Những bài viết dưới đây, ngoại trừ hai trường hợp, đều được sáng tác tại Anh và chỉ là một phần trong dự định một bộ sách mà tôi đã thu thập ghi chép và ghi nhớ. Tuy nhiên, trước khi tôi kịp định hình một kế hoạch hoàn chỉnh, hoàn cảnh buộc tôi phải gửi chúng từng phần nhỏ sang Hoa Kỳ, nơi chúng được đăng tải theo định kỳ thành các số báo hoặc tập sách nhỏ. Tôi không có ý định cho xuất bản chúng ở Anh, bởi tôi tự nhận thức rằng phần lớn nội dung chỉ có thể thu hút độc giả Mỹ, và hơn nữa, tôi thực sự e ngại sự khắt khe mà báo chí Anh thường dành cho các tác phẩm xuất xứ từ Mỹ.
Khi nội dung của tập đầu tiên lần lượt xuất hiện theo cách thức tản mạn đó, chúng bắt đầu vượt Đại Tây Dương để đến với độc giả nơi đây, được đăng tải kèm theo nhiều lời tán dương tốt đẹp trên tờ London Literary Gazette. Người ta cũng đồn rằng một nhà sách ở Luân Đôn có ý định ấn hành chúng thành một tập sách hoàn chỉnh. Do đó, tôi quyết định tự mình đứng ra cho ra mắt tác phẩm, để chúng ít nhất có được sự bảo trợ và biên chỉnh từ chính tôi. Vì vậy, tôi mang những ấn phẩm định kỳ nhận được từ Hoa Kỳ đến gặp ông John Murray, một nhà xuất bản tên tuổi, người mà trước đó tôi từng nhận được sự quan tâm thân thiện, và để lại tài liệu cho ông xem xét, đồng thời thông báo rằng nếu ông có nhã hứng đưa tác phẩm đến với công chúng, tôi vẫn còn đủ tư liệu trong tay cho tập thứ hai. Sau nhiều ngày trôi qua mà không nhận được hồi âm nào từ ông Murray, tôi liền viết mộth bức thư ngắn gửi ông, trong đó tôi ngầm hiểu sự im lặng của ông là lời từ chối khéo léo đối với tác phẩm của tôi, đồng thời khẩn khoản xin nhận lại những ấn phẩm đã gửi gắm. Và đây là lời đáp của ông:
THÂN GỬI ÔNG: Tôi tha thiết mong ông tin rằng tôi vô cùng biết ơn những thiện ý mà ông dành cho tôi, và tôi dành sự kính trọng chân thành nhất cho tài năng đầy tinh tế của ông. Trụ sở nhà xuất bản của tôi hiện đang ngổn ngang thợ thuyền, tôi chỉ còn lại một phòng làm việc nhỏ để giao dịch; và ngày hôm qua tôi hoàn toàn bận rộn, nếu không tôi đã tự mình đến thăm ông để bày tỏ niềm vinh hạnh rồi.
Nếu tôi không thể nhận lời xuất bản tác phẩm lần này của ông, thì lý do duy nhất là tôi chưa thấy được tiềm năng thương mại trong bản chất của nó—điều có thể giúp tôi cân đối tài chính thỏa đáng, và nếu thiếu điều đó thì tôi thực sự không mấy mặn mà để dấn thân—tuy nhiên, tôi sẽ làm mọi thứ có thể để thúc đẩy việc phát hành tác phẩm, và luôn sẵn sàng đón nhận bất kỳ kế hoạch nào trong tương lai của ông.
Thân ái,
Người đầy t trung thành của ông,
JOHN MURRAY.
