Tiếng các viên chức vang lên từ căn phòng bên cạnh. Tất cả các tù nhân đều im lặng, và một viên đại đội trưởng bước vào, theo sau là hai lính áp giải. Đã đến giờ điểm danh. Viên đại đội trưởng điểm danh từng người một, và khi đến lượt Nekhludoff, ông ta niềm nở nói với anh như thể người quen.

– Thưa hoàng tử, sau khi điểm danh thì ngài không được ở lại nữa đâu, ngài phải đi ngay thôi.

Nekhludoff hiểu ý, bèn bước lại gần viên đại đội trưởng và nhét vào tay ông ta một tờ ba rúp.

– Chà, biết tính sao với ngài đây thôi được, ngài cứ ở lại thêm lát nữa nếu thích.

Viên đại đội trưởng vừa định bước đi thì một viên đại đội trưởng khác đi vào, dẫn theo một tù nhân là một người đàn ông gầy gò, râu thưa và có một vết thâm quần dưới mắt.

– Tôi đến vì chuyện đứa bé, tù nhân nọ lên tiếng.

– Bố đến kìa, tiếng trẻ thơ lanh lảnh vang lên, và một mái tóc vàng hoe thò ra đằng sau Rintzeva – người đang cùng Katusha và Mary Pavlovna may chiếc áo mới cho đứa trẻ bằng chính một chiếc váy lót của Rintzeva.

– Ừ, con gái ạ, bố đây, tù nhân Bousovkin dịu dàng nói.

– Cháu ở đây thoải mái lắm, Mary Pavlovna nói, ái ngại nhìn khuôn mặt bầm tím của Bousovkin. Cứ để cháu lại với chúng tôi.

– Các cô đang may quần áo mới cho cháu đấy, đứa bé chỉ vào đống đồ khâu của Rintzeva và tíu tít khoe – Áo đỏ đẹp lắm cơ.

– Cháu có muốn ngủ với chúng cô không? Rintzeva âu yếm hỏi đứa trẻ.

– Vâng, cháu muốn. Cả bố nữa cơ.

– Không, bố thì không được đâu. Thôi, cứ để con bé lại nhé, cô quay sang nói với người bố.

– Vâng, cứ để nó lại cũng được, viên đại đội trưởng thứ nhất nói rồi đi ra cùng người kia.

Ngay khi họ vừa rời khỏi phòng, Nabatoff liền bước đến chỗ Bousovkin, vỗ vai anh ta và bảo:

– Này anh bạn già, có thật là Karmanoff muốn xin đổi chỗ không?

Khuôn mặt nhân hậu, hiền lành của Bousovkin bỗng trở nên buồn rầu và một lớp sương mù như phủ mờ đôi mắt anh.

– Chúng tôi có nghe ngóng được gì đâu – hầu như là thế, anh ta đáp, và với đôi mắt vẫn còn vẻ đờ đẫn đó, anh quay sang đứa con gái.

– Thôi nhé Aksutka, xem ra con phải ở lại chịu khó chung sống với các cô các bà rồi, anh vội vã quay đi.

– Chuyện đổi chỗ là có thật, và hắn ta thừa biết điều đó, Nabatoff nói.

– Anh định làm thế nào? Nekhludoff hỏi.

– Tôi sẽ báo với nhà chức trách ở thị trấn tiếp theo. Tôi nhớ mặt cả hai tên tù nhân đó, Nekhludoff đáp.

Tất cả lại im lặng, vì sợ cuộc tranh cãi lại bùng phát.

Simonson – nãy giờ vẫn nằm ngửa, hai tay gối sau đầu và chẳng nói năng gì – liền đứng dậy, cẩn thận lách qua những người đang ngồi để kiên quyết bước về phía Nekhludoff.

– Anh có thể dành chút thời gian lắng nghe tôi được không?

– Tất nhiên rồi, Nekhludoff đáp và đứng dậy đi theo anh ta.

Katusha ngước nhìn lên với vẻ hồi hộp, và khi chạm mắt Nekhludoff, cô đỏ bừng mặt rồi lắc đầu.

– Chuyện tôi muốn nói với anh thế này, Simonson cất lời khi họ đã bước ra hành lang. Ngoài hành lang, tiếng la hét và giọng nói om sòm của đám tù nhân hình sự vang lên náo nhiệt hơn. Nekhludoff nhăn mặt, nhưng Simonson có vẻ chẳng bận tâm.

– Biết được mối quan hệ của anh với Katerina Maslova, anh ta nghiêm túc và thẳng thắn bắt đầu, đôi mắt nhân hậu nhìn thẳng vào mặt Nekhludoff, – tôi thấy mình có trách nhiệm... Anh buộc phải dừng lại vì có hai giọng nói đang đôi co và quát tháo inh ỏi sát ngay cửa phòng.

– Tao bảo mày, cái đồ đần độn ấy, chúng có phải của tao đâu! một giọng hét lên.

– Mày nghẹn cổ chết quách đi, đồ quỷ dịch! giọng kia gầm gừ.

Đúng lúc đó, Mary Pavlovna bước ra hành lang.

– Ở đây thì nói năng gì được? cô nói. – Vào trong đi, Vera đang ở một mình trong đó, rồi cô bước qua cánh cửa thứ hai, đi vào một căn phòng nhỏ xíu vốn dành cho xà lim biệt giam nay được giao cho các nữ tù nhân chính trị sử dụng. Vera Doukhova đang nằm trùm chăn kín đầu trên giường.

