(Bác thợ mộc đứng trước bàn ê-tô, dưới ánh sáng của hai ngọn đèn lồng, đang cặm cụi giũa khúc xương ngà dùng làm chân giả; khúc xương được kẹp chặt trong hàm ê-tô. Những phiến xương ngà, dây da, đệm lót, đinh ốc và đủ loại công cụ nằm ngổn ngang quanh bàn. Phía mũi tàu le lói ánh lửa đỏ rực từ lò rèn, nơi bác thợ rèn đang miệt mài làm việc.)

Quỷ tha ma bắt cái giũa, quỷ tha ma bắt cả cái khúc xương này đi! Chỗ cần mềm thì cứng ngắc, chỗ cần cứng lại mềm xèo. Khổ thế đấy, cái ngữ chuyên đi giũa xương hàm với xương ống chân cũ rích như bọn mình. Thử cái khác xem nào. Ừ, thế này mượt hơn rồi (hắt hơi). Ối chà, cái bụi xương này (hắt hơi)—sao mà nó (hắt hơi)—đúng là nó (hắt hơi)—lạy Chúa tôi, nó chẳng để cho người ta nói một câu! Lão già này đi đâm đầu vào mấy khúc gỗ chết để rước lấy cái của nợ này đây. Cưa một cái cây sống thì đời nào có thứ bụi này; cưa cụt một cái chân sống cũng chẳng bao giờ bị thế (hắt hơi). Nhanh lên, nhanh lên nào, lão Mặt Than đằng kia ơi, đỡ tay một chút rồi đưa cái đai sắt với ốc khóa lại đây xem nào; tôi sắp cần đến chúng rồi đây. May mà (hắt hơi) không phải làm khớp đầu gối; cái món đó thì hơi hóc búa thật; chứ còn trơ trọi một khúc xương ống chân—thì dễ ợt như vót cọc rào; chỉ có điều tôi muốn chuốt cho nó thật nuột nà. Thời gian, ôi thời gian; giá mà có đủ thời gian thì tôi đã đẽo cho lão một cái chân bảnh bao chẳng kém gì cái chân (hắt hơi) từng cúi chào một quý bà trong phòng khách. Mấy cái chân với bắp chuối bằng da hoẵng tôi thấy ngoài tủ kính hiệu buôn thì xách dép cũng không bằng. Mấy thứ đó ngấm nước gớm lắm; rồi đâm ra thấp khớp, lại phải chữa trị (hắt hơi) bằng thuốc bôi với nước xoa, hệt như chân sống vậy. Đấy; trước khi cưa đứt nó ra, mình phải gọi đức ngài Đại Mogul tới xem độ dài thế đã chuẩn chưa; tôi đồ là chỉ có nước ngắn quá thôi. Ha! Đấy là tiếng gót chân gõ cồm cộp rồi; hên thật; lão ấy tới kia rồi, hoặc là ai khác, nhưng chắc chắn là có người tới.

AHAB (tiến lại gần). (Trong suốt màn đối thoại sau đó, bác thợ mộc thi thoảng lại hắt hơi một cái.)

Sao hả, kẻ tạo tác con người?

Vừa đúng lúc lắm, thưa thuyền trưởng. Nếu ngài không phiền, tôi xin phép đánh dấu chiều dài ngay bây giờ. Để tôi đo cho ngài, thưa ngài.

Đo chân à! Tốt. Chà, đây đâu phải lần đầu. Làm đi! Đấy; giữ ngón tay vào chỗ đó. Cái ê-tô này của ngươi kẹp chặt đấy, bác thợ mộc; để ta thử độ siết của nó xem nào. Được, được; nghiến cũng đau ra phết đấy.

Ôi, thưa ngài, nó nghiền nát xương đấy—coi chừng, coi chừng!

Không sợ; ta thích một cái kẹp chắc; ta thích cảm nhận được một thứ gì đó có thể bám giữ vững vàng giữa cõi đời trơn tuột này, này anh bạn. Gã Prometheus đằng kia đang làm gì thế?—ý ta là lão thợ rèn ấy—lão đang bận việc gì?

Lúc này chắc bác ấy đang rèn ốc khóa, thưa ngài.

