Buổi họp sắp đi đến hồi kết. Nghị sĩ Dilworthy nghĩ rằng ông nên tranh thủ về miền Tây một chuyến để bắt tay các cử tri của mình và để họ có dịp ngắm nhìn ông. Cơ quan lập pháp có nhiệm vụ tái bầu cử ông vào Thượng viện Hoa Kỳ hiện đang nhóm họp. Ông Dilworthy xem việc tái đắc cử của mình là cầm chắc trong tay, nhưng ông vốn là một người cẩn trọng và chu đáo, và nếu việc về thăm tiểu bang có thể giúp ông thuyết phục thêm vài nhà lập pháp bỏ phiếu cho mình, thì chuyến đi này hoàn toàn đáng thực hiện. Đạo luật về Trường Đại học lúc này đã an toàn; ông có thể rời đi mà không phải bận tâm; nó không còn cần sự hiện diện và theo dõi của ông nữa. Nhưng trong cơ quan lập pháp tiểu bang của ông có một nhân vật thực sự cần phải được để mắt tới — một nhân vật mà Nghị sĩ Dilworthy gọi là kẻ tiểu tiểu nhân, hay cằn nhỗn, khó ưa và bất mãn — một kẻ kiên quyết chống lại cải cách, tiến bộ và chống lại chính ông — một kẻ mà ông lo ngại đã bị tiền bạc mua chuộc để chống lại ông, và qua đó chống lại phúc lợi của thịnh vượng chung cùng sự trong sạch của chính trường.

“Nếu con người Noble này,” Nghị sĩ Dilworthy phát biểu trong một bữa tiệc nhỏ do một số người ái mộ tổ chức để khoản đãi ông, “chỉ muốn hy sinh cá nhân tôi — tôi sẵn sàng dâng hiến đời sống chính trị của mình trên bàn thờ phúc lợi của tiểu bang thân yêu, tôi sẽ rất vui lòng và biết ơn được làm điều đó; nhưng khi hắn dùng tôi làm bình phong để che đậy những mưu đồ sâu xa hơn, khi hắn mưu toan đánh vào trái tim của tiểu bang yêu dấu qua hình hài của tôi, thì toàn bộ bản tính hào hùng trong tôi trỗi dậy — và tôi xin tuyên bố rằng: Ta đứng đây, đơn độc một mình, nhưng hiên ngang, không nao núng, được trang bị tới ba lần nhờ niềm tin thiêng liêng; và kẻ nào dám bước qua để gây tổn hại cho miền đất tươi đẹp đang trông chờ sự bảo vệ từ ta, kẻ đó phải bước qua xác chết của ta.”

Ông còn nói thêm rằng nếu tên Noble này là một người trong sạch và chỉ vì lầm đường lạc lối, ông có thể chịu đựng được, nhưng việc hắn đạt được những mưu đồ tà ác thông qua việc lợi dụng tiền bạc một cách đê tiện sẽ để lại một vết nhơ cho tiểu bang, gây ra những tác hại khôn lường cho đạo đức của người dân, và điều đó thì ông nhất định không thể dung thứ; đạo đức công cộng không được phép bị vấy bẩn. Ông sẽ tìm cho bằng được con người Noble ấy; ông sẽ tranh luận, sẽ thuyết phục, sẽ kêu gọi lòng danh dự của hắn.

Khi đến nơi, ông nhận thấy những người bạn của mình vẫn không hề nao núng; họ sát cánh vững vàng bên ông và tràn đầy dũng khí. Noble cũng đang nỗ lực hết sức, nhưng thời thế bất lợi cho hắn, hắn không đạt được tiến triển là bao. Ông Dilworthy nhanh chóng chớp lấy cơ hội để cho gọi ông Noble tới; ông có một cuộc gặp mặt lúc nửa đêm với tay này, giục giã hắn từ bỏ những con đường tội lỗi; ông nài nỉ hắn đến gặp hết lần này đến lần khác, và hắn đã làm đúng như vậy. Cuối cùng, ông tiễn tay này ra về vào lúc 3 giờ sáng; và khi hắn đã đi khuất, Nghị sĩ Dilworthy tự nhủ:

“Bây giờ thì ta cảm thấy vô cùng nhẹ nhõm, nhẹ nhõm đi rất nhiều.”

