Suốt năm sáu ngày sau đó, tôi hầu như chẳng gặp Zinaïda; nàng bảo mình đang ốm, nhưng điều đó chẳng ngăn được những vị khách quen lui tới căn nhà nhỏ để — như họ vẫn nói — làm tròn bổn phận; tất cả đều đến, trừ Meidanov, kẻ vốn lập tức đâm ra chán nản và hờn dỗi mỗi khi không có cơ hội để tỏ vẻ say sưa văn chương. Byelovzorov ngồi thừ người trong góc với bộ mặt đỏ phừng phừng, cài khuy kín tận cổ; trên gương mặt thanh tú của Malevsky liên tục thấp thoáng một nụ cười quỷ quái; hắn thực sự đã thất sủng với Zinaïda nên tỏ ra vô cùng săn sóc bà công chúa già, thậm chí còn cùng bà ngồi xe thuê đi xã giao với viên Toàn quyền. Tuy nhiên, chuyến đi ấy chẳng mang lại kết quả gì, lại còn khiến Malevsky gặp một phen phiền toái; hắn bị nhắc lại mấy vụ bê bối liên quan đến một số sĩ quan công binh, buộc lòng phải biện bạch rằng hồi đó mình còn quá trẻ và thiếu từng trải. Lushin ghé qua một ngày hai bận nhưng ở lại chẳng lâu; tôi hơi e dè hắn sau cuộc trò chuyện thẳng thắn vừa rồi, song đồng thời cũng cảm thấy bị cuốn hút thực sự bởi con người này. Có bận hắn rủ tôi đi dạo trong công viên Neskutchny, tỏ ra rất tử tế và dễ mến, còn chỉ tên cũng như công dụng của đủ loài cây cỏ hoa lá, rồi đột nhiên, chẳng vì đầu đuôi gì sất, hắn đập tay lên trán thốt lên: “Còn ta, đồ ngốc nghếch này, lại tưởng cô ta là kẻ lẳng lơ! Rõ ràng sự hy sinh đôi khi cũng thật ngọt ngào đối với một số kẻ!”

— Ý bác là gì thế cháu không hiểu? — tôi gặng hỏi.

— Ta chẳng có ý gì hết — Lushin cộc lốc đáp.

Zinaïda tránh mặt tôi; sự hiện diện của tôi — tôi không thể không nhận ra điều đó — khiến nàng cảm thấy khó chịu. Nàng vô tình quay đi mỗi khi có tôi… chính cái sự vô tình ấy mới cay đắng làm sao, chính điều đó đã bóp nghẹt trái tim tôi! Nhưng đành chịu chứ biết sao giờ, tôi ráng tránh đường cho nàng, chỉ dám ngắm nàng từ xa, mà đôi khi cũng chẳng thành công. Vẫn như trước, có điều gì đó khó hiểu đang diễn ra với nàng; nét mặt nàng đổi khác, và bản thân nàng cũng khác xưa hoàn toàn. Tôi đặc biệt ấn tượng trước sự thay đổi đã diễn ra ở nàng vào một buổi chiều ấm áp và tĩnh lặng. Tôi đang ngồi trên chiếc ghế gỗ thấp trong vườn dưới tán cây cơm cháy xum xuêm; tôi rất thích góc nhỏ ấy; từ đó tôi có thể nhìn rõ khung cửa sổ phòng Zinaïda. Tôi cứ ngồi đó; ngay trên đầu tôi, một chú chim nhỏ đang thoăn thoắt chuyền cành trong vòm lá tối thẫm; một con mèo xám duỗi dài người, thận trọng bò qua lối đi trong vườn, và những con bọ hung đầu tiên đang vo ve nặng nề trong bầu không khí vẫn còn trong trẻo dù trời đã sẩm tối. Tôi ngồi ngắm nghía khung cửa sổ, chờ đợi xem nó có mở ra không; rồi cửa cũng mở thật, và Zinaïda xuất hiện bên khung cửa. Nàng mặc chiếc váy trắng, bản thân nàng, từ gương mặt, bờ vai cho đến đôi tay đều trắng nhợt nhạt. Nàng đứng lặng ở đó một hồi lâu, nheo mày nhìn thẳng ra phía trước. Chưa bao giờ tôi thấy ở nàng ánh nhìn như thế. Rồi nàng đan chặt hai tay vào nhau, đưa lên môi, lên trán, và đột nhiên dang rộng các ngón tay, vuốt gọn mái tóc ra sau tai, hất đầu một cách dứt khoát rồi sập cửa lại cái rầm.