Điều này thực sự nản lòng, và có lẽ đã khiến tôi từ bỏ mọi ý định theo đuổi việc xuất bản tại Anh quốc, nếu như quyền quyết định tái bản hoàn toàn thuộc về một mình tôi; nhưng tôi lại lo sợ sự xuất hiện của một bản in lậu. Lúc bấy giờ, tôi nghĩ đến ông Archibald Constable trong vai trò nhà xuất bản, bởi tôi từng được ông đón tiếp vô cùng nồng hậu trong chuyến ghé thăm Edinburgh; nhưng trước tiên, tôi quyết định trình bày tác phẩm của mình với ngài Walter Scott (lúc bấy giờ là ông Scott), được khích lệ bởi sự đón tiếp niềm nở mà tôi từng nhận được từ ông tại Abbotsford vài năm trước đó, cùng với những đánh giá thuận lợi mà ông từng dành cho các sáng tác đầu tay của tôi trước những người khác. Do đó, tôi gửi những ấn phẩm định kỳ của tập Phác thảo (Sketch-Book) cho ông trong một bưu phẩm gửi bằng xe ngựa, đồng thời viết thư cho ông, bóng gió rằng kể từ sau vinh hạnh được chia sẻ lòng hiếu khách của ông, gia cảnh tôi đã sa sút khiến cho việc cầm bút mưu sinh trở thành điều tối quan trọng đối với tôi; vì vậy, tôi khẩn khoản xin ông xem qua những bài viết văn học mà tôi đã gửi tới, và nếu ông nghĩ chúng xứng đáng được tái bản tại châu Âu, xin hãy dò hỏi xem ông Constable có sẵn lòng làm nhà xuất bản hay không.
Bưu phẩm chứa tác phẩm của tôi đi xe ngựa đến địa chỉ của Scott tại Edinburgh; bức thư được gửi qua đường bưu điện đến dinh thự của ông ở vùng quê. Ngay trong chuyến phát thư đầu tiên, tôi đã nhận được hồi âm, trước cả khi ông kịp nhìn thấy tác phẩm của tôi.
“Tôi đang ở Kelso,” ông viết, “khi bức thư của ông tới Abbotsford. Hiện tôi đang trên đường về thành phố, và sẽ trao đổi với Constable, đồng thời làm mọi cách trong khả năng để thúc đẩy ý định của ông—tôi đảm bảo rằng không gì mang lại cho tôi nhiều niềm vui hơn thế.”
Tuy nhiên, lời bóng gió về sự sa sút tài chính đã chạm đến sự nhạy bén của Scott, và với lòng tốt thực tế, hiệu quả vốn có trong bản tính, ông đã sớm vạch ra một con đường để giúp đỡ tôi. Một tờ báo định kỳ hàng tuần, ông tiếp tục thông báo, chuẩn bị được thành lập tại Edinburgh, dưới sự bảo trợ của những tài năng đáng kính nhất và được cung cấp đầy đủ mọi thông tin cần thiết. Chức vụ chủ biên, với nguồn ngân sách hậu hĩnh được chuẩn bị sẵn, sẽ có mức lương năm trăm bảng Anh một năm, cùng với viễn cảnh hợp lý về những lợi ích xa hơn. Vị trí này, dường như hoàn toàn nằm trong quyền định đoạt của ông, đã được ông thẳng thắn trao lại cho tôi. Tuy nhiên, ông ngầm báo trước rằng tờ báo sẽ mang hơi hướng chính trị đôi chút, và ông bày tỏ sự lo ngại rằng Tôn chỉ mà họ muốn theo đuổi có lẽ sẽ không phù hợp với tôi. “Dù vậy, tôi vẫn mạo muội đưa ra đề nghị này,” ông nói thêm, “bởi tôi không biết ai là người thích hợp hơn cho nhiệm vụ quan trọng này, và có lẽ vì nó sẽ buộc ông phải đến Edinburgh. Nếu đề nghị của tôi không hợp ý, ông chỉ cần giữ kín chuyện này và chẳng có tổn hại gì xảy ra cả. ‘Và vì tình nghĩa của tôi, xin ông chớ phụ lòng.’ Ngược lại, nếu ông nghĩ mình có thể đảm nhận, hãy cho tôi biết càng sớm càng tốt, gửi thư về đường Castle Street, Edinburgh.”