Vị Nghị sĩ bèn chuyển sự chú ý sang những vấn đề liên quan đến phần hồn của người dân. Ông xuất hiện ở nhà thờ; ông đóng vai trò chủ chốt trong các buổi cầu nguyện; ông gặp gỡ và cổ vũ các hội ái hữu kiêng rượu; ông lấy sự hiện diện của mình làm vinh dự cho các hội may vá của phụ nữ, thậm chí đôi lúc còn cầm kim khâu vài mũi trên một chiếc áo sơ mi bằng vải calico cho mấy kẻ ngoại đạo nghèo nàn vô thần ở tận Nam Hải, và hành động này khiến các quý bà xiết bao mê mẩn, họ coi những món y phục được vinh dự đó cách nào đấy như đã được thánh hiến. Vị Nghị sĩ miệt mài trong các lớp học Kinh Thánh, và không gì có thể ngăn cản ông đến với Trường Chủ nhật — dẫu là bệnh tật, bão tố hay sự mệt mỏi. Ông thậm chí còn lặn lội chặng đường dài đầy mệt mỏi tới ba mươi dặm trên một chiếc xe ngựa công cộng tồi tàn, xộc xệch chỉ để đáp ứng mong mỏi của cái làng Cattleville khốn khổ là được để Trường Chủ nhật của nó chiêm ngưỡng dung nhan ông.

Toàn thị trấn đã tề tựu đông đủ tại bến xe ngựa khi ông đến nơi, hai đống lửa lớn đang cháy rực, và một dàn đe thợ rèn liên tục nổ vang những loạt pháo mừng chiến thắng; bởi vì một Thượng nghị sĩ Hoa Kỳ vốn tựa như một vị thần trong nhận thức của những con người chưa từng nhìn thấy sinh linh nào uy quyền hơn một vị thẩm phán quận hạt. Đối với họ, một Thượng nghị sĩ Hoa Kỳ là một tượng đài vĩ đại, mơ hồ, một thực thể siêu việt đầy kính sợ.

Hôm sau, tất cả mọi người đều có mặt tại nhà thờ của làng trước giờ khai mạc Trường Chủ nhật tròn nửa tiếng đồng hồ; những người chăn gia súc và nông dân đã cùng gia đình kéo đến từ khoảng cách năm dặm xung quanh, ai nấy đều háo hức mong được thoáng nhìn thấy người đàn ông vĩ đại — người đã từng đến Washington; người đã từng diện kiến Tổng thống Hợp chủng quốc Hoa Kỳ, thậm chí còn trò chuyện với ông ấy; người đã tận mắt nhìn thấy Đài tưởng niệm Washington bằng xương bằng thịt — và có lẽ đã chạm tay vào đó.

Khi vị Nghị sĩ đến nơi, nhà thờ đã chật ních người, bên bệ cửa sổ nghẹt người, các lối đi ken đặc, tiền sảnh cũng vậy, và quả thực khoảng sân phía trước tòa nhà cũng không còn một chỗ trống. Khi ông vất vả lách mình tiến lên bục giảng dựa vào cánh tay của vị mục sư và nối tiếp theo sau là những viên chức đáng kính của làng, mọi cái cổ đều rướn lên và mọi đôi mắt đều đảo qua những vật cản để cố nhìn cho bằng được. Những người lớn tuổi ra hiệu cho nhau và nói rằng: “Kia kìa! chính là ông ấy, người có chiếc trán cao sang, quý phái!” Bọn trẻ húc cùi chỏ vào nhau và thì thầm: “Này Johnny, ông ấy kìa, đằng kia kìa, chính là ông ấy, người có cái đầu bóng láng!”