– Cậu ấy bị đau đầu và đang ngủ, nên sẽ không nghe thấy hai người nói gì đâu, còn tôi sẽ đi ra ngoài, Mary Pavlovna nói.

– Trái lại, cứ ở đây đi, Simonson bảo. – Tôi chẳng có điều gì phải giấu giếm ai cả, và chắc chắn là không có bí mật gì với chị.

– Thôi được, Mary Pavlovna nói, vừa lắc lư toàn thân qua lại như một đứa trẻ để dịch người vào sâu phía trong giường, cô ngồi xuống lắng nghe, đôi mắt màu hạt dẻ xinh đẹp hướng ra một nơi nào đó rất xa xăm.

– Vậy thì, đây là chuyện của tôi, Simonson lặp lại. – Biết rõ mối quan hệ giữa anh và Katerina Maslova, tôi thấy mình có nghĩa vụ phải giải thích cho anh rõ mối quan hệ của tôi với cô ấy.

Nekhludoff không khỏi thầm thán phục sự giản dị và chân thành trong cách Simonson nói chuyện với mình.

– Ý anh là sao? Nekhludoff hỏi.

– Ý tôi là tôi muốn cưới Katerina Maslova làm vợ...

– Thật kỳ lạ! Mary Pavlovna nói, dán mắt vào Simonson.

– ...Và vì thế tôi đã quyết định ngỏ lời xin cô ấy làm vợ, Simonson tiếp lời.

– Biết làm sao được? Chuyện đó còn tùy thuộc vào cô ấy, Nekhludoff nói.

– Vâng; nhưng cô ấy sẽ không đưa ra bất kỳ quyết định nào nếu không có anh.

– Tại sao?

– Bởi vì chừng nào mối quan hệ của anh với cô ấy còn chưa ngã ngũ thì cô ấy không thể quyết định được.

– Về phần tôi, mọi chuyện đã được định đoạt dứt khoát. Tôi muốn làm những gì mình cho là bổn phận đồng thời cũng muốn xoa dịu số phận cho cô ấy, nhưng tuyệt đối tôi không muốn ép buộc cô ấy dưới bất kỳ hình thức nào.

– Vâng, nhưng cô ấy không muốn chấp nhận sự hy sinh của anh.

– Đó không phải là hy sinh.

– Và tôi biết quyết định này của cô ấy là không thay đổi.

– Vậy thì, anh chẳng cần phải nói với tôi làm gì nữa, Nekhludoff nói.

– Cô ấy muốn anh phải thừa nhận rằng anh cũng suy nghĩ giống như cô ấy.

– Sao tôi có thể thừa nhận rằng mình không được phép làm điều mà tôi cho là bổn phận của mình chứ? Tất cả những gì tôi có thể nói là tôi không được tự do, nhưng cô ấy thì có.

Simonson im lặng; đoạn, sau khi trầm ngâm suy nghĩ một lúc, anh ta nói: – Thôi được, vậy tôi sẽ nói lại với cô ấy. Anh đừng nghĩ là tôi yêu cô ấy nhé, anh ta tiếp lời; – tôi yêu cô ấy như một con người tuyệt vời, độc nhất vô nhị nhưng đã phải chịu đựng quá nhiều đau khổ. Tôi chẳng muốn gì ở cô ấy cả. Tôi chỉ có một nỗi khát khao tột cùng là được giúp đỡ cô ấy, được làm nhẹ bớt hoàn cảnh...

Nekhludoff ngạc nhiên khi nghe thấy giọng Simonson run lên.

– ...được làm nhẹ bớt hoàn cảnh của cô ấy, Simonson nói tiếp. – Nếu cô ấy không muốn nhận sự giúp đỡ của anh, thì hãy để cô ấy nhận sự giúp đỡ của tôi. Nếu cô ấy đồng ý, tôi sẽ xin đi đày đến nơi cô ấy thụ án. Bốn năm chẳng phải là vĩnh cửu. Tôi sẽ sống gần cô ấy, và có lẽ sẽ làm dịu bớt phần nào số phận của cô ấy... anh lại ngừng lời, xúc động đến mức không nói tiếp được nữa.

– Tôi biết nói gì đây? Nekhludoff lên tiếng. – Tôi rất đỗi vui mừng vì cô ấy đã tìm được một người bảo vệ như anh...

– Đó là điều tôi muốn biết, Simonson cắt lời.

– Tôi muốn biết rằng, nếu anh yêu thương và mong muốn cô ấy hạnh phúc, anh có nghĩ việc cô ấy kết hôn với tôi là điều tốt đẹp cho cô ấy không?

– Ồ, có chứ, Nekhludoff quả quyết đáp.

– Mọi chuyện hoàn toàn tùy thuộc vào cô ấy; tôi chỉ mong sao cho tâm hồn đau khổ này tìm được chốn bình yên, Simonson nói, với vẻ dịu dàng ngây thơ mà không ai có thể ngờ lại xuất hiện ở một kẻ có vẻ ngoài lầm lì như thế.

Simonson đứng dậy, chắp môi nhìn Nekhludoff, mỉm cười ngượng ngùng và cúi xuống hôn anh.

– Vậy tôi sẽ nói lại với cô ấy như thế, rồi anh quay bước đi.