Một trong những người bước vào là một thanh niên thấp người, gầy gò, khoác chiếc áo cừu bọc vải và đi đôi bốt cao cổ. Cậu bước đi nhẹ nhàng và nhanh nhẹn, tay mang theo hai chiếc ấm trà đang bốc khói nghi ngút, kẹp dưới nách một ổ bánh mì bọc trong khăn.
— Ồ, vậy là hoàng tử của chúng ta lại xuất hiện rồi đấy ư, — cậu vừa nói vừa đặt ấm trà cạnh các tách, rồi trao ổ bánh mì cho Rintzeva. — Chúng ta vừa vớ được bao nhiêu là thứ tuyệt vời, — cậu tiếp tục, vừa cởi áo cừu và quăng vèo qua đầu mọi người vào góc chiếc giường. — Markel đã mua sữa và trứng. Chà, hôm nay chúng ta sẽ mở tiệc linh đình cho mà xem. Còn Rintzeva thì cứ ra vẻ thanh cao kiểu cách, — cậu vừa nói vừa mỉm cười nhìn Rintzeva, — và bây giờ cô ấy sẽ pha trà.
Toàn bộ sự hiện diện của người thanh niên này — từ dáng đi, giọng nói cho đến ánh nhìn — đều như tràn đầy sức sống và sự vui tươi. Người mới đến thứ hai lại hoàn toàn trái ngược. Trông anh ta ủ rũ và buồn bã. Anh thấp người, gò ốm, gò má rất cao, nước da vàng vọt, đôi môi mỏng và đôi mắt đẹp sắc xanh lục, nằm khá xa nhau. Anh mặc một chiếc áo bông cũ kỹ, đi bốt cao cổ và mang ủng ngoài bằng cao su, tay xách hai bình sữa cùng hai chiếc hộp tròn làm bằng vỏ cây bạch dương, rồi đặt tất cả lên trước mặt Rintzeva. Anh gật đầu chào Nekhludoff, chỉ cúi cổ và dán chặt mắt vào cậu. Sau đó, với vẻ miễn cưỡng, anh chìa bàn tay ẩm ướt của mình ra để bắt tay rồi bắt đầu bày biện quà bánh.
Cả hai tù nhân chính trị này đều xuất thân từ tầng lớp lao động: người thứ nhất là Nabatoff, một nông dân; người thứ hai là Markel Kondratieff, một công nhân nhà máy. Markel mãi đến khi trưởng thành mới gia nhập hàng ngũ cách mạng, trong khi Nabatoff bước chân vào con đường này từ năm mười tám tuổi. Sau khi rời trường làng, nhờ trí thông minh vượt trội, Nabatoff đã thi vào trường trung học chuyên ban (gymnasium), tự túc trang trải việc học bằng cách đi dạy kèm trong suốt thời gian đèn sách và giành được huy chương vàng. Cậu không lên đại học vì ngay khi đang học năm thứ bảy trung học, cậu đã quyết định dấn thân vào quần chúng để khai sáng cho những người đồng bào bất hạnh của mình. Cậu bắt đầu bằng việc nhận làm thư ký chính quyền ở một ngôi làng lớn. Chẳng bao lâu sau, cậu bị bắt vì tội đọc sách cho nông dân nghe và đứng ra tổ chức một hợp tác xã công nghiệp cho họ. Người ta giam giữ cậu tám tháng rồi thả ra, nhưng cậu vẫn phải chịu sự giám sát của cảnh sát. Vừa được trả tự do, cậu lại đến một ngôi làng khác, nhận làm giáo viên trường làng và lặp lại những gì đã làm ở nơi cũ. Cậu lại bị bắt và giam giữ mười bốn tháng, khiến cho những niềm tin của cậu càng thêm sắt đá. Tiếp đó, cậu bị đày đến tỉnh Perm rồi trốn thoát. Lại bị giam bảy tháng rồi đày tới Arkhangelsk. Tại đây, cậu từ chối tuyên thệ trung thành theo yêu cầu và bị kết án đày đến tỉnh Yakutsk, khiến một nửa cuộc đời trưởng thành của cậu trôi qua trong ngục tù và chốn lưu đày. Tất cả những thăng trầm đó không hề làm cậu cay đắng hay suy giảm năng lượng, mà trái lại càng làm cậu thêm hăng hái. Cậu là một thanh niên sôi nổi, tiêu hóa tốt, luôn hoạt bát, vui vẻ và sung sức. Cậu chẳng bao giờ hối tiếc điều gì, không bao giờ nhìn quá xa xôi, mà dồn toàn bộ sức lực, sự khôn ngoan và kiến thức thực tế để hành động cho hiện tại. Khi tự do, cậu làm việc vì mục tiêu đã vạch ra: khai sáng và đoàn kết tầng lớp lao động, đặc biệt là nông dân. Khi ở trong tù, cậu cũng tỏ ra đầy nhiệt huyết và tháo vát trong việc tìm cách liên lạc với thế giới bên ngoài, đồng thời sắp xếp cuộc sống cho bản thân và nhóm của mình chu đáo nhất có thể trong hoàn cảnh cho phép. Trên hết, cậu là một người theo chủ nghĩa cộng sản. Cậu dường như chẳng màng gì cho riêng mình và tự mãn nguyện với