Phải rồi. Hai ngươi là một cặp bài trùng; lão lo phần cơ bắp. Lão nhóm lên ngọn lửa đỏ rực dữ dội gớm nhỉ!

Vâng, thưa ngài; làm cái món tỉ mẩn này thì sắt phải nung tới độ trắng lòe mới được.

Ừm. Hẳn là thế rồi. Giờ ta mới thấy thật là chí lý khi lão già Hy Lạp cổ đại tên Prometheus ấy—kẻ mà người đời đồn là đã nặn ra loài người—lại là một thợ rèn, và đã thổi sự sống vào họ bằng lửa; bởi thứ gì sinh ra từ lửa thì ắt phải thuộc về lửa; và vì thế hỏa ngục là điều có thật. Bồ hóng bay mù mịt làm sao! Chắc đây là phần tro xỉ còn thừa lại sau khi gã Hy Lạp nặn ra dân châu Phi đây. Bác thợ mộc, chừng nào lão xong cái khóa đó, bảo lão rèn cho ta một cặp xương bả vai bằng thép nhé; trên tàu này có một gã bán dạo đang phải cõng một gánh hàng nặng đến còng cả lưng.

Dạ, thưa ngài?

Khoan đã; nhân tiện lúc Prometheus đang làm, ta sẽ đặt lão rèn luôn một con người hoàn chỉnh theo một mẫu mã ưng ý. Trước hết, chỉ tính đến cổ chân thôi đã phải cao năm mươi bộ; rồi ngực thì đúc theo vòm đường hầm sông Thames; rồi chân phải có rễ cắm sâu xuống đất, để đứng chết một chỗ; rồi cánh tay ngang cổ tay phải dày ba bộ; tuyệt đối không có trái tim, trán bằng đồng thau, và một khối óc tinh tế rộng chừng một phần tư mẫu Anh; để xem nào—ta có nên đặt làm đôi mắt để nhìn ra bên ngoài không nhỉ? Không, cứ lắp một cái cửa kính lấy sáng trên đỉnh đầu để rọi vào bên trong là được. Đấy, nhận đơn đặt hàng đi, rồi xéo.

Giờ thì lão ấy đang lảm nhảm cái gì, và đang nói với ai thế không biết? Mình có nên tiếp tục đứng đực mặt ra đây không nhỉ? (nói thầm).

Xây một cái vòm kín mít chẳng có lấy một ô cửa thì kiến trúc tồi quá; ở đây có một cái rồi này. Không, không, không; ta phải có một chiếc đèn lồng mới được.

Hô, hô! Hóa ra là thế hả? Ở đây có hai chiếc này ngài; tôi chỉ cần một chiếc là đủ làm rồi.

Ngươi dí cái đèn bắt trộm ấy vào mặt ta làm cái quái gì thế, hả anh bạn? Ánh sáng chĩa thẳng vào mặt còn tệ hơn bị dí súng lục vào đầu.

Tôi cứ ngỡ ngài đang nói chuyện với thợ mộc chứ, thưa ngài.

Thợ mộc ư? Chà, cái đó thì—nhưng không;—cái nghề của ngươi ở đây kể ra cũng gọn gàng, và ta có thể nói là phong nhã ra phết đấy chứ, bác thợ mộc;—hay là ngươi thà làm việc với đất sét hơn?

Thưa ngài?—Đất sét ạ? Đất sét ư, thưa ngài? Cái thứ đó là bùn đất; bọn tôi nhường đất sét cho lũ đào mương xới rãnh, thưa ngài.

Cái ngữ này thật báng bổ! Mà ngươi cứ hắt hơi mãi cái gì thế?

Bụi xương hơi nhiều ngài ạ.

Thế thì liệu mà nhớ lấy; mai này chết đi, đừng có mà chôn thân dưới mũi người đang sống.

Dạ?—ôi! chà!—tôi cũng nghĩ thế;—vâng—ôi trời đất ơi!

Nghe này, bác thợ mộc, ta dám chắc ngươi tự coi mình là một tay thợ lành nghề cừ khôi lắm, đúng không? Vậy thì liệu tay nghề của ngươi có còn đáng mặt khen ngợi nữa chăng, nếu mai này khi ta lắp cái chân ngươi làm vào, ta vẫn cứ cảm thấy có một cái chân khác nằm đè ngay chính chỗ đó; ý ta là cái chân cũ đã mất của ta ấy, bác thợ mộc; cái chân bằng da bằng thịt ấy. Ngươi không tài nào xua đuổi được cái gã Adam cũ kỹ ấy đi sao?