Ba ngày sau, nàng gặp tôi trong vườn. Tôi toan quay bước tránh đi nhưng nàng chủ động chặn tôi lại.

— Cho em bám tay anh với nào — nàng nói bằng giọng điệu ân cần ngày trước — đã lâu lắm rồi chúng ta không trò chuyện cùng nhau đấy.

Tôi lén nhìn nàng; đôi mắt nàng ngập tràn một thứ ánh sáng dịu dàng, gương mặt nàng tựa hồ đang mỉm cười sau lớp sương mờ.

— Em vẫn chưa khỏe hẳn sao? — tôi hỏi.

— Không, chuyện đó qua rồi anh ạ — nàng đáp, rồi ngắt một bông hồng đỏ nhỏ xíu. — Em hơi mệt một chút, nhưng rồi cũng sẽ qua thôi.

— Thế rồi em sẽ lại được như trước kia chứ? — tôi hỏi.

Zinaïda đưa bông hồng lên sát mặt, và tôi có cảm tưởng ánh phản chiếu từ những cánh hoa rực rỡ ấy đã nhuốm hồng đôi gò má nàng. — Ơ hay, em thay đổi lắm cơ à? — nàng gặng hỏi.

— Vâng, em đã khác trước — tôi đáp bằng giọng khẽ khàng.

— Em biết là mình đã lạnh nhạt với anh — Zinaïda bắt đầu nói — nhưng anh đừng để bụng chuyện đó… Em không thể làm khác được… Thôi, nhắc lại làm gì nữa!

— Em không muốn anh yêu em, mọi chuyện là thế đấy! — tôi bất giác thốt lên với vẻ sầu muộn.

— Không, hãy cứ yêu em, nhưng đừng yêu theo cách cũ nữa.

— Chứ theo cách nào?

— Chúng ta hãy làm bạn đi — nào! — Zinaïda đưa bông hồng cho tôi ngửi. — Nghe này, anh thừa biết em lớn hơn anh nhiều — thực sự em có thể làm dì anh ấy chứ; à không, không phải dì đâu, mà là một người chị cả. Còn anh…

— Em coi anh là trẻ con chứ gì — tôi ngắt lời.

— Ờ thì vâng, một đứa trẻ, nhưng lại đáng yêu, ngoan ngoãn và thông minh, người mà em rất mực yêu quý. Anh có biết gì không? Từ ngày hôm nay, em phong cho anh chức tiểu đồng của em; và đừng có quên là các tiểu đồng thì phải luôn ở cạnh các bà chủ của mình nhé. Đây là tín vật cho tước vị mới của anh — nàng nói thêm, giắt bông hồng vào khuyết áo khoác của tôi — tín vật cho sự ân sủng của ta.

— Trước kia anh từng nhận được những ân huệ khác cơ — tôi lầm bầm.

— Ồ! — Zinaïda thốt lên, liếc xéo tôi một cái — Trí nhớ anh chàng này tốt thật đấy nhỉ! Thôi được rồi? Giờ thì em hoàn toàn sẵn sàng đây… — Và cúi người về phía tôi, nàng đặt lên trán tôi một nụ hôn trong sáng, bình yên.

Tôi ngẩn ngơ nhìn theo khi nàng quay bước, miệng cất lời: “Theo em nào, tiểu đồng của ta,” rồi đi thẳng vào nhà khách. Tôi lững thững bước theo sau nàng trong niềm kinh ngạc tột cùng. “Liệu sinh linh dịu dàng, thấu triệt lẽ đời này,” tôi tự nhủ, “có thực là Zinaïda mà mình từng biết chăng?” Tôi có cảm tưởng ngay cả dáng đi của nàng cũng điềm đạm hơn, toàn bộ vóc dáng trông đường bệ và uyển chuyển hơn bội phần…

Và lạy Chúa! Tình yêu trong tôi lại bùng cháy với một sức sống mới mãnh liệt biết bao!