những thứ rất ít ỏi, nhưng lại đòi hỏi rất nhiều cho nhóm đồng cam cộng khổ, và có thể vì họ mà lao động cả thể xác lẫn tinh thần ngày lẫn đêm, quên cả ăn lẫn ngủ. Vốn là một người nông dân, cậu chăm chỉ, tinh tế, tháo vát trong công việc, bản tính điềm đạm, lịch sự tự nhiên và luôn chú ý không chỉ đến mong muốn mà cả ý kiến của người khác. Người mẹ góa bụa của cậu, một phụ nữ nông thôn già nua, mù chữ và mê tín, vẫn còn sống, và Nabatoff vẫn thường giúp đỡ cũng như về thăm bà mỗi khi được tự do. Trong thời gian sống ở nhà, cậu hòa nhập vào mọi mối bận tâm trong đời sống của mẹ, phụ giúp bà công việc nhà, tiếp tục qua lại với những bạn bè thuở nhỏ; cùng họ hút thứ thuốc lá rẻ tiền cuốn trong cái gọi là “chân chó” [một loại thuốc lá nông dân hay hút, làm bằng một mẩu giấy gom cong một đầu], tham gia những trận ẩu đả của đám thanh niên làng, và giải thích cho họ hiểu cách mà họ đang bị nhà nước lừa dối ra sao, cũng như cách để thoát khỏi chiếc bẫy lừa lọc ấy. Khi nghĩ hay nói về những gì mà một cuộc cách mạng sẽ mang lại cho nhân dân, cậu luôn mường tượng những con người lao động ấy — những người mà cậu đã sinh ra từ đó — vẫn sống trong điều kiện hầu như cũ, chỉ là có đủ ruộng đất, không còn địa chủ và quan lại nữa. Theo quan điểm của cậu — và điểm này khiến cậu khác biệt với Novodvoroff và tín đồ của hắn là Markel Kondratieff — cuộc cách mạng không được làm đảo lộn những hình thức cơ bản trong đời sống của nhân dân, không được đập nổ toàn bộ cấu trúc, mà chỉ nên cải tạo những bức tường bên trong của một tòa lâu đài cổ kính, vĩ đại, vững chãi mà cậu vô cùng yêu quý. Cậu cũng là một người nông dân điển hình trong quan niệm về tôn giáo, chưa bao giờ bận tâm đến những vấn đề siêu hình, về cội nguồn của mọi nguồn cội, hay về kiếp sau. Đối với cậu, cũng như đối với Arago, Thượng đế chỉ là một giả thuyết mà cho đến nay cậu chưa hề cần đến. Cậu chẳng quan tâm thế giới này khởi nguồn từ đâu, rằng Mose hay Darwin đúng. Thuyết tiến hóa, thứ có vẻ rất quan trọng đối với các đồng chí của cậu, cũng chỉ là một trò tiêu khiển trí tuệ giống như chuyện sáng tạo thế giới trong sáu ngày. Câu hỏi thế giới ra đời thế nào không làm cậu bận tâm, đơn giản vì câu hỏi sống sao cho phải ở thế giới này mới luôn hiện hữu trước mắt cậu. Cậu chưa từng nghĩ về kiếp sau, trong sâu thẳm tâm hồn luôn mang theo một niềm tin vững chắc, tĩnh lặng được thừa kế từ tổ tiên và chung cho tất cả những người gắn bó với ruộng đồng: rằng cũng giống như trong thế giới thực vật và động vật, không có gì thực sự biến mất mà chỉ không ngừng thay đổi hình thái — phân bón thành hạt lúa, hạt lúa thành thức ăn, nòng nọc thành ếch, sâu bướm thành bướm, quả sồi thành cây sồi — con người cũng không chết đi mà chỉ trải qua một sự chuyển hóa. Cậu tin vào điều đó, và vì thế luôn nhìn thẳng vào cái chết, dũng cảm chịu đựng những đau đớn dẫn đến cái chết, chứ không bận tâm hay biết cách để nói về nó. Cậu yêu lao động, luôn bận rộn với những công việc thực tế, và dẫn dắt các đồng chí của mình đến với những công việc thiết thực tương tự.
Người tù nhân chính trị thứ hai xuất thân từ dân thường, Markel Kondratieff, lại là một con người hoàn toàn khác. Anh bắt đầu làm việc từ năm mười lăm tuổi, tập hút thuốc và uống rượu để tê liệt đi cảm giác bất công đè nặng. Anh lần đầu nhận ra sự bất công ấy vào một dịp Giáng sinh, khi anh cùng những đứa trẻ làm việc trong nhà máy được mời dự tiệc mừng do vợ ông chủ tổ chức, nơi anh nhận được một chiếc còi đất nhỏ bằng hạt đậu, một quả táo, một quả óc chó dát vàng và một quả vả, trong khi con cái của ông chủ lại được tặng những món quà tựa như từ xứ sở thần tiên, trị giá tới hơn năm mươi rúp mà mãi sau này anh mới nghe người ta nói lại.