Trong phần tái bút viết từ Edinburgh, ông viết thêm: “Tôi vừa đến đây và đã lướt qua tập Phác thảo. Nó thực sự rất tuyệt vời, và càng làm tăng khao khát muốn ‘chiếm đoạt’ ông nếu có thể. Vẫn luôn có những khó khăn nhất định khi xoay sở một việc như thế, nhất là vào lúc khởi đầu; nhưng chúng ta sẽ tìm cách khắc phục hết sức có thể.”
Đoạn dưới đây được trích từ bản thảo chưa hoàn thiện cho bức thư hồi âm của tôi, vốn đã trải qua một vài chỉnh sửa trong bản chính được gửi đi:
“Tôi không thể diễn tả hết sự biết ơn của mình trước bức thư của ông. Tôi đã bắt đầu cảm thấy như thể mình vừa phạm một sự đường đột không thể dung tha; nhưng ngẫu nhiên thay, quanh ông luôn tỏa ra một thứ ánh dương ấm áp khiến mọi sinh linh hèn mọn nhất cũng phải bừng tỉnh trái tim và niềm tin. Đề nghị văn chương của ông vừa khiến tôi ngạc nhiên vừa làm tôi hãnh diện, bởi nó cho thấy một đánh giá cao hơn hẳn về tài năng của tôi so với những gì tôi tự nhìn nhận.”
Sau đó, tôi giải thích rằng bản thân thấy mình hoàn toàn không phù hợp với vị trí được mời gọi, không chỉ bởi quan điểm chính trị của tôi, mà còn bởi chính bản chất và thói quen trong tâm trí tôi. “Toàn bộ cuộc đời tôi,” tôi nhận xét, “vốn tản mạn, và tôi không thích hợp với bất kỳ công việc nào diễn ra theo định kỳ, hay bất kỳ lao động thể xác lẫn tinh thần nào bị ràng buộc theo quy định. Tôi không thể làm chủ các tài năng của mình, dù chúng có là gì đi nữa, và chỉ biết ngắm nhìn những biến động trong tâm trí mình hệt như cách người ta nhìn chiều gió trên chiếc phong hướng. Sự luyện tập và rèn giũa có lẽ sẽ đưa tôi vào khuôn khổ hơn; nhưng hiện tại, tôi vô dụng trước các nhiệm vụ quy củ chẳng kém gì một thổ dân da đỏ quê hương tôi hay một kỵ binh Cossack.
“Do đó, tôi buộc phải tiếp tục đi theo con đường mình đã chọn; viết khi có thể, chứ không phải khi muốn. Thỉnh thoảng tôi sẽ thay đổi chỗ ở và viết bất cứ điều gì gợi lên từ những sự vật trước mắt, hoặc bất cứ điều gì khởi sinh trong trí tưởng tượng; và hy vọng sẽ viết hay hơn, dồi dào hơn trong thời gian tới.
“Tôi đang tỏ ra tự cao tự đại, nhưng tôi chẳng biết cách nào tốt hơn để đáp lại đề nghị của ông ngoài việc phơi bày cho thấy tôi là một con người vô tích sự đến nhường nào. Nếu ông Constable cảm thấy hứng thú để ngả giá cho những món hàng tôi đang có trong tay, ông ấy sẽ khích lệ tôi dấn thân hơn nữa; và điều đó sẽ giống như việc buôn bán với một kẻ du mục về những chiến lợi phẩm hắn tha thẩu được, có lúc chẳng có gì ngoài một cái bát gỗ trong tay, nhưng cũng có lúc lại là một chiếc cốc bạc.”
