Ngôi lâu đài mà người đầy tớ của tôi đã buộc phải phá cửa xông vào – thay vì để tôi, trong tình trạng bị thương nặng nề, phải qua đêm giữa trời sương gió – là một trong những tòa kiến trúc vừa u ám vừa nguy nga từng sừng sững uy nghiêm giữa dãy Apennines, đúng thực như những gì hay xuất hiện trong trí tưởng tượng của bà Radcliffe. Thoạt nhìn, lâu đài có vẻ như đã bị bỏ hoang tạm thời và cách đó chưa lâu. Chúng tôi chọn một căn phòng nhỏ nhất và ít đồ đạc sang trọng nhất để làm nơi trú ngụ. Nó nằm ở một tháp pháo hẻo lánh của tòa nhà. Đồ trang trí trong phòng tuy phong phú nhưng đã rách nát và cổ kính. Các bức tường được treo thảm thêu và trang chiến bằng muôn hình vạn trạng chiến lợi phẩm binh khí, cùng với một số lượng lớn bất thường những bức tranh cận đại đầy sinh động đặt trong những chiếc khung hoa văn vàng rực rỡ. Chính trong những bức tranh ấy – những tác phẩm được treo không chỉ trên các mảng tường chính mà còn ở rất nhiều góc khuất do cấu trúc kỳ dị của ngôi lâu đài tạo ra – cơn mê sảng chớm nở của tôi, có lẽ, đã khiến tôi dồn hết tâm trí vào ngắm nhìn; thế là tôi bảo Pedro khép lại các cánh chớp nặng nề của căn phòng vì trời đã tối hẳn, thắp sáng những ngọn nến của chiếc chân đèn cao đặt cạnh đầu giường, đồng thời kéo rộng sang hai bên tấm màn nhung đen tua rua bao quanh chiếc giường. Tôi muốn làm tất cả những điều này để có thể, nếu không phải là chìm vào giấc ngủ, thì ít nhất là luân phiên giữa việc ngắm nhìn những bức tranh kia và đọc một cuốn tiểu phẩm được tìm thấy trên gối, vốn mang mục đích phê bình và miêu tả chúng.

Hết giờ này qua giờ khác, tôi miệt mài đọc – thành kính và đắm say khôn tả. Thời gian trôi qua thật nhanh chóng và huy hoàng, rồi thời khắc nửa đêm tĩnh mịch cũng đến. Vị trí của chiếc chân đèn khiến tôi không vừa ý, nên dẫu hơi khó khăn, thay vì đánh thức người đầy tớ đang say ngủ, tôi đã với tay dịch chuyển nó để ánh sáng chiếu rọi rõ hơn vào cuốn sách.

Nhưng hành động đó lại tạo ra một hiệu ứng hoàn toàn nằm ngoài dự liệu. Ánh sáng từ vô số ngọn nến (vì có rất nhiều ngọn) lúc này đã rọi vào một hốc tường vốn trước đó bị che khuất trong bóng tối sâu thẳm bởi một cột giường. Nhờ vậy, tôi nhìn thấy rõ mồn một một bức tranh hoàn toàn bị bỏ quên từ trước. Đó là chân dung một thiếu nữ đang độ tuổi trăng tròn. Tôi lướt nhìn bức họa một cách vội vã, rồi nhắm nghiền mắt lại. Lý do vì sao tôi làm thế, ngay cả bản thân tôi lúc đầu cũng không nhận thức được. Nhưng trong lúc đôi mi vẫn nhắm chặt, tôi tự vấn trong tâm trí nguyên nhân của hành động ấy. Đó là một phản ứng bộc phát nhằm kéo dài chút thời gian suy ngẫm – để chắc chắn rằng thị giác của mình không đánh lừa tôi – để trấn tĩnh và dằn lại trí tưởng tượng, hướng tới một cái nhìn điềm tĩnh và chắc chắn hơn. Chỉ khoảnh khắc ngắn ngủi sau, tôi lại đăm đăm nhìn vào bức tranh.

Rằng lúc này tôi đã nhìn rõ, tôi không thể và không muốn hoài nghi nữa; bởi ánh nến lóe lên lần đầu tiên trên tấm vải bạt ấy dường như đã xua tan đi cơn mơ màng lờ mờ đang bao trùm các giác quan, đánh thức tôi bừng tỉnh trở về với thực tại.

Như tôi đã nói, bức chân dung là hình ảnh của một thiếu nữ. Đó chỉ là phần đầu và vai, được vẽ theo lối ký họa nghệ thuật thường gọi là vignette; rất mang phong cách những bức họa thiếu nữ được yêu thích của Sully. Hai cánh tay, bầu ngực, và thậm chí cả những lọn tóc rực rỡ đều hòa lẫn một cách vô hình vào lớp bóng tối mờ ảo nhưng sâu thẳm đóng vai trò là phông nền cho toàn bộ bức tranh. Khung tranh có hình bầu dục, được dát vàng lộng lẫy và chạm trổ hoa văn kiểu Moor. Xét về mặt nghệ thuật, không gì có thể tuyệt vời hơn chính bức họa ấy. Thế nhưng, thứ khiến tôi xúc động đột ngột và mãnh liệt nhường ấy chắc chắn không phải do kỹ thuật điêu luyện của tác phẩm, cũng chẳng phải vì vẻ đẹp bất tử của khuôn mặt trong tranh. Càng không thể có chuyện trí tưởng tượng của tôi, vốn vừa bừng tỉnh sau giấc ngủ mơ màng, lại nhầm tưởng đó là đầu của một người bằng xương bằng thịt. Tôi nhận ra ngay lập tức rằng những nét đặc trưng trong bố cục, trong lối vẽ mờ dần và của chiếc khung tranh, chắc chắn đã dập tắt ngay ý nghĩ ấy – thậm chí ngăn cản nó dù chỉ xuất hiện trong tích tắc. Suy ngẫm thật kỹ lưỡng về những điểm này, tôi cứ giữ nguyên tư thế nửa ngồi, nửa ngả trong suốt khoảng một tiếng đồng hồ, với đôi mắt đăm đăm hướng về bức chân dung. Cuối cùng, khi đã thỏa mãn với bí mật thực sự đằng sau sức hút của nó, tôi ngả người ngã vào chiếc giường. Tôi đã tìm thấy lời nguyền của bức tranh nằm ở một vẻ sống động như thật tuyệt đối trong từng biểu cảm, thứ thoạt đầu gây kinh ngạc, để rồi cuối cùng làm tôi bối rối, khuất phục và kinh hoàng. Với một nỗi kính sợ sâu sắc và tôn nghiêm, tôi đặt lại chiếc chân đèn về vị trí cũ. Khi nguyên nhân gây ra sự xúc động mãnh liệt ấy đã bị khuất tầm nhìn, tôi háo hức tìm lại cuốn sách bàn về các bức tranh cùng lịch sử của chúng. Lật đến con số chỉ định bức chân dung hình bầu dục, tôi đọc được những dòng chữ mơ màng và cổ kính như sau:

“Nàng là một thiếu nữ đẹp tựa cõi tiên, lòng vui tươi ngập tràn chẳng kém gì nhan sắc. Và thật cay đắng làm sao ngày nàng gặp gỡ, đem lòng yêu và kết duyên cùng người họa sĩ. Chàng – một kẻ cuồng nhiệt, mọt sách, khắc khổ, đã sớm có một người tình là Nghệ thuật; nàng – một thiếu nữ đẹp tựa cõi tiên, lòng vui tươi ngập tràn chẳng kém gì nhan sắc, ngập tràn ánh sáng và nụ cười, tinh nghịch như chú nai non; luôn yêu thương và trân trọng vạn vật; chỉ căm ghét Nghệ thuật – kẻ đang cạnh tranh với nàng; chỉ khiếp sợ bảng màu, cọ vẽ cùng những công cụ ngang trái khác đã tước đoạt đi ánh mắt của người người yêu nàng. Thế nên, thật là một bi kịch đối với người thiếu phụ khi nghe chàng họa sĩ bày tỏ mong muốn được phác họa cả người vợ trẻ của mình. Nhưng nàng vốn khiêm nhường và ngoan ngoãn, đã hiền lành ngồi yên lặng suốt nhiều tuần lễ trong căn phòng tháp cao tối tăm, nơi ánh sáng chỉ rọi xuống tấm vải bạt nhợt nhạt từ khung cửa trên mái. Còn chàng, người họa sĩ, lại chìm đắm trong vinh quang của tác phẩm, cứ thế tiếp diễn từ giờ này qua giờ khác, từ ngày này qua ngày khác. Và chàng là một kẻ cuồng nhiệt, hoang dại và hay thay đổi tâm trạng, thường chìm đắm trong những giấc mơ mộng; đến mức chàng chẳng thể nhận ra rằng thứ ánh sáng mang vẻ kỳ dị chiếu rọi trong ngọn tháp cô độc ấy đang làm tàn lụi sức khỏe và tinh thần của người vợ, khiến nàng héo mòn trông thấy trước mắt mọi người ngoại trừ chàng. Thế mà nàng vẫn cứ mãi mỉm cười, không một lời oán trách, bởi nàng thấy chàng họa sĩ (vốn có tiếng tăm lừng lẫy) đang tìm thấy niềm vui say sưa, cháy bỏng trong công việc của mình, ngày đêm miệt mài khắc họa hình bóng người đã yêu thương chàng sâu sắc ấy, dẫu cho sức lực ngày một suy kiệt và tinh thần ngày một rệu rã. Quả thực, một số người ngắm nhìn bức chân dung đã thì thầm bàn tán về độ giống nhau như một điều kỳ diệu lớn lao, là minh chứng rõ mồn một không chỉ cho tài nghệ của người họa sĩ mà còn cho tình yêu sâu sắc của chàng dành cho người mà chàng khắc họa quá đỗi tuyệt vời. Nhưng rồi cuối cùng, khi tác phẩm tiến dần đến hồi hoàn thiện, chẳng một ai được bước vào ngọn tháp nữa; bởi người họa sĩ đã trở nên điên cuồng vì sự nhiệt thành trong công việc, đến mức chẳng thèm rời mắt khỏi tấm vải bạt dù chỉ để ngắm nhìn nét mặt vợ mình. Và chàng đã không nhận ra rằng những gam màu mà chàng phết lên tấm vải bạt ấy được rút ra từ chính đôi má của người đang ngồi bên cạnh. Đến khi nhiều tuần trôi qua, và chẳng còn lại bao nhiêu việc phải làm, ngoại trừ một nét cọ cuối trên đôi môi và một sắc màu điểm tô cho đôi mắt, thì linh hồn của người thiếu nữ lại bùng lên yếu ớt như ngọn lửa lụi tàn trong đế đèn. Và rồi nhát cọ được đưa, sắc màu được đặt xuống; và chỉ trong một khoảnh khắc, người họa sĩ đứng chết lặng trước tác phẩm mà chính tay mình vừa tạo ra; nhưng rồi ngay giây tiếp theo, khi vẫn đang đăm đăm chiêm ngưỡng, người đàn ông trở nên run rẩy, tái mét và bàng hoàng, rồi lớn tiếng kêu lên: ‘Quả thực đây là Sự sống rồi!’, và đột ngột quay người nhìn người vợ yêu dấu: – Nàng đã chết!”