Năm anh hai mươi tuổi, một nữ cách mạng nổi tiếng đến nhà máy của họ làm việc như một nữ công nhân, và nhận thấy ở anh những phẩm chất ưu tú nên đã bắt đầu đưa sách vở, tài liệu cho Kondratieff, trò chuyện và giải thích cho anh hiểu về hoàn cảnh của mình cũng như cách khắc phục nó. Khi ý nghĩ về khả năng tự giải phóng bản thân và những người khác khỏi tình trạng bị áp bức bừng sáng rõ ràng trong tâm trí anh, sự bất công của trật tự này càng trở nên tàn độc và khủng khiếp hơn bao giờ hết, và anh khao khát cháy bỏng không chỉ sự tự do, mà còn cả sự trừng phạt dành cho những kẻ đã sắp đặt và duy trì sự bất công tàn nhẫn ấy. Kondratieff đắm chìm với niềm đam mê học hỏi kiến thức. Đối với anh, không rõ kiến thức sẽ đem lại hiện thực hóa lý tưởng xã hội bằng cách nào, nhưng anh tin rằng thứ tri thức đã vạch trần sự bất công của chế độ mà anh đang sống cũng sẽ tiêu diệt chính sự bất công đó. Hơn nữa, theo quan điểm của anh, tri thức sẽ giúp anh vươn lên trên những người khác. Vì thế, anh bỏ rượu chè, hút sách, dồn toàn bộ thời gian rảnh rỗi cho việc học. Nữ cách mạng nọ dạy kèm cho anh, và cơn khát mọi loại kiến thức cùng sự tiếp thu nhanh nhạy của anh khiến cô không khỏi ngạc nhiên. Chỉ trong hai năm, anh đã nắm vững đại số, hình học, lịch sử — môn mà anh vô cùng yêu thích — đồng thời làm quen với văn học nghệ thuật, phê bình, đặc biệt là văn học xã hội chủ nghĩa. Nữ cách mạng bị bắt, và Kondratieff bị bắt cùng cô vì người ta tìm thấy những cuốn sách cấm trong người họ; họ bị giam cầm rồi bị đày đến tỉnh Vologda. Tại đó, Kondratieff làm quen với Novodvoroff, đọc thêm rất nhiều tài liệu cách mạng, ghi nhớ tất cả và càng thêm kiên định với quan điểm xã hội chủ nghĩa của mình. Trong thời gian lưu đày, anh trở thành thủ lĩnh trong một cuộc đình công lớn, kết quả là một nhà máy bị phá hủy và viên giám đốc bị sát hại. Anh lại bị bắt và bị kết án đi Siberia.
Quan điểm tôn giáo của anh mang bản chất phủ định y hệt như quan điểm về hiện trạng kinh tế. Sau khi nhận ra sự phi lý của tôn giáo mà anh từng được nuôi dưỡng, và sau khi giành được — với biết bao nỗ lực, ban đầu là sợ hãi nhưng sau đó là sự ngây ngất — quyền tự do thoát khỏi nó, anh không mệt mỏi chế giễu các linh mục và giáo lý tôn giáo một cách cay độc, mỉa mai, như thể muốn trả thù cho trò lừa đảo từng được giáng lên đầu mình.
Anh là một kẻ khổ hạnh do thói quen, tự mãn nguyện với rất ít, và cũng như tất cả những quen lao động từ tấm bé với cơ bắp đã được tôi luyện, anh có thể làm việc rất nhiều, rất nhẹ nhọc và tháo vát trong mọi công việc chân tay; nhưng điều anh trân trọng nhất chính là những khoảng thời gian rảnh rỗi trong ngục tù và các trạm trung chuyển, thứ giúp anh tiếp tục việc học hành. Lúc bấy giờ, anh đang nghiên cứu tập một bộ "Tư bản" của Karl Marx, và cẩn thận giấu cuốn sách trong túi như thể đó là một báu vật vô giá. Anh cư xử lạnh lùng và dửng dưng với tất cả các đồng chí, ngoại trừ Novodvoroff — người mà anh vô cùng quyến luyến và coi mọi lập luận về mọi vấn đề của hắn là chân lý không thể chối cãi.
Anh mang một sự khinh miệt mơ hồ đối với phụ nữ, coi họ là vật cản trong mọi công việc quan trọng. Thế nhưng, anh lại tỏ ra thương cảm và dịu dàng với Maslova, bởi anh xem cô là minh chứng rõ nét cho thấy tầng lớp dưới bị tầng lớp trên bóc lột như thế nào. Cũng chính lý do đó khiến anh không thích Nekhludoff, đến mức anh rất ít khi nói chuyện với cậu, không bao giờ chủ động siết tay Nekhludoff mà chỉ chìa tay ra để người khác muốn bắt thì bắt khi chào hỏi.