Trong thư hồi đáp, Scott bày tỏ sự tiếc nuối, nhưng không ngạc nhiên, khi tôi từ chối một công việc có lẽ sẽ vô cùng phiền phức ấy. Sau đó, ông quay lại chủ đề ban đầu trong thư tín giữa chúng tôi; đi sâu vào chi tiết về các điều khoản thỏa thuận khác nhau giữa tác giả và các nhà sách để tôi có thể tự do lựa chọn; đồng thời bày tỏ niềm tin tưởng đầy khích lệ vào sự thành công của tác phẩm của tôi cũng như những tác phẩm trước đó mà tôi từng xuất bản ở Mỹ. “Tôi chẳng làm gì nhiều hơn,” ông nói thêm, “ngoài việc mở màn trận chiến với Constable; nhưng tôi chắc chắn rằng nếu ông chịu khó viết thư cho ông ấy, ông sẽ thấy ông ấy sẵn sàng đối xử với những nhã ý của ông bằng tất cả sự chú trọng. Hoặc, nếu ông thấy việc gặp mặt tôi trước tiên là quan trọng, tôi sẽ có mặt ở Luân Đôn trong vòng một tháng tới, và bất kỳ kinh nghiệm nào tôi có được đều hoàn toàn sẵn sàng phục vụ ông. Nhưng tôi chẳng thể bổ sung thêm gì nhiều ngoài những điều đã nói ở trên, ngoại trừ lời khuyên chân thành của tôi dành cho Constable để tiến hành thương thảo.” *
* Tôi không thể không đính kèm trong phần chú thích một đoạn tiếp theo từ bức thư của Scott, dẫu nó không liên quan đến chủ đề chính trong thư tín giữa chúng tôi, nhưng lại mang đậm bản sắc đến mức không thể bỏ qua. Một thời gian trước đó, tôi từng gửi tặng cô Sophia Scott các ấn phẩm khổ du-đéc-ki-o (duodecimo) tại Mỹ gồm các tập thơ của cha cô được xuất bản ở Edinburgh dưới dạng khổ tứ (quarto); qua đó cho thấy sự “ma thuật” của ngành in ấn Mỹ, nơi một vạc rượu có thể được thu phép lại thành một chai nhỏ. Scott nhận xét rằng: “Trong lúc vội vã, tôi vẫn chưa thay mặt Sophia cảm ơn sự quan tâm ân cần của ông đã gửi tặng cô bé những ấn phẩm từ nước Mỹ. Tôi không chắc mình có thể gửi lời cảm ơn tương tự hay không, bởi ông đã cho con bé biết về sự ngớ ngẩn của tía nó nhiều hơn bất cứ điều gì mà nó có thể tự tìm hiểu; vì tôi đã cẩn trọng dặn dò chúng không bao giờ được đọc những thứ đó trong suốt những năm tháng tuổi thơ. Tôi nghĩ mình từng nói với ông rằng Walter đang quét sạch bầu trời bằng một chiếc lông vũ dài như cột tháng Năm và cào nát mặt đường bằng thanh kiếm như lưỡi liỡi hái—nói cách khác, cậu ta đã trở thành một gã lính kỵ binh hung hăng thuộc Trung đoàn Long kỵ binh số 18.”
Tuy nhiên, trước khi nhận được bức thư vô cùng ân cần này, tôi đã quyết định không nhờ cậy bất kỳ nhà sách lớn nào để ra mắt, mà sẽ tung tác phẩm của mình ra trước công chúng bằng chính rủi ro của bản thân, để mặc nó chìm hay nổi dựa vào giá trị thực của chính nó. Tôi viết thư cho Scott để thông báo quyết định đó, và chẳng mấy chốc đã nhận được hồi âm:
“Tôi rất vui mừng khi thấy ông sắp sửa xuất bản tại Anh quốc. Đó chắc chắn không phải là cách tốt nhất để tự mình ấn hành; bởi các hiệu sách luôn tỏ ra ghẻ lạnh với việc lưu hành những tác phẩm không chịu đóng khoản thuế thông hành khổng lồ cho chính họ. Nhưng họ đã đánh mất nghệ thuật chặn đứng hoàn toàn con đường giữa tác giả và công chúng như trước kia—điều mà họ từng có thể làm hiệu quả hệt như cách nhân vật Diabolus trong tác phẩm Holy War của JohnBunyan đã bít kín các cửa sổ trong dinh thự của Lãnh chúa Understanding. Tôi chắc chắn một điều rằng, ông chỉ cần được công chúng Anh biết đến là sẽ được họ ngưỡng mộ, và tôi sẽ không nói thế nếu bản thân không thực sự ôm ấp ý định đó.
