạm vào lão, hay bị lão chú ý, anh vẫn tiến lại gần và đứng đó.

Ahab quay lại.

“Starbuck!”

“Thưa ngài.”

“Ôi, Starbuck! Đó là một ngọn gió hiền hòa, hiền hòa biết bao, và một bầu trời trông thật dịu êm. Vào một ngày như thế này — mang theo một sự ngọt ngào hệt thế — ta đã đâm trúng con cá kình đầu tiên trong đời — khi ấy ta là một cậu thợ săn cá voi trẻ tuổi mới mười tám! Bốn mươi—bốn mươi—bốn mươi năm về trước!—về trước! Bốn mươi năm săn cá voi không ngơi nghỉ! bốn mươi năm của sự thiếu thốn, hiểm nguy, và giông tố! bốn mươi năm lênh đênh trên biển cả vô tình! suốt bốn mươi năm Ahab đã từ bỏ đất liền yên bình, suốt bốn mươi năm để gây chiến với những nỗi kinh hoàng của vực sâu! Phải, đúng vậy, Starbuck, trong suốt bốn mươi năm ấy ta chưa từng dành nổi ba tháng trên đất liền. Khi nghĩ về quãng đời mà ta đã trải qua; về sự hoang vắng cô độc của nó; về cái thị trấn được xây tường kiên cố của quyền lực độc tôn nơi người Thuyền trưởng, nơi vốn dĩ chẳng mảy mở cửa đón nhận sự đồng cảm từ thế giới xanh tươi ngoài kia—ôi, sự mệt mỏi! Nỗi nặng nề! Kiếp nô lệ vùng bờ biển Guinea của quyền lực độc đoán đơn độc!—khi ta ngẫm lại tất cả những điều ấy; những thứ mà trước đây ta chỉ mới lờ mờ thoáng nghĩ, chứ chưa từng thấu hiểu sâu sắc đến thế—và cách mà suốt bốn mươi năm qua ta chỉ nuôi thân bằng đồ muối khô khan—một biểu tượng hoàn hảo cho sự nuôi dưỡng khô cằn của tâm hồn ta!—trong khi kẻ bần hàn nhất trên cạn vẫn có trái cây tươi mỗi ngày, và bẻ chiếc bánh mì tươi của thế gian trước những mẩu bánh mốc meo của ta—cách xa, cách xa vô vàn đại dương, khỏi người thiếu vợ trẻ mà ta đã cưới khi đã qua tuổi năm mươi, rồi ra khơi hướng tới Mũi Horn ngay ngày hôm sau, chỉ để lại một vết lõm trên chiếc gối tân hôn—vợ ư? vợ ư? —hay đúng hơn là một góa phụ khi chồng vẫn còn sống! Phải, ta đã biến cô gái tội nghiệp ấy thành góa phụ ngay khi cưới nàng, Starbuck; và rồi, cả cơn điên cuồng, sự cuồng nộ, dòng máu sôi sục và vầng trán bốc khói, mà qua cả ngàn lần hạ xuồng, Ahab già đã hung hăng, sùi bọt mép săn đuổi con mồi—giống ác quỷ hơn là con người!—phải, đúng vậy! một kẻ ngốc suốt bốn mươi năm—ngốc nghếch—một lão già ngốc, Ahab già đã sống như thế đấy! Tại sao lại phải tranh giành cuộc rượt đuổi này? Tại sao phải nhọc nhằn, làm tê liệt cánh tay bên mái chèo, cây lao, và ngọn giáo? Ahab bây giờ nào được giàu có hay tốt đẹp hơn gì đâu? Hãy nhìn xem. Ôi, Starbuck! Chẳng phải thật cay đắng hay sao, khi với gánh nặng mệt mỏi này trên vai, một chiếc chân tồi tàn lại bị giật phăng khỏi cơ thể ta? Lại đây, hãy vén hộ ta lọn tóc già nua này ra; nó che khuất tầm nhìn, khiến ta trông như đang khóc vậy. Những lọn tóc bạc phơ như thế này chưa bao giờ mọc ra từ nơi nào khác ngoài những đống tro tàn! Nhưng trông ta có già lắm không, già lắm rồi phải không, Starbuck? Ta cảm thấy mệt lả đi đến chết được, quỵ lụy và còng cõng, tựa thể ta chính là Adam, đang lảo đảo dưới sức nặng của hàng thế kỷ chồng chất kể từ Vườn Địa Đàng. Chúa ơi! Chúa ơi! Chúa ơi!—hãy làm vỡ nát trái tim này đi!—hãy đập nát bộ óc này đi!—sự nhạo báng! sự nhạo báng! sự nhạo báng cay đắng, xé tâm can của mái đầu bạc phơ, liệu ta đã sống đủ niềm tin để mang các ngươi trên đầu; để rồi trông và cảm thấy già nua đến mức không thể chịu nổi thế này chưa? Lại gần! hãy đứng sát cạnh ta, Starbuck; để ta được nhìn vào đôi mắt của một con người; điều đó còn hơn cả việc ngắm nhìn biển cả hay bầu trời; còn tuyệt vời hơn cả việc ngìn ngắm Chúa Trời. Nhìn vào mảnh đất xanh tươi; nhìn vào ngọn lửa hồng bên lò sưởi! đây mới chính là chiếc gương kỳ diệu, hỡi anh bạn; ta nhìn thấy vợ và con mình trong đôi mắt của cậu. Không, không; hãy ở lại trên tàu, ở trên tàu!—đừng hạ xuồng khi ta ra lệnh; khi lão Ahab mang vết nhơ lên đường truy đuổi Moby Dick. Hiểm họa đó sẽ không dành cho cậu. Không, không! không thể với mái ấm xa xôi mà ta nhìn thấy trong đôi mắt kia!” “Ôi, Thuyền trưởng của tôi! Thuyền trưởng của tôi! Linh hồn cao cả! Trái tim già nua vĩ đại, suy cho cùng vẫn thế! Tại sao bất cứ ai lại phải truy đuổi con cá đáng ghét ấy chứ! Hãy đi cùng tôi! Chúng ta hãy trốn chạy khỏi vùng nước chết chóc này! Hãy về nhà thôi! Vợ và con cũng đang chờ Starbuck—vợ và con của người bạn đồng niên thuở thơ ấu, người bạn chơi đùa như anh em một nhà; cũng giống như ngài, thưa ngài, vợ và con của quãng đời tuổi già đầy yêu thương, khao khát và đượm đà tình phụ tử! Đi thôi! Chúng ta hãy đi thôi!—ngay khoảnh khắc này, hãy để tôi đổi hướng đi! Thật phấn khởi biết bao, thật vui mừng biết bao, ôi Thuyền trưởng của tôi, chúng ta sẽ lướt thật nhanh trên hải trình để được nhìn thấy Nantucket xưa cũ một lần nữa! Tôi nghĩ, thưa ngài, họ cũng có những ngày xanh hiền hòa như thế này ở Nantucket đấy.”