Vị Nghị sĩ bước lên bục giảng, vị mục sư đứng ở một bên và Giám đốc Trường Chủ nhật đứng ở bên kia. Các vị chức sắc trong thị trấn ngồi thành một hàng trang nghiêm bên trong lan can bệ thờ phía dưới. Bọn trẻ Trường Chủ nhật chiếm mười hàng ghế đầu, mặc những bộ quần áo đẹp đẽ và khó chịu nhất của chùng, với mái tóc được chải chuốt gọn gàng và những khuôn mặt sạch sẽ đến mức không còn cảm thấy tự nhiên. Chúng bị áp đảo đến mức trước sự hiện diện của một Thượng nghị sĩ Hoa Kỳ sống bằng xương bằng thịt, trong suốt ba phút đồng hồ không một viên đạn giấy nào bị ném đi. Sau đó, chúng bắt đầu hoàn hồn trở lại từng chút một, và chẳng mấy chốc bùa phép hoàn toàn tan biến, chúng lại quay sang đọc vế thơ và giật tóc nhau.

Các bài tập thông thường của Trường Chủ nhật nhanh chóng được lướt qua, và rồi vị mục sư đứng lên tra tấn cử tọa bằng một bài phát biểu được xây dựng theo khuôn mẫu Trường Chủ nhật quen thuộc; tiếp đó vị Giám đốc chen vào ý kiến của mình; rồi đến lượt các vị chức sắc thị trấn có lời phát biểu. Tất cả bọn họ đều dành những lời ngợi ca cho “người bạn của chúng ta là ngài Nghị sĩ,” ca tụng ông là một con người vĩ đại, lỗi lạc biết bao, đã cống hiến những gì cho đất nước, cho tôn giáo và phong trào kiêng rượu, đồng thời huấn thị lũ trẻ phải ngoan ngoãn, chăm chỉ và cố gắng trở thành một người như ông vào một ngày nào đó. Các diễn giả đã rước lấy sự căm ghét tột độ của cử tọa vì những sự chậm trễ này, nhưng cuối cùng thì mọi chuyện cũng kết thúc và niềm hy vọng được hồi sinh; nguồn cảm hứng sắp sửa cất lên thành lời.

Nghị sĩ Dilworthy đứng dậy và mỉm cười rạng rỡ nhìn xuống cử tọa trong im lặng suốt một phút đồng hồ. Sau đó, ông nở nụ cười ngọt ngào hơn nữa hướng về phía lũ trẻ và cất lời:

“Các bạn nhỏ của tôi — vì tôi hy vọng rằng tất cả những gương mặt tươi tắn rạng rỡ này đều là bạn của tôi và sẽ cho phép tôi được làm bạn của chúng — các bạn nhỏ của tôi, tôi đã đi rất nhiều nơi, đã đặt chân đến rất nhiều thành phố và rất nhiều tiểu bang, đi khắp nơi trên đất nước vĩ đại và cao quý của chúng ta, và nhờ ơn Chúa tôi đã được phép chứng kiến rất nhiều buổi tụ họp thế này — nhưng tôi thực sự tự hào, thực sự tự hào khi phải thốt lên rằng chưa bao giờ tôi được ngắm nhìn biết bao sự thông tuệ, bao nét duyên dáng, và sự ngọt ngào trong nết na đến thế như những gì tôi đang thấy trước mắt mình trong những khuôn mặt trẻ thơ đáng yêu này vào khoảnh khắc này. Khi ngồi đây, tôi đã tự hỏi lòng mình rằng: Mình đang ở đâu vậy? Có phải mình đang ở một vương quốc xa xôi nào đó, ngắm nhìn những hoàng tử và công chúa nhỏ hay không? Không. Có phải mình đang ở một trung tâm đông đúc nào đó trên chính đất nước mình, nơi những đứa trẻ ưu tú nhất của xứ sở đã được tuyển chọn và đưa đến tập trung như tại một hội chợ để tranh giải hay không? Không. Có phải mình đang ở một xứ sở xa lạ kỳ lạ nào đó mà lũ trẻ là những kỳ quan mà chúng ta chưa từng biết đến hay không? Không. Vậy thì tôi đang ở đâu? Phải — tôi đang ở đâu thế này? Tôi đang ở một khu định cư giản dị, hẻo lánh, mộc mạc thuộc tiểu bang thân yêu của chính tôi, và đây chính là những đứa con của những người đàn ông cao quý và đức hạnh đã nhào nặn nên tôi thành con người ngày hôm nay! Tâm hồn tôi ngập chìm trong sự kinh ngạc khôn xiết khi nghĩ đến điều đó! Và tôi thành kính tạ ơn Ngài — đấng mà trước mặt Người chúng ta chỉ là những con giun dế bụi trần — vì đã rủ lòng thương gọi tôi đến phục vụ những con người như thế! Đất nước này không có vị thế nào cao quý hơn, vĩ đại hơn thế đối với tôi. Cứ để các vị vua và hoàng đế giữ lấy những chiếc vương miện lòe loẹt của họ, tôi nào có thiết tha; trái tim tôi thuộc về nơi này!”