“Nếu ông từng đọc qua một ấn phẩm dí dỏm nhưng mang đậm màu sắc địa phương mang tên Blackwood’s Edinburgh Magazine, ông sẽ thấy một vài lời bàn về tác phẩm của mình trong số báo mới nhất: tác giả là một người bạn của tôi, người mà tôi từng giới thiệu với ông trong tư cách một nhà văn. Tên anh ta là Lockhart, một thanh niên có tài năng xuất chúng, và chẳng bao lâu nữa sẽ trở thành thông gia gắn bó thân thiết với gia đình tôi. Người bạn trung thành Knickerbocker của tôi sẽ là cái tên tiếp theo được mổ xẻ và minh họa. Constable vô cùng sẵn lòng xem xét việc thương lượng cho các tác phẩm của ông, nhưng tôi dự đoán ông ta sẽ càng hào hứng hơn nữa khi
Tên tuổi ông đã vang xa,
Từ Toledo đến Madrid.
“——Và điều đó sẽ sớm xảy ra thôi. Tôi tin rằng mình sẽ có mặt ở Luân Đôn vào khoảng giữa tháng này, và mong ngóng niềm vui sướng được một lần nữa bắt tay ông.”
Tập đầu tiên của tác phẩm Phác thảo đã được đưa lên bàn in ở Luân Đôn, đúng như những gì tôi đã quyết định, hoàn toàn chịu mọi rủi ro tài chính, thông qua một nhà sách chẳng mấy tên tuổi và không dùng đến bất kỳ chiêu trò thông thường nào để thổi phồng tên tuổi tác phẩm. Dẫu vậy, một chút sự chú ý vẫn hướng về nó nhờ những đoạn trích từng xuất hiện trước đó trên tờ Literary Gazette, cùng với những lời tốt đẹp từ vị chủ biên của tờ báo định kỳ ấy, và tác phẩm bắt đầu được lưu hành rộng rãi, thì vị chủensách đáng kính của tôi lại phá sản trước khi tháng đầu tiên trôi qua, khiến việc tiêu thụ bị gián đoạn.
Vào thời điểm ngặt nghèo ấy, Scott đã đặt chân đến Luân Đôn. Tôi kêu cứu ông khi thấy mình đang lún sâu vào vũng bùn, và tỏ ra may mắn hơn cả vị thần Hercules, ông đã tự mình ghé vai gánh vác. Nhờ những lời giới thiệu tốt đẹp của ông, Murray nhanh chóng bị thuyết phục để đứng ra đảm nhận việc xuất bản tiếp theo cho tác phẩm mà trước đó ông từng từ chối. Một ấn bản tiếp theo của tập đầu tiên được in ấn và tập thứ hai được đưa lên bàn in, kể từ khoảnh khắc đó Murray chính thức trở thành nhà xuất bản của tôi, cư xử trong mọi giao dịch bằng tinh thần công bằng, cởi mở và phóng khoáng—những phẩm chất đã mang lại cho ông danh hiệu hoàn toàn xứng đáng: “Hoàng tử của giới nhà sách”.
Cứ như thế, dưới sự bảo trợ ân cần và nồng nhiệt của ngài Walter Scott, tôi đặt những bước chân đầu tiên vào sự nghiệp văn chương tại châu Âu; và tôi cảm thấy mình chỉ đang đáp đền một phần nhỏ bé món nợ ân tình đối với ký ức của con người nhân hậu ấy khi bày tỏ lòng biết ơn của mình. Nhưng trong số những đồng nghiệp văn chương của ông, có ai từng tìm đến để xin sự giúp đỡ hay lời khuyên mà không nhận được sự hỗ trợ nhanh chóng, hào phóng và hiệu quả nhất từ ông cơ chứ?
W. I. SUNNYSIDE, 1848.