“Họ có chứ, họ có chứ. Ta đã từng thấy chúng—vào một vài ngày hè khi buổi sáng sớm. Tầm giờ này—và đúng rồi, giờ này thằng bé đang ngủ trưa—nó sẽ bừng tỉnh đầy tinh nghịch; ngồi bật dậy trên giường; và mẹ nó sẽ kể cho nó nghe về ta, về một lão già ăn thịt người là ta; kể rằng ta đang lang thang ngoài khơi sâu, nhưng rồi sẽ trở về để bế ẵm nó một lần nữa.”

“Đó chính là Mary của tôi, chính là Mary! Nàng đã hứa rằng con trai tôi, vào mỗi buổi sáng, sẽ được bồng bế lên ngọn đồi để bắt gặp khoảnh khắc đầu tiên nhìn thấy cánh buồm của cha nó! Đúng vậy, đúng vậy! Không cần nói thêm nữa! Mọi chuyện đã quyết định xong! Chúng ta quay mũi tàu về hướng Nantucket! Nào, Thuyền trưởng của tôi, hãy vạch ra hải trình, và chúng ta cùng lên đường thôi! Kìa, nhìn kìa! Khuôn mặt của thằng bé đang nhìn ra từ khung cửa sổ! Bàn tay của thằng bé đang vẫy trên ngọn đồi kìa!”