“Lại một lần nữa tôi tự hỏi, đây có phải là một nhà hát không? Không. Đây có phải là một buổi hòa nhạc hay một vở opera dát vàng không? Không. Đây có phải là một ngôi đền hão huyền, rực rỡ, tốt đẹp nào khác chuyên mang lại sự giải trí và vui thú làm vấy bẩn tâm hồn hay không? Không. Vậy thì đây là gì? Trực giác của tôi đã đáp lại thế nào? Tôi xin hỏi các bạn nhỏ của tôi, trực giác của tôi đã đáp lại ra sao? Nó đã đáp rằng: Đây chính là đền thờ của Chúa! À, hãy ngẫm nghĩ điều đó xem nào. Tôi suýt không kìm được những giọt nước mắt, tôi cảm thấy biết ơn biết bao. Ồ, thật tuyệt vời làm sao khi được chứng kiến những hàng gương mặt nhỏ nhắn rạng rỡ tụ họp nơi đây để học hỏi con đường sự sống; để học cách làm người tốt; học cách trở nên hữu ích; học cách trở thành người sùng đạo; học cách trở thành những người đàn ông và phụ nữ vĩ đại, hiển hách; học cách trở thành trụ cột của quốc gia và là ngọn hải đăng soi đường trong các hội đồng cũng như mái ấm của quốc gia; trở thành những người giương cao ngọn cờ và những chiến binh của thánh giá giữa những chiến dịch truân chuyên của cuộc đời, để rồi mai sau trở thành những linh hồn hoan hỉ trên những cánh đồng hạnh phúc chốn Thiên đàng.”

“Các con hãy thảo kính với các bậc sinh thành và biết ơn họ vì đã tạo cho các con những đặc ân quý giá của Trường Chủ nhật.”

“Bây giờ, các bạn nhỏ thân yêu của tôi, hãy ngồi thẳng lưng và thật xinh xắn lên nào — được rồi, đúng rồi đấy — hãy hướng sự chú ý về phía tôi và để tôi kể cho các nghe về một cậu học sinh Trường Chủ nhật nghèo khổ mà tôi từng quen biết hồi xưa.— Cậu sống ở miền tây xa xôi, và cha mẹ cậu nghèo khó. Họ không thể cho cậu một nền tảng học vấn đắt đỏ; nhưng họ là những người tốt bụng, khôn ngoan và họ đã gửi cậu đến Trường Chủ nhật. Cậu rất yêu Trường Chủ nhật. Tôi hy vọng các con cũng yêu Trường Chủ nhật của mình — à, tôi nhìn khuôn mặt các con là biết các con có yêu! Thế mới phải chứ!”

“À, cậu bé nghèo khổ này luôn có mặt đúng giờ mỗi khi chuông reo, và cậu luôn thuộc bài; bởi vì các thầy cô muốn cậu học tập và cậu vô cùng yêu quý các thầy cô của mình. Hỡi các con, hãy luôn yêu quý các thầy cô giáo, bởi vì họ yêu thương các con nhiều hơn những gì các con có thể biết được vào lúc này. Cậu nhất quyết không để những đứa trẻ hư hỏng rủ rê đi chơi vào ngày Chủ nhật. Có một đứa trẻ hư hỏng luôn tìm cách lôi kéo cậu, nhưng đời nào hắn thành công.”

“Thế rồi, cậu bé nghèo khổ ấy lớn lên thành một người đàn ông, và buộc phải bôn ba ra đời, xa gia đình và bạn bè để kiếm kế sinh nhai. Cám dỗ vây quanh cậu khắp nơi, và có những lúc cậu suýt gục ngã, nhưng cậu sẽ hồi tưởng lại một bài học quý giá mà cậu đã học được ở Trường Chủ nhật từ rất lâu trước đó, và điều đó đã cứu rỗi cậu. Chẳng bao lâu sau, cậu được bầu vào cơ quan lập pháp — Khi ấy, cậu đã làm mọi thứ có thể cho các Trường Chủ nhật. Cậu vận động ban hành luật cho chúng; cậu thiết lập các Trường Chủ nhật ở bất cứ nơi nào cậu có thể.”