Quả thực, thưa ngài, giờ thì tôi bắt đầu vỡ lẽ đôi chút rồi. Vâng, tôi cũng từng nghe người ta kể chuyện kỳ lạ về vụ này rồi thưa ngài; rằng một người bị gãy mất cột buồm chẳng bao giờ mất đi hoàn toàn cảm giác về cái cột buồm cũ của mình, mà thi thoảng nó vẫn cứ nhói buốt như châm chích. Dám mạn phép hỏi ngài chuyện đó có thật không, thưa ngài?

Thật chứ, anh bạn. Này, ngươi hãy đặt cái chân sống của ngươi vào đúng chỗ mà cái chân của ta từng ở xem; đấy, giờ thì mắt thường chỉ thấy rành rành một cái chân, nhưng trong tâm can lại có tới hai cái. Chỗ nào ngươi cảm thấy sự sống râm ran; thì đúng ngay chỗ đó, chuẩn xác từng sợi tơ kẽ tóc, ta cũng thấy y như vậy. Có phải là một câu đố hóc búa không?

Tôi mạn phép gọi đó là một bài toán hóc búa, thưa ngài.

Suỵt, nghe này. Làm sao ngươi biết được rằng không có một thực thể nguyên vẹn, sống động, biết tư duy đang vô hình vô ảnh đứng sừng sững ngay chính nơi ngươi đang đứng; ừ, mà nó đứng đó bất chấp ngươi đấy? Vậy thì vào những giờ khắc cô độc nhất trần đời, ngươi không sợ có kẻ rình mò nghe trộm sao? Khoan, cấm mở miệng! Và nếu ta vẫn cảm thấy nỗi đau nhức buốt từ cái chân bị nghiền nát, dẫu cho nó đã tan biến thành tro bụi từ lâu lắm rồi; vậy thì cớ sao ngươi, hỡi bác thợ mộc, lại không thể nếm trải nỗi đau đớn như thiêu như đốt nơi hỏa ngục đời đời kiếp kiếp, dẫu chẳng còn thể xác? Ha!

Lạy Chúa tôi! Quả thật, thưa ngài, nếu sự thể đến nông nỗi ấy thì tôi phải tính toán lại từ đầu thôi; tôi ngờ là mình vừa tính sót một con số nhớ rồi, thưa ngài.

Nghe này, mấy đứa đầu óc bã đậu thì đừng bao giờ vội công nhận tiền đề.—Bao lâu nữa thì xong cái chân?

Chừng một tiếng nữa, thưa ngài.

Thế thì cứ loay hoay vụng về mà làm cho xong đi, rồi mang lại cho ta (quay gót toan bước đi). Ôi, cuộc đời! Ta ở đây, kiêu hãnh như một vị thần Hy Lạp, vậy mà lại phải đi mang nợ cái gã đần độn này một khúc xương để có chỗ chống chân! Khốn kiếp thay cái sự nợ nần ràng buộc lẫn nhau giữa cõi phàm trần này, cái sự trớ trêu chẳng bao giờ chịu xóa bỏ những cuốn sổ nợ. Ta muốn được tự do như mây trời; vậy mà tên ta lại bị ghi vào sổ nợ của cả thế gian. Ta giàu có đến độ có thể trả giá ngang ngửa với những tên Vệ binh Hoàng gia giàu sụ nhất trong buổi bán đấu giá cả đế chế La Mã (tức là cả thế giới này); vậy mà ta vẫn đang nợ từng mẩu thịt trên cái lưỡi mà ta dùng để huênh hoang khoác lác. Trời đất quỷ thần ơi! Ta sẽ kiếm một cái nồi nấu kim loại, rồi chui tọt vào trong đó, nấu chảy tan tành bản thân ra chỉ còn lại một đốt sống nhỏ bé, cô đọng mà thôi. Thế đấy.

THỢ MỘC (bắt tay vào làm việc tiếp).