Thế nhưng cái nhìn của Ahab đã quay đi chỗ khác; hệt như một cây ăn quả bị sâu bệnh tàn phá, lão rung lên, và đánh rơi quả táo khô cằn cuối cùng xuống mặt đất.

“Đó là thứ gì, rốt cuộc thứ gì vô danh, bất khả tri, siêu thực ấy là gì; vị chúa tể và chủ nhân xảo quyệt, ẩn giấu nào, cùng tên bạo chúa tàn nhẫn, vô tình nào đang sai khiến ta; để rồi bất chấp mọi tình yêu thương và khát vọng tự nhiên, ta cứ thế mãi thúc ép, chen chúc, và tự đẩy mình tiến lên từng giây từng phút; một cách liều lĩnh sai khiến ta sẵn sàng làm những điều mà trong sâu thẳm cõi lòng chân chính và tự nhiên của mình, ta thậm chí không dám mảy may nghĩ tới? Ahab có thực là Ahab không? Là ta, là Chúa, hay là ai đang nhấc cánh tay này lên? Nhưng nếu mặt trời vĩ đại không tự mình chuyển động; mà chỉ như một tên tiểu đồng sai vặt trên thiên đường; hay thậm chí chẳng một vì tinh tú đơn độc nào có thể quay vòng, nếu không có một thế lực vô hình nào đó giật dây; thì làm sao trái tim nhỏ bé này lại có thể đập; làm sao bộ óc nhỏ bé này có thể tư duy; nếu không phải chính Chúa là đấng thực hiện nhịp đập ấy, thực hiện tư duy ấy, thực hiện sự sống ấy, chứ không phải là ta. Thưa anh bạn, thưa ngài, chúng ta đang bị quay mòng mòng trong thế giới này, hệt như chiếc tời neo đằng kia, và Định mệnh chính là thanh gạt quay. Ấy thế mà suốt khoảng thời gian ấy, kìa! bầu trời mỉm cười kia, và biển cả vô tận này! Nhìn xem! Kìa con cá thu ngừ đại dương kia! Ai đã xúi giục nó săn đuổi và ngoạm lấy con cá chuồn ấy? Những kẻ sát nhân sẽ đi về đâu, hỡi anh bạn? Ai sẽ là kẻ tuyên án, khi chính vị thẩm phán cũng đang bị lôi ra trước vành móng ngựa? Thế nhưng đó lại là một ngọn gió hiền hòa, hiền hòa biết bao, và một bầu trời trông thật dịu êm; và giờ đây không khí mang hương thơm ngào ngạt tựa thể thổi đến từ một đồng cỏ xa xôi nào đó; người ta đang phơi cỏ ở một nơi nào đó dưới sườn dãy Andes, hỡi Starbuck, và những người thợ gặt đang ngủ say giữa đống cỏ vừa mới cắt. Ngủ say ư? Phải, dù chúng ta có lao động vất vả thế nào đi nữa, cuối cùng tất cả chúng ta cũng đều giấc ngủ ngàn thu trên chiến địa mà thôi. Ngủ ư? Phải, và rồi rỉ sét giữa một màu xanh tươi; hệt như những lưỡi hái của năm ngoái bị vứt bỏ, và bỏ lại giữa những luống cỏ cắt dở—Starbuck!”

Nhưng với khuôn mặt tái nhợt như xác chết vì tuyệt vọng, người Thuyền phó đã lẻn đi từ lúc nào.

Ahab bước băng qua boong tàu để nhìn sang mạn bên kia; thế nhưng lão giật mình trước hai ánh mắt bất động đang phản chiếu dưới làn nước kia. Fedallah đang bất động nhoài người tựa vào chính thanh lan can ấy.