“Và rồi chẳng bao lâu sau, người dân đã bầu cậu làm thống đốc — và cậu tuyên bố rằng tất cả những điều đó đều nhờ ơn Trường Chủ nhật.”

“Sau một thời gian, người dân lại bầu cậu làm Nghị sĩ Đại diện tại Quốc hội Hợp chủng quốc Hoa Kỳ, và cậu trở nên vô cùng nổi tiếng.— Giờ đây, những cám dỗ chĩa vào cậu từ mọi ngả. Mọi người tìm cách lôi kéo cậu uống rượu vang, khiêu vũ, đi xem hát; thậm chí họ còn định mua chuộc lá phiếu của cậu; thế nhưng không, ký ức về Trường Chủ nhật đã cứu cậu khỏi mọi tai họa; cậu nhớ đến số phận của đứa trẻ hư hỏng từng hay rủ rê cậu đi chơi vào ngày Chủ nhật, kẻ mà sau này lớn lên đã trở thành một tên nát rượu rồi bị treo cổ. Cậu ghi nhớ điều đó, và lấy làm mừng vì chưa từng buông xuôi để đi chơi vào ngày Chủ nhật.”

“Chà, cuối cùng thì các con nghĩ chuyện gì đã xảy ra? Ấy là người dân đã trao cho cậu một vị thế cao ngất ngưởng, lẫy lừng, một vị thế vĩ đại, uy nghi. Và các con nghĩ đó là gì nào? Các con thử đoán xem đó là gì nào, các em nhỏ? Chính là Thượng nghị sĩ của Hợp chủng quốc Hoa Kỳ! Cậu bé nghèo khổ ngày nào từng yêu quý Trường Chủ nhật ấy đã trở thành con người đó. Con người đó đang đứng trước các con đây! Tất cả những gì ông có được ngày hôm nay, ông đều nhờ ơn Trường Chủ nhật.”

“Những đứa trẻ quý giá của tôi, hãy yêu thương cha mẹ, yêu quý thầy cô, yêu mến Trường Chủ nhật, hãy sống sùng đạo, vâng lời, thành thật, chăm chỉ, và rồi các con sẽ thành công trong cuộc đời và được mọi người kính trọng. Hơn hết mọi thứ, hỡi các con, hãy thành thật. Hơn hết thảy, hãy giữ tâm hồn trong trắng tựa ngàn bông tuyết. Nào chúng ta cùng hiệp ý cầu nguyện.”

Khi Nghị sĩ Dilworthy rời khỏi Cattleville, ông để lại phía sau ba chục cậu bé đang lên kế hoạch cho cuộc đời mà mục tiêu tối thượng chính là chiếc ghế Thượng viện Hoa Kỳ.

Khi ông về đến thủ phủ tiểu bang vào lúc nửa đêm, ông Noble đã đến và có cuộc hội đàm kéo dài ba tiếng đồng hồ với ông, rồi trước lúc rời đi, hắn liền nói:

“Tôi đã làm việc vất vả, và cuối cùng tôi đã tóm được bọn họ. Sáu kẻ trong số đó vẫn chưa đủ bản lĩnh để quay ngoắt lại và ủng hộ công khai cho ngài ngay trong vòng bầu cử đầu tiên vào ngày mai; nhưng chúng sẽ bỏ phiếu chống lại ngài ở vòng đầu cho có lệ, rồi sau đó sẽ đồng lòng ngả theo ngài ở vòng thứ hai — Tôi đã dàn xếp ổn thỏa cả rồi! Đến giờ ăn tối ngày mai là ngài tái đắc cử chắc rồi. Ngài có thể lên giường ngủ một giấc thật ngon lành với chuyện đó đi.”

Sau khi ông Noble ra về, vị Nghị sĩ liền cất lời:

“Chà, để tạo ra cục diện thế này thì rất đáng công miền Tây chuyến